Adhikarana atha pANDurogacikitsitannAmAShTAdasho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতঃ পাণ্ডুরোগচিকিত্সিতং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातः पाण्डुरोगचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrAdau sarpiHpAnam (2) · Śloka 2
পাণ্ড্বামযিনমাদৌ কল্যাণপঞ্চগব্যতিক্তকানামন্যতমং সর্পিঃ পাযযেত্||২||
पाण्ड्वामयिनमादौ कल्याणपञ्चगव्यतिक्तकानामन्यतमं सर्पिः पाययेत्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dADimAdiGRutam (3) · Śloka 3
দাডিমসারতঃ কুডবং ধান্যকার্দ্ধকুডবং পিপ্পল্যষ্টমিকাং শুণ্ঠীচিত্রকযোশ্চ পলং পলমেকতঃ কল্কীকৃত্য তোযাঢকে বিংশতিপলং ঘৃতস্য সিদ্ধং হৃত্পাণ্ডুরোগগুল্মপ্লীহার্শঃ শ্বা সকাসমূঢবাতবাতকফার্তিহরমগ্নিদীপনং বন্ধ্যানাং সম্মতং দুঃখপ্রসবিনীনাং চ||৩||
दाडिमसारतः कुडवं धान्यकार्द्धकुडवं पिप्पल्यष्टमिकां शुण्ठीचित्रकयोश्च पलं पलमेकतः कल्कीकृत्य तोयाढके विंशतिपलं ग़ृतस्य सिद्धं हृत्पाण्डुरोगगुल्मप्लीहार्शः श्वा सकासमूढवातवातकफार्तिहरमग्निदीपनं वन्ध्यानां सम्मतं दुःख़प्रसविनीनां च||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durAlaBAdiGRutam (4) · Śloka 4
দুরালভচন্দনপটোলত্রাযমাণাগুডূচিকিরাততিক্তরোহিণী ঘননিশাদ্বযেন্দ্রযবদেবদারুপর্পটকাজমোদৈঃ কার্ষিকৈঃ ক্ষীরাঢকে ঘৃতপ্রস্থং সাধযেত্| পাণ্ডুরোগকামিলারক্ত পিত্তজ্বরদাহাসৃগ্দরবিস্ফোটশ্বযথুভগন্দরার্শোঘ্নম্||৪||
दुरालभचन्दनपटोलत्रायमाणागुडूचिकिराततिक्तरोहिणी ग़ननिशाद्वयेन्द्रयवदेवदारुपर्पटकाजमोदैः कार्षिकैः क्षीराढके ग़ृतप्रस्थं साधयेत्| पाण्डुरोगकामिलारक्त पित्तज्वरदाहासृग्दरविस्फोटश्वयथुभगन्दरार्शोग़्नम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanaM taduttaraM kramashca (5) · Śloka 5
স্নিগ্ধং চৈনং তীক্ষ্ণৈর্বামযেত্| পুনশ্চ স্নিগ্ধং মূত্রযুক্তং গব্যং মাহিষং বার্ধমাসং পযঃ পাযযেত্| মাগধিকাশৃতং বা| মূত্রসিদ্ধাং বা ত্রিফলাম্| স্পতাহং মূত্রেণ বা হরীতকীঃ কল্কিতাঃ| স্বর্ণক্ষীরীভদ্রদারুনাগরশ্যামাত্রিবৃন্মূলানি তেনৈব বা ক্বথিতানি| এভির্বা শৃতং পযঃ||৫||
स्निग्धं चैनं तीक्ष्णैर्वामयेत्| पुनश्च स्निग्धं मूत्रयुक्तं गव्यं माहिषं वार्धमासं पयः पाययेत्| मागधिकाशृतं वा| मूत्रसिद्धां वा त्रिफलाम्| स्पताहं मूत्रेण वा हरीतकीः कल्किताः| स्वर्णक्षीरीभद्रदारुनागरश्यामात्रिवृन्मूलानि तेनैव वा क्वथितानि| एभिर्वा शृतं पयः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vatsakabIjAdicUrNam (6) · Śloka 6
বত্সকবীজবিশালাকুষ্ঠকটুকাদারুমুস্তানাং সমা ভাগাঃ মূর্বাভাগদ্বযমতিবিষাভাগার্ধং চ চূর্ণিতম্ সুখাম্বুনা পীত্বা ক্ষৌদ্রমনুলিহ্যাত্| এতত্ পাণ্ডুকামিলাজ্বরারুচিগুল্মা নাহামবাতরক্তপিত্তকাসশ্বাসানপোহতি||৬||
वत्सकबीजविशालाकुष्ठकटुकादारुमुस्तानां समा भागाः मूर्वाभागद्वयमतिविषाभागार्धं च चूर्णितम् सुख़ाम्बुना पीत्वा क्षौद्रमनुलिह्यात्| एतत् पाण्डुकामिलाज्वरारुचिगुल्मा नाहामवातरक्तपित्तकासश्वासानपोहति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trikaTukAdi vaTakAH (7) · Śloka 7
ত্রিকটুককালতিললোহৈর্বা মাক্ষিকধাতুতুল্যৈর্মাক্ষিকেণ বটকান্ কৃত্বা তক্রানুপানান্ পাণ্ডুরোগী ভক্ষযেত্|৭|
त्रिकटुककालतिललोहैर्वा माक्षिकधातुतुल्यैर्माक्षिकेण वटकान् कृत्वा तक्रानुपानान् पाण्डुरोगी भक्षयेत्|७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana navAyasacUrNam (7) · Śloka 7
ত্রিফলাব্যোষঘনাগ্নিবিডঙ্গভাগা নব নব চাযসচূর্ণ ভাগা মধুঘৃতাভ্যাং তক্রেণোষ্ণোদকেন বোপযুক্তা হৃত্পাণ্ডু রোগকামিলাকুষ্ঠার্শঃশোফোদরপ্লীহমেহহরাঃ||৭||
त्रिफलाव्योषग़नाग्निविडङ्गभागा नव नव चायसचूर्ण भागा मधुग़ृताभ्यां तक्रेणोष्णोदकेन वोपयुक्ता हृत्पाण्डु रोगकामिलाकुष्ठार्शःशोफोदरप्लीहमेहहराः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maNDUravaTakAH (8) · Śloka 8
মাক্ষিকধাতুচবিকাদারুদার্বীত্বগ্গ্রন্থিকান্ ত্রিফলাদীনি চ নব বিচূর্ণয চূর্ণাদ্ দ্বিগুণং চ সুশ্লক্ষ্ণং পৃথঙ্ মণ্ডূরং ততো গোমূত্রং সর্বতোঽষ্টগুণং পক্ত্বা তস্মিংস্তত্ক্ষিপেত্| অনন্তরং চ বটকান্ কুর্যাত্| তে তক্রানুপানমভ্যস্তাঃ পরমৌষধং পাণ্ড্বামযিনাং শোফার্শঃ কুষ্ঠকামিলামেহ প্লীহাঢ্যবাতকফর্তানাং চ||৮||
माक्षिकधातुचविकादारुदार्वीत्वग्ग्रन्थिकान् त्रिफलादीनि च नव विचूर्णय चूर्णाद् द्विगुणं च सुश्लक्ष्णं पृथङ् मण्डूरं ततो गोमूत्रं सर्वतोऽष्टगुणं पक्त्वा तस्मिंस्तत्क्षिपेत्| अनन्तरं च वटकान् कुर्यात्| ते तक्रानुपानमभ्यस्ताः परमौषधं पाण्ड्वामयिनां शोफार्शः कुष्ठकामिलामेह प्लीहाढ्यवातकफर्तानां च||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yogarAjaguTikA (9) · Śloka 9
শিলাজতুতাপ্যরুপ্যাযোমলাঃ পৃথক্ পঞ্চপলিকাস্ত্রি ফলাদযশ্চ বিগতঘনাঃ পলাংশাঃ শ্লক্ষ্ণরজসঃ সিতো পলাপলাষ্টকযুক্তা ক্ষৌদ্রদ্রুতা যোগরাজঃ| কুলত্থাদি থূষাশিনা যথাগ্ন্যভ্যবহৃতঃ সমানঃ পূর্বেণ| যক্ষ্মবিষ বিষমজ্বরকাসশ্বাসাপস্মারহরশ্চ||৯||
शिलाजतुताप्यरुप्यायोमलाः पृथक् पञ्चपलिकास्त्रि फलादयश्च विगतग़नाः पलांशाः श्लक्ष्णरजसः सितो पलापलाष्टकयुक्ता क्षौद्रद्रुता योगराजः| कुलत्थादि थूषाशिना यथाग्न्यभ्यवहृतः समानः पूर्वेण| यक्ष्मविष विषमज्वरकासश्वासापस्मारहरश्च||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vajraBidhA gulikA (10) · Śloka 10
ত্রিফলাকুটজফলঘনপটোলপিচুমন্দমহৌষধকষাযৈর্মাস মর্ধমাসং বা ভাবিতান্যষ্টৌ শিলাহ্বযপলানি সমসিতা ন্যুপকুল্যাতুগাক্ষীরীধাত্রীফলকর্কটশৃঙ্গযঃ পৃথপ লাংশাঃ নিদিগ্ধিকাফলমূলযোঃ পলং ত্রিজাতকত্রিকর্ষঞ্চ ক্ষৌদ্রত্রিপলযুক্তান্ বটকান্ বর্তযেত্| তে দাডিমাম্বুক্ষীর রসসলিলসুরাসবান্যতমানুপানা বজ্রাভিধানা বজ্রমি বানন্তরোক্তান্ রোগান্ দারযন্তি| হৃদ্রোগগলরোগগরোদরা সৃগ্দরভগন্দরগুল্মবর্ধ্মশুক্রমূত্রদোষাংশ্চ||১০||
त्रिफलाकुटजफलग़नपटोलपिचुमन्दमहौषधकषायैर्मास मर्धमासं वा भावितान्यष्टौ शिलाह्वयपलानि समसिता न्युपकुल्यातुगाक्षीरीधात्रीफलकर्कटशृङ्गयः पृथप लांशाः निदिग्धिकाफलमूलयोः पलं त्रिजातकत्रिकर्षञ्च क्षौद्रत्रिपलयुक्तान् वटकान् वर्तयेत्| ते दाडिमाम्बुक्षीर रससलिलसुरासवान्यतमानुपाना वज्राभिधाना वज्रमि वानन्तरोक्तान् रोगान् दारयन्ति| हृद्रोगगलरोगगरोदरा सृग्दरभगन्दरगुल्मवर्ध्मशुक्रमूत्रदोषांश्च||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana drAkShAlehaH (11) · Śloka 11
দ্রাক্ষাপিপ্পলীপ্রস্থদ্বযং শর্করার্ধতুলাং তবক্ষীরীনাগরমধু কানি চ দ্বিপলিকানি চূর্ণযিত্বাঽঽমলকরসদ্রোণে প্রক্ষিপ্য মৃদ্বগ্নিনা পচেত্| লেহীভূতে শীতে চ তস্মিন্ মধু প্রস্থং ভাবযেত্| ত্রিসুগন্ধিকস্য কর্ষযত্রং চ চূর্ণীকৃত্য দর্ব্যা পরিঘট্য জাতীপুষ্পাদিবাসিতে মৃদ্ভাণ্ডে নিদধ্যাত্| অযং দ্রাক্ষালেহ উপযুজ্যমানঃ পাণ্ড্বামযহৃদ্রোগকামিলা হলীমকজ্বরগুল্মোদরশোফোদাবর্ত্তাদীনবরানপি বিরেক সাধ্যান্ ব্যাধীন্ প্রসহ্য বাযুরিবাভ্রাণ্যপহরতি||১১||
द्राक्षापिप्पलीप्रस्थद्वयं शर्करार्धतुलां तवक्षीरीनागरमधु कानि च द्विपलिकानि चूर्णयित्वाऽऽमलकरसद्रोणे प्रक्षिप्य मृद्वग्निना पचेत्| लेहीभूते शीते च तस्मिन् मधु प्रस्थं भावयेत्| त्रिसुगन्धिकस्य कर्षयत्रं च चूर्णीकृत्य दर्व्या परिग़ट्य जातीपुष्पादिवासिते मृद्भाण्डे निदध्यात्| अयं द्राक्षालेह उपयुज्यमानः पाण्ड्वामयहृद्रोगकामिला हलीमकज्वरगुल्मोदरशोफोदावर्त्तादीनवरानपि विरेक साध्यान् व्याधीन् प्रसह्य वायुरिवाभ्राण्यपहरति||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BojanaM pAna~jca (12) · Śloka 12
ভোজনং তু সাত্ম্যতঃ শালিযবগোধূমমুদ্গজাঙ্গলমাংসানি পযো ঘৃতং বৃষপটোলবেত্রপর্পটকশাকং দ্রাক্ষাদ্রাডিমখর্জূরা মলকরসানি| পানমনুপানঞ্চ মূলকসিদ্ধং বারি বাতা ধিকে| ঘনহ্নীবেরশুণ্ঠীসাধিতং পিত্তোত্তরে| শ্লেশ্মণ্য রিষ্টসীধুমার্দ্বীকাসবাঃ| সর্বত্র বা তক্রম্||১২||
भोजनं तु सात्म्यतः शालियवगोधूममुद्गजाङ्गलमांसानि पयो ग़ृतं वृषपटोलवेत्रपर्पटकशाकं द्राक्षाद्राडिमख़र्जूरा मलकरसानि| पानमनुपानञ्च मूलकसिद्धं वारि वाता धिके| ग़नह्नीबेरशुण्ठीसाधितं पित्तोत्तरे| श्लेश्मण्य रिष्टसीधुमार्द्वीकासवाः| सर्वत्र वा तक्रम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sArAriShTaH (13) · Śloka 13
বীজকসারপ্রস্থম্| বরাযাঃ পলানি পঞ্চবিংশতিঃ| পঞ্চ দ্রাক্ষাযঃ বলাযাঃ সপ্ত| জলদ্রোণে পক্ত্বা পাদশেষং তেভ্যো রসমাদায পূতশীতেঽস্মিন্ শর্করাতুলাং মধুপ্রস্থং কর্ষাংশানি চ চূর্ণিতানি ব্যোষব্যাঘ্রনখোশীরক্রমকৈল বালুককুষ্ঠমধুকানি নিক্ষিপ্য ঘৃতভাজনে সর্বমৈকধ্যং যবপল্লে গ্রীষ্মে দশরাত্রং বিংশতিরাত্রং শীতে স্থাপযেত্| অযং বীজকসারারিষ্টঃ পাণ্ডুকামিলামেহাহৃদ্রোগবাত শোণিতবিষমজ্বরারোচককাসশ্বাসান্ নিবর্হতি||১৩||
बीजकसारप्रस्थम्| वरायाः पलानि पञ्चविंशतिः| पञ्च द्राक्षायः बलायाः सप्त| जलद्रोणे पक्त्वा पादशेषं तेभ्यो रसमादाय पूतशीतेऽस्मिन् शर्करातुलां मधुप्रस्थं कर्षांशानि च चूर्णितानि व्योषव्याग़्रनख़ोशीरक्रमकैल वालुककुष्ठमधुकानि निक्षिप्य ग़ृतभाजने सर्वमैकध्यं यवपल्ले ग्रीष्मे दशरात्रं विंशतिरात्रं शीते स्थापयेत्| अयं बीजकसारारिष्टः पाण्डुकामिलामेहाहृद्रोगवात शोणितविषमज्वरारोचककासश्वासान् निबर्हति||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gaNDIrAriShTaH (14) · Śloka 14
গণ্ডীরতরোঃ সমূলপুষ্পশাখস্য তুলামাহরেত্| অর্ধতুলাং দশমূলস্য ত্রিফলাযাঃ পৃথগর্ধপ্রস্থং কুটজত্বচশ্চ| কুডবাংশান্ মুস্তারুষ্করকৃমিঘ্নেন্দ্রযবান্| পালিকান্ পাঠাদন্তীমধুরসারাস্নাশঠীচিত্রকান্| মৃদ্বীকার্ধপ্রস্থেন শ্লক্ষ্ণপিষ্টেন গ্রন্থিকপলেনার্ধপলিকৈশ্চ মরিচবিড ঙ্গৈলবালুকৈঃ প্রলিপ্তে ঘৃতকুম্ভে নিধাপযেত্| মাসমাত্রং স্থিতোঽযং গণ্ডীরারিষ্টোঽধিকগুণঃ পূর্বস্মাত্| গ্রন্থ্য র্বুদকৃমিহরশ্চ||১৪||
गण्डीरतरोः समूलपुष्पशाख़स्य तुलामाहरेत्| अर्धतुलां दशमूलस्य त्रिफलायाः पृथगर्धप्रस्थं कुटजत्वचश्च| कुडवांशान् मुस्तारुष्करकृमिग़्नेन्द्रयवान्| पालिकान् पाठादन्तीमधुरसारास्नाशठीचित्रकान्| मृद्वीकार्धप्रस्थेन श्लक्ष्णपिष्टेन ग्रन्थिकपलेनार्धपलिकैश्च मरिचविड ङ्गैलवालुकैः प्रलिप्ते ग़ृतकुम्भे निधापयेत्| मासमात्रं स्थितोऽयं गण्डीरारिष्टोऽधिकगुणः पूर्वस्मात्| ग्रन्थ्य र्बुदकृमिहरश्च||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mastvariShTaH (15) · Śloka 15
অথবা চব্যকুষ্ঠচিত্রকপ্রলিপ্তে ভাজনে মস্তুদ্রোণং গুড তুলাং পিপ্পলীপ্রস্থত্রযং ত্রিফলাপ্রস্থত্রযং বিডঙ্গপ্রস্থত্রযং কুডবাংশাংশ্চ মরিচপরূষকদ্রাক্ষাকাশ্মর্যফলেন্দ্রযবান্ দ্বিপলিকানি চ দন্তীচিত্রকভল্লাতকানি চূর্ণিতানি প্রক্ষিপেত্| ততো যবপলস্থং পক্ষমুপেক্ষ্য যথাবলং পিবেত্| এষ মস্ত্বরিষ্টঃ পাণ্ডুরোগমেহস্থৌল্যমেদার্শোগ্রহণীপ্লীহ শোফোদরভগন্দরহরঃ| পরমং চাগ্নিদীপন ইতি||১৫||
अथवा चव्यकुष्ठचित्रकप्रलिप्ते भाजने मस्तुद्रोणं गुड तुलां पिप्पलीप्रस्थत्रयं त्रिफलाप्रस्थत्रयं विडङ्गप्रस्थत्रयं कुडवांशांश्च मरिचपरूषकद्राक्षाकाश्मर्यफलेन्द्रयवान् द्विपलिकानि च दन्तीचित्रकभल्लातकानि चूर्णितानि प्रक्षिपेत्| ततो यवपलस्थं पक्षमुपेक्ष्य यथाबलं पिबेत्| एष मस्त्वरिष्टः पाण्डुरोगमेहस्थौल्यमेदार्शोग्रहणीप्लीह शोफोदरभगन्दरहरः| परमं चाग्निदीपन इति||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAnusAraM cikitsAvikalpaH (16) · Śloka 16
ভবতি চাত্র পাণ্ডুরোগপ্রশান্যর্থং বিহিতং যচ্চিকিত্সিতম্| বিকল্প্যমেতদ্বিদুষা পৃথগ্দোষবলং প্রতি| স্নেহপ্রাযং পবনজে তিক্তশীতং তু পৈত্তিকে| শ্লৈষ্মিকে কটুড়্রূক্ষোষ্ণং বিমিশ্রং সান্নিপাতিকে||১৬||
भवति चात्र पाण्डुरोगप्रशान्यर्थं विहितं यच्चिकित्सितम्| विकल्प्यमेतद्विदुषा पृथग्दोषबलं प्रति| स्नेहप्रायं पवनजे तिक्तशीतं तु पैत्तिके| श्लैष्मिके कटुऱ्रूक्षोष्णं विमिश्रं सान्निपातिके||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRujje pANDau kramaH (17) · Śloka 17
মৃদং নির্ঘাতযেত্ কাযাত্তীক্ষ্ণৈঃ সংশোধনৈঃ পুরঃ| বলাধানানি সর্পীংষি শুদ্ধে কোষ্ঠে তু যোজযেত্||১৭||
मृदं निर्ग़ातयेत् कायात्तीक्ष्णैः संशोधनैः पुरः| बलाधानानि सर्पींषि शुद्धे कोष्ठे तु योजयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyoShAdiGRutam (18) · Śloka 18
ব্যোষবিল্বদ্বিরজনীত্রিফলাদ্বিপুনর্নবম্| মুস্তান্যযোরজঃ পাঠা বিডঙ্গং দেবদারু চ| বৃশ্চিকালী চ ভার্ঙ্গী চ সক্ষীরৈস্তৈঃ শৃতং ঘৃতম্| সর্বান্ প্রশমযত্যাশু বিকারান্ মৃত্তিকাকৃতান্||১৮||
व्योषबिल्वद्विरजनीत्रिफलाद्विपुनर्नवम्| मुस्तान्ययोरजः पाठा विडङ्गं देवदारु च| वृश्चिकाली च भार्ङ्गी च सक्षीरैस्तैः शृतं ग़ृतम्| सर्वान् प्रशमयत्याशु विकारान् मृत्तिकाकृतान्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kesarAdiGRutam (19) · Śloka 19
তদ্বত্ কেসরযষ্ট্যাহ্বপিপ্পলীক্ষীরশাড্বলৈঃ||১৯||
तद्वत् केसरयष्ट्याह्वपिप्पलीक्षीरशाड्वलैः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRuddveShaNAya BAvitamRudvitaraNam mRudBede doShAnuguNacikitsA (20) · Śloka 20
মৃদ্দ্বেষণায তল্লৌল্যে বিতরেদ্ভাবিতাং মৃদম্| বিডঙ্গে নাতিবিষযা পাঠযা নিম্বপল্লবৈঃ| বার্ত্তাকৈঃ কটুরোহিণ্যা কৌটজৈর্মূর্বযাথবা| মৃদ্ভেদভিন্নদোষানুগমাদ্যোজ্যং চ ভেষজম্||২০||
मृद्द्वेषणाय तल्लौल्ये वितरेद्भावितां मृदम्| विडङ्गे नातिविषया पाठया निम्बपल्लवैः| वार्त्ताकैः कटुरोहिण्या कौटजैर्मूर्वयाथवा| मृद्भेदभिन्नदोषानुगमाद्योज्यं च भेषजम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAmalAyAM kramaH (21) · Śloka 21
কামিলাযন্তু পিত্তঘ্নং পাণ্ডুরোগাবিরোধি যত্|২১|
कामिलायन्तु पित्तग़्नं पाण्डुरोगाविरोधि यत्|२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tadarthaM GRutaprayogAH (21) · Śloka 21
পথ্যাশতরসে পথ্যাবৃন্তার্ধশতকল্কিতঃ| প্রস্থঃ সিদ্ধো ঘৃতাদ্গুল্মকামিলাপাণ্ডুরোগজিত্| দন্তীচতুষ্পলরসে পিষ্টৈর্দন্তীশলাটুভিঃ| ঘৃতপ্রস্থঃ শৃতস্তদ্বত্ প্লীহাশ্বযথুজিচ্চ সঃ| পুরাণসর্পিষঃ প্রস্থো দ্রাক্ষার্ধপ্রস্থসাধিতঃ| কামিলাগুল্মপাণ্ড্বর্তিজ্বরমেহোদরাপহঃ| হরিদ্রাত্রিফলানিম্ববলামধুকসাধিতম্| সক্ষীরং মাহিষং সর্পিঃ কামিলাহরমুত্তমম্||২১||
पथ्याशतरसे पथ्यावृन्तार्धशतकल्कितः| प्रस्थः सिद्धो ग़ृताद्गुल्मकामिलापाण्डुरोगजित्| दन्तीचतुष्पलरसे पिष्टैर्दन्तीशलाटुभिः| ग़ृतप्रस्थः शृतस्तद्वत् प्लीहाश्वयथुजिच्च सः| पुराणसर्पिषः प्रस्थो द्राक्षार्धप्रस्थसाधितः| कामिलागुल्मपाण्ड्वर्तिज्वरमेहोदरापहः| हरिद्रात्रिफलानिम्बबलामधुकसाधितम्| सक्षीरं माहिषं सर्पिः कामिलाहरमुत्तमम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAhiShaGRutayogau (22) · Śloka 22
গোমূত্রে দ্বিগুণে দার্বীকল্কার্ধপলসাধিতঃ| দার্বীপঞ্চপলক্বাথে কল্কে কালীযকে পরঃ| মাহিষাত্সর্পিষঃ প্রস্থং পূর্বঃ পুর্বে পরঃ পরে| সিদ্ধং কালীযকক্বাথে সনিশং চোত্তরে হিতম্||২২||
गोमूत्रे द्विगुणे दार्वीकल्कार्धपलसाधितः| दार्वीपञ्चपलक्वाथे कल्के कालीयके परः| माहिषात्सर्पिषः प्रस्थं पूर्वः पुर्वे परः परे| सिद्धं कालीयकक्वाथे सनिशं चोत्तरे हितम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAmalAnAshanAH anye yogAH (23) · Śloka 23
আরগ্বধং রসেনেক্ষোর্বিদার্যামলকস্য বা| সত্র্যূষণং বিল্বমাত্রং পাযযেত্কামিলাপহম্| পিবেন্নিকুম্ভকল্কং বা দ্বিগুডং শীতবারিণা| কুম্ভস্য চূর্ণং সক্ষৌদ্রং ত্রৈফলেন রসেন বা| সশর্করাং ত্রিভাণ্ডীং বা গবাক্ষীং বা প্রযোজযেত্||২৩||
आरग्वधं रसेनेक्षोर्विदार्यामलकस्य वा| सत्र्यूषणं बिल्वमात्रं पाययेत्कामिलापहम्| पिबेन्निकुम्भकल्कं वा द्विगुडं शीतवारिणा| कुम्भस्य चूर्णं सक्षौद्रं त्रैफलेन रसेन वा| सशर्करां त्रिभाण्डीं वा गवाक्षीं वा प्रयोजयेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana triPalAdisvarasAH (24) · Śloka 24
ত্রিফলাযা গুডূচ্যা বা দার্ব্যা নিম্বস্য বা রসম্| প্রাতঃ প্রাতর্মধুযুতং কামিলর্তায যোজযেত্||২৪||
त्रिफलाया गुडूच्या वा दार्व्या निम्बस्य वा रसम्| प्रातः प्रातर्मधुयुतं कामिलर्ताय योजयेत्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ruddhapathakAmalA tatra kramashca (25) · Śloka 25
তিলপিষ্টনিভং যস্তু কামিলাবান্সৃজেন্মলম্| কফরুদ্ধপথং তস্য পিত্তং কফহরৈর্জযেত্||২৫||
तिलपिष्टनिभं यस्तु कामिलावान्सृजेन्मलम्| कफरुद्धपथं तस्य पित्तं कफहरैर्जयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAKAshritA kAmalA (26) · Śloka 26
রূক্ষশীতগুরুস্বাদুব্যাযামচলনিগ্রহৈঃ| কফসম্মূর্চ্ছিতো বাযুর্যদা পিত্তং বহিঃক্ষিপেত্| হারিদ্রনেত্রমূত্রত্বক্শ্বেতবর্চস্তদা নরঃ| ভবেত্সাটোপবিষ্টম্ভো গুরুণা হৃদযেন চ| দৌর্বল্যাল্পাগ্নিপাড়্শ্বার্তিহিধ্মাশ্বাসারুচিজ্বরৈঃ| ক্রমেণাল্পেঽনুষজ্যেত পিত্তে শাখাসমাশ্রিতে||২৬||
रूक्षशीतगुरुस्वादुव्यायामचलनिग्रहैः| कफसम्मूर्च्छितो वायुर्यदा पित्तं बहिःक्षिपेत्| हारिद्रनेत्रमूत्रत्वक्श्वेतवर्चस्तदा नरः| भवेत्साटोपविष्टम्भो गुरुणा हृदयेन च| दौर्बल्याल्पाग्निपाऱ्श्वार्तिहिध्माश्वासारुचिज्वरैः| क्रमेणाल्पेऽनुषज्येत पित्ते शाख़ासमाश्रिते||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAKAshritakAmalAyAM cikitsA (27) · Śloka 27
রসৈস্তং রূক্ষকট্বম্লৈঃ শিখিতিত্তিরিদক্ষজৈঃ| শুষ্কমূলকজৈর্যূষৈঃ কূলত্থোত্থৈশ্চ ভোজযেত্| ভৃশাম্লতীক্ষ্ণকটুকলবণোষ্ণং চ শস্যতে| সবীজপূরকরসং লিহ্যাদ্ব্যোষং তথাশযম্| স্বং পিত্তমেতি তেনাস্য শকৃদপ্যনুরজ্যতে| বাযুশ্চ যাতি প্রশমং সহাটোপাদ্যুপদ্রবৈঃ| নিবৃত্তোপদ্রবস্যাস্য কার্যঃ কামিলিকো বিধিঃ||২৭||
रसैस्तं रूक्षकट्वम्लैः शिख़ितित्तिरिदक्षजैः| शुष्कमूलकजैर्यूषैः कूलत्थोत्थैश्च भोजयेत्| भृशाम्लतीक्ष्णकटुकलवणोष्णं च शस्यते| सबीजपूरकरसं लिह्याद्व्योषं तथाशयम्| स्वं पित्तमेति तेनास्य शकृदप्यनुरज्यते| वायुश्च याति प्रशमं सहाटोपाद्युपद्रवैः| निवृत्तोपद्रवस्यास्य कार्यः कामिलिको विधिः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kumBakAmalA cikitsitam (28) · Śloka 28
গোমূত্রেণ পিবেত্ কুম্ভকামিলাযাং শিলাজতু| মাসং মাক্ষিকধাতুং ব কিট্টং বাথ হিরণ্যজম্||২৮||
गोमूत्रेण पिबेत् कुम्भकामिलायां शिलाजतु| मासं माक्षिकधातुं व किट्टं वाथ हिरण्यजम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana halImakacikitsA (29-18) · Śloka 18
গুডূচীস্বরসক্ষীরসাধিতেন হলীমকী| মহিষাহবিষা স্নিগ্ধঃ পিবেদ্ধাত্রীরসেন তু| ত্রিবৃতাং তদ্বিরিক্তোঽদ্যাত্স্বাদুপিত্তানিলাপহম্| দ্রাক্ষালেহং চ পূর্বোক্তং সর্পীষি মধুরাণি চ| যাপনান্ ক্ষীরবস্তীংশ্চ শীলযেত্সানুবাসনান্| মার্দ্বীকারিষ্টযোগাংশ্চ পিবেদ্যুক্ত্যাঽগ্নিবৃদ্ধযে| কাসিকং চাভযালেহং পিপ্পলীং মধুকং বলাম্| পযসা চ প্রযুঞ্জীত যথাদোষং যথাবলম্| পাণ্ডুরোগেষু কুশলঃ শোফোক্তঞ্চ ক্রিযাক্রমম্||২৯|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতাব ষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং চিকিত্সিতস্থানে পাণ্ডু রোগচিকিত্সিতন্নামাষ্টাদশোঽধ্যাযঃ||১৮||
गुडूचीस्वरसक्षीरसाधितेन हलीमकी| महिषाहविषा स्निग्धः पिबेद्धात्रीरसेन तु| त्रिवृतां तद्विरिक्तोऽद्यात्स्वादुपित्तानिलापहम्| द्राक्षालेहं च पूर्वोक्तं सर्पीषि मधुराणि च| यापनान् क्षीरबस्तींश्च शीलयेत्सानुवासनान्| मार्द्वीकारिष्टयोगांश्च पिबेद्युक्त्याऽग्निवृद्धये| कासिकं चाभयालेहं पिप्पलीं मधुकं बलाम्| पयसा च प्रयुञ्जीत यथादोषं यथाबलम्| पाण्डुरोगेषु कुशलः शोफोक्तञ्च क्रियाक्रमम्||२९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने पाण्डु रोगचिकित्सितन्नामाष्टादशोऽध्यायः||१८||
🔊 Audio coming soon