Adhikarana sandhisitAsitarogavij~jAnIyAdhyAyaH||10|| (2-3) · Śloka 3
যথোদ্দেশস্তথা নির্দেশ ইতি তানেব তাবত্সন্ধিরোগনাহ অথাতঃ সন্ধিসিতাসিতরোগবিজ্ঞানীযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| (গদ্যসূত্রে|২| )||৩||
यथोद्देशस्तथा निर्देश इति तानेव तावत्सन्धिरोगनाह अथातः सन्धिसितासितरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| )||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhirogA nava| 1 jalAsravasya lakShaNam (1-2) · Śloka 2
বাযুঃক্রুদ্ধঃ সিরাঃ প্রাপ্য জলাভং জলবাহিনীঃ| অশ্রু স্রাবযতে বর্ত্মশুক্লসন্ধেঃ কনীনকাত্||১|| তেন নেত্রং সরুগ্রাগশোফং স্যাত্স জলাস্রবঃ| |২|
वायुःक्रुद्धः सिराः प्राप्य जलाभं जलवाहिनीः| अश्रु स्रावयते वर्त्मशुक्लसन्धेः कनीनकात्||१|| तेन नेत्रं सरुग्रागशोफं स्यात्स जलास्रवः| |२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 kaphAsravasya lakShaNam (2) · Śloka 2
| কফাত্ কফাস্রবে শ্বেতং পিচ্ছিলং বহলং স্রবেত্||২||
| कफात् कफास्रवे श्वेतं पिच्छिलं बहलं स्रवेत्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 upanAhasya lakShaNam (3-4) · Śloka 4
কফেন শোফস্তীক্ষ্ণাগ্রঃ ক্ষারবুদ্বুদকোপমঃ| পৃথুমূলবলঃ স্নিগ্ধঃ সবর্ণো মৃদুপিচ্ছিলঃ||৩|| মহানপাকঃ কণ্ডূমানুপনাহঃ স নীরুজঃ| |৪|
कफेन शोफस्तीक्ष्णाग्रः क्षारबुद्बुदकोपमः| पृथुमूलबलः स्निग्धः सवर्णो मृदुपिच्छिलः||३|| महानपाकः कण्डूमानुपनाहः स नीरुजः| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 raktAsravasya lakShaNam (4) · Śloka 4
| রক্তাদ্ রক্তাস্রবে তাম্রং বহূষ্ণং চাশ্রু সংস্রবেত্||৪||
| रक्ताद् रक्तास्रवे ताम्रं बहूष्णं चाश्रु संस्रवेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 parvaNyAH lakShaNam (5) · Śloka 5
বর্ত্মসন্ধ্যাশ্রযা শুক্লে পিটিকা দাহশূলিনী| তাম্রা মুদ্গোপমা ভিন্না রক্তং স্রবতি পর্বণী||৫||
वर्त्मसन्ध्याश्रया शुक्ले पिटिका दाहशूलिनी| ताम्रा मुद्गोपमा भिन्ना रक्तं स्रवति पर्वणी||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 pUyAsravasya lakShaNam (6) · Śloka 6
পূযাস্রবে মলাঃ সাস্রা বর্ত্মসন্ধেঃ কনীনকাত্| স্রাবযন্তি মুহুঃ পূযং সাস্রং ত্বঙ্মাংসপাকতঃ||৬||
पूयास्रवे मलाः सास्रा वर्त्मसन्धेः कनीनकात्| स्रावयन्ति मुहुः पूयं सास्रं त्वङ्मांसपाकतः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 pUyAlasasya lakShaNam (7) · Śloka 7
পূযালসো ব্রণঃ সূক্ষ্মঃ শোফসংরম্ভপূর্বকঃ| কনীনসন্ধাবাধ্মাযী পূযাস্রাবী সবেদনঃ||৭||
पूयालसो व्रणः सूक्ष्मः शोफसंरम्भपूर्वकः| कनीनसन्धावाध्मायी पूयास्रावी सवेदनः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 alajyAH lakShaNam (8) · Śloka 8
কনীনস্যান্তরলজী শোফো রুক্তোদদাহবান্| |৮|
कनीनस्यान्तरलजी शोफो रुक्तोददाहवान्| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 kRumigranthe lakShaNam (8-9) · Śloka 9
| অপাঙ্গে বা কনীনে বা কণ্ডূষাপক্ষ্মপোটবান্||৮|| পূযাস্রাবী কৃমিগ্রন্থির্গ্রন্থিঃ কৃমিযুতোঽর্তিমান্| |৯|
| अपाङ्गे वा कनीने वा कण्डूषापक्ष्मपोटवान्||८|| पूयास्रावी कृमिग्रन्थिर्ग्रन्थिः कृमियुतोऽर्तिमान्| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhirogANAmeteShAM sAdhyAdhyatvam (9-10) · Śloka 10
| উপনাহকৃমিগ্রন্থিপূযালসকপর্বণীঃ||৯|| শস্ত্রেণ সাধযেত্পঞ্চ সালজীনাস্রবাংস্ত্যজেত্| |১০|
| उपनाहकृमिग्रन्थिपूयालसकपर्वणीः||९|| शस्त्रेण साधयेत्पञ्च सालजीनास्रवांस्त्यजेत्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sitarogAstrayodaSa| 1SuktikAyA lakShaNam (10-11) · Śloka 11
এবং সন্ধিগতান্নব রোগানাখ্যায সিতভাগস্থান্ রোগানাহ | পিত্তং কুর্যাত্সিতে বিন্দূনসিতশ্যাবপীতকান্||১০|| মলাক্তাদর্শতুল্যং বা সর্বং শুক্লং সদাহরুক্| রোগোঽযং শুক্তিকসংজ্ঞঃ সশকৃদ্ভেদতৃড্জ্বরঃ||১১||
एवं सन्धिगतान्नव रोगानाख्याय सितभागस्थान् रोगानाह | पित्तं कुर्यात्सिते बिन्दूनसितश्यावपीतकान्||१०|| मलाक्तादर्शतुल्यं वा सर्वं शुक्लं सदाहरुक्| रोगोऽयं शुक्तिकसंज्ञः सशकृद्भेदतृड्ज्वरः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 shuklArmaNaH lakShaNam (12) · Śloka 12
কফাচ্ছুক্লে সমং শ্বেতং চিরবৃদ্ধ্যধিমাংসকম্| শুক্লার্ম|১২|
कफाच्छुक्ले समं श्वेतं चिरवृद्ध्यधिमांसकम्| शुक्लार्म|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 balAsagrathitasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13
| শোফস্ত্বরুজঃ সবর্ণো বহলোঽমৃদুঃ||১২|| গুরুঃ স্নিগ্ধোঽম্বুবিন্দ্বাভো বলাসগ্রথিতম্ স্মৃতম্| |১৩|
| शोफस्त्वरुजः सवर्णो बहलोऽमृदुः||१२|| गुरुः स्निग्धोऽम्बुबिन्द्वाभो बलासग्रथितम् स्मृतम्| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 piShTakasya lakShaNam (13) · Śloka 13
| বিন্দুভিঃ পিষ্টধবলৈরুত্সন্নৈঃ পিষ্টকং বদেত্||১৩||
| बिन्दुभिः पिष्टधवलैरुत्सन्नैः पिष्टकं वदेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 sirotpAtasya lakShaNam (14) · Śloka 14
রক্তরাজীততং শুক্লমুষ্যতে যত্সবেদনম্| অশোফাশ্রূপদেহং চ সিরোত্পা তঃ স শোণিতাত্||১৪||
रक्तराजीततं शुक्लमुष्यते यत्सवेदनम्| अशोफाश्रूपदेहं च सिरोत्पा तः स शोणितात्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 sirAharShasya lakShaNam (15) · Śloka 15
উপেক্ষিতঃ সিরোত্পাতো রাজীস্তা এব বর্ধযন্| কুর্যাত্সাস্রং সিরাহর্ষং তেনাক্ষ্যুদ্বীক্ষণাক্ষমম্||১৫||
उपेक्षितः सिरोत्पातो राजीस्ता एव वर्धयन्| कुर्यात्सास्रं सिराहर्षं तेनाक्ष्युद्वीक्षणाक्षमम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 sirAjAlasya lakShaNam (16) · Śloka 16
সিরাজালে সিরাজালং বূহদ্রক্তং ঘনোন্নতম্| |১৬|
सिराजाले सिराजालं बूहद्रक्तं घनोन्नतम्| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 shoNitArmaNaH lakShaNam (16) · Śloka 16
| শোণিতার্ম সমং শ্লক্ষ্ণং পদ্মাভমধিমাংসকম্||১৬||
| शोणितार्म समं श्लक्ष्णं पद्माभमधिमांसकम्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 arjunasya lakShaNam (17) · Śloka 17
নীরুক্ শ্লক্ষ্ণোঽর্জুনং বিন্দুঃ শশলোহিতলোহিতঃ| |১৭|
नीरुक् श्लक्ष्णोऽर्जुनं बिन्दुः शशलोहितलोहितः| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 prastAryarmaNaH lakShaNam (17-18) · Śloka 18
| মৃদ্বাশুবৃদ্ধ্যরুড্মাংসং প্রস্তারি শ্যাবলোহিতম্||১৭|| প্রস্তার্যর্ম মলৈঃ সাস্রৈঃ| |১৮|
| मृद्वाशुवृद्ध्यरुड्मांसं प्रस्तारि श्यावलोहितम्||१७|| प्रस्तार्यर्म मलैः सास्रैः| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 snAvArmaNaH lakShaNam (18) · Śloka 18
স্নাবার্ম স্নাবসন্নিভম্| |১৮|
स्नावार्म स्नावसन्निभम्| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 adhimAMsArmaNaH lakShaNam (18-19) · Śloka 19
| শুষ্কসৃক্পিণ্ডবচ্ছ্যাবং যন্মাংসং বহলং পৃথু||১৮|| অধিমাংসার্ম তদ্| |১৯|
| शुष्कसृक्पिण्डवच्छ्यावं यन्मांसं बहलं पृथु||१८|| अधिमांसार्म तद्| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 sirAsaMj~jAnAM lakShaNam (19) · Śloka 19
দাহঘর্ষবত্যঃ সিরাবৃতাঃ| কৃষ্ণাসন্নাঃ সিরাসংজ্ঞাঃ পিটিকাঃ সর্ষপোপমাঃ||১৯||
दाहघर्षवत्यः सिरावृताः| कृष्णासन्नाः सिरासंज्ञाः पिटिकाः सर्षपोपमाः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sitarogANAmeteShAM sAdhyAsAdhyatvam (20-21) · Śloka 21
সিতভাগোত্থানামেষাং ত্রযোদশানাং সাধনং সূত্রযতি শুক্তিহর্ষসিরোত্পাতপিষ্টকগ্রথিতার্জুনম্| সাধযৈদৌষধৈঃ ষট্কং শেষং শস্ত্রেণ সপ্তকম্||২০|| নবোত্থং তদপি দ্রব্যৈঃ| |২১|
सितभागोत्थानामेषां त्रयोदशानां साधनं सूत्रयति शुक्तिहर्षसिरोत्पातपिष्टकग्रथितार्जुनम्| साधयैदौषधैः षट्कं शेषं शस्त्रेण सप्तकम्||२०|| नवोत्थं तदपि द्रव्यैः| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRuShNarogAH pa~jca| (21-22) · Śloka 22
অর্মোক্তং যচ্চ পঞ্চধা| তচ্ছেদ্যমসিতপ্রাপ্তং মাংসস্নবসিরাবৃতম্||২১|| চর্মোদ্দালবদুচ্ছ্রাযি দৃষ্টিপ্রাপ্তং চ বর্জযেত্| |২২|
अर्मोक्तं यच्च पञ्चधा| तच्छेद्यमसितप्राप्तं मांसस्नवसिरावृतम्||२१|| चर्मोद्दालवदुच्छ्रायि दृष्टिप्राप्तं च वर्जयेत्| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 1 kShatashukrasya trividhaM lakShaNam (22-25) · Śloka 25
অথ কৃষ্ণরোগানাহ | পিত্তং কৃষ্ণেঽথব দৃষ্টৌ শুক্রং তোদাশ্রুরাগবত্||২২|| ছিত্বা ত্বচং জনযতি তেন স্যাত্কৃষ্ণমণ্ডলম্| পক্বজম্বূনিভং কিঞ্চিন্নিম্নং চ ক্ষতশুক্রকম্||২৩|| তত্কৃচ্ছ্রসাধ্যং, যাপ্যং তু দ্বিতীযপটলব্যধাত্| তত্র তোদাদিবাহুল্যং সূচীবিদ্ধাভকৃষ্ণতা||২৪|| তৃতীযপটলচ্ছেদাদসাধ্যং নিচিতং ব্রণৈঃ| |২৫|
अथ कृष्णरोगानाह | पित्तं कृष्णेऽथव दृष्टौ शुक्रं तोदाश्रुरागवत्||२२|| छित्वा त्वचं जनयति तेन स्यात्कृष्णमण्डलम्| पक्वजम्बूनिभं किञ्चिन्निम्नं च क्षतशुक्रकम्||२३|| तत्कृच्छ्रसाध्यं, याप्यं तु द्वितीयपटलव्यधात्| तत्र तोदादिबाहुल्यं सूचीविद्धाभकृष्णता||२४|| तृतीयपटलच्छेदादसाध्यं निचितं व्रणैः| |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 shuddhashukrasya lakShaNam (25) · Śloka 25
| শঙ্খশুক্লং কফাত্সাধ্যং নাতিরুক্ শুদ্ধশুক্রকম্||২৫||
| शङ्खशुक्लं कफात्साध्यं नातिरुक् शुद्धशुक्रकम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 ajakAyAH lakShaNam (26) · Śloka 26
আতাম্রপিচ্ছিলাস্রস্রুদাতাম্রপিটিকাঽতিরুক্| অজাবিট্সদৃশোচ্ছ্রাযকার্ষ্ণ্যা বর্জ্যাঽসৃজাঽজকা||২৬||
आताम्रपिच्छिलास्रस्रुदाताम्रपिटिकाऽतिरुक्| अजाविट्सदृशोच्छ्रायकार्ष्ण्या वर्ज्याऽसृजाऽजका||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 sirAshukrasya lakShaNam (27-28) · Śloka 28
সিরাশুক্রং মলৈঃ সাস্রৈস্তজ্জুষ্টং কৃষ্ণমণ্ডলম্| সতোদদাহতাম্রাভিঃ সিরাভিরবতন্যতে||২৭|| অনিমিত্তোষ্ণশীতাচ্ছঘনাস্রস্রুচ্চ তত্ত্যজেত্| |২৮|
सिराशुक्रं मलैः सास्रैस्तज्जुष्टं कृष्णमण्डलम्| सतोददाहताम्राभिः सिराभिरवतन्यते||२७|| अनिमित्तोष्णशीताच्छघनास्रस्रुच्च तत्त्यजेत्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 tIvravedanasya lakShaNam (28-30) · Śloka 30
| দোষৈঃ সাস্রৈঃ সকৃত্কৃষ্ণং নীযতে শুক্লরূপতাম্||২৮|| ধবলাভ্রোপলিপ্তাভং নিষ্পাবর্ধদলাকৃতি| অতিতীব্ররুজারাগদাহশ্বযথুপীডিতম্||২৯|| পাকাত্যযেন তচ্ছুক্রং বর্জযেত্তীব্রবেদনম্| |৩০|
| दोषैः सास्रैः सकृत्कृष्णं नीयते शुक्लरूपताम्||२८|| धवलाभ्रोपलिप्ताभं निष्पावर्धदलाकृति| अतितीव्ररुजारागदाहश्वयथुपीडितम्||२९|| पाकात्ययेन तच्छुक्रं वर्जयेत्तीव्रवेदनम्| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRuShNarogANAmeteShAM sAdhyAsAdhyatvam (10) · Śloka 10
| যস্য বা লিঙ্গনাশোঽন্তঃ শ্যাবং যদ্বা সলোহিতম্||৩০|| অত্যুত্সেধাবগাঢং বা সাশ্রু নাডীব্রণাবৃতম্| পুরাণং বিষমং মধ্যে বিচ্ছিন্নং যচ্চ শুক্রকম্||৩১|| পঞ্চেত্যুক্তা গদাঃ কৃষ্ণে সাধ্যাসাধ্যবিভাগতঃ| ৩১ ১/২| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভটবিরচি- তাযামষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং ষষ্ঠে উত্তরস্থানে সন্ধিসিতাসিতরোগবিজ্ঞ্হানীযো নাম দশমোঽধ্যাযঃ||১০||
| यस्य वा लिङ्गनाशोऽन्तः श्यावं यद्वा सलोहितम्||३०|| अत्युत्सेधावगाढं वा साश्रु नाडीव्रणावृतम्| पुराणं विषमं मध्ये विच्छिन्नं यच्च शुक्रकम्||३१|| पञ्चेत्युक्ता गदाः कृष्णे साध्यासाध्यविभागतः| ३१ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचि- तायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने सन्धिसितासितरोगविज्ञ्हानीयो नाम दशमोऽध्यायः||१०||
🔊 Audio coming soon