Adhikarana sandhisitAsitarogavij~jAnIyAdhyAyaH||10|| (2-3) · Śloka 3
യഥോദ്ദേശസ്തഥാ നിര്ദേശ ഇതി താനേവ താവത്സന്ധിരോഗനാഹ അഥാതഃ സന്ധിസിതാസിതരോഗവിജ്ഞാനീയം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨| )||൩||
यथोद्देशस्तथा निर्देश इति तानेव तावत्सन्धिरोगनाह अथातः सन्धिसितासितरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| )||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhirogA nava| 1 jalAsravasya lakShaNam (1-2) · Śloka 2
വായുഃക്രുദ്ധഃ സിരാഃ പ്രാപ്യ ജലാഭം ജലവാഹിനീഃ| അശ്രു സ്രാവയതേ വര്ത്മശുക്ലസന്ധേഃ കനീനകാത്||൧|| തേന നേത്രം സരുഗ്രാഗശോഫം സ്യാത്സ ജലാസ്രവഃ| |൨|
वायुःक्रुद्धः सिराः प्राप्य जलाभं जलवाहिनीः| अश्रु स्रावयते वर्त्मशुक्लसन्धेः कनीनकात्||१|| तेन नेत्रं सरुग्रागशोफं स्यात्स जलास्रवः| |२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 kaphAsravasya lakShaNam (2) · Śloka 2
| കഫാത് കഫാസ്രവേ ശ്വേതം പിച്ഛിലം ബഹലം സ്രവേത്||൨||
| कफात् कफास्रवे श्वेतं पिच्छिलं बहलं स्रवेत्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 upanAhasya lakShaNam (3-4) · Śloka 4
കഫേന ശോഫസ്തീക്ഷ്ണാഗ്രഃ ക്ഷാരബുദ്ബുദകോപമഃ| പൃഥുമൂലബലഃ സ്നിഗ്ധഃ സവര്ണോ മൃദുപിച്ഛിലഃ||൩|| മഹാനപാകഃ കണ്ഡൂമാനുപനാഹഃ സ നീരുജഃ| |൪|
कफेन शोफस्तीक्ष्णाग्रः क्षारबुद्बुदकोपमः| पृथुमूलबलः स्निग्धः सवर्णो मृदुपिच्छिलः||३|| महानपाकः कण्डूमानुपनाहः स नीरुजः| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 raktAsravasya lakShaNam (4) · Śloka 4
| രക്താദ് രക്താസ്രവേ താമ്രം ബഹൂഷ്ണം ചാശ്രു സംസ്രവേത്||൪||
| रक्ताद् रक्तास्रवे ताम्रं बहूष्णं चाश्रु संस्रवेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 parvaNyAH lakShaNam (5) · Śloka 5
വര്ത്മസന്ധ്യാശ്രയാ ശുക്ലേ പിടികാ ദാഹശൂലിനീ| താമ്രാ മുദ്ഗോപമാ ഭിന്നാ രക്തം സ്രവതി പര്വണീ||൫||
वर्त्मसन्ध्याश्रया शुक्ले पिटिका दाहशूलिनी| ताम्रा मुद्गोपमा भिन्ना रक्तं स्रवति पर्वणी||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 pUyAsravasya lakShaNam (6) · Śloka 6
പൂയാസ്രവേ മലാഃ സാസ്രാ വര്ത്മസന്ധേഃ കനീനകാത്| സ്രാവയന്തി മുഹുഃ പൂയം സാസ്രം ത്വങ്മാംസപാകതഃ||൬||
पूयास्रवे मलाः सास्रा वर्त्मसन्धेः कनीनकात्| स्रावयन्ति मुहुः पूयं सास्रं त्वङ्मांसपाकतः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 pUyAlasasya lakShaNam (7) · Śloka 7
പൂയാലസോ വ്രണഃ സൂക്ഷ്മഃ ശോഫസംരമ്ഭപൂര്വകഃ| കനീനസന്ധാവാധ്മായീ പൂയാസ്രാവീ സവേദനഃ||൭||
पूयालसो व्रणः सूक्ष्मः शोफसंरम्भपूर्वकः| कनीनसन्धावाध्मायी पूयास्रावी सवेदनः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 alajyAH lakShaNam (8) · Śloka 8
കനീനസ്യാന്തരലജീ ശോഫോ രുക്തോദദാഹവാന്| |൮|
कनीनस्यान्तरलजी शोफो रुक्तोददाहवान्| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 kRumigranthe lakShaNam (8-9) · Śloka 9
| അപാങ്ഗേ വാ കനീനേ വാ കണ്ഡൂഷാപക്ഷ്മപോടവാന്||൮|| പൂയാസ്രാവീ കൃമിഗ്രന്ഥിര്ഗ്രന്ഥിഃ കൃമിയുതോऽര്തിമാന്| |൯|
| अपाङ्गे वा कनीने वा कण्डूषापक्ष्मपोटवान्||८|| पूयास्रावी कृमिग्रन्थिर्ग्रन्थिः कृमियुतोऽर्तिमान्| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhirogANAmeteShAM sAdhyAdhyatvam (9-10) · Śloka 10
| ഉപനാഹകൃമിഗ്രന്ഥിപൂയാലസകപര്വണീഃ||൯|| ശസ്ത്രേണ സാധയേത്പഞ്ച സാലജീനാസ്രവാംസ്ത്യജേത്| |൧൦|
| उपनाहकृमिग्रन्थिपूयालसकपर्वणीः||९|| शस्त्रेण साधयेत्पञ्च सालजीनास्रवांस्त्यजेत्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sitarogAstrayodaSa| 1SuktikAyA lakShaNam (10-11) · Śloka 11
ഏവം സന്ധിഗതാന്നവ രോഗാനാഖ്യായ സിതഭാഗസ്ഥാന് രോഗാനാഹ | പിത്തം കുര്യാത്സിതേ ബിന്ദൂനസിതശ്യാവപീതകാന്||൧൦|| മലാക്താദര്ശതുല്യം വാ സര്വം ശുക്ലം സദാഹരുക്| രോഗോऽയം ശുക്തികസംജ്ഞഃ സശകൃദ്ഭേദതൃഡ്ജ്വരഃ||൧൧||
एवं सन्धिगतान्नव रोगानाख्याय सितभागस्थान् रोगानाह | पित्तं कुर्यात्सिते बिन्दूनसितश्यावपीतकान्||१०|| मलाक्तादर्शतुल्यं वा सर्वं शुक्लं सदाहरुक्| रोगोऽयं शुक्तिकसंज्ञः सशकृद्भेदतृड्ज्वरः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 shuklArmaNaH lakShaNam (12) · Śloka 12
കഫാച്ഛുക്ലേ സമം ശ്വേതം ചിരവൃദ്ധ്യധിമാംസകമ്| ശുക്ലാര്മ|൧൨|
कफाच्छुक्ले समं श्वेतं चिरवृद्ध्यधिमांसकम्| शुक्लार्म|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 balAsagrathitasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13
| ശോഫസ്ത്വരുജഃ സവര്ണോ ബഹലോऽമൃദുഃ||൧൨|| ഗുരുഃ സ്നിഗ്ധോऽമ്ബുബിന്ദ്വാഭോ ബലാസഗ്രഥിതമ് സ്മൃതമ്| |൧൩|
| शोफस्त्वरुजः सवर्णो बहलोऽमृदुः||१२|| गुरुः स्निग्धोऽम्बुबिन्द्वाभो बलासग्रथितम् स्मृतम्| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 piShTakasya lakShaNam (13) · Śloka 13
| ബിന്ദുഭിഃ പിഷ്ടധവലൈരുത്സന്നൈഃ പിഷ്ടകം വദേത്||൧൩||
| बिन्दुभिः पिष्टधवलैरुत्सन्नैः पिष्टकं वदेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 sirotpAtasya lakShaNam (14) · Śloka 14
രക്തരാജീതതം ശുക്ലമുഷ്യതേ യത്സവേദനമ്| അശോഫാശ്രൂപദേഹം ച സിരോത്പാ തഃ സ ശോണിതാത്||൧൪||
रक्तराजीततं शुक्लमुष्यते यत्सवेदनम्| अशोफाश्रूपदेहं च सिरोत्पा तः स शोणितात्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 sirAharShasya lakShaNam (15) · Śloka 15
ഉപേക്ഷിതഃ സിരോത്പാതോ രാജീസ്താ ഏവ വര്ധയന്| കുര്യാത്സാസ്രം സിരാഹര്ഷം തേനാക്ഷ്യുദ്വീക്ഷണാക്ഷമമ്||൧൫||
उपेक्षितः सिरोत्पातो राजीस्ता एव वर्धयन्| कुर्यात्सास्रं सिराहर्षं तेनाक्ष्युद्वीक्षणाक्षमम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 sirAjAlasya lakShaNam (16) · Śloka 16
സിരാജാലേ സിരാജാലം ബൂഹദ്രക്തം ഘനോന്നതമ്| |൧൬|
सिराजाले सिराजालं बूहद्रक्तं घनोन्नतम्| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 shoNitArmaNaH lakShaNam (16) · Śloka 16
| ശോണിതാര്മ സമം ശ്ലക്ഷ്ണം പദ്മാഭമധിമാംസകമ്||൧൬||
| शोणितार्म समं श्लक्ष्णं पद्माभमधिमांसकम्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 arjunasya lakShaNam (17) · Śloka 17
നീരുക് ശ്ലക്ഷ്ണോऽര്ജുനം ബിന്ദുഃ ശശലോഹിതലോഹിതഃ| |൧൭|
नीरुक् श्लक्ष्णोऽर्जुनं बिन्दुः शशलोहितलोहितः| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 prastAryarmaNaH lakShaNam (17-18) · Śloka 18
| മൃദ്വാശുവൃദ്ധ്യരുഡ്മാംസം പ്രസ്താരി ശ്യാവലോഹിതമ്||൧൭|| പ്രസ്താര്യര്മ മലൈഃ സാസ്രൈഃ| |൧൮|
| मृद्वाशुवृद्ध्यरुड्मांसं प्रस्तारि श्यावलोहितम्||१७|| प्रस्तार्यर्म मलैः सास्रैः| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 snAvArmaNaH lakShaNam (18) · Śloka 18
സ്നാവാര്മ സ്നാവസന്നിഭമ്| |൧൮|
स्नावार्म स्नावसन्निभम्| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 adhimAMsArmaNaH lakShaNam (18-19) · Śloka 19
| ശുഷ്കസൃക്പിണ്ഡവച്ഛ്യാവം യന്മാംസം ബഹലം പൃഥു||൧൮|| അധിമാംസാര്മ തദ്| |൧൯|
| शुष्कसृक्पिण्डवच्छ्यावं यन्मांसं बहलं पृथु||१८|| अधिमांसार्म तद्| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 sirAsaMj~jAnAM lakShaNam (19) · Śloka 19
ദാഹഘര്ഷവത്യഃ സിരാവൃതാഃ| കൃഷ്ണാസന്നാഃ സിരാസംജ്ഞാഃ പിടികാഃ സര്ഷപോപമാഃ||൧൯||
दाहघर्षवत्यः सिरावृताः| कृष्णासन्नाः सिरासंज्ञाः पिटिकाः सर्षपोपमाः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sitarogANAmeteShAM sAdhyAsAdhyatvam (20-21) · Śloka 21
സിതഭാഗോത്ഥാനാമേഷാം ത്രയോദശാനാം സാധനം സൂത്രയതി ശുക്തിഹര്ഷസിരോത്പാതപിഷ്ടകഗ്രഥിതാര്ജുനമ്| സാധയൈദൌഷധൈഃ ഷട്കം ശേഷം ശസ്ത്രേണ സപ്തകമ്||൨൦|| നവോത്ഥം തദപി ദ്രവ്യൈഃ| |൨൧|
सितभागोत्थानामेषां त्रयोदशानां साधनं सूत्रयति शुक्तिहर्षसिरोत्पातपिष्टकग्रथितार्जुनम्| साधयैदौषधैः षट्कं शेषं शस्त्रेण सप्तकम्||२०|| नवोत्थं तदपि द्रव्यैः| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRuShNarogAH pa~jca| (21-22) · Śloka 22
അര്മോക്തം യച്ച പഞ്ചധാ| തച്ഛേദ്യമസിതപ്രാപ്തം മാംസസ്നവസിരാവൃതമ്||൨൧|| ചര്മോദ്ദാലവദുച്ഛ്രായി ദൃഷ്ടിപ്രാപ്തം ച വര്ജയേത്| |൨൨|
अर्मोक्तं यच्च पञ्चधा| तच्छेद्यमसितप्राप्तं मांसस्नवसिरावृतम्||२१|| चर्मोद्दालवदुच्छ्रायि दृष्टिप्राप्तं च वर्जयेत्| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 1 kShatashukrasya trividhaM lakShaNam (22-25) · Śloka 25
അഥ കൃഷ്ണരോഗാനാഹ | പിത്തം കൃഷ്ണേऽഥവ ദൃഷ്ടൌ ശുക്രം തോദാശ്രുരാഗവത്||൨൨|| ഛിത്വാ ത്വചം ജനയതി തേന സ്യാത്കൃഷ്ണമണ്ഡലമ്| പക്വജമ്ബൂനിഭം കിഞ്ചിന്നിമ്നം ച ക്ഷതശുക്രകമ്||൨൩|| തത്കൃച്ഛ്രസാധ്യം, യാപ്യം തു ദ്വിതീയപടലവ്യധാത്| തത്ര തോദാദിബാഹുല്യം സൂചീവിദ്ധാഭകൃഷ്ണതാ||൨൪|| തൃതീയപടലച്ഛേദാദസാധ്യം നിചിതം വ്രണൈഃ| |൨൫|
अथ कृष्णरोगानाह | पित्तं कृष्णेऽथव दृष्टौ शुक्रं तोदाश्रुरागवत्||२२|| छित्वा त्वचं जनयति तेन स्यात्कृष्णमण्डलम्| पक्वजम्बूनिभं किञ्चिन्निम्नं च क्षतशुक्रकम्||२३|| तत्कृच्छ्रसाध्यं, याप्यं तु द्वितीयपटलव्यधात्| तत्र तोदादिबाहुल्यं सूचीविद्धाभकृष्णता||२४|| तृतीयपटलच्छेदादसाध्यं निचितं व्रणैः| |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 shuddhashukrasya lakShaNam (25) · Śloka 25
| ശങ്ഖശുക്ലം കഫാത്സാധ്യം നാതിരുക് ശുദ്ധശുക്രകമ്||൨൫||
| शङ्खशुक्लं कफात्साध्यं नातिरुक् शुद्धशुक्रकम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 ajakAyAH lakShaNam (26) · Śloka 26
ആതാമ്രപിച്ഛിലാസ്രസ്രുദാതാമ്രപിടികാऽതിരുക്| അജാവിട്സദൃശോച്ഛ്രായകാര്ഷ്ണ്യാ വര്ജ്യാऽസൃജാऽജകാ||൨൬||
आताम्रपिच्छिलास्रस्रुदाताम्रपिटिकाऽतिरुक्| अजाविट्सदृशोच्छ्रायकार्ष्ण्या वर्ज्याऽसृजाऽजका||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 sirAshukrasya lakShaNam (27-28) · Śloka 28
സിരാശുക്രം മലൈഃ സാസ്രൈസ്തജ്ജുഷ്ടം കൃഷ്ണമണ്ഡലമ്| സതോദദാഹതാമ്രാഭിഃ സിരാഭിരവതന്യതേ||൨൭|| അനിമിത്തോഷ്ണശീതാച്ഛഘനാസ്രസ്രുച്ച തത്ത്യജേത്| |൨൮|
सिराशुक्रं मलैः सास्रैस्तज्जुष्टं कृष्णमण्डलम्| सतोददाहताम्राभिः सिराभिरवतन्यते||२७|| अनिमित्तोष्णशीताच्छघनास्रस्रुच्च तत्त्यजेत्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 tIvravedanasya lakShaNam (28-30) · Śloka 30
| ദോഷൈഃ സാസ്രൈഃ സകൃത്കൃഷ്ണം നീയതേ ശുക്ലരൂപതാമ്||൨൮|| ധവലാഭ്രോപലിപ്താഭം നിഷ്പാവര്ധദലാകൃതി| അതിതീവ്രരുജാരാഗദാഹശ്വയഥുപീഡിതമ്||൨൯|| പാകാത്യയേന തച്ഛുക്രം വര്ജയേത്തീവ്രവേദനമ്| |൩൦|
| दोषैः सास्रैः सकृत्कृष्णं नीयते शुक्लरूपताम्||२८|| धवलाभ्रोपलिप्ताभं निष्पावर्धदलाकृति| अतितीव्ररुजारागदाहश्वयथुपीडितम्||२९|| पाकात्ययेन तच्छुक्रं वर्जयेत्तीव्रवेदनम्| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRuShNarogANAmeteShAM sAdhyAsAdhyatvam (10) · Śloka 10
| യസ്യ വാ ലിങ്ഗനാശോऽന്തഃ ശ്യാവം യദ്വാ സലോഹിതമ്||൩൦|| അത്യുത്സേധാവഗാഢം വാ സാശ്രു നാഡീവ്രണാവൃതമ്| പുരാണം വിഷമം മധ്യേ വിച്ഛിന്നം യച്ച ശുക്രകമ്||൩൧|| പഞ്ചേത്യുക്താ ഗദാഃ കൃഷ്ണേ സാധ്യാസാധ്യവിഭാഗതഃ| ൩൧ ൧/൨| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചി- തായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ഷഷ്ഠേ ഉത്തരസ്ഥാനേ സന്ധിസിതാസിതരോഗവിജ്ഞ്ഹാനീയോ നാമ ദശമോऽധ്യായഃ||൧൦||
| यस्य वा लिङ्गनाशोऽन्तः श्यावं यद्वा सलोहितम्||३०|| अत्युत्सेधावगाढं वा साश्रु नाडीव्रणावृतम्| पुराणं विषमं मध्ये विच्छिन्नं यच्च शुक्रकम्||३१|| पञ्चेत्युक्ता गदाः कृष्णे साध्यासाध्यविभागतः| ३१ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचि- तायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने सन्धिसितासितरोगविज्ञ्हानीयो नाम दशमोऽध्यायः||१०||
🔊 Audio coming soon