Adhikarana sarvAkShirogavij~jAnIyAdhyAyaH||15|| (2) · Śloka 2
ಅಧುನಾ ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಂ ಸರ್ವಾಕ್ಷಿರೋಗವಿಜ್ಞಾನಂ ವಕ್ತಿ ಅಥಾತಃ ಸರ್ವಾಕ್ಷಿರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ)|೨|
अधुना क्रमप्राप्तं सर्वाक्षिरोगविज्ञानं वक्ति अथातः सर्वाक्षिरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 1 vAtAbhiShyandasya lakShaNam (1-3) · Śloka 3
ವಾತೇನ ನೇತ್ರೇಽಭಿಷ್ಯಣ್ಣೇ ನಾಸಾನಾಹೋಽಲ್ಪಶೋಫತಾ| ಶಙ್ಖಾಕ್ಷಿಭ್ರೂಲಲಾಟಸ್ಯ ತೋದಸ್ಫುರಣಭೇದನಮ್||೧|| ಶುಷ್ಕಾಲ್ಪಾ ದೂಷಿಕಾ ಶೀತಮಚ್ಛಂ ಚಾಶ್ರು ಚಲಾ ರುಜಃ| ನಿಮೇಷೋನ್ಮೇಷಣಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಾಜ್ಜನ್ತೂನಾಮಿವ ಸರ್ಪಣಮ್||೨|| ಅಕ್ಷ್ಯಾಧ್ಮಾತಮಿವಾಭಾತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಃ ಶಲ್ಯೈರಿವಾಚಿತಮ್| ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣೈಶ್ಚೋಪಶಮನಂ ಸೋಽಭಿಷ್ಯನ್ದಃ|೩|
वातेन नेत्रेऽभिष्यण्णे नासानाहोऽल्पशोफता| शङ्खाक्षिभ्रूललाटस्य तोदस्फुरणभेदनम्||१|| शुष्काल्पा दूषिका शीतमच्छं चाश्रु चला रुजः| निमेषोन्मेषणं कृच्छ्राज्जन्तूनामिव सर्पणम्||२|| अक्ष्याध्मातमिवाभाति सूक्ष्मैः शल्यैरिवाचितम्| स्निग्धोष्णैश्चोपशमनं सोऽभिष्यन्दः|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 vAtAdimanthasya lakShaNam (3-4) · Śloka 4
| ಉಪೇಕ್ಷಿತಃ||೩|| ಅಧಿಮನ್ಥೋ ಭವೇತ್ತತ್ರ ಕರ್ಣಯೋರ್ನದನಂ ಭ್ರಮಃ| ಅರಣ್ಯೇವ ಚ ಮಥ್ಯನ್ತೇ ಲಲಾಟಾಕ್ಷಿಭ್ರುವಾದಯಃ||೪||
| उपेक्षितः||३|| अधिमन्थो भवेत्तत्र कर्णयोर्नदनं भ्रमः| अरण्येव च मथ्यन्ते ललाटाक्षिभ्रुवादयः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 hatAdhimanthasya lakShaNam (5) · Śloka 5
ಹತಾಧಿಮನ್ಥಃ ಸೋಽಪಿ ಸ್ಯಾತ್ ಪ್ರಮಾದಾತ್ತೇನ ವೇದನಾಃ| ಅನೇಕರೂಪಾ ಜಾಯನ್ತೇ ವ್ರಣೋ ದೃಷ್ಟೌ ಚ ದೃಷ್ಟಿಹಾ||೫||
हताधिमन्थः सोऽपि स्यात् प्रमादात्तेन वेदनाः| अनेकरूपा जायन्ते व्रणो दृष्टौ च दृष्टिहा||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4anyatovAtasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7
ಮನ್ಯಾಕ್ಷಿಶಙ್ಖತೋ ವಾಯುರನ್ಯತೋ ವಾ ಪ್ರವರ್ತಯನ್| ವ್ಯಥಾಂ ತೀವ್ರಾಮಪೈಚ್ಛಿಲ್ಯರಾಗಶೋಫಂ ವಿಲೋಚನಮ್||೬|| ಸಙ್ಕೋಚಯತಿ ಪರ್ಯಶ್ರು ಸೋಽನ್ಯತೋವಾತಸಂಜ್ಞಿತಃ| |೭|
मन्याक्षिशङ्ख़तो वायुरन्यतो वा प्रवर्तयन्| व्यथां तीव्रामपैच्छिल्यरागशोफं विलोचनम्||६|| सङ्कोचयति पर्यश्रु सोऽन्यतोवातसंज्ञितः| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 vAtaparyayasya lakShaNam (7) · Śloka 7
| ತದ್ವಜ್ಜಿಹ್ಮಂ ಭವೇನ್ನೇತ್ರಮೂನಂ ವಾ ವಾತಪರ್ಯಯೇ||೭||
| तद्वज्जिह्मं भवेन्नेत्रमूनं वा वातपर्यये||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 pittAbhiShyandasya lakShaNam (8-9) · Śloka 9
ದಾಹೋ ಧೂಮಾಯನಂ ಶೋಫಃ ಶ್ಯಾವತಾ ವರ್ತ್ಮನೋ ಬಹಿಃ| ಅನ್ತಃ ಕ್ಲೇದೋಽಶ್ರು ಪೀತೋಷ್ಣಂ ರಾಗಃ ಪೀತಾಭದರ್ಶನಮ್||೮|| ಕ್ಷಾರೋಕ್ಷಿತಕ್ಷತಾಕ್ಷಿತ್ವಂ ಪಿತ್ತಾಭಿಷ್ಯನ್ದಲಕ್ಷಣಮ್| |೯|
दाहो धूमायनं शोफः श्यावता वर्त्मनो बहिः| अन्तः क्लेदोऽश्रु पीतोष्णं रागः पीताभदर्शनम्||८|| क्षारोक्षितक्षताक्षित्वं पित्ताभिष्यन्दलक्षणम्| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7pittAdhimanthasya lakShaNam (9-10) · Śloka 10
| ಜ್ವಲದಙ್ಗಾರಕೀರ್ಣಾಭಂ ಯಕೃತ್ಪಿಣ್ಡಸಮಪ್ರಭಮ್||೯|| ಅಧಿಮನ್ಥೇ ಭವೇನ್ನೇತ್ರಂ| |೧೦|
| ज्वलदङ्गारकीर्णाभं यकृत्पिण्डसमप्रभम्||९|| अधिमन्थे भवेन्नेत्रं| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 kaphAbhiShyandasya lakShaNam (10-11) · Śloka 11
ಸ್ಯನ್ದೇ ತು ಕಫಸಮ್ಭವೇ| ಜಾಡ್ಯಂ ಶೋಫೋ ಮಹಾನ್ ಕಣ್ಡೂರ್ನಿದ್ರಾಽನ್ನಾನಭಿನನ್ದನಮ್||೧೦|| ಸಾನ್ದ್ರಸ್ನಿಗ್ಧಬಹುಶ್ವೇತಪಿಚ್ಛಾವದ್ದೂಷಿಕಾಶ್ರುತಾ| |೧೧|
स्यन्दे तु कफसम्भवे| जाड्यं शोफो महान् कण्डूर्निद्राऽन्नानभिनन्दनम्||१०|| सान्द्रस्निग्धबहुश्वेतपिच्छावद्दूषिकाश्रुता| |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 kaphAdhimanthasya lakShaNam (11-12) · Śloka 12
| ಅಧಿಮನ್ಥೇ ನತಂ ಕೃಷ್ಣಮುನ್ನತಂ ಶುಕ್ಲಮಣ್ಡಲಮ್||೧೧|| ಪ್ರಸೇಕೋ ನಾಸಿಕಾಧ್ಮಾನಂ ಪಾಂಶುಪೂರ್ಣಮಿವೇಕ್ಷಣಮ್| |೧೨|
| अधिमन्थे नतं कृष्णमुन्नतं शुक्लमण्डलम्||११|| प्रसेको नासिकाध्मानं पांशुपूर्णमिवेक्षणम्| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 raktAbhiShyandasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13
| ರಕ್ತಾಶ್ರುರಾಜೀದೂಷೀಕಾರಕ್ತಮಣ್ಡಲದರ್ಶನಮ್||೧೨|| ರಕ್ತಸ್ಯನ್ದೇನ ನಯನಂ ಸಪಿತ್ತಸ್ಯನ್ದಲಕ್ಷಣಮ್| |೧೩|
| रक्ताश्रुराजीदूषीकारक्तमण्डलदर्शनम्||१२|| रक्तस्यन्देन नयनं सपित्तस्यन्दलक्षणम्| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 raktAdhimanthasya lakShaNam (13-14) · Śloka 14
| ಮನ್ಥೇಽಕ್ಷಿ ತಾಮ್ರಪರ್ಯನ್ತಮುತ್ಪಾಟನಸಮಾನರುಕ್||೧೩|| ರೋಗೇಣ ಬನ್ಧೂಕನಿಭಂ ತಾಮ್ಯತಿ ಸ್ಪರ್ಶನಾಕ್ಷಮಮ್| ಅಸೃಙ್ನಿಮಗ್ನಾರಿಷ್ಟಾಭಂ ಕೃಷ್ಣಮಗ್ನ್ಯಾಭದರ್ಶನಮ್||೧೪||
| मन्थेऽक्षि ताम्रपर्यन्तमुत्पाटनसमानरुक्||१३|| रोगेण बन्धूकनिभं ताम्यति स्पर्शनाक्षमम्| असृङ्निमग्नारिष्टाभं कृष्णमग्न्याभदर्शनम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvAdhimanthAnAM sAmAnyalakShaNam (15) · Śloka 15
ಅಧಿಮನ್ಥಾ ಯಥಾಸ್ವಂ ಚ ಸರ್ವೇ ಸ್ಯಾನ್ದಾಧಿಕವ್ಯಥಾಃ| ಶಙ್ಕದನ್ತಕಪೋಲೇಶು ಕಪಾಲೇ ಚಾತಿರುಕ್ಕರಾಃ||೧೫||
अधिमन्था यथास्वं च सर्वे स्यान्दाधिकव्यथाः| शङ्कदन्तकपोलेशु कपाले चातिरुक्कराः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 shuShkAkShipAkasya lakShaNam (16-17) · Śloka 17
ವಾತಪಿತ್ತಾತುರಂ ಘಾರ್ಷತೋದಭೇದೋಪದೇಹವತ್| ರೂಕ್ಷದಾರುಣವರ್ತ್ಮಾಕ್ಷಿ ಕೃಚ್ಛ್ರೋನ್ಮೀಲನಿಮೀಲನಮ್||೧೬|| ವಿಕೂಣನವಿಶುಷ್ಕತ್ವಶೀತೇಚ್ಛಾಶೂಲಪಾಕವತ್| ಉಕ್ತಃ ಶುಷ್ಕಾಕ್ಷಿಪಾಕೋಽಯಂ|೧೭|
वातपित्तातुरं घार्षतोदभेदोपदेहवत्| रूक्षदारुणवर्त्माक्षि कृच्छ्रोन्मीलनिमीलनम्||१६|| विकूणनविशुष्कत्वशीतेच्छाशूलपाकवत्| उक्तः शुष्काक्षिपाकोऽयं|१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 sashophasya lakShaNam (17-19) · Śloka 19
| ಸಶೋಫಃ ಸ್ಯಾತ್ತ್ರಿಭಿರ್ಮಲೈಃ||೧೭|| ಸರಕ್ತೈಸ್ತತ್ರ ಶೋಫೋಽತಿರುಗ್ದಾಹಷ್ಠೀವನಾದಿಮಾನ್| ಪಕ್ವೋದುಮ್ಬರಸಙ್ಕಾಶಂ ಜಾಯತೇ ಶುಕ್ಲಮಣ್ಡಲಮ್||೧೮|| ಅಶ್ರೂಷ್ಣಶೀತವಿಶದಪಿಚ್ಛಿಲಾಚ್ಛಘನಂ ಮುಹುಃ| |೧೯|
| सशोफः स्यात्त्रिभिर्मलैः||१७|| सरक्तैस्तत्र शोफोऽतिरुग्दाहष्ठीवनादिमान्| पक्वोदुम्बरसङ्काशं जायते शुक्लमण्डलम्||१८|| अश्रूष्णशीतविशदपिच्छिलाच्छघनं मुहुः| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 alpashophasya lakShaNam 15akShipAkAtyayasya lakShaNam (19-21) · Śloka 21
| ಅಲ್ಪಶೋಫೇಽಲ್ಪಶೋಫಸ್ತು ಪಾಕೋಽನ್ಯೈರ್ಲಕ್ಷಣೈಸ್ತಥಾ||೧೯|| ಅಕ್ಷಿಪಾಕಾತ್ಯಯೇ ಶೋಫಃ ಸಂರಮ್ಭಃ ಕಲುಷಾಶ್ರುತಾ| ಕಫೋಪದಿಗ್ಧಮಸಿತಂ ಸಿತಂ ಪ್ರಕ್ಲೇದರಾಗವತ್||೨೦|| ದಾಹೋ ದರ್ಶನಸಂರೋಧೋ ವೇದನಾಶ್ಚಾನವಸ್ಥಿತಾಃ| |೨೧|
| अल्पशोफेऽल्पशोफस्तु पाकोऽन्यैर्लक्षणैस्तथा||१९|| अक्षिपाकात्यये शोफः संरम्भः कलुषाश्रुता| कफोपदिग्धमसितं सितं प्रक्लेदरागवत्||२०|| दाहो दर्शनसंरोधो वेदनाश्चानवस्थिताः| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 amloShitasya lakShaNam (21-23) · Śloka 23
| ಅನ್ನಸಾರೋಽಮ್ಲತಾಂ ನೀತಃ ಪಿತ್ತರಕ್ತೋಲ್ಬಣೈರ್ಮಲೈಃ||೨೧|| ಶಿರಾಭಿರ್ನೇತ್ರಮಾರೂಢಃ ಕರೋತಿ ಶ್ಯಾವಲೋಹಿತಮ್| ಸಶೋಫದಾಹಪಾಕಾಶ್ರು ಭೃಶಂ ಚಾವಿಲದರ್ಶನಮ್||೨೨|| ಅಮ್ಲೋಷಿತೋಽಯಮ್| |೨೩|
| अन्नसारोऽम्लतां नीतः पित्तरक्तोल्बणैर्मलैः||२१|| शिराभिर्नेत्रमारूढः करोति श्यावलोहितम्| सशोफदाहपाकाश्रु भृशं चाविलदर्शनम्||२२|| अम्लोषितोऽयम्| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana iti sarvagAH ShoDasharogAH (23) · Śloka 23
ಇತ್ಯುಕ್ತಾ ಗದಾಃ ಷೋಡಶ ಸರ್ವಗಾಃ| |೨೩|
इत्युक्ता गदाः षोडश सर्वगाः| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana eteShAM sAdhyAsAdhyatvam (23) · Śloka 23
| ಹತಾಧಿಮನ್ಥಮೇತೇಷು ಸಾಕ್ಷಿಪಾಕಾತ್ಯಯಂ ತ್ಯಜೇತ್||೨೩||
| हताधिमन्थमेतेषु साक्षिपाकात्ययं त्यजेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana eteShAM dRuShTihanane kAlamaryAdA (15) · Śloka 25
ವಾತೋದ್ಭೂತಃ ಪಞ್ಚರಾತ್ರೇಣ ದೃಷ್ಟಿಂ ಸಪ್ತಾಹೇನ ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಾತೋಽಧಿಮನ್ಥಃ| ರಕ್ತೋತ್ಪನ್ನೋ ಹನ್ತಿ ತದ್ವತ್ತ್ರಿರಾತ್ರಾತ್ ಮಿಥ್ಯಾಚಾರಾತ್ ಪೈತ್ತಿಕಃ ಸದ್ಯ ಏವ||೨೪|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರ- ಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರ- ಸ್ಥಾನೇ ಸರ್ವಾಕ್ಷಿರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೫||
वातोद्भूतः पञ्चरात्रेण दृष्टिं सप्ताहेन श्लेष्मजातोऽधिमन्थः| रक्तोत्पन्नो हन्ति तद्वत्त्रिरात्रात् मिथ्याचारात् पैत्तिकः सद्य एव||२४|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविर- चितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थाने सर्वाक्षिरोगविज्ञानीयो नाम पञ्चदशोऽध्यायः||२५||
🔊 Audio coming soon