Adhikarana unmAdapratiShedhAdhyAyaH||6|| (2-3) · Śloka 3
ਅਥਾਤ ਉਨ੍ਮਾਦਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ||੨|| )||੩||
अथात उन्मादप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे||२|| )||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana unmAdAH ShaT (1) · Śloka 1
ਉਨ੍ਮਾਦਾਃ ਸਟ੍ ਪਥਗ੍ਦੋਸਨਿਚਯਾਧਿਵਿਸੋਦ੍ਭਵਾਃ| |੧|
उन्मादाः षट् पृथग्दोषनिचयाधिविषोद्भवाः| |१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana unmAdasya svarUpam (1) · Śloka 1
| ਉਨ੍ਮਾਦੋ ਨਾਮ ਮਨਸੋ ਦੋਸੈਰੁਨ੍ਮਾਰ੍ਗਗੈਰ੍ਮਦਃ||੧||
| उन्मादो नाम मनसो दोषैरुन्मार्गगैर्मदः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana unmAdasya nidAnam unmAdasya samprAptiH unmAdasya sAmyAnyaM lakShaNam (2-6) · Śloka 6
ਅਧੁਨਾ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਕ੍ਰਮਮੁਨ੍ਮਾਦਾਨਾਮਾਹ ਸ਼ਾਰੀਰਮਾਨਸੈਰ੍ਦੁਸ੍ਟੈਰਹਿਤਾਦਨ੍ਨਪਾਨਤਃ| ਵਿਕਤਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸਮਲਾਦ੍ਵਿਸਮਾਦੁਪਯੋਗਤਃ||੨|| ਵਿਸਣ੍ਣਸ੍ਯਾਲ੍ਪਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧਿਵੇਗਸਮੁਦ੍ਗਮਾਤ੍| ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯ ਚੇਸ੍ਟਾਵੈਸਮ੍ਯਾਤ੍ ਪੂਜ੍ਯਪੂਜਾਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮਾਤ੍||੩|| ਆਧਿਭਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਾਦ੍ ਵਿਸੇਣੋਪਵਿਸੇਣ ਚ| ਏਭਿਰ੍ਹਿ ਹੀਨਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਹਦਿ ਦੋਸਾਃ ਪ੍ਰਦੂਸਿਤਾਃ||੪|| ਧਿਯੋ ਵਿਧਾਯ ਕਾਲੁਸ੍ਯਂ ਹਤ੍ਵ ਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ ਮਨੋਵਹਾਨ੍| ਉਨ੍ਮਾਦਂ ਕੁਰ੍ਵਤੇ, ਤੇਨ ਧੀਵਿਜ੍ਞਾਨਸ੍ਮਤਿਭ੍ਰਮਾਤ੍||੫|| ਦੇਹੋ ਦੁਃਖਸੁਖਭ੍ਰਸ੍ਟੋ ਭ੍ਰਸ੍ਟਸਾਰਥਿਵਦ੍ਰਥਃ| ਭ੍ਰਮਤ੍ਯਚਿਨ੍ਤਿਤਾਰਮ੍ਭਃ|੬|
अधुना विस्तरेणोत्पत्तिक्रममुन्मादानामाह शारीरमानसैर्दुष्टैरहितादन्नपानतः| विकृतासात्म्यसमलाद्विषमादुपयोगतः||२|| विषण्णस्याल्पसत्त्वस्य व्याधिवेगसमुद्गमात्| क्षीणस्य चेष्टावैषम्यात् पूज्यपूजाव्यतिक्रमात्||३|| आधिभिश्चित्तविभ्रंशाद् विषेणोपविषेण च| एभिर्हि हीनसत्त्वस्य हृदि दोषाः प्रदूषिताः||४|| धियो विधाय कालुष्यं हत्व मार्गान् मनोवहान्| उन्मादं कुर्वते, तेन धीविज्ञानस्मृतिभ्रमात्||५|| देहो दुःखसुखभ्रष्टो भ्रष्टसारथिवद्रथः| भ्रमत्यचिन्तितारम्भः|६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 1 vAtonmAdasya lakShaNam (6-10) · Śloka 10
ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮੁਨ੍ਮਾਦਸ੍ਯੋਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਵਨਾਦਿਜਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ | ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਾਤ੍ਕਸ਼ਾਙ੍ਗਤਾ||੬|| ਅਸ੍ਥਾਨੇ ਰੋਦਨਾਕ੍ਰੋਸ਼ਹਸਿਤਸ੍ਮਿਤਨਰ੍ਤਨਮ੍| ਗੀਤਵਾਦਿਤ੍ਰਵਾਗਙ੍ਗਵਿਕ੍ਸੇਪਾਸ੍ਫੋਟਨਾਨਿ ਚ||੭|| ਅਸਾਮ੍ਨਾ ਵੇਣੁਵੀਣਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਨੁਕਰਣਂ ਮੁਹੁਃ| ਆਸ੍ਯਾਤ੍ਫੇਨਾਗਮੋਜਸ੍ਰਮਟਨਂ ਬਹੁਭਾਸਿਤਾ||੮|| ਅਲਙ੍ਕਾਰੋਨਲਙ੍ਕਾਰੈਰਯਾਨੈਰ੍ਗਮਨੋਦ੍ਯਮਃ| ਗਦ੍ਧਿਰਭ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯੇਸੁ ਤਲ੍ਲਾਭੇ ਚਾਵਮਾਨਤਾ||੯|| ਉਤ੍ਪਿਣ੍ਡਿਤਾਰੁਣਾਕ੍ਸਿਤ੍ਵਂ ਜੀਰ੍ਣੇ ਚਾਨ੍ਨੇ ਗਦੋਦ੍ਭਵਃ| |੧੦|
इति सामान्यलक्षणमुन्मादस्योक्त्वा पवनादिजस्य विशिष्टं लक्षणमाह | तत्र वातात्कृशाङ्गता||६|| अस्थाने रोदनाक्रोशहसितस्मितनर्तनम्| गीतवादित्रवागङ्गविक्षेपास्फोटनानि च||७|| असाम्ना वेणुवीणादिशब्दानुकरणं मुहुः| आस्यात्फेनागमोऽजस्रमटनं बहुभाषिता||८|| अलङ्कारोऽनलङ्कारैरयानैर्गमनोद्यमः| गृद्धिरभ्यवहार्येषु तल्लाभे चावमानता||९|| उत्पिण्डितारुणाक्षित्वं जीर्णे चान्ने गदोद्भवः| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 pittonmAdasya lakShaNam (10-11) · Śloka 11
| ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਸਨ੍ਤਰ੍ਜਨਂ ਕ੍ਰੋਧੋ ਮੁਸ੍ਟਿਲੋਸ੍ਟਾਦ੍ਯਭਿਦ੍ਰਵਃ||੧੦|| ਸ਼ੀਤਚ੍ਛਾਯੋਦਕਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸਾ ਨਗ੍ਨਤ੍ਵਂ ਪੀਤਵਰ੍ਣਤਾ| ਅਸਤ੍ਯਜ੍ਵਲਨਜ੍ਵਾਲਾਤਾਰਕਾਦੀਪਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍||੧੧||
| पित्तात्सन्तर्जनं क्रोधो मुष्टिलोष्टाद्यभिद्रवः||१०|| शीतच्छायोदकाकाङ्क्षा नग्नत्वं पीतवर्णता| असत्यज्वलनज्वालातारकादीपदर्शनम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 kaphonmAdasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13
ਕਫਾਦਰੋਚਕਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਰਲ੍ਪੇਹਾਹਾਰਵਾਕ੍ਯਤਾ| ਸ੍ਤ੍ਰੀਕਾਮਤਾ ਰਹਃਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ਲਾਲਾਸਿਙ੍ਘਾਣਕਸ੍ਰੁਤਿਃ||੧੨|| ਬੈਭਤ੍ਸ੍ਯਂ ਸ਼ੌਚਵਿਦ੍ਵੇਸੋ ਨਿਦ੍ਰਾ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰਾਨਨੇ| ਉਨ੍ਮਾਦੋ ਬਲਵਾਨ੍ ਰਾਤ੍ਰੌ ਭੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇ ਚ ਜਾਯਤੇ||੧੩||
कफादरोचकश्छर्दिरल्पेहाहारवाक्यता| स्त्रीकामता रहःप्रीतिर्लालासिङ्घाणकस्रुतिः||१२|| बैभत्स्यं शौचविद्वेषो निद्रा श्वयथुरानने| उन्मादो बलवान् रात्रौ भुक्तमात्रे च जायते||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 sannipAtonmAdasya lakShaNam (14) · Śloka 14
ਸਰ੍ਵਾਯਤਨਸਂਸ੍ਥਾਨਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਤਦਾਤ੍ਮਕਮ੍| ਉਨ੍ਮਾਦਂ ਦਾਰੁਣਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਤਂ ਭਿਸਕ੍ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੧੪||
सर्वायतनसंस्थानसन्निपाते तदात्मकम्| उन्मादं दारुणं विद्यात् तं भिषक् परिवर्जयेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 cittajonmAdasya lakShaNam (15-16) · Śloka 16
ਅਥ ਚਿਤ੍ਤਜਮੁਨ੍ਮਾਦਂ ਵਕ੍ਤਿ ਧਨਕਾਨ੍ਤਾਦਿਨਾਸ਼ੇਨ ਦੁਃਸਹੇਨਾਭਿਸਙ੍ਗਵਾਨ੍| ਪਾਣ੍ਡੁਰ੍ਦੀਨੋ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹ੍ਯਨ੍ ਹਾਹੇਤਿ ਪਰਿਦੇਵਤੇ||੧੫|| ਰੋਦਿਤ੍ਯਕਸ੍ਮਾਨ੍ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਤਦ੍ਗੁਣਾਨ੍ ਬਹੁ ਮਨ੍ਯਤੇ| ਸ਼ੋਕਕ੍ਲਿਸ੍ਟਮਨਾ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ ਜਾਗਰੂਕੋ ਵਿਚੇਸ੍ਟਤੇ||੧੬||
अथ चित्तजमुन्मादं वक्ति धनकान्तादिनाशेन दुःसहेनाभिषङ्गवान्| पाण्डुर्दीनो मुहुर्मुह्यन् हाहेति परिदेवते||१५|| रोदित्यकस्मान्म्रियते तद्गुणान् बहु मन्यते| शोकक्लिष्टमना ध्यायन् जागरूको विचेष्टते||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 viShajonmAdasya lakShaNam (17) · Śloka 17
ਵਿਸੇਣ ਸ਼੍ਯਾਵਵਦਨੋ ਨਸ੍ਟਚ੍ਛਾਯਾਬਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ| ਵੇਗਾਨ੍ਤਰੇਪਿ ਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸਸ੍ਤਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੧੭||
विषेण श्याववदनो नष्टच्छायाबलेन्द्रियः| वेगान्तरेऽपि सम्भ्रान्तो रक्ताक्षस्तं विवर्जयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtonmAde cikitsA (18) · Śloka 18
ਅਥਾਨਿਲਜ ਉਨ੍ਮਾਦੇ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਪੂਰ੍ਵਮਾਵਤਮਾਰ੍ਗੇ ਤੁ ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਮਦੁ ਸ਼ੋਧਨਮ੍||੧੮||
अथानिलज उन्मादे स्नेहपानं प्रयोजयेत्| पूर्वमावृतमार्गे तु सस्नेहं मृदु शोधनम्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphapittonmAdayoH cikitsA (19-20) · Śloka 20
ਕਫਪਿਤ੍ਤਭਵੇਪ੍ਯਾਦੌ ਵਮਨਂ ਸਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਸਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤਿਂ ਚ ਸ਼ਿਰਸਃ ਸਵਿਰੇਚਨਮ੍||੧੯|| ਤਥਾਸ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਦੇਹਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਲਭਤੇ ਮਨਃ| |੨੦|
कफपित्तभवेऽप्यादौ वमनं सविरेचनम्| सस्निग्धस्विन्नस्य बस्तिं च शिरसः सविरेचनम्||१९|| तथाऽस्य शुद्धदेहस्य प्रसादं लभते मनः| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana evamapyanuvRuttau nAvanA~jjanAdi (20-22) · Śloka 22
| ਇਤ੍ਥਮਪ੍ਯਨੁਵਤ੍ਤੌ ਤੁ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਨਾਵਨਮਞ੍ਜਨਮ੍||੨੦|| ਹਰ੍ਸਣਾਸ਼੍ਵਾਸਨੋਤ੍ਤ੍ਰਾਸਭਯਤਾਡਨਤਰ੍ਜਨਮ੍| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਾਲੇਪਧੂਪਾਨ੍ ਪਾਨਂ ਚ ਸਰ੍ਪਿਸਃ||੨੧|| ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍ਤਾਨਿ ਹਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਨਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਕਤਿਂ ਮਨਃ| |੨੨|
| इत्थमप्यनुवृत्तौ तु तीक्ष्णं नावनमञ्जनम्||२०|| हर्षणाश्वासनोत्त्रासभयताडनतर्जनम्| अभ्यङ्गोद्वर्तनालेपधूपान् पानं च सर्पिषः||२१|| युञ्ज्यात्तानि हि शुद्धस्य नयन्ति प्रकृतिं मनः| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana unmAdAdiharaM hiMgvAdighRutam (22-23) · Śloka 23
| ਹਿਙ੍ਗੁਸੌਵਰ੍ਚਲਵ੍ਯੋਸੈਰ੍ਦ੍ਵਿਪਲਾਂਸ਼ੈਰ੍ਘਤਾਢਕਮ੍||੨੨|| ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਮੂਤ੍ਰਮੁਨ੍ਮਾਦਭੂਤਾਪਸ੍ਮਾਰਨੁਤ੍ਪਰਮ੍| |੨੩|
| हिङ्गुसौवर्चलव्योषैर्द्विपलांशैर्घृताढकम्||२२|| सिद्धं समूत्रमुन्मादभूतापस्मारनुत्परम्| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana unmAdAdiharaM brAhmIghRutam (23-26) · Śloka 26
| ਦ੍ਵੌ ਪ੍ਰਸ੍ਥੌ ਸ੍ਵਰਸਾਦ੍ ਬ੍ਰਾਹਯਾ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਚ ਸਾਧਿਤਮ੍||੨੩|| ਵ੍ਯੋਸਸ਼੍ਯਾਮਾਤ੍ਰਿਵਦ੍ਦਨ੍ਤੀਸ਼ਙ੍ਖਪੁਸ੍ਪੀਨਪਦ੍ਰੁਮੈਃ| ਸਸਪ੍ਤਲਾਕਮਿਹਰੈਃ ਕਲ੍ਕਿਤੈਰਕ੍ਸਸਮ੍ਮਿਤੈਃ||੨੪|| ਪਲਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਪਰਂ ਮਾਤ੍ਰਾ ਚਤੁਸ੍ਪਲਮ੍| ਉਨ੍ਮਾਦਕੁਸ੍ਠਾਪਸ੍ਮਾਰਹਰਂ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਸੁਤਪ੍ਰਦਮ੍||੨੫|| ਵਾਕ੍ਸ੍ਵਰਸ੍ਮਤਿਮੇਧਾਕਦ੍ ਧਨ੍ਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਘਤਂ ਸ੍ਮਤਮ੍| |੨੬|
| द्वौ प्रस्थौ स्वरसाद् ब्राहया घृतप्रस्थं च साधितम्||२३|| व्योषश्यामात्रिवृद्दन्तीशङ्खपुष्पीनृपद्रुमैः| ससप्तलाकृमिहरैः कल्कितैरक्षसम्मितैः||२४|| पलवृद्ध्या प्रयुञ्जीत परं मात्रा चतुष्पलम्| उन्मादकुष्ठापस्मारहरं वन्ध्यासुतप्रदम्||२५|| वाक्स्वरस्मृतिमेधाकृद् धन्यं ब्राह्मीघृतं स्मृतम्| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana unmAdAdiharaM kalyANakaM ghRutam (26-31) · Śloka 31
| ਵਰਾਵਿਸ਼ਾਲਾਭਦ੍ਰੈਲਾਦੇਵਦਾਰ੍ਵੇਲਵਾਲੁਕੈਃ||੨੬|| ਦ੍ਵਿਸਾਰਿਵਾਦ੍ਵਿਰਜਨੀਦ੍ਵਿਸ੍ਥਿਰਾਫਲਿਨੀਨਤੈਃ| ਬਹਤੀਕੁਸ੍ਠਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਨਾਗਕੇਸਰਦਾਡਿਮੈਃ||੨੭|| ਵੇਲ੍ਲਤਾਲੀਸਪਤ੍ਰੈਲਾਮਾਲਤੀਮੁਕੁਲੋਤ੍ਪਲੈਃ| ਸਦਨ੍ਤੀਪਦ੍ਮਕਹਿਮੈਃ ਕਰ੍ਸਾਂਸ਼ੈਃ ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਪਚੇਤ੍||੨੮|| ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਭੂਤਗ੍ਰਹੋਨ੍ਮਾਦਕਾਸਾਪਸ੍ਮਾਰਪਾਪ੍ਮਸੁ| ਪਾਣ੍ਡੁਕਣ੍ਡੂਵਿਸੇ ਸ਼ੋਸੇ ਮੋਹੇ ਮੇਹੇ ਗਰੇ ਜ੍ਵਰੇ||੨੯|| ਅਰੇਤਸ੍ਯਪ੍ਰਜਸਿ ਵਾ ਦੈਵੋਪਹਤਚੇਤਸਿ| ਅਮੇਧਸਿ ਸ੍ਖਲਦ੍ਵਾਚਿ ਸ੍ਮਤਿਕਾਮੇਲ੍ਪਪਾਵਕੇ||੩੦|| ਬਲ੍ਯਂ ਮਙ੍ਗਲ੍ਯਮਾਯੁਸ੍ਯਂ ਕਾਨ੍ਤਿਸੌਭਾਗ੍ਯਪੁਸ੍ਟਿਦਮ੍| ਕਲ੍ਯਾਣਕਮਿਦਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਪੁਂਸਵਨੇਸੁ ਚ||੩੧||
| वराविशालाभद्रैलादेवदार्वेलवालुकैः||२६|| द्विसारिवाद्विरजनीद्विस्थिराफलिनीनतैः| बृहतीकुष्ठमञ्जिष्ठानागकेसरदाडिमैः||२७|| वेल्लतालीसपत्रैलामालतीमुकुलोत्पलैः| सदन्तीपद्मकहिमैः कर्षांशैः सर्पिषः पचेत्||२८|| प्रस्थं भूतग्रहोन्मादकासापस्मारपाप्मसु| पाण्डुकण्डूविषे शोषे मोहे मेहे गरे ज्वरे||२९|| अरेतस्यप्रजसि वा दैवोपहतचेतसि| अमेधसि स्खलद्वाचि स्मृतिकामेऽल्पपावके||३०|| बल्यं मङ्गल्यमायुष्यं कान्तिसौभाग्यपुष्टिदम्| कल्याणकमिदं सर्पिः श्रेष्ठं पुंसवनेषु च||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana unmAdAdiharaM mahAkalyANakaM ghRutam (32-34) · Śloka 34
ਏਭ੍ਯੋ ਦ੍ਵਿਸਾਰਿਵਾਦੀਨਿ ਜਲੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵੈਕਵਿਂਸ਼ਤਿਮ੍| ਰਸੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਚੇਤ੍ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਗਸ੍ਟਿਕ੍ਸੀਰਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍||੩੨|| ਵੀਰਾਦ੍ਵਿਮੇਦਾਕਾਕੋਲੀਕਪਿਕਚ੍ਛੂਵਿਸਾਣਿਭਿਃ| ਸ਼ੂਰ੍ਪਪਰ੍ਣੀਯੁਤੈਰੇਤਨ੍ਮਹਾਕਲ੍ਯਾਣਕਂ ਪਰਮ੍||੩੩|| ਬਂਹਣਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਘ੍ਨਂ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਮਾਦਧਿਕਂ ਗੁਣੈਃ| |੩੪|
एभ्यो द्विसारिवादीनि जले पक्त्वैकविंशतिम्| रसे तस्मिन् पचेत्सर्पिर्गृष्टिक्षीरचतुर्गुणम्||३२|| वीराद्विमेदाकाकोलीकपिकच्छूविषाणिभिः| शूर्पपर्णीयुतैरेतन्महाकल्याणकं परम्||३३|| बृंहणं सन्निपातघ्नं पूर्वस्मादधिकं गुणैः| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana unmAdAdiharaM mahApaishAcikaM ghRutam (34-38) · Śloka 38
| ਜਟਿਲਾ ਪੂਤਨਾ ਕੇਸ਼ੀ ਚਾਰਟੀ ਮਰ੍ਕਟੀ ਵਚਾ||੩੪|| ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾ ਜਯਾ ਵੀਰਾ ਚੋਰਕਃ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ| ਵਯਃਸ੍ਥਾ ਸ਼ੂਕਰੀ ਛਤ੍ਰਾ ਸਾਤਿਚ੍ਛਤ੍ਰਾ ਪਲਙ੍ਕਸਾ||੩੫|| ਮਹਾਪੁਰੁਸਦਨ੍ਤਾ ਚ ਕਾਯਸ੍ਥਾ ਨਾਕੁਲੀਦ੍ਵਯਮ੍| ਕਟਮ੍ਭਰਾ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਲੀ ਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਣੀ ਚ ਤੈਰ੍ਘਤਮ੍||੩੬|| ਸਿਦ੍ਧਂ ਚਾਤੁਰ੍ਥਿਕੋਨ੍ਮਾਦਗ੍ਰਹਾਪਸ੍ਮਾਰਨਾਸ਼ਨਮ੍| ਮਹਾਪੈਸ਼ਾਚਕਂ ਨਾਮ ਘਤਮੇਤਦ੍ਯਥਾਮਤਮ੍||੩੭|| ਬੁਦ੍ਧਿਮੇਧਾਸ੍ਮਤਿਕਰਂ ਬਾਲਾਨਂ ਚਾਙ੍ਗਵਰ੍ਧਨਮ੍| |੩੮|
| जटिला पूतना केशी चारटी मर्कटी वचा||३४|| त्रायमाणा जया वीरा चोरकः कटुरोहिणी| वयःस्था शूकरी छत्रा सातिच्छत्रा पलङ्कषा||३५|| महापुरुषदन्ता च कायस्था नाकुलीद्वयम्| कटम्भरा वृश्चिकाली शालिपर्णी च तैर्घृतम्||३६|| सिद्धं चातुर्थिकोन्मादग्रहापस्मारनाशनम्| महापैशाचकं नाम घृतमेतद्यथाऽमृतम्||३७|| बुद्धिमेधास्मृतिकरं बालानं चाङ्गवर्धनम्| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana unmAdAdiharaM brAhyAdivartiH (38-40) · Śloka 40
| ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਮੈਨ੍ਦ੍ਰੀਂ ਵਿਡਙ੍ਗਾਨਿ ਵ੍ਯੋਸਂ ਹਿਙ੍ਗੁ ਜਟਾਂ ਮੁਰਾਮ੍||੩੮|| ਰਾਸ੍ਨਾਂ ਵਿਸਘ੍ਨਾਂ ਲਸ਼ੁਨਂ ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਾਂ ਸੁਰਸਾਂ ਵਚਾਮ੍| ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਮਤੀਂ ਨਾਗਵਿਨ੍ਨਾਮਨਨ੍ਤਾਂ ਸਹਰੀਤਕੀਮ੍||੩੯|| ਕਾਙ੍ਕ੍ਸੀਂ ਚ ਹਸ੍ਤਿਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਛਾਯਾਵਿਸ਼ੋਸਿਤਾ| ਵਰ੍ਤਿਰ੍ਨਸ੍ਯਾਞ੍ਜਨਾਲੇਪਧੂਪੈਰੁਨ੍ਮਾਦਸੂਦਨੀ||੪੦||
| ब्राह्मीमैन्द्रीं विडङ्गानि व्योषं हिङ्गु जटां मुराम्||३८|| रास्नां विषघ्नां लशुनं विशल्यां सुरसां वचाम्| ज्योतिष्मतीं नागविन्नामनन्तां सहरीतकीम्||३९|| काङ्क्षीं च हस्तिमूत्रेण पिष्ट्वा छायाविशोषिता| वर्तिर्नस्याञ्जनालेपधूपैरुन्मादसूदनी||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana unmAdAdiharaM avapIDAdayaH (41-42) · Śloka 42
ਅਵਪੀਡਾਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਃ ਸਰ੍ਸਾਪਾਃ ਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਤਾਃ| ਕਟੁਤੈਲੇਨ ਚਾਭ੍ਯਙ੍ਗੋ ਧ੍ਮਾਪਯੇਚ੍ਚਾਸ੍ਯ ਤਦ੍ਰਜਃ||੪੧|| ਸਹਿਙ੍ਗੁਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਧੂਮਸ਼੍ਚ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੋਦਿਤੋ ਹਿਤਃ| |੪੨|
अवपीडाश्च विविधाः सर्षापाः स्नेहसंयुताः| कटुतैलेन चाभ्यङ्गो ध्मापयेच्चास्य तद्रजः||४१|| सहिङ्गुस्तीक्ष्णधूमश्च सूत्रस्थानोदितो हितः| |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana unmAdAdiharaM shRugAlAdimUtrAdibhirdhUpAdikam (42-43) · Śloka 43
| ਸ਼ਗਾਲਸ਼ਲ੍ਯਕੋਲੂਕਜਲੌਕਾਵਸਬਸ੍ਤਜੈਃ||੪੨|| ਮੂਤ੍ਰਪਿਤ੍ਤਸ਼ਕਲ੍ਲੋਮਨਖਚਰ੍ਮਭਿਰਾਚਰੇਤ੍| ਧੂਪਧੂਮਾਞ੍ਜਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਪ੍ਰਦੇਹਪਰਿਸੇਚਨਮ੍||੪੩||
| शृगालशल्यकोलूकजलौकावृषबस्तजैः||४२|| मूत्रपित्तशकृल्लोमनखचर्मभिराचरेत्| धूपधूमाञ्जनाभ्यङ्गप्रदेहपरिषेचनम्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtakaphAtmake shvagomatsyairdhUpaH (44) · Śloka 44
ਧੂਪਯੇਤ੍ਸਤਤਂ ਚੈਨਂ ਸ਼੍ਵਗੋਮਤ੍ਸ੍ਯੈਃ ਸੁਪੂਤਿਭਿਃ| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤ੍ਮਕੇ ਪ੍ਰਾਯਃ|੪੪|
धूपयेत्सततं चैनं श्वगोमत्स्यैः सुपूतिभिः| वातश्लेष्मात्मके प्रायः|४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAtmake tiktakaghRutAdi (44-45) · Śloka 45
| ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਤੁ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੪੪|| ਤਿਕ੍ਤਕਂ ਜੀਵਨੀਯਂ ਚ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਚ ਮਿਸ਼੍ਰਕਃ| ਸ਼ੀਤਾਨਿ ਚਾਨ੍ਨਪਾਨਾਨਿ ਮਧੁਰਾਣਿ ਲਘੂਨਿ ਚ||੪੫||
| पैत्तिके तु प्रशस्यते||४४|| तिक्तकं जीवनीयं च सर्पिः स्नेहश्च मिश्रकः| शीतानि चान्नपानानि मधुराणि लघूनि च||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shirAvyadhAdi (46) · Śloka 46
ਵਿਧ੍ਯੇਚ੍ਛਿਰਾਂ ਯਥੋਕ੍ਤਾਂ ਵਾ ਤਪ੍ਤਂ ਮੇਦ੍ਯਾਮਿਸਸ੍ਯ ਵਾ| ਨਿਵਾਤੇ ਸ਼ਾਯਯੇਦੇਵਂ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਮਤਿਵਿਭ੍ਰਮਾਤ੍||੪੬||
विध्येच्छिरां यथोक्तां वा तृप्तं मेद्यामिषस्य वा| निवाते शाययेदेवं मुच्यते मतिविभ्रमात्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asalile kUpe prakShepaNAdi (47-52) · Śloka 52
ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯਾਸਲਿਲੇ ਕੂਪੇ ਸ਼ੋਸਯੇਦ੍ਵਾ ਬੁਭੁਕ੍ਸਯਾ| ਆਸ਼੍ਵਾਸਯੇਤ੍ਸੁਹਤ੍ਤਂ ਵਾ ਵਾਕ੍ਯੈਰ੍ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਸਂਹਿਤੈਃ||੪੭|| ਬਯਾਦਿਸ੍ਟਵਿਨਾਸ਼ਂ ਵਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਦਦ੍ਭੁਤਾਨਿ ਵਾ| ਬਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਸਪਤੈਲਾਕ੍ਤਂ ਨ੍ਯਸੇਦ੍ਵੋਤ੍ਤਾਨਮਾਤਪੇ||੪੮|| ਕਪਿਕਚ੍ਛ੍ਵਾਥਵਾ ਤਪ੍ਤੈਰ੍ਲੋਹਤੈਲਜਲੈਃ ਸ੍ਪਸ਼ੇਤ੍| ਕਸ਼ਾਭਿਸ੍ਤਾਡਯਿਤ੍ਵਾ ਵਾ ਬਦ੍ਧਂ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰੇ ਵਿਨਿਃਕ੍ਸਿਪੇਤ੍||੪੯|| ਅਥਵਾ ਵੀਤਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਸ਼੍ਮਜਨੇ ਸਂਤਮਸੇ ਗਹੇ| ਸਰ੍ਪੇਣੋਦ੍ਧਤਦਂਸ੍ਟ੍ਰੇਣ ਦਾਨ੍ਤੈਃ ਸਿਂਹੈਰ੍ਗਜੈਸ਼੍ਚ ਤਮ੍||੫੦|| (ਤ੍ਰਾਸਯੇਚ੍ਛਸ੍ਤ੍ਰਹਸ੍ਤੈਰ੍ਵਾ ਕਿਰਾਤਾਰਾਤਿਤਸ੍ਕਰੈਃ| ) ਅਥਵਾ ਰਾਜਪੁਰੁਸਾ ਬਹਿਰ੍ਨੀਤ੍ਵਾ ਸੁਸਂਯਤਮ੍| ਭਾਪਯੇਯੁਰ੍ਵਧੇਨੈਨਂ ਤਰ੍ਜਯਨ੍ਤੋ ਨਪਾਜ੍ਞਯਾ||੫੧|| ਦੇਹਦੁਃਖਭਯੇਭ੍ਯੋ ਹਿ ਪਰਂ ਪ੍ਰਾਣਭਯਂ ਮਤਮ੍| ਤੇਨ ਯਾਤਿ ਸ਼ਮਂ ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਤੋ ਵਿਪ੍ਲੁਤਂ ਮਨਃ||੫੨||
प्रक्षिप्यासलिले कूपे शोषयेद्वा बुभुक्षया| आश्वासयेत्सुहृत्तं वा वाक्यैर्धर्मार्थसंहितैः||४७|| बृयादिष्टविनाशं वा दर्शयेदद्भुतानि वा| बद्धं सर्षपतैलाक्तं न्यसेद्वोत्तानमातपे||४८|| कपिकच्छ्वाऽथवा तप्तैर्लोहतैलजलैः स्पृशेत्| कशाभिस्ताडयित्वा वा बद्धं श्वभ्रे विनिःक्षिपेत्||४९|| अथवा वीतशस्त्राश्मजने संतमसे गृहे| सर्पेणोद्धृतदंष्ट्रेण दान्तैः सिंहैर्गजैश्च तम्||५०|| (त्रासयेच्छस्त्रहस्तैर्वा किरातारातितस्करैः| ) अथवा राजपुरुषा बहिर्नीत्वा सुसंयतम्| भापयेयुर्वधेनैनं तर्जयन्तो नृपाज्ञया||५१|| देहदुःखभयेभ्यो हि परं प्राणभयं मतम्| तेन याति शमं तस्य सर्वतो विप्लुतं मनः||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana siddhA kriyA prayojyA (53) · Śloka 53
ਸਿਦ੍ਧਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯੇਯਂ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ| |੫੩|
सिद्धा क्रिया प्रयोज्येयं देशकालाद्यपेक्षया| |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana iShTavinAshe tatsadRushaprAptyAdi (53-54) · Śloka 54
| ਇਸ੍ਟਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਨਾਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਮਨੋ ਯਸ੍ਯੋਪਹਨ੍ਯਤੇ||੫੩|| ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਸਦਸ਼ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸਾਨ੍ਤ੍ਵਾਸ਼੍ਵਾਸੈਃ ਸ਼ਮਂ ਨਯੇਤ੍| |੫੪|
| इष्टद्रव्यविनाशात्तु मनो यस्योपहन्यते||५३|| तस्य तत्सदृशप्राप्तिसान्त्वाश्वासैः शमं नयेत्| |५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAmAdije tatpratidvandvena shamanam (54-55) · Śloka 55
| ਕਾਮਸ਼ੋਕਭਯਕ੍ਰੋਧਹਰ੍ਸੇਰ੍ਸ੍ਯਾਲੋਭਸਮ੍ਭਵਾਨ੍||੫੪|| ਪਰਸ੍ਪਰਪ੍ਰਤਿਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੈਰੇਭਿਰੇਵ ਸ਼ਮਂ ਨਯੇਤ੍| |੫੫|
| कामशोकभयक्रोधहर्षेर्ष्यालोभसम्भवान्||५४|| परस्परप्रतिद्वन्द्वैरेभिरेव शमं नयेत्| |५५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhUtAnubandhe bhUtanirdiShTamauShadham (55-56) · Śloka 56
| ਭੂਤਾਨੁਬਨ੍ਧਮੀਕ੍ਸੇਤ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਲਿਙ੍ਗਾਧਿਕਾਕਤਿਮ੍||੫੫|| ਯਦ੍ਯੁਨ੍ਮਾਦੇ ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਭੂਤਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮੌਸਧਮ੍| |੫੬|
| भूतानुबन्धमीक्षेत प्रोक्तलिङ्गाधिकाकृतिम्||५५|| यद्युन्मादे ततः कुर्याद्भूतनिर्दिष्टमौषधम्| |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhUtAnubandhe bhUtanirdiShTamauShadham (56-58) · Śloka 58
| ਬਲਿਂ ਚ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਪਲਲਂ ਯਾਵਕਂ ਸਕ੍ਤੁਪਿਣ੍ਡਿਕਾਮ੍||੫੬|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਧੁਰਮਾਹਾਰਂ ਤਣ੍ਡੁਲਾਨ੍ ਰੁਧਿਰੋਕ੍ਸਿਤਾਨ੍| ਪਕ੍ਵਾਮਕਾਨਿ ਮਾਂਸਾਨਿ ਸੁਰਾਂ ਮੈਰੇਯਮਾਸਵਮ੍||੫੭|| ਅਤਿਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਸ੍ਪਾਣਿ ਜਾਤ੍ਯਾਃ ਸਹਚਰਸ੍ਯ ਚ| ਚਤੁਸ੍ਪਥੇ ਗਵਾਂ ਤੀਰ੍ਥੇ ਨਦੀਨਾਂ ਸਙ੍ਗਮੇਸੁ ਚ||੫੮||
| बलिं च दद्यात्पललं यावकं सक्तुपिण्डिकाम्||५६|| स्निग्धं मधुरमाहारं तण्डुलान् रुधिरोक्षितान्| पक्वामकानि मांसानि सुरां मैरेयमासवम्||५७|| अतिमुक्तस्य पुष्पाणि जात्याः सहचरस्य च| चतुष्पथे गवां तीर्थे नदीनां सङ्गमेषु च||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhUtAnubandhe catuShpathAdau balirdeyaH (59) · Śloka 59
ਨਿਵਤ੍ਤਾਮਿਸਮਦ੍ਯੋ ਯੋ ਹਿਤਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਯਤਃ ਸ਼ੁਚਿਃ| ਨਿਜਾਗਨ੍ਤੁਭਿਰੁਨ੍ਮਾਦੈਃ ਸਤ੍ਵਵਾਨ੍ਨ ਸ ਯੁਜ੍ਯਤੇ||੫੯||
निवृत्तामिषमद्यो यो हिताशी प्रयतः शुचिः| निजागन्तुभिरुन्मादैः सत्ववान्न स युज्यते||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana unmAde pathyam vigatonmAdasya lakShaNam (6) · Śloka 6
ਪ੍ਰਸਾਦ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਤ੍ਮਮਨਸਾਂ ਤਥਾ| ਧਾਤੂਨਾਂ ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥਤ੍ਵਂ ਵਿਗਤੋਨ੍ਮਾਦਲਕ੍ਸਣਮ੍||੬੦|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰ- ਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠੇ ਉਤ੍ਤਰ- ਸ੍ਥਾਨੇ ਉਨ੍ਮਾਦਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬||
प्रसाद इन्द्रियार्थानां बुद्ध्यात्ममनसां तथा| धातूनां प्रकृतिस्थत्वं विगतोन्मादलक्षणम्||६०|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविर- चितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थाने उन्मादप्रतिषेधो नाम षष्ठोऽध्यायः||६||
🔊 Audio coming soon