Adhikarana karNarogavij~jAnIyAdhyAyaH||17|| 1 vAtajasya karNashUlasya lakShaNam (2-3) · Śloka 3
അഥാതഃ കര്ണരോഗവിജ്ഞാനീയം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ|
ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ|
(ഗദ്യസൂത്രേ||൨||
) പ്രതിശ്യായജലക്രീഡാകര്ണകണ്ഡൂയനൈര്മരുത്|
മിഥ്യായോഗേന ശബ്ദസ്യ കുപിതോऽന്യൈശ്ച കോപനൈഃ||൧||
പ്രാപ്യ ശ്രോത്രസിരാഃ കുര്യാച്ഛൂലം സ്രോതസി വേഗവത്|
അര്ധാവഭേദകം സ്തമ്ഭം ശിശിരാനഭിനന്ദനമ്||൨||
ചിരാച്ച പാകം പക്വം തു ലസീകാമല്പശഃ സ്രവേത്|
ശ്രോത്രം ശൂന്യമകസ്മാച്ച സ്യാത്സഞ്ചാരവിചാരവത്||൩||
View original
अथातः कर्णरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे||२||
) प्रतिश्यायजलक्रीडाकर्णकण्डूयनैर्मरुत्|
मिथ्यायोगेन शब्दस्य कुपितोऽन्यैश्च कोपनैः||१||
प्राप्य श्रोत्रसिराः कुर्याच्छूलं स्रोतसि वेगवत्|
अर्धावभेदकं स्तम्भं शिशिरानभिनन्दनम्||२||
चिराच्च पाकं पक्वं तु लसीकामल्पशः स्रवेत्|
श्रोत्रं शून्यमकस्माच्च स्यात्सञ्चारविचारवत्||३||
Adhikarana 2pittajasya karNashUlasya lakShaNam (4-5) · Śloka 5
ശൂലം പിത്താത് സദാഹോഷാശീതേച്ഛാശ്വയഥുജ്വരമ്|
ആശുപാകം പ്രപക്വം ച സപീതലസികാസ്രുതി||൪||
സാ ലസീകാ സ്പൃശേദ്യദ്യത്തത്തത്പാകമുപൈതി ച|
|൫|
View original
शूलं पित्तात् सदाहोषाशीतेच्छाश्वयथुज्वरम्|
आशुपाकं प्रपक्वं च सपीतलसिकास्रुति||४||
सा लसीका स्पृशेद्यद्यत्तत्तत्पाकमुपैति च|
|५|
Adhikarana 3 kaphajasya karNashUlasya lakShaNam (5-6) · Śloka 6
|
കഫാച്ഛിരോഹനുഗ്രീവാഗൌരവം മന്ദതാ രുജഃ||൫||
കണ്ഡൂഃ ശ്വയഥുരുഷ്ണേച്ഛാ പാകാച്ഛ്വേതഘനസ്രുതിഃ|
|൬|
View original
|
कफाच्छिरोहनुग्रीवागौरवं मन्दता रुजः||५||
कण्डूः श्वयथुरुष्णेच्छा पाकाच्छ्वेतघनस्रुतिः|
|६|
Adhikarana 4 raktajasya karNashUlasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7
|
കരോതി ശ്രവണേ ശൂലമഭിഘാതാദിദൂഷിതമ്||൬||
രക്തം പിത്തസമാനാര്തി കിഞ്ചിദ്വാऽധികലക്ഷണമ്|
|൭|
View original
|
करोति श्रवणे शूलमभिघातादिदूषितम्||६||
रक्तं पित्तसमानार्ति किञ्चिद्वाऽधिकलक्षणम्|
|७|
Adhikarana 5 sannipAtajasya karNashUlasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8
|
ശൂലം സമുദിതൈര്ദോഷൈഃ സശോഫജ്വരതീവ്രരുക്||൭||
പര്യായാദുഷ്ണശീതേച്ഛം ജായതേ ശ്രുതിജാഡ്യവത്|
പക്വം സിതാസിതാരക്തഘനപൂയപ്രവാഹി ച||൮||
View original
|
शूलं समुदितैर्दोषैः सशोफज्वरतीव्ररुक्||७||
पर्यायादुष्णशीतेच्छं जायते श्रुतिजाड्यवत्|
पक्वं सितासितारक्तघनपूयप्रवाहि च||८||
Adhikarana 6 karNanAdasya lakShaNam (9) · Śloka 9
ശബ്ദവാഹിസിരാസംസ്ഥേ ശൃണോതി പവനേ മുഹുഃ|
നാദാനകസ്മാദ്വിവിധാന് കര്ണനാദം വദന്തി തമ്||൯||
View original
शब्दवाहिसिरासंस्थे शृणोति पवने मुहुः|
नादानकस्माद्विविधान् कर्णनादं वदन्ति तम्||९||
Adhikarana 7 badhiratvasya lakShaNam (10) · Śloka 10
ശ്ലേഷ്മണാऽനുഗതോ വായുര്നാദോ വാ സമുപേക്ഷിതഃ|
ഉച്ചൈഃ കൃച്ഛ്രാച്ഛ്രുതിം കുര്യാദ്ബധിരത്വം ക്രമേണ ച||൧൦||
View original
श्लेष्मणाऽनुगतो वायुर्नादो वा समुपेक्षितः|
उच्चैः कृच्छ्राच्छ्रुतिं कुर्याद्बधिरत्वं क्रमेण च||१०||
Adhikarana 8pratInAhasya lakShaNam (11) · Śloka 11
വാതേന ശോഷിതഃ ശ്ലേഷ്മാ ശ്രോതോ ലിമ്പേത്തതോ ഭവേത്|
രുഗ്ഗൌരവം പിധാനം ച സ പ്രതീനാഹസംജ്ഞിതഃ||൧൧||
View original
वातेन शोषितः श्लेष्मा श्रोतो लिम्पेत्ततो भवेत्|
रुग्गौरवं पिधानं च स प्रतीनाहसंज्ञितः||११||
Adhikarana 9 kaNDUkarNasya lakShaNam 10shophakarNasya lakShaNam (12) · Śloka 12
കണ്ഡൂശോഫൌ കഫാച്ഛ്രോത്രേ സ്ഥിരൌ തത്സംജ്ഞയാ സ്മൃതൌ|
|൧൨|
View original
कण्डूशोफौ कफाच्छ्रोत्रे स्थिरौ तत्संज्ञया स्मृतौ|
|१२|
Adhikarana 11pUtikarNakasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13
|
കഫോ വിദഗ്ധഃ പിത്തേന സരുജം നീരുജം ത്വപി||൧൨||
ഘനപൂതിബഹുക്ലേദം കുരുതേ പൂതികര്ണകമ്|
|൧൩|
View original
|
कफो विदग्धः पित्तेन सरुजं नीरुजं त्वपि||१२||
घनपूतिबहुक्लेदं कुरुते पूतिकर्णकम्|
|१३|
Adhikarana 12 kRumikarNakasya lakShaNam (13-14) · Śloka 14
|
വാതാദിദൂഷിതം ശ്രോത്രം മാംസാസൃക്ക്ലേദജാ രുജമ്||൧൩||
ഖാദന്തോ ജന്തവഃ കുര്യുസ്തീവ്രാം സ കൃമികര്ണകഃ|
|൧൪|
View original
|
वातादिदूषितं श्रोत्रं मांसासृक्क्लेदजा रुजम्||१३||
खादन्तो जन्तवः कुर्युस्तीव्रां स कृमिकर्णकः|
|१४|
Adhikarana 13 karNavidradheH lakShaNam (14-15) · Śloka 15
|
ശ്രോത്രകണ്ഡൂയനാജ്ജാതേ ക്ഷതേ സ്യാത്പൂര്വലക്ഷണഃ||൧൪||
വിദ്രധിഃ, പൂര്വവച്ചാന്യഃ|
|൧൫|
View original
|
श्रोत्रकण्डूयनाज्जाते क्षते स्यात्पूर्वलक्षणः||१४||
विद्रधिः, पूर्ववच्चान्यः|
|१५|
Adhikarana 14 karNArshasaH lakShaNam 15karNArbudasya lakShaNam (15) · Śloka 15
ശോഫോऽര്ശോऽര്ബുദമീരിതമ്|
തേഷു രുക് പൂതികര്ണത്വം ബധിരത്വം ച ബാധതേ||൧൫||
View original
शोफोऽर्शोऽर्बुदमीरितम्|
तेषु रुक् पूतिकर्णत्वं बधिरत्वं च बाधते||१५||
Adhikarana 16 kucikarNakasya lakShaNam (16) · Śloka 16
ഗര്ഭേऽനിലാത്സങ്കുചിതാ ശഷ്കുലീ കുചികര്ണകഃ|
|൧൬|
View original
गर्भेऽनिलात्सङ्कुचिता शष्कुली कुचिकर्णकः|
|१६|
Adhikarana 17 pippalIkarNasya lakShaNam (16-17) · Śloka 17
|
ഏകോ നീരുഗനേകോ വാ ഗര്ഭേ മാംസാങ്കുരഃ സ്ഥിരഃ||൧൬||
പിപ്പലീ പിപ്പലീമാനഃ|
|൧൭|
View original
|
एको नीरुगनेको वा गर्भे मांसाङ्कुरः स्थिरः||१६||
पिप्पली पिप्पलीमानः|
|१७|
Adhikarana 18 vidArikAyAH lakShaNam (17-18) · Śloka 18
സന്നിപാതാദ്വിദാരികാ|
സവര്ണഃ സരുജഃ സ്തബ്ധഃ ശ്വയഥുഃ, സ ഉപേക്ഷിതഃ||൧൭||
കടുതൈലനിഭം പക്വഃ സ്രവേത് കൃച്ഛ്രേണ രോഹതി|
സങ്കോചയതി രൂഢാ ച സാ ധ്രുവം കര്ണശഷ്കുലീമ്||൧൮||
View original
सन्निपाताद्विदारिका|
सवर्णः सरुजः स्तब्धः श्वयथुः, स उपेक्षितः||१७||
कटुतैलनिभं पक्वः स्रवेत् कृच्छ्रेण रोहति|
सङ्कोचयति रूढा च सा ध्रुवं कर्णशष्कुलीम्||१८||
Adhikarana 19 pAlIshoShasya lakShaNam (19) · Śloka 19
സിരാസ്ഥഃ കുരുതേ വായുഃ പാലീശോഷം തദാഹ്വയമ്|
|൧൯|
View original
सिरास्थः कुरुते वायुः पालीशोषं तदाह्वयम्|
|१९|
Adhikarana 20 tantrikAyAH lakShaNam 21paripoTasya lakShaNam (19-21) · Śloka 21
|
കൃശാ ദൃഢാ ച തന്ത്രീവത് പാലീ വാതേന തന്ത്രികാ||൧൯||
സുകുമാരേ ചിരോത്സര്ഗാത്സഹസൈവ പ്രവര്ധിതേ|
കര്ണേ ശോഫഃ സരുക് പാല്യാമരുണഃ പരിപോടവാന്||൨൦||
പരിപോടഃ സ പവനാത്|
|൨൧|
View original
|
कृशा दृढा च तन्त्रीवत् पाली वातेन तन्त्रिका||१९||
सुकुमारे चिरोत्सर्गात्सहसैव प्रवर्धिते|
कर्णे शोफः सरुक् पाल्यामरुणः परिपोटवान्||२०||
परिपोटः स पवनात्|
|२१|
Adhikarana 22 utpAtasya lakShaNam (21-22) · Śloka 22
ഉത്പാതഃ പിത്തശോണിതാത്|
ഗുര്വാഭരണഭാരാദ്യൈഃ ശ്യാവോ രുഗ്ദാഹപാകവാന്||൨൧||
ശ്വയഥുഃ സ്ഫോടപിടികാരാഗോഷാക്ലേദസംയുതഃ|
|൨൨|
View original
उत्पातः पित्तशोणितात्|
गुर्वाभरणभाराद्यैः श्यावो रुग्दाहपाकवान्||२१||
श्वयथुः स्फोटपिटिकारागोषाक्लेदसंयुतः|
|२२|
Adhikarana 23 unmanthasya lakShaNam (22-23) · Śloka 23
|
പാല്യാം ശോഫോऽനിലകഫാത്സര്വതോ നിര്വ്യഥഃ സ്ഥിരഃ||൨൨||
സ്തബ്ധഃ സവര്ണഃ കണ്ഡൂമാനുന്മന്ഥോ ഗല്ലിരശ്ച സഃ|
|൨൩|
View original
|
पाल्यां शोफोऽनिलकफात्सर्वतो निर्व्यथः स्थिरः||२२||
स्तब्धः सवर्णः कण्डूमानुन्मन्थो गल्लिरश्च सः|
|२३|
Adhikarana 24 duHkhavardhanasya lakShaNam (23-24) · Śloka 24
|
ദുര്വിദ്ധേ വര്ധിതേ കര്ണേ സകണ്ഡൂദാഹപാകരുക്||൨൩||
ശ്വയഥ് ഉഃ സന്നിപാതോത്ഥഃ സ നാമ്നാ ദുഃഖവര്ധനഃ|
|൨൪|
View original
|
दुर्विद्धे वर्धिते कर्णे सकण्डूदाहपाकरुक्||२३||
श्वयथ् उः सन्निपातोत्थः स नाम्ना दुःखवर्धनः|
|२४|
Adhikarana 25 lehyAkhyAyAH lakShaNam (24-25) · Śloka 25
|
കഫാസൃക്ऽऽകൃമിജാഃ സൂക്ഷ്മാഃ സകണ്ഡൂക്ലേദവേദനാഃ||൨൪||
ലേഹ്യാഖ്യാഃ പിടികാസ്താ ഹി ലിഹ്യുഃ പാലീമുപേക്ഷിതാഃ|
|൨൫|
View original
|
कफासृक्ऽऽकृमिजाः सूक्ष्माः सकण्डूक्लेदवेदनाः||२४||
लेह्याख्याः पिटिकास्ता हि लिह्युः पालीमुपेक्षिताः|
|२५|
Adhikarana eteShAM pa~jcaviMshatirogANAM sAdhyAsAdhyatvam (17) · Śloka 17
|
പിപ്പലീ സര്വജം ശൂലം വിദാരീ കുചികര്ണകഃ||൨൫||
ഏഷാമസാധ്യാഃ, യാപ്യൈകാ തന്ത്രികാऽന്യാംസ്തു സാധയേത്|
പഞ്ചവിംശതിരിത്യുക്താഃ കര്ണരോഗാ വിഭാഗതഃ||൨൬||
ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ഷഷ്ഠേ ഉത്തരസ്ഥാനേ കര്ണരോഗവിജ്ഞാനീയോ നാമ സപ്തദശോऽധ്യായഃ||൧൭||
View original
|
पिप्पली सर्वजं शूलं विदारी कुचिकर्णकः||२५||
एषामसाध्याः, याप्यैका तन्त्रिकाऽन्यांस्तु साधयेत्|
पञ्चविंशतिरित्युक्ताः कर्णरोगा विभागतः||२६||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने कर्णरोगविज्ञानीयो नाम सप्तदशोऽध्यायः||१७||