36. sarpaviṣapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH (1) · Śloka 1

|१|

Adhikarana sarpaviShapratiShedhAdhyAyaH ---------- bhaumapannagAnAM trividhatvam (2) · Śloka 2

अथातः सर्पविषप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) दर्वीकरा मण्डलिनो राजीमन्तश्च पन्नगाः| त्रिधा समासतो भौमाः, भिद्यन्ते ते त्वनेकधा||१|| व्यासतो योनिभेदेन नोच्यन्तेऽनुपयोगिनः| |२|

Adhikarana darvIkarAdInAM viShaM krameNa rUkShakaTukAdikaM vAtAdi kopanaM ca (2-3) · Śloka 3

| विशेषाद्रूक्षकटुकमम्लोष्णं स्वादुशीतलम्||२|| विषं दर्वीकरादीनां क्रमाद्वातादिकोपनम्| |३|

Adhikarana darvIkarAdInAM tAruNyAdiShu viSholbaNatvam (3-4) · Śloka 4

| तरुण्यमध्यवृद्धत्वे वृष्टिशीतातपेषु च||३|| विषोल्बणा भवन्त्येते व्यन्तरा ऋतुसन्धिषु| |४|

Adhikarana darvIkarANAM lakShaNam (4-5) · Śloka 5

| रथाङ्गलाङ्गलच्छत्रस्वस्तिकाङ्कुशधारिणः||४|| फणिनः शीघ्रगतयः सर्पा दर्वीकराः स्मृताः| |५|

Adhikarana maNDalinAM lakShaNam (5-6) · Śloka 6

| ज्ञेया मण्डलिनोऽभोगा मण्डलैर्विविधैश्चिताः||५|| प्रांशवो मन्दगमनाः| |६|

Adhikarana rAjImatAM lakShaNam (6) · Śloka 6

राजीमन्तस्तु राजिभिः| स्निग्धा विचित्रवर्णाभिस्तिर्यगूर्ध्वं च चित्रिताः||६||

Adhikarana gaudherasya lakShaNam (7) · Śloka 7

विजातयोऽधुनोच्यन्ते - गोधासुतस्तु गौधेरो विषे दर्वीकरैः समः| चतुष्पाद्|७|

Adhikarana eteShAmeva sa~gkarAt vyantarAj~jeyAH (7-8) · Śloka 8

| व्यन्तरान् विद्यादेतेषामेव सङ्करात्||७|| व्यामिश्रलक्षणास्ते हि सन्निपातप्रकोपनाः| |८|

Adhikarana sarpadashane AhArAdikAraNAni (8-9) · Śloka 9

| आहारार्थं भयात् पादस्पर्शादतिविषात् क्रुधः||८|| पापवृत्तितया वैराद्देवर्षियमचोदनात्| दशन्ति सर्पास्तेषूक्तं विषाधिक्यं यथोत्तरम्||९||

Adhikarana kAraNaM j~jAtvA yathAsvaM pratikriyA (10) · Śloka 10

आदिष्टात् कारणं ज्ञात्वा प्रतिकुर्याद्यथायथम्| |१०|

Adhikarana vyantarasya mArgAshrayatvam (10) · Śloka 10

| व्यन्तरः पापशीलत्वान्मार्गमाश्रित्य तिष्ठति||१०||

Adhikarana tuNDAhatasya lakShaNam, vyAlIDhasya lakShaNam, vyAlutpasya lakShaNam dashTakasya lakShaNam dashTanipIDitasya lakShaNam, eShAM sAdhyAsAdhyatvam (11-14) · Śloka 14

यत्र लालापरिक्लेदमात्रं गात्रे प्रदृश्यते| न तु दंष्ट्राकृतं दंशं तत्तुण्डाहतमादिशेत्||११|| एकं दंष्ट्रापदं द्वे वा व्यालीढाख्यमशोणितम्| दंष्ट्रापदे सरक्ते द्वे व्यालुप्तं, त्रीणि तानि तु||१२|| मांसच्छेदादविच्छिन्नरक्तवाहीनि दष्टकम्| दंष्ट्रापदानि चत्वारि तद्वद्दष्टनिपीडितम्||१३|| निर्विषं द्वयमत्राद्यमसाध्यं पश्चिमं वदेत्| |१४|

Adhikarana sarpaviShasya raktaprAptyaiva vardhanam (14-15) · Śloka 15

| विषं नाहेयमप्राप्य रक्तं दूषयते वपुः||१४|| रक्तमण्वपि तु प्राप्तं वर्धते तैलमम्बुवत्| |१५|

Adhikarana sarpA~ggAbhihatasya lakShaNam (15-16) · Śloka 16

| भीरोस्तु सर्पसंस्पर्शाद्भयेन कुपितोऽनिलः||१५|| कदाचित्कुरुते शोफं सर्पाङ्गाभिहतं तु तत्| |१६|

Adhikarana sha~gkaviShasya lakShaNam (16-17) · Śloka 17

| दुर्गान्धकारे विद्धस्य केनचिद्दष्टशङ्कया||१६|| विषोद्वेगो ज्वरश्चर्दिर्मूर्च्छा दाहोऽपि वा भवेत्| ग्लानिर्मोहोऽतिसारो वा तच्छङ्काविषमुच्यते||१७||

Adhikarana saviShadaMshasya lakShaNam , nirviShadaMshasya lakShaNam (18) · Śloka 18

तुद्यते सविषो दंशः कण्डूशोफरुजन्वितः| दह्यते ग्रथितः किञ्चिद्विपरीतस्तु निर्विषः||१८||

Adhikarana darvIkarANAM prathamavegasya lakShaNam, dvitIyavegasya lakShaNam, tRutIyavegasya lakShaNam, caturthavegasya lakShaNam, pa~jcamavegasya lakShaNam, ShaShThavegasya lakShaNam, saptamavegasya lakShaNam (19-22) · Śloka 22

पूर्वे दर्वीकृतां वेगे दुष्टं श्यावीभवत्यसृक्| श्यावता तेन वक्त्रादौ सर्पन्तीव च कीटकाः||१९|| द्वितीये ग्रन्थयो वेगे, तृतीये मूर्ध्नि गौरवम्| दृग्रोधो दंशविक्लेदश्चतुर्थे ष्ठीवनं वमिः||२०|| सन्धिविश्लेषणं तन्द्रा पञ्चमे पर्वभेदनम्| दाहो हिध्मा च, षष्ठे तु हृत्पीडा गात्रगौरवम्||२१|| मूर्च्छा विपाकोऽतीसारः, प्राप्य शुक्रं तु सप्तमे| स्कन्धपृष्ठकटीभङ्गः सर्वचेष्टानिवर्तनम्||२२||

Adhikarana maNDalidaShTasya prathamavegasya lakShaNam, dvitIyavegasya lakShaNam, trutIyaIvegasya lakShaNam, caturthavegasya lakShaNam, pa~jcamavegasya lakShaNam, ShaShThavegasya lakShaNam, saptamavegasya lakShaNam (23-24) · Śloka 24

अथ मण्डलिदष्टस्य दुष्टं पीतीभवत्यसृक्| तेन पीताङ्गता दाहो, द्वितीये श्वयथूद्भवः||२३|| तृतीये दंशविक्लेदः स्वेदस्तृष्णा च जायते| चतुर्थे ज्वर्यते, दाहः पञ्चमे सर्वगात्रगः||२४||

Adhikarana rAjImaddaShTasya prathamavegasya lakShaNam, dvitIyavegasya lakShaNam, tRUtIyavegasya lakShaNam, caturthavegasya lakShaNam, pa~jcamavegasya lakShaNam, ShaShThasaptamavegayoH lakShaNam (25-27) · Śloka 27

दष्टस्य राजिलैर्दुष्टं पाण्डुतां याति शोणितम्| पाण्डुता तेन गात्राणां, द्वितीये गुरुताऽति च||२५|| तृतीये दंशविक्लेदो नासिकाक्षिमुखस्रवाः| चतुर्थे गरिमा मूर्ध्नो मन्यास्तम्भश्च, पञ्चमे||२६|| गात्रभङ्गो ज्वरः शीतः शेषयोः पूर्ववद्वदेत्| |२७|

Adhikarana pa~jcasu vegeShu cikitsA kAryA ShaShThasaptamayorna kAryA (27) · Śloka 27

| कुर्यात्पञ्चसु वेगेषु चिकित्सां, न ततः परम्||२७||

Adhikarana alpaviShasarpANAM lakShaNam (28-30) · Śloka 30

जलाप्लुता रतिक्षीणा भीता नकुलनिर्जिताः| शीतवातातपव्याधिक्षुत्तृष्णाश्रमपीडिताः||२८|| तूर्णं देशान्तरायाता विमुक्तविषकञ्चुकाः| कुषौषधीकण्टकवद्ये चरन्ति च काननम्||२९|| देशं च दिव्याध्युषितं सर्पास्तेऽल्पविषा मताः| |३०|

Adhikarana shmashAnAdiShu marmasu ca daShTasyAsAdhyatvam (30-32) · Śloka 32

| श्मशानचितिचैत्यादौ पञ्चमीपक्षसन्धिषु||३०|| अष्टमीनवमीसन्ध्यामध्यरात्रिदिनेषु च| याम्याग्नेयमघाश्लेषाविशाखापूर्वनैःऋते||३१|| नैः-ऋताख्ये मुहूर्ते च दष्टं मर्मसु च त्यजेत्| |३२|

Adhikarana sarpadaShTo sitAsyAkShAdiyuto na jIvati (32-33) · Śloka 33

| दष्टमात्रः सितास्याक्षः शीर्यमाणशिरोरुहः||३२|| स्तब्धजिह्वो मुहुर्मूर्च्छन् शीतोच्छ्वासो न जीवति| |३३|

Adhikarana sarpadaShTo yugapat hidhmAdiyuto na jIvati (33-34) · Śloka 34

| हिध्मा श्वासो वमिः कासो दष्टमात्रस्य देहिनः||३३|| जायन्ते युगपद्यस्य स हृच्छूली न जीवति| |३४|

Adhikarana sarpadaShTo viShapItAdishca phenavamanAdilakShaNayuto na jIvati (34-36) · Śloka 36

| फेनं वमति निःसंज्ञः श्यावपादकराननः||३४|| नासावसादो भङ्गोऽङ्गे विड्भेदः श्लथसन्धिता| विषपीतस्य दष्टस्य दिग्धेनाभिहतस्य च||३५|| भवन्त्येतानि रूपाणि सम्प्राप्ते जीवितक्षये| |३६|

Adhikarana sarpadaShTo tIkShNanasyaishcetanAbhAvAdirna jIvati (36-37) · Śloka 37

| न नस्यैश्चेतना तीक्ष्णैर्न क्षतात् क्षतजागमः||३६|| दण्डाहतस्य नो राजिः प्रयातस्य यमान्तिकम्| |३७|

Adhikarana ato~anyathA viShamAshu shamaM nayet (37-38) · Śloka 38

| अतोऽन्यथा तु त्वरया प्रदीप्तागारवद्भिषक्||३७|| रक्षन् कण्ठगतान् प्राणान् विषमाशु शमं नयेत्| |३८|

Adhikarana daShTasya viShaM mAtrAshatAddehaM prakramate (38-39) · Śloka 39

| मात्राशतं विषं स्थित्वा दंशे दष्टस्य देहिनः||३८|| देहं प्रक्रमते धातून् रुधिरादीन् प्रदूषयत्| |३९|

Adhikarana etasminnantare daMshasyotkartanAdikaM kAryam (39-40) · Śloka 40

| एतस्मिन्नन्तरे कर्म दंशस्योत्कर्तनादिकम्||३९|| कुर्याच्छीघ्रं यथा देहे विषवल्ली न रोहति| |४०|

Adhikarana daShTamAtrastameva sarpamAshu dashedityAdi (40-41) · Śloka 41

| दष्टमात्रो दशेदाशु तमेव पवनाशिनम्||४०|| लोष्टं महीं वा दशनैस्छित्त्वा चानु ससम्भ्रमम्| निष्ठीवेन समालिम्पेद्दंशं कर्णमलेन वा||४१||

Adhikarana bandhanena viShastambhanaprakAraH (42-43) · Śloka 43

दंशस्योपरि बध्नीयादरिष्टां चतुरङ्गुले| क्षौमादिभिर्वेणिकया सिद्धैर्मन्त्रैश्च मन्त्रवित्||४२|| अम्बुवत् सेतुबन्धेन बन्धेन स्तभ्यते विषम्| न वहन्ति सिराश्चास्य विषं बन्धाभिपीडिताः||४३||

Adhikarana anu niShpIDya daMshamuddharet (44) · Śloka 44

निष्पीड्यानूद्धेरद्दंशं मर्मसन्ध्यगतं तथा| न जायते विषाद्वेगो बीजनाशादिवाङ्कुरः||४४||

Adhikarana maNDalItaradaMshasya prataptahemAdinA dahanam (45-46) · Śloka 46

दंशं मण्डलिनां मुक्त्वा पित्तलत्वादथापरम्| प्रतप्तैर्हेमलोहाद्यैर्दहेदाशूल्मुकेन वा||४५|| करोति भस्मसात्सद्यो वह्निः किं नाम तु क्षतम्| |४६|

Adhikarana maNDalItaradaMshasya mRudAdipUrNavatkreNa vA~a~acUShaNam, agadairmuhura~ggalepaH, candanAdisalilena secanam (46-48) · Śloka 48

| आचूषेत् पूर्णवक्त्रो वा मृद्भस्मागदगोमयैः||४६|| प्रच्छायान्तररिष्टायां मांसलं तु विशेषतः| अङ्गं सहैव दंशेन लेपयेदगदैर्मुहुः||४७|| चन्दनोशीरयुक्तेन सलिलेन च सेचयेत्| |४८|

Adhikarana maNDalItaradaMshasya viShe pravisRute sirAvyadhaH (48-49) · Śloka 49

| विषे प्रविसृते विध्येत्सिरां सा परमा क्रिया||४८|| रक्ते निर्ह्रियमाणे हि कृत्स्नं निर्ह्रीयते विषम्| |४९|

Adhikarana saviShaparaktasya lakShaNam (49-50) · Śloka 50

| दुर्गन्धं सविषं रक्तमग्नौ चटचटायते||४९|| यथादोषं विशुद्धं च पूर्ववल्लक्षयेदसृक्| |५०|

Adhikarana sirAsvadRushyamAnAsu shRu~ggAdinA raktamokShaNam (50) · Śloka 50

| सिरास्वदृष्यमानासु योज्याः शृङ्गजलौकसः||५०||

Adhikarana srutasheSharaktasya shItalepAdinA stambhanam (51) · Śloka 51

शोणितं स्रुतशेषं च प्रविलीनं विषोष्मणा| लेपसेकैः सुबहुशः स्तम्भयेद्भृशशीतलैः||५१||

Adhikarana askanne rakte mUrcchAdayaH, teShu shItopacArAdishca (52) · Śloka 52

अस्कन्ने विषवेगाद्धि मूर्च्छायमदहृद्द्रवाः| भवन्ति तान् जयेच्छीतैर्बीजेच्चारोमहर्षतः||५२||

Adhikarana skanne rakte viShavegashAntiH (53) · Śloka 53

स्कन्ने तु रुधिरे सद्यो विषवेगः प्रशाम्यति| |५३|

Adhikarana viShaM tIkShNatvAt hRudayakarShaNam, hRudayarakShaNAya ghRutAdi pAnam, hRudayAvaraNe hRudishleShmopacayaH (53-54) · Śloka 54

| विषं कर्षति तीक्ष्णत्वाद् हृदयं तस्य गुप्तये||५३|| पिबेद्धृतं घृतक्षौद्रमगदं वा घृताप्लुतम्| हृदयावरणे चास्य श्लेष्मा हृद्युपचीयते||५४||

Adhikarana tataH pravRuttagauravAdervamanam (55-56) · Śloka 56

प्रवृत्तगौरवोत्क्लेशहृल्लासं वामयेत्ततः| द्रवैः काञ्जिककौलत्थतैलमद्यादिवर्जितैः||५५|| वमनैर्विषहृद्भिश्च नैवं व्याप्नोति तद्वपुः| |५६|

Adhikarana bhuja~ggadoShAdyavalokanapUrvaM vishiShTA kriyA (56-57) · Śloka 57

| भुजङ्गदोषप्रकृतिस्थानवेगविशेषतः||५६|| सुसूक्ष्मं सम्यगालोच्य विशिष्टां चाचरेत्क्रियाम्| |५७|

Adhikarana darvIkarairdaShTe sinduvAritamUlAdikaM pAnaM nasyaM ca (57-58) · Śloka 58

| सिन्दुवारितमूलानि श्वेता च गिरिकर्णिका||५७|| पानं दर्वीकरैर्दष्टे नस्यं मधु सपाकलम्| |५८|

Adhikarana kRuShNasarpeNa daShTe cAraTyAdi lepaH kShaudrAdiyutaghRutapAnaM ca (58-59) · Śloka 59

| कृष्णसर्पेण दष्टस्य लिम्पेद्दंशं हृतेऽसृजि||५८|| चारटीनाकुलीभ्यां वा तीक्ष्णमूलविषेण वा| पानं च क्षौद्रमञ्जिष्ठागृहधूमयुतं घृतम्||५९||

Adhikarana phaNinAM rAjImatAM ca viShe tandulIyakAdyagadaH (60-61) · Śloka 61

तन्दुलीयककाश्मर्यकिणिहीगिरिकर्णिकाः| मातुलुङ्गी सिता शेलुः पाननस्याञ्जनैर्हितः||६०|| अगदः फणिनां घोरे विषे राजीमतामपि| |६१|

Adhikarana maNDaliviShe sugandhAdyagadaH (61-62) · Śloka 62

| समाः सुगन्धामृद्वीकाश्वेताख्यागजदन्तिकाः||६१|| अर्धांशं सौरसं पत्रं कपित्थं बिल्वदाडिमम्| सक्षौद्रो मण्डलिविषे विशेषादगदो हितः||६२||

Adhikarana maNDaliviShe himavAnnAmAgadaH (63-64) · Śloka 64

पञ्चवल्कवरायष्टीनागपुष्पैलवालुकम्| जीवकर्षभकौ शीतं सिता पद्मकमुत्पलम्||६३|| सक्षौद्रो हिमवान्नाम हन्ति मण्डलिनां विषम्| लेपाच्छ्वयथुवीसर्पविस्फोटज्वरदाहहा||६४||

Adhikarana maNDaliviShe kAshmaryAdipAnam (65) · Śloka 65

काश्मर्यं वटशुङ्गानि जीवकर्षभकौ सिता| मञ्जिष्ठा मधुकं चेति दष्टो मण्डलिना पिबेत्||६५||

Adhikarana gonasaviShe vaMshatvagAdiko~aShTA~ggo~agadaH (66-67) · Śloka 67

वंशत्वग्बीजकटुकापाटलीबीजनागरम्| शिरीपबीजातिविषे मूलं गावेधुकं वचा||६६|| पिष्टो गोवारिणाऽष्टाङ्गो हन्ति गोनसजं विषम्| |६७|

Adhikarana rAjImatAM viShe kaTukAdayaH (67-68) · Śloka 68

| कटुकातिविषाकुष्ठगृहधूमहरेणुकाः||६७|| सक्षौद्रव्योषतगरा घ्नन्ति राजीमतां विषम्| |६८|

Adhikarana kANDacitrAyA viShe daMshaM bhuvi nikhanet tataH pracchitaM sarpiH - pralepAdi (68-70) · Śloka 70

| निखनेत्काण्डचित्राया दंशं यामद्वयं भुवि||६८|| उद्धृत्य प्रच्छितं सर्पिर्धान्यमृद्भ्यां प्रलेपयेत्| पिबेत्पुराणं च घृतं वराचूर्णावचूर्णितम्||६९|| जीर्णे विरिक्तो भुञ्जीत यवान्नं सूपसंस्कृतम्| |७०|

Adhikarana vyantaradaShTaviShe karavIrAdyagadaH (70-71) · Śloka 71

| करवीरार्ककुसुममूललाङ्गलिकाकणाः||७०|| कल्कयेदारनालेन पाठामरिचसंयुताः| एष व्यन्तरदष्टानामगदः सार्वकार्मिकः||७१||

Adhikarana sarpadaShTaviShe bhAvitasitamaricasya pAnanasyA~jjanam (72) · Śloka 72

शिरीषपुष्पस्वरसे सप्ताहं मरिचं सितम्| भावितं सर्पदष्टानां पाननस्याञ्जने हितम्||७२||

Adhikarana takShakadaShTaviShe natAdipAnam (73) · Śloka 73

द्विपलं नतकुष्ठाभ्यां घृतक्षौद्रं चतुष्पलम्| अपि तक्षकदष्टानां पानमेतत्सुखप्रदम्||७३||

Adhikarana darvIkRutAM prathame vege raktasrAvAdi (74) · Śloka 74

अथ दर्वीकृतां वेगे पूर्वे विस्त्राव्य शोणितम्| अगदं मधुसर्पिर्भ्यां संयुक्तं त्वरितं पिबेत्||७४||

Adhikarana darvIkRutAM dvitIye vege vamanAdi (75) · Śloka 75

द्वितीये वमनं कृत्वा तद्वदेवागदं पिबेत्| |७५|

Adhikarana darvIkRutAM tRutIye vege viShaghnama~jjanAdi (75) · Śloka 75

| विषापहे प्रयुञ्जीत तृतीयेऽञ्जननावने||७५||

Adhikarana darvIkRutAM caturthe vege vamanaM yavAgUshca (76) · Śloka 76

पिबेच्चतुर्थे पूर्वोक्तां यवागूं वमने कृते| |७६|

Adhikarana darvIkRutAM pa~jcame ShaShThe ca vege vamanaM, yavAgU, shItalepAdi¶É (76-77) · Śloka 77

| षष्ठपञ्चमयोः शीतैर्दिग्धं सिक्तमभीक्ष्णशः||७६|| पाययेद्वमनं तीक्ष्णं यवागूं च विषापहैः| |७७|

Adhikarana darvIkRutAm saptame vege tIkShNA~jjanAdi (77-78) · Śloka 78

| अगदं सप्तमे तीक्ष्णं युञ्ज्यादञ्जननस्ययोः||७७|| कृत्वाऽवगाढं शस्त्रेण मूर्ध्नि काकपदं ततः| मांसं सरुधिरं तस्य चर्म वा तत्र निक्षिपेत्||७८||

Adhikarana maNDalinAM tRutIye vege vamanaM peyA ca (79) · Śloka 79

तृतीये वमितः पेयां वेगे मण्डलिनां पिबेत्| |७९|

Adhikarana maNDalinAM ShaShThe vege tIkShaNAgadAdi (79) · Śloka 79

| अतीक्ष्णमगदं षष्ठे गणं वा पद्मकादिकम्||७९||

Adhikarana rAjImatAM prathame vege raktasrAvAdi (80) · Śloka 80

अद्येऽवगाढं प्रच्छाय वेगे दष्टस्य राजिलैः| अलाबुना हरेद्रक्तं पूर्ववच्चागदं पिबेत्||८०||

Adhikarana rAjImatAM ShaShThe vege tIkShNA~jjanAdi (81) · Śloka 81

षष्ठेऽञ्जनं तीक्ष्णतममवपीडं च योजयेत्| |८१|

Adhikarana anuktavegeShu darvIkarakriyA (81) · Śloka 81

| अनुक्तेषु च वेगेषु क्रियां दर्वीकरोदिताम्||८१||

Adhikarana garbhiNyAdiShu mRudukriyAdi (82) · Śloka 82

गर्भिणीबालवृद्धेषु मृदुं, विध्येत्सिरां न च| |८२|

Adhikarana sarvaviShaghnaM vajram (82-83) · Śloka 83

| त्वङ्मनोह्वा निशे वक्रं रसः शार्दूलजो नखः||८२|| तमालः केसरं शीतं पीतं तन्दुलवारिणा| हन्ति सर्वविषाण्येतद्वज्रं वज्रमिवासुरान्||८३||

Adhikarana sarvaviShaghnaM bilvamUlAdya~jjanAdi (84-85) · Śloka 85

बिल्वस्य मूलं सुरसस्य पुष्पं फलं करञ्जस्य नतं सुराह्वम्| फलत्रिकं व्योषनिशाद्वयं च वस्तस्य मूत्रेण सुसूक्ष्मपिष्टम्||८४|| भुजङ्गलूतोन्दुरवृश्चिकाद्यैर्विसूचिकाजीर्णगरज्वरैश्च| आर्तान्नरान् भूतविधर्षितांश्च स्वस्थीकरोत्यञ्जनपाननस्यैः||८५||

Adhikarana daMshAdapi niHsheShaM viShamuddharet, sheShaM hi viShaM punarvegAya jAyeta (86) · Śloka 86

प्रलेपाद्यैश्च निःशेषं दंशादप्युद्धरेद्विषम्| भूयो वेगाय जायेत् शेषं दूषीविषाय वा||८६||

Adhikarana viShApAye kupitavAyvAdInAM snehAdyupakramaH (87-88) · Śloka 88

विषापायेऽनिलं क्रुद्धं स्नेहादिभिरुपाचरेत्| तैलमद्यकुलत्थाम्लवर्ज्यैः पवननाशनैः||८७|| पित्तं पित्तज्वरहरैः कषायस्नेहबस्तिभिः| समाक्षिकेण वर्गेण कफमारग्वधादिना||८८||

Adhikarana sarpA~ggABihate Sa~gkAviShArdite ca sitAdipAnaM prokShaNAdi (89-90) · Śloka 90

सिता वैगन्धिको द्राक्षा पयस्या मधुकं मधु| पानं समन्त्रपूताम्बु प्रेक्षणं सान्त्वहर्षणम्||८९|| सर्पाङ्गाभिहते युञ्ज्यात्तथा शङ्काविषार्दिते| |९०|

Adhikarana viShashAntyarthaM karketanAdidhAraNam (90-92) · Śloka 92

| कर्केतनं मरकतं वज्रं वारणमौक्तिकम्||९०|| वैढूर्यं गर्दभमणिं पिचुकं विषमूषिकाम्| हिमवद्गिरिसम्भूतां सोमराजीं पुनर्नवाम्||९१|| तथा द्रोणां महाद्रोणां मानसीं सर्पजं मणिम्| विषाणि विषशान्त्यर्थं वीर्यवन्ति च धारयेत्||९२||

Adhikarana rAtrisa~jcAre chatrajharjharadhAraNam (36) · Śloka 36

छत्री झर्झरपाणिश्च चरेद्रात्रौ विशेषतः| तच्छायाशब्दवित्रस्ताः प्रणश्यन्ति भुजङ्गमाः||९३|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने सर्पविषप्रतिषेधो नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः||३६||