Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਥੋ ਵਿਰੇਚਨਕਲ੍ਪਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
View original
अथाथो विरेचनकल्पं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरत्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
2. virēcanakalpaḥ
Adhikarana trivRunmukhyAni virecanadravyANi (2) · Śloka 2
ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਮੂਲੇਸੁ ਤ੍ਰਿਵਤ੍| ਤ੍ਵਕ੍ਸੁ ਤਿਲ੍ਵਕਃ| ਕ੍ਸੀਰੇਸੁ ਸ੍ਨੁਹੀ| ਫਲੇਸੁ ਹਰੀਤਕੀ ਪ੍ਰਧਾਨਾਨਿ||੨||
View original
विरेचनद्रव्याणां मूलेषु त्रिवृत्| त्वक्षु तिल्वकः| क्षीरेषु स्नुही| फलेषु हरीतकी प्रधानानि||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trivRudBedAH guNAshca (3) · Śloka 3
ਤ੍ਰਿਵਤਾਯਾਃ ਖਲੁ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਮੂਲਮਰੁਣਂ ਸ਼੍ਯਾਵਞ੍ਚ| ਤਤ੍ਰਾਰੁਣਂ ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਵਿਪਾਕੇ ਕਟੁਕਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਕਲ੍ਪਨਾ- ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਸ਼ਮਨਮ੍| ਸੁਖਵਿਰੇਚਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ਼ਿਸ਼ੁ- ਸ੍ਥਵਿਰਸੁਕੁਮਾਰਮਦੁਕੋਸ੍ਠੇਸੁ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛਬ੍ਦਵਾਚ੍ਯਂ ਚ| ਇਤਰਦਪਿ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਗੁਣੈਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦੂਨਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਕਣ੍ਠਹਦਯਕਰ੍ਸਣਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸਮ੍ਮੋਹਕਦਾਸ਼ੁ ਦੋਸਹਰਤ੍ਵਾਦ੍ਬਹੁਦੋਸਕ੍ਲੇਸ਼ਕ੍ਸਮਕ੍ਰੂਰ- ਕੋਸ੍ਠੇਸੁ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛਬ੍ਦਵਾਚ੍ਯਂ ਚ||੩||
View original
त्रिवृतायाः खलु द्विविधं मूलमरुणं श्यावञ्च| तत्रारुणं कषायमधुरं विपाके कटुकं रूक्षं श्लेष्मपित्तहरं कल्पना- विशेषात्पुनः सर्वव्याधिप्रशमनम्| सुखविरेचनत्वात् शिशु- स्थविरसुकुमारमृदुकोष्ठेषु प्रशस्तं त्रिवृच्छब्दवाच्यं च| इतरदपि तस्माद्गुणैः किञ्चिदूनं तीक्ष्णं कण्ठहृदयकर्षणं मूर्च्छासम्मोहकृदाऽऽशु दोषहरत्वाद्बहुदोषक्लेशक्षमक्रूर- कोष्ठेषु प्रशस्तं त्रिवृच्छब्दवाच्यं च||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trivRunmUlAharaNavidhAnam (4) · Śloka 4
ਅਥ ਤਯੋਰ੍ਮੂਲਮਤਿਰ੍ਯਗ੍ ਵਿਸਤਂ ਗਮ੍ਭੀਰਾਨੁਗਤਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਮਾ- ਹਰੇਤ੍| ਤਤਸ੍ਤ੍ਵਚਂ ਸ਼ੋਸਯਿਤ੍ਵ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸੁਗੁਪ੍ਤਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍||੪||
View original
अथ तयोर्मूलमतिर्यग् विसृतं गम्भीरानुगतं श्लक्ष्णमा- ऽऽहरेत्| ततस्त्वचं शोषयित्व सम्यक्सुगुप्तं स्थापयेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tasya doShAdyapekShayA prayogaH (5) · Śloka 5
ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਸੈਨ੍ਧਵਯੁਕ੍ਤਮਮ੍ਲੈਰ੍ਮਾਂਸਰਸੇਨ ਵਾ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾਤਾ- ਮਯੇਸੁ| ਕ੍ਸੀਰਕ੍ਸੌਦ੍ਰਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸੁਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਸ੍ਵਰਸਸਰ੍ਪਿਃ ਸ੍ਵਾਦੁਦ੍ਰਵ੍ਯ- ਕ੍ਵਾਥੈਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥੇਸੁ| ਮੂਤ੍ਰਕ੍ਸੌਦ੍ਰਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਿਸ੍ਟਪੀਲੁਰਸ- ਤ੍ਰਿਫਲਾਪਞ੍ਚਕੋਲਕ੍ਵਾਥੈਰ੍ਵ੍ਯੋਸਚੂਰ੍ਣਾਨੁਬਿਦ੍ਧਂ ਕਫਜੇਸੁ||੫||
View original
तच्चूर्णं शुण्ठीसैन्धवयुक्तमम्लैर्मांसरसेन वा पिबेद्वाता- मयेषु| क्षीरक्षौद्रद्राक्षेक्षुकाश्मर्यस्वरससर्पिः स्वादुद्रव्य- क्वाथैः सशर्करं पित्तोत्थेषु| मूत्रक्षौद्रद्राक्षारिष्टपीलुरस- त्रिफलापञ्चकोलक्वाथैर्व्योषचूर्णानुबिद्धं कफजेषु||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vividhAH kalpanAH (6) · Śloka 6
ਏਭਿਰੇਵ ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਘਤਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸੁਰਸਤੁਗਾਕ੍ਸੀ- ਰੀਮਧੁਰਾਣਿ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਦਾਡਿਮਾਮਲਕਕੋਲਕਰਮਰ੍ਦਕਪਿਤ੍ਥ- ਰਸਤਕ੍ਰਾਮ੍ਲਾਨਿ ਸੈਨ੍ਧਵਲਵਣਾਨਿ ਵ੍ਯੋਸਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਵਿਵਿਧ- ਵੇਸ਼ਵਾਰਪਰਿਪੂਰਿਤਾਨਿ ਸਹਕਾਰਰਸਤ੍ਰਿਜਾਤਨਾਗਕੇਸਰਕਰ੍ਪੂ- ਰਸੁਰਭੀਣਿ ਲੇਹਗੁਲਿਕਾਮੋਦਕਭਕ੍ਸ੍ਯਭੋਜ੍ਯਾਨ੍ਯੁਪਕਲ੍ਪ- ਯੇਦਿਤਿ| ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕਲ੍ਕਕਸਾਯੇਣ ਸਾਧਿਤਃ ਸਸਿਤੋ ਹਿਮਃ| ਮਧੁਤ੍ਰਿਜਾਤਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਲੇਹੋ ਹਦ੍ਯਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਅਜਗਨ੍ਧਾ ਤੁਗਾਕ੍ਸੀਰੀ ਵਿਦਾਰੀ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਤ੍ਰਿਵਤ੍| ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਭ੍ਯਾਂ ਲੀਢ੍ਵਾ ਸਾਧੁ ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਸ੍ਤਮ੍ਭਪਿਪਾਸਾਦਾਹਪੀਡਿਤਃ| ਲਿਮ੍ਪੇਦਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤਯਾ ਦ੍ਵਿਧਾ ਕਤ੍ਵੇਕ੍ਸੁਗਣ੍ਡਿਕਾਮ੍| ਏਕੀਕਤ੍ਯ ਚ ਤਤ੍ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪੁਟਪਾਕੇਨ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਤ੍ਵਗੇਲਾਭ੍ਯਾਂ ਸਮਾ ਨੀਲੀ ਤੈਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ| ਚੂਰ੍ਣਂ ਫਲਰਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਕ੍ਤੁਭਿਸ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫੋਤ੍ਥੇਸੁ ਰੋਗੇਸ੍ਵਲ੍ਪਾਨਲੇਸੁ ਚ| ਨਰੇਸੁ ਸੁਕੁਮਾਰੇਸੁ ਨਿਰਪਾਯਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਵਿਡਙ੍ਗਤਣ੍ਡੁਲਵਰਾਯਾਵਸ਼ੂਕਕਣਾਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤ੍| ਸਰ੍ਵਤੋਰ੍ਧੇਨ ਤਲ੍ਲੀਢਂ ਮਧ੍ਵਾਜ੍ਯੇਨ ਗੁਡੇਨ ਵਾ| ਗੁਲ੍ਮਂ ਪ੍ਲੀਹੋਦਰਂ ਕਾਸਂ ਹਲੀਮਕਮਰੋਚਕਮ੍| ਕਫਵਾਤਕਤਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਨ੍ ਪਰਿਮਾਰ੍ਸ੍ਟਿ ਮਦਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍||੬||
View original
एभिरेव च द्रव्यैर्यथास्वं घृतशर्कराद्राक्षेक्षुरसतुगाक्षी- रीमधुराणि मातुलुङ्गदाडिमामलककोलकरमर्दकपित्थ- रसतक्राम्लानि सैन्धवलवणानि व्योषतीक्ष्णानि विविध- वेशवारपरिपूरितानि सहकाररसत्रिजातनागकेसरकर्पू- रसुरभीणि लेहगुलिकामोदकभक्ष्यभोज्यान्युपकल्प- येदिति| भवति चात्र- त्रिवृत्कल्ककषायेण साधितः ससितो हिमः| मधुत्रिजातसंयुक्तो लेहो हृद्यं विरेचनम्| अजगन्धा तुगाक्षीरी विदारी शर्करा त्रिवृत्| चूर्णितं मधुसर्पिभ्यां लीढ्वा साधु विरिच्यते| सन्निपातज्वरस्तम्भपिपासादाहपीडितः| लिम्पेदन्तस्त्रिवृतया द्विधा कृत्वेक्षुगण्डिकाम्| एकीकृत्य च तत्स्विन्नं पुटपाकेन भक्षयेत्| त्वगेलाभ्यां समा नीली तैस्त्रिवृत्तैश्च शर्करा| चूर्णं फलरसक्षौद्रसक्तुभिस्तर्पणं पिबेत्| वातपित्तकफोत्थेषु रोगेष्वल्पानलेषु च| नरेषु सुकुमारेषु निरपायं विरेचनम्| विडङ्गतण्डुलवरायावशूककणास्त्रिवृत्| सर्वतोऽर्धेन तल्लीढं मध्वाज्येन गुडेन वा| गुल्मं प्लीहोदरं कासं हलीमकमरोचकम्| कफवातकृताश्चान्यान् परिमार्ष्टि मदान् बहून्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalyANako guDaH (7) · Śloka 7
ਵਿਦਙ੍ਗਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਤ੍ਰਿਫਲਾਧਾਨ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕਾਨ੍| ਮਰਿਚੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਜਾਜੀਪਿਪ੍ਪਲੀਹਸ੍ਤਿਪਿਪ੍ਪਲੀਃ| ਦੀਪ੍ਯਕਂ ਪਞ੍ਚਲਵਣਂ ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਕਾਰ੍ਸਿਕਂ ਪਥਕ੍| ਤਿਲਤੈਲਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚੂਰ੍ਣਭਾਗੌ ਚਾਸ੍ਟਪਲੋਨ੍ਮਿਤੌ| ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਰਸਪ੍ਰਸ੍ਥਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ ਗੁਡਾਰ੍ਧਤੁਲਾਨ੍ਵਿਤਾਨ੍| ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਦ੍ਵਗ੍ਨਿਨਾ ਖਾਦੇਤ੍ਤਤੋ ਮਾਤ੍ਰਾਮਯਨ੍ਤ੍ਰਣਃ| ਕੁਸ੍ਠਾਰ੍ਸ਼ਃਕਾਮਲਾਗੁਲ੍ਮਮੇਹੋਦਰਭਗਨ੍ਦਰਾਨ੍| ਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਹਨ੍ਤਿ ਪੁਂਸਵਨਸ਼੍ਚ ਸਃ| ਗੁਡਃ ਕਲ੍ਯਾਣਕੋ ਨਾਮ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਤੁਸੁ ਚ ਯੌਗਿਕਃ||੭||
View original
विदङ्गपिप्पलीमूलत्रिफलाधान्यचित्रकान्| मरिचेन्द्रयवाजाजीपिप्पलीहस्तिपिप्पलीः| दीप्यकं पञ्चलवणं चूर्णितं कार्षिकं पृथक्| तिलतैलत्रिवृच्चूर्णभागौ चाष्टपलोन्मितौ| धात्रीफलरसप्रस्थांस्त्रीन् गुडार्धतुलान्वितान्| पक्त्वा मृद्वग्निना खादेत्ततो मात्रामयन्त्रणः| कुष्ठाऽर्शःकामलागुल्ममेहोदरभगन्दरान्| ग्रहणीपाण्डुरोगांश्च हन्ति पुंसवनश्च सः| गुडः कल्याणको नाम सर्वर्त्तुषु च यौगिकः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyoShAdiguTikA (8) · Śloka 8
ਵ੍ਯੋਸਤ੍ਰਿਜਾਤਕਾਮ੍ਭੋਦਕਮਿਗ਼੍ਨਾਮਲਕੈਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤ੍| ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਮਾ ਸਮਸਿਤਾ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਗੁਟਿਕਾਃ ਕਤਾਃ| ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਜ੍ਵਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਕਾਸਸ਼ੋਸਭ੍ਰਮਕ੍ਸਯੇ| ਤਾਪੇ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯੇਲ੍ਪੇਗ੍ਨੌ ਸ਼ਸ੍ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਵਿਸੇਸੁ ਚ||੮||
View original
व्योषत्रिजातकाम्भोदकृमिग़्नामलकैस्त्रिवृत्| सर्वैः समा समसिता क्षौद्रेण गुटिकाः कृताः| मूत्रकृच्छ्रज्वरच्छर्दिकासशोषभ्रमक्षये| तापे पाण्ड्वामयेऽल्पेऽग्नौ शस्ताः सर्वविषेषु च||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana RutvanusAraM trivRudyogAH (9) · Śloka 9
ਤ੍ਰਿਵਤਾ ਕੌਟਜਂ ਬੀਜਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਮ੍| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਕ੍ਸਾਰਰਸੋਪੇਤਂ ਵਰ੍ਸਾਕਾਲੇ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਦੁਰਾਲਭਾਮੁਸ੍ਤਾਸ਼ਰ੍ਕਰੋਦੀਚ੍ਯਚਨ੍ਦਨਮ੍| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮ੍ਬੁਨਾ ਸਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਸਾਤਲਂ ਜਲਦਾਤ੍ਯਯੇ| ਤ੍ਰਿਵਤਾਂ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਪਾਠਾਮਜਾਜੀ ਸਰਲਂ ਵਚਾਮ੍| ਸ੍ਵਰ੍ਣਕ੍ਸੀਰੀ ਚ ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਚੂਰ੍ਣਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਤ੍ਰਿਵਤਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਤੁਲ੍ਯਾ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਕਾਲੇ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤਿ ਹਪੁਸਾਸਾਤਲਾਕਟੁਰੋਹਿਣੀਃ| ਸ੍ਵਰ੍ਣਕ੍ਸੀਰੀ ਚ ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇ ਭਾਵਯੇਤ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਮ੍| ਏਸ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਤੁਕੋ ਯੋਗਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਾਂ ਮਲਦੋਸਹਤ੍||੯||
View original
त्रिवृता कौटजं बीजं पिप्पली विश्वभेषजम्| क्षौद्रक्षाररसोपेतं वर्षाकाले विरेचनम्| त्रिवृद्दुरालभामुस्ताशर्करोदीच्यचन्दनम्| द्राक्षाम्बुना सयष्ट्याह्वसातलं जलदात्यये| त्रिवृतां चित्रकं पाठामजाजी सरलं वचाम्| स्वर्णक्षीरी च हेमन्ते चूर्णमुष्णाम्बुना पिबेत्| त्रिवृता शर्करातुल्या ग्रीष्मकाले विरेचनम्| त्रिवृत्त्रायन्ति हपुषासातलाकटुरोहिणीः| स्वर्णक्षीरी च सञ्चूर्ण्य गोमूत्रे भावयेत्त्र्यहम्| एष सर्वर्त्तुको योगः स्निग्धानां मलदोषहृत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUkShANAM virecanam (10) · Śloka 10
ਸ਼੍ਯਾਮਾਤ੍ਰਿਵਦ੍ਦੁਰਾਲਭਾਹਸ੍ਤਿਪਿਪ੍ਪਲਿਵਤ੍ਸਕਮ੍| ਨੀਲਿਨੀ ਕਟੁਕਾਮੁਸ੍ਤਾਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਯੁਕ੍ਤਂ ਸੁਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍| ਰਸਾਜ੍ਯੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਭਿਃ ਸ਼ਸ੍ਤਰੂਕ੍ਸਣਾਮਪਿ ਸਰ੍ਵਦਾ||੧੦||
View original
श्यामात्रिवृद्दुरालभाहस्तिपिप्पलिवत्सकम्| नीलिनी कटुकामुस्ताश्रेष्ठायुक्तं सुचूर्णितम्| रसाज्योष्णाम्बुभिः शस्तरूक्षणामपि सर्वदा||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tryUShaNAdicUrNam (11) · Śloka 11
ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਹਿਙ੍ਗੁਂ ਕਾਰ੍ਸਿਕਂ ਤ੍ਰਿਵਤਾਪਲਮ੍| ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਰ੍ਧਕਰ੍ਸਂ ਚ ਪਲਾਰ੍ਧਂ ਚਾਮ੍ਲਵੇਤਸਾਤ੍| ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਤੁਲ੍ਯਂ ਕਣ੍ਡੇਨਾਮ੍ਲੇਨ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਗੁਲ੍ਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਿਨੁਤ੍ਸਿਦ੍ਧਂ ਜੀਰ੍ਣੇ ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਰਸੌਦਨਮ੍||੧੧||
View original
त्र्यूषणं त्रिफलां हिङ्गुं कार्षिकं त्रिवृतापलम्| सौवर्चलार्धकर्षं च पलार्धं चाम्लवेतसात्| तच्चूर्णं शर्करातुल्यं कण्डेनाम्लेन वा पिबेत्| गुल्मपार्श्वार्त्तिनुत्सिद्धं जीर्णे चास्मिन् रसौदनम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trivRutAdicUrNam (12) · Śloka 12
ਤ੍ਰਿਵਤਾਤ੍ਰਿਫਲਾਦਨ੍ਤੀਸਾਤਲਾਵ੍ਯੋਸਸੈਨ੍ਧਵੈਃ| ਪ੍ਰਕਲ੍ਪ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਭਾਵ੍ਯਮਾਮਲਕਾਦ੍ਰਸੇ| ਤਦ੍ਯੋਜ੍ਯਂ ਤਰ੍ਪਣੇ ਯੂਸੇ ਪਿਸ਼ਿਤੇ ਰਾਗਯੁਕ੍ਤਿਸੁ||੧੨||
View original
त्रिवृतात्रिफलादन्तीसातलाव्योषसैन्धवैः| प्रकल्प्य चूर्णं सप्ताहं भाव्यमामलकाद्रसे| तद्योज्यं तर्पणे यूषे पिशिते रागयुक्तिषु||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana siddhaghRutaM kShIra~jca (13) · Śloka 13
ਤੁਲ੍ਯਾਮ੍ਲਂ ਤ੍ਰਿਵਤਾਕਲ੍ਕਸਿਦ੍ਧਂ ਗੁਲ੍ਮਹਰਂ ਘਤਮ੍| ਸ਼੍ਯਾਮਾਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕਸਾਯੇਣ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਯੋਪਿ ਵਾ||੧੩||
View original
तुल्याम्लं त्रिवृताकल्कसिद्धं गुल्महरं घृतम्| श्यामात्रिवृत्कषायेण सिद्धं सर्पिः पयोऽपि वा||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trivRutAriShTakalpanA (14) · Śloka 14
ਤ੍ਰਿਵਨ੍ਮੁਸ੍ਟੀਸ੍ਤੁ ਸਨਖਾਨਸ੍ਟੌ ਦ੍ਰੋਣੇਮ੍ਭਸਃ ਪਚੇਤ੍| ਪਾਦਸ਼ੇਸਂ ਕਸਾਯਂ ਤਂ ਪੂਤਂ ਗੁਡਤੁਲਾਯੁਤਮ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਂ ਘਟੇ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪਿਪ੍ਪਲੀਫਲਚਿਤ੍ਰਕੈਃ| ਲਿਪ੍ਤੇ ਮਾਸੇ ਗਤੇ ਪੀਤਂ ਪਾਣ੍ਡੁਸ਼੍ਵਯਥੁਗੁਲ੍ਮਜਿਤ੍||੧੪||
View original
त्रिवृन्मुष्टीस्तु सनखानष्टौ द्रोणेऽम्भसः पचेत्| पादशेषं कषायं तं पूतं गुडतुलायुतम्| स्निग्धे स्थाप्यं घटे क्षौद्रपिप्पलीफलचित्रकैः| लिप्ते मासे गते पीतं पाण्डुश्वयथुगुल्मजित्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trivRutsurA (15) · Śloka 15
ਸੁਰਾ ਵਾ ਤ੍ਰਿਵਤਾਪਾਦਕਿਣ੍ਵਾ ਤਤ੍ਕ੍ਵਾਥਸਂਯੁਤਾ||੧੫||
View original
सुरा वा त्रिवृतापादकिण्वा तत्क्वाथसंयुता||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trivRutsauvIrakam (16) · Śloka 16
ਯਵੈਃ ਸ਼੍ਯਾਮਾਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਵਿਨ੍ਨੈਃ ਕੁਲ੍ਮਾਸਮਮ੍ਭਸਾ| ਆਸੁਤਂ ਸਡਹਂ ਪਲ੍ਲੇ ਜਾਤਂ ਸੌਵੀਰਕਂ ਪਿਬੇਤ੍||੧੬||
View original
यवैः श्यामात्रिवृत्क्वाथस्विन्नैः कुल्माषमम्भसा| आसुतं षडहं पल्ले जातं सौवीरकं पिबेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trivRuttuShodakam (17) · Śloka 17
ਭਸ੍ਟਾਨ੍ ਵਾ ਸਤੁਸਾਨ੍ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਨ੍ ਯਵਾਂਸ੍ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਸਂਯੁਤਾਨ੍| ਆਸੁਰਾਨਮ੍ਭਸਾ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪਿਬੇਜ੍ਜਾਤਂ ਤੁਸੋਦਕਮ੍||੧੭||
View original
भृष्टान् वा सतुषान् शुष्कान् यवांस्तच्चूर्णसंयुतान्| आसुरानम्भसा तद्वत् पिबेज्जातं तुषोदकम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AragvadhAdhikAraH (18) · Śloka 18
ਜ੍ਵਰਹਦ੍ਰੋਗਵਾਤਾਸਗੁਦਾਵਰ੍ਤਾਦਿਰੋਗਿਸੁ| ਰਾਜਵਕ੍ਸੋਧਿਕਂ ਪਥ੍ਯੋ ਮਦੁਰ੍ਮਧੁਰ ਸ਼ੀਤਲਃ| ਵਾਲੇ ਵਦ੍ਧੇ ਕ੍ਸਤੇ ਕ੍ਸੀਣੇ ਸੁਕੁਮਾਰੇ ਚ ਮਾਨਵੇ| ਯੋਜ੍ਯੋ ਮਦ੍ਵਨਪਾਯਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਿਸ਼ੇਸਾਚ੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਃ||੧੮||
View original
ज्वरहृद्रोगवातासृगुदावर्तादिरोगिषु| राजवृक्षोऽधिकं पथ्यो मृदुर्मधुर शीतलः| वाले वृद्धे क्षते क्षीणे सुकुमारे च मानवे| योज्यो मृद्वनपायित्वाद् विशेषाच्चतुरङ्गुलः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tasya kalpanABedAH (19) · Śloka 19
ਫਲਕਾਲੇ ਪਰਿਣਤਂ ਫਲਂ ਤਸ੍ਯ ਸਮਾਹਰੇਤ੍| ਤੇਸਾਂ ਗੁਣਵਤਾਂ ਭਾਰਂ ਸਿਕਤਾਸੁ ਵਿਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਸਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਸ਼ੋਸਯੇਦਾਤਪੇ ਤਤਃ| ਤਤੋ ਮਜ੍ਜਾਨਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਸ਼ੁਚੌਪਾਤ੍ਰੇ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸੇਨ ਤਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ ਦਾਹੋਦਾਵਰ੍ਤਪੀਡਿਤੇ| ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਸੇ ਸੁਖਂ ਬਾਲੇ ਯਾਵਦ੍ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਾਰ੍ਸਿਕੇ| ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਮਜ੍ਞੋ ਵਾ ਕਸਾਯੇ ਪਾਯਯੇਦ੍ਧਿਮਮ੍| ਦਧਿਮਣ੍ਡਸੁਰਾਮਣ੍ਡਧਾਤ੍ਰੀਫਲਰਸੈਃ ਪਥਕ੍| ਸੌਵੀਰਕੇਣ ਵਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਕਲ੍ਕੇਨ ਤ੍ਰੈਵਤੇਨ ਵਾ| ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਸਿਦ੍ਧਾਦ੍ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਾਦ੍ਯਦੁਦਿਯਾਦ੍ ਘਤਮ੍| ਮਜ੍ਜਕਲ੍ਕੇਨ ਧਾਤ੍ਰੀਣਾਂ ਰਸੇ ਤਤ੍ਸਾਧਿਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਦੇਵ ਦਸ਼ਮੂਲਸ੍ਯ ਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਯਵਸ੍ਯ ਚ| ਕਸਾਯੇ ਸਾਧਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਲ੍ਕੈਃ ਸ਼੍ਯਾਮਾਦਿਭਿਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਦਨ੍ਤੀਕਸਾਯੇ ਤਨ੍ਮਜ੍ਜ੍ਞੋ ਗੁਡਂ ਜੀਰ੍ਣਂ ਚ ਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਤਮਰਿਸ੍ਟਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਮਾਸਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ ਪਕ੍ਸਮੇਵ ਵਾ||੧੯||
View original
फलकाले परिणतं फलं तस्य समाहरेत्| तेषां गुणवतां भारं सिकतासु विनिक्षिपेत्| सप्तरात्रात् समुद्धृत्य शोषयेदातपे ततः| ततो मज्जानमुद्धृत्य शुचौपात्रे निधापयेत्| द्राक्षारसेन तं दद्याद् दाहोदावर्तपीडिते| चतुर्वर्षे सुखं बाले यावद् द्वादशवार्षिके| चतुरङ्गुलमज्ञो वा कषाये पाययेद्धिमम्| दधिमण्डसुरामण्डधात्रीफलरसैः पृथक्| सौवीरकेण वा युक्तं कल्केन त्रैवृतेन वा| चतुरङ्गुलसिद्धाद्वा क्षीराद्यदुदियाद् घृतम्| मज्जकल्केन धात्रीणां रसे तत्साधितं पिबेत्| तदेव दशमूलस्य कुलत्थानां यवस्य च| कषाये साधितं सर्पिष्कल्कैः श्यामादिभिः पिबेत्| दन्तीकषाये तन्मज्ज्ञो गुडं जीर्णं च निक्षिपेत्| तमरिष्टं स्थितं मासं पाययेत् पक्षमेव वा||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilvakakalpaH (20) · Śloka 20
ਤ੍ਵਚਂ ਤਿਲ੍ਵਕਮੂਲਸ੍ਯ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਵਲ੍ਕਲਮ੍| ਵਿਸ਼ੋਸ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਦ੍ਬੌ ਭਾਗੌ ਗਾਲਯੇਤ੍ਤਤਃ| ਲੋਧ੍ਰਸ੍ਯੈਵ ਕਸਾਯੇਣ ਤਤੀਯਂ ਤੇਨ ਭਾਵਯੇਤ੍| ਕਾਸਾਯੇ ਦਸ਼ਮੂਲਸ੍ਯ ਤਂ ਭਾਗਂ ਭਾਵਿਤਂ ਪੁਨਃ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਚੂਰ੍ਣਂ ਪੁਨਃ ਕਤ੍ਵਾ ਤਤਃ ਪਾਣਿਤਲਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਮਸ੍ਤੁਮੂਤ੍ਰਸੁਰਾਮਣ੍ਡਕੋਲਧਾਤ੍ਰੀਪਲਾਮ੍ਬੁਭਿਃ||੨੦||
View original
त्वचं तिल्वकमूलस्य त्यक्त्वाभ्यन्तरवल्कलम्| विशोष्य चूर्णयित्वा च द्बौ भागौ गालयेत्ततः| लोध्रस्यैव कषायेण तृतीयं तेन भावयेत्| काषाये दशमूलस्य तं भागं भावितं पुनः| शुष्कचूर्णं पुनः कृत्वा ततः पाणितलं पिबेत्| मस्तुमूत्रसुरामण्डकोलधात्रीपलाम्बुभिः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilvakasya kalpanABedAH (21) · Śloka 21
ਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗ੍ਯਭਯਾਕਸ੍ਣਾਚਿਤ੍ਰਕੈਃ ਕ੍ਵਥਿਤੇ ਜਲੇ| ਮਰੁਜਾਃ ਸੁਨੁਯਾਤ੍ਤਚ੍ਚ ਜਾਤਂ ਸੌਵੀਰਕਂ ਯਦਾ| ਭਵੇਦਞ੍ਜਲਿਨਾ ਤਸ੍ਯ ਲੋਧ੍ਰਕਲ੍ਕਂ ਪਿਬੇਤ੍ਤਦਾ| ਸੁਰਾਂ ਲੋਧ੍ਰਕਸਾਯੇਣ ਜਾਤਾਂ ਪਕ੍ਸਸ੍ਥਿਤਾਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਿਲ੍ਵ੍ਕਸ੍ਯ ਕਸਾਯੇਣ ਕਲ੍ਕੇਨ ਚ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਃ| ਸਘਤਃ ਸਾਧਿਤੋ ਲੇਹਃ ਸ ਚ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੨੧||
View original
मेषशृङ्ग्यभयाकृष्णाचित्रकैः क्वथिते जले| मरुजाः सुनुयात्तच्च जातं सौवीरकं यदा| भवेदञ्जलिना तस्य लोध्रकल्कं पिबेत्तदा| सुरां लोध्रकषायेण जातां पक्षस्थितां पिबेत्| तिल्व्कस्य कषायेण कल्केन च सशर्करः| सघृतः साधितो लेहः स च श्रेष्ठं विरेचनम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snuhyadhikAraH (22) · Śloka 22
ਸੁਧਾ ਭਿਨਤ੍ਤਿ ਦੋਸਾਣਾਂ ਮਹਾਨ੍ਤਮਪਿ ਸਞ੍ਚਯਮ੍| ਆਸ਼੍ਵੇਵ ਕਸ੍ਟਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਾ ਨੈਵ ਤਾਂ ਕਲ੍ਪਯੇਦਤਃ| ਮਦੁ ਕੋਸ੍ਠੇਬਲੇ ਬਾਲੇ ਸ੍ਥਵਿਰੇ ਦੀਰ੍ਘਰੋਗਿਣਿ| ਕਲ੍ਪ੍ਯਾ ਗੁਲ੍ਮੋਦਰਗਰਤ੍ਵਗ੍ਰੋਗਮਧੁਮੇਹਿਸੁ| ਪਾਣ੍ਡੌ ਦੂਸੀਵਿਸੇ ਸ਼ੋਫੇ ਦੋਸਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਚੇਤਸਿ||੨੨||
View original
सुधा भिनत्ति दोषाणां महान्तमपि सञ्चयम्| आश्वेव कष्टविभ्रंशा नैव तां कल्पयेदतः| मृदु कोष्ठेऽबले बाले स्थविरे दीर्घरोगिणि| कल्प्या गुल्मोदरगरत्वग्रोगमधुमेहिषु| पाण्डौ दूषीविषे शोफे दोषविभ्रान्तचेतसि||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tasyAH kalpanAvidhiH (23) · Śloka 23
ਸਾ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾ ਕਣ੍ਟਕੈਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਬਹੁਭਿਸ਼੍ਚ ਸਮਾਚਿਤਾ| ਦ੍ਵਿਵਰ੍ਸਾ ਵਾ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਸਾ ਵਾ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਨ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਤਾਂ ਪਾਟਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਕ੍ਸੀਰਮੁਦ੍ਧਾਰਯੇਤ੍ਤਤਃ| ਬਿਲ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਬਹਤ੍ਯੋਰ੍ਵਾ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸਮਮੇਕਸ਼ਃ| ਮਿਸ਼੍ਰਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਧਾਕ੍ਸੀਰਂ ਤਤੋਙ੍ਗਾਰੇਸੁ ਸ਼ੋਸਯੇਤ੍| ਪਿਬੇਤ੍ ਕਤ੍ਵਾ ਤੁ ਗੁਟਿਕਾਂ ਮਸ੍ਤੁਮੂਤ੍ਰਸੁਰਾਦਿਭਿਃ|੨੩|
View original
सा श्रेष्ठा कण्टकैस्तीक्ष्णैर्बहुभिश्च समाचिता| द्विवर्षा वा त्रिवर्षा वा शिशिरान्ते विशेषतः| तां पाटयित्वा शस्त्रेण क्षीरमुद्धारयेत्ततः| बिल्वादीनां बृहत्योर्वा क्वाथेन सममेकशः| मिश्रयित्वा सुधाक्षीरं ततोऽङ्गारेषु शोषयेत्| पिबेत् कृत्वा तु गुटिकां मस्तुमूत्रसुरादिभिः|२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tasyAH kalpanAvidhiH (23) · Śloka 23
ਸਾ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾ ਕਣ੍ਟਕੈਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਬਹੁਭਿਸ਼੍ਚ ਸਮਾਚਿਤਾ| ਦ੍ਵਿਵਰ੍ਸਾ ਵਾ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਸਾ ਵਾ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਨ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਤਾਂ ਪਾਟਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਕ੍ਸੀਰਮੁਦ੍ਧਾਰਯੇਤ੍ਤਤਃ| ਬਿਲ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਬਹਤ੍ਯੋਰ੍ਵਾ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸਮਮੇਕਸ਼ਃ| ਮਿਸ਼੍ਰਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਧਾਕ੍ਸੀਰਂ ਤਤੋਙ੍ਗਾਰੇਸੁ ਸ਼ੋਸਯੇਤ੍| ਪਿਬੇਤ੍ ਕਤ੍ਵਾ ਤੁ ਗੁਟਿਕਾਂ ਮਸ੍ਤੁਮੂਤ੍ਰਸੁਰਾਦਿਭਿਃ||੨੩||
View original
सा श्रेष्ठा कण्टकैस्तीक्ष्णैर्बहुभिश्च समाचिता| द्विवर्षा वा त्रिवर्षा वा शिशिरान्ते विशेषतः| तां पाटयित्वा शस्त्रेण क्षीरमुद्धारयेत्ततः| बिल्वादीनां बृहत्योर्वा क्वाथेन सममेकशः| मिश्रयित्वा सुधाक्षीरं ततोऽङ्गारेषु शोषयेत्| पिबेत् कृत्वा तु गुटिकां मस्तुमूत्रसुरादिभिः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snuhIkShIrAdiBistrivRutAdInAM prayogaH (24) · Śloka 24
ਤ੍ਰਿਵਤਾਦੀਨ੍ਨਵ ਵਰਾਂ ਸ੍ਵਰ੍ਣਕ੍ਸਾਰੀਂ ਸਸਾਤਲਾਮ੍| ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਸ੍ਨੁਕ੍ਪਯਃ ਪੀਤਾਨ੍ ਰਸੇਨਾਜ੍ਯੇਨ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਦ੍ਵਦ੍ ਵ੍ਯੋਸੋਤ੍ਤਮਾਕੁਮ੍ਭਨਿਕੁਮ੍ਭਾਗ੍ਨੀਨ੍ ਗੁਡਾਮ੍ਬੁਨਾ| ਆਦ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਯਾਮਾਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕ੍ਵਾਥਂ ਸ੍ਨੁਕ੍ਕ੍ਸੀਰਘਤਫਾਣਿਤੈਃ| ਕਾਸਾਰਿਰਸਯੂਸਾਦ੍ਯੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਸ੍ਨੁਕ੍ਪਯਃ ਪਿਬੇਤਃ||੨੪||
View original
त्रिवृतादीन्नव वरां स्वर्णक्षारीं ससातलाम्| सप्ताहं स्नुक्पयः पीतान् रसेनाज्येन वा पिबेत्| तद्वद् व्योषोत्तमाकुम्भनिकुम्भाग्नीन् गुडाम्बुना| आद्याच्छ्यामात्रिवृत्क्वाथं स्नुक्क्षीरघृतफाणितैः| कासारिरसयूषाद्यैर्युक्तं वा स्नुक्पयः पिबेतः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snuhIkShIrasya mRudukoShThe prayogaH (25) · Śloka 25
ਨਿਕੁਮ੍ਭਕੁਮ੍ਭਸ਼ਮ੍ਯਾਕਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀਸਪ੍ਤਲਾਰਜਃ| ਰਾਤ੍ਰੌ ਮੂਤ੍ਰੇ ਦਿਵਾ ਘਰ੍ਮੇ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਦਿਤਿ| ਸ੍ਨੁਕ੍ਕ੍ਸੀਰੇਪਿ ਤਤਸ੍ਤੇਨ ਮਾਲ੍ਯਂ ਵਾਸੋਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍| ਆਜਿਘ੍ਰਨ੍ ਪ੍ਰਾਵਣਾਨਸ਼੍ਚ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠੋ ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ||੨੫||
View original
निकुम्भकुम्भशम्याकशङ्खिनीसप्तलारजः| रात्रौ मूत्रे दिवा घर्मे सप्ताहं स्थापयेदिति| स्नुक्क्षीरेऽपि ततस्तेन माल्यं वासोऽवचूर्णितम्| आजिघ्रन् प्रावृणानश्च मृदुकोष्ठो विरिच्यते||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atha saptalAsha~gkhinyoradhikAraH (26) · Śloka 26
ਨਾਤਿਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਫਲਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਸ਼ਙ੍ਖਿਨ੍ਯਾ ਨਿਸ੍ਤੁਸੀਕਤਮ੍| ਸਪ੍ਤਲਾਯਾਸ੍ਤਥਾ ਮੂਲਂ ਤੇ ਤੁ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਵਿਕਾਸਿਣੀ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਮਯੋਦਰਗਰਸ਼੍ਵਯਥ੍ਵਾਦਿਸੁ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੨੬||
View original
नातिशुष्कं फलं ग्राह्यं शङ्खिन्या निस्तुषीकृतम्| सप्तलायास्तथा मूलं ते तु तीक्ष्णविकाषिणी| श्लेष्मामयोदरगरश्वयथ्वादिषु कल्पयेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tayoH kalpanA (27) · Śloka 27
ਅਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰਂ ਤਯੋਃ ਪਿਣ੍ਡਂ ਮਦਿਰਾਲਵਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਹਦ੍ਰੋਗੋ ਵਾਤਕਫਜੇ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਗੁਲ੍ਮੇਪਿ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀਚੂਰ੍ਣਭਾਗੌ ਦ੍ਵੌ ਤਿਲਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਚਾਪਰਃ| ਹਰੀਤਕੀ ਕਸਾਯੇਣ ਤਤ੍ਤੈਲਂ ਪੀਡਿਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਤਸੀਸਰ੍ਸਪੈਰਣ੍ਡਕਰਞ੍ਜੇਸ੍ਵਪ੍ਯਯਂ ਵਿਧਿਃ||੨੭||
View original
अक्षमात्रं तयोः पिण्डं मदिरालवणान्वितम्| हृद्रोगो वातकफजे तद्वद् गुल्मेऽपि योजयेत्| शङ्खिनीचूर्णभागौ द्वौ तिलकल्कस्य चापरः| हरीतकी कषायेण तत्तैलं पीडितं पिबेत्| अतसीसर्षपैरण्डकरञ्जेष्वप्ययं विधिः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atha dantIdravantyoH kalpaH (28) · Śloka 28
ਦਨ੍ਤਿਦਨ੍ਤਸ੍ਥਿਰਸ੍ਥੂਲਂ ਮੂਲਂ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤਿਜਮ੍| ਆਤਾਮ੍ਰਸ਼੍ਯਾਵਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਮਾਸ਼ੁਕਾਰਿ ਵਿਕਾਸਿ ਚ| ਗੁਰੁਪ੍ਰਕੋਪਿਵਾਤਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਲਾਯਨਮ੍| ਤਤ੍ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪਿਪ੍ਪਲੀਲਿਪ੍ਤਂ ਸ੍ਵੇਦਯੇਨ੍ਮਤ੍ਯੁਕੁਸ਼ਾਨ੍ਤਰੇ| ਸ਼ੋਸਯੇਚ੍ਚਾਤਪੇਗ੍ਨ੍ਯਰ੍ਕੌ ਤਤੋ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਕਾਸਿਤਾਮ੍| ਤਤ੍ ਪਿਬੇਨ੍ਮਸ੍ਤੁਮਦਿਰਾਤਕ੍ਰਪੀਲੁਰਸਾਸਵੈਃ| ਅਭਿਸ੍ਯਣ੍ਣਤਨੁਰ੍ਗੁਲ੍ਮੀ ਪ੍ਰਮੇਹੀ ਜਠਰੀ ਗਰੀ| ਗੋਮਗਾਜਰਸੈਃ ਪਾਣ੍ਡੁਕਮਿਕੋਸ੍ਠੀ ਭਗਨ੍ਦਰੀ||੨੮||
View original
दन्तिदन्तस्थिरस्थूलं मूलं दन्तीद्रवन्तिजम्| आताम्रश्यावतीक्ष्णोष्णमाशुकारि विकाषि च| गुरुप्रकोपिवातस्य पित्तश्लेष्मविलायनम्| तत्क्षौद्रपिप्पलीलिप्तं स्वेदयेन्मृत्युकुशान्तरे| शोषयेच्चातपेऽग्न्यर्कौ ततो ह्यस्य विकाषिताम्| तत् पिबेन्मस्तुमदिरातक्रपीलुरसासवैः| अभिष्यण्णतनुर्गुल्मी प्रमेही जठरी गरी| गोमृगाऽजरसैः पाण्डुकृमिकोष्ठी भगन्दरी||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tayossarpistailakalpanA (29) · Śloka 29
ਸਿਦ੍ਧਂ ਤਤ੍ਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕਾਭ੍ਯਾਂ ਦਸ਼ਮੂਲਰਸੇਨ ਚ| ਵਿਸਰ੍ਪਵਿਦ੍ਰਧ੍ਯਲਜੀਕਕ੍ਸ੍ਯਾਦਾਹਾਨ੍ ਜਯੇਦ੍ ਘਤਮ੍| ਤੈਲਂ ਤੁ ਗੁਲ੍ਮਮੇਹਾਰ੍ਸ਼ੋਵਿਬਨ੍ਧਕਫਮਾਰੁਤਾਨ੍| ਮਹਾਸ੍ਨੇਹਃ ਸ਼ਕਚ੍ਛੁਕ੍ਰਵਾਤਸਙ੍ਗਾਨਿਲਵ੍ਯਥਾਃ||੨੯||
View original
सिद्धं तत्क्वाथकल्काभ्यां दशमूलरसेन च| विसर्पविद्रध्यलजीकक्ष्यादाहान् जयेद् घृतम्| तैलं तु गुल्ममेहार्शोविबन्धकफमारुतान्| महास्नेहः शकृच्छुक्रवातसङ्गानिलव्यथाः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tayorlehavidhAnam (30) · Śloka 30
ਦਨ੍ਤ੍ਯਾ ਰਸੇਜਸ਼ਙ੍ਗ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਗੁਡਕ੍ਸੌਦ੍ਰਘਤਾਨ੍ਵਿਤਃ| ਲੇਹਃ ਸਿਦ੍ਧੋ ਵਿਰੇਕਾਰ੍ਥੇ ਦਾਹਸਨ੍ਤਾਪਮੇਹਨੁਤ੍| ਵਾਤਤਰ੍ਸੇ ਜ੍ਵਰੇ ਪੈਤ੍ਤੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸ ਏਵਾਜਗਨ੍ਧਯਾ| ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯੋਰ੍ਮੂਲਾਨਿ ਪਚੇਦ੍ਧਾਤ੍ਰੀਰਸੇ ਤਤਃ| ਤ੍ਰੀਨਂਸ਼ਾਨ੍ ਫਾਣਿਤਾਦ੍ਦ੍ਵੌ ਚ ਭਸ੍ਟਸ੍ਤੈਲੇ ਘਤੇਥਵਾ| ਸ਼੍ਯਾਮਾਦਿਕਲ੍ਕਯੁਕ੍ਤੋਯਂ ਲੇਹਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਪਥ੍ਯਾਕ੍ਸਦਸ਼ਮੂਲਾਨਾਂ ਤਦ੍ਵਲ੍ਲੇਹਾਃ ਪਥਗ੍ਰਸੈਃ||੩੦||
View original
दन्त्या रसेऽजशृङ्ग्याश्च गुडक्षौद्रघृतान्वितः| लेहः सिद्धो विरेकार्थे दाहसन्तापमेहनुत्| वाततर्षे ज्वरे पैत्ते स्यात्स एवाऽजगन्धया| दन्तीद्रवन्त्योर्मूलानि पचेद्धात्रीरसे ततः| त्रीनंशान् फाणिताद्द्वौ च भृष्टस्तैले घृतेऽथवा| श्यामादिकल्कयुक्तोऽयं लेहः सिद्धं विरेचनम्| पथ्याक्षदशमूलानां तद्वल्लेहाः पृथग्रसैः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tayoshcUrNakalpanA (31) · Śloka 31
ਤਯੋਰ੍ਵਿਡਸਮਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਤਦ੍ਰਸੇਨੈਵ ਭਾਵਿਤਮ੍| ਵਿਬਦ੍ਧਵਿਸ਼ਿ ਵਾਤੋਤ੍ਥੇ ਗੁਲ੍ਮੇ ਚਾਮ੍ਲਯੁਤਂ ਹਿਤਮ੍| ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਸਿਦ੍ਧੈਸ੍ਤਨ੍ਮੂਲੈਰ੍ਯੂਸਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਮਰਿਚਸ੍ਵਰ੍ਣਕ੍ਸੀਰੀਯਵਾਸਕਮ੍| ਸਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਗ੍ਨਿਕਪਥ੍ਵੀਕਂ ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਸਪ੍ਤਵਾਸਰਾਨ੍| ਮੂਤ੍ਰਭਾਵਿਤਮਾਜ੍ਯੇਨ ਪਿਬੇਜ੍ਜੀਰ੍ਣੇ ਚ ਤਰ੍ਪਣਮ੍| ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਰੋਗੇਸੁ ਬਾਲੇ ਵਦ੍ਧੇ ਚ ਤਦ੍ਧਿਤਮ੍| ਦੁਰ੍ਭਕ੍ਤਾਜੀਰ੍ਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਰ੍ਤਿਗੁਲ੍ਮਪ੍ਲੀਹੋਦਰੇਸੁ ਚ| ਗਣ੍ਡਮਾਲਾਸੁ ਵਾਤੇ ਚ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੩੧||
View original
तयोर्विडसमं चूर्णं तद्रसेनैव भावितम्| विबद्धविशि वातोत्थे गुल्मे चाम्लयुतं हितम्| मुद्गादिसिद्धैस्तन्मूलैर्यूषादींश्च प्रकल्पयेत्| दन्तीद्रवन्तीमरिचस्वर्णक्षीरीयवासकम्| सशुण्ठ्यग्निकपृथ्वीकं चूर्णितं सप्तवासरान्| मूत्रभावितमाज्येन पिबेज्जीर्णे च तर्पणम्| सर्वदा सर्वरोगेषु बाले वृद्धे च तद्धितम्| दुर्भक्ताजीर्णपार्श्वार्तिगुल्मप्लीहोदरेषु च| गण्डमालासु वाते च पाण्डुरोगे च शस्यते||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantyAdiBirmodakakalpanA (32) · Śloka 32
ਗੁਡਸ੍ਯਾਸ੍ਟਪਲੇ ਪਥ੍ਯਾ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਲਂ ਪਲਮ੍| ਦਨ੍ਤੀਚਿਤ੍ਰਕਯੋਃ ਕਰ੍ਸੋ ਪਿਪ੍ਪਲੀਤ੍ਰਿਵਤੋਰ੍ਦਸ਼| ਪ੍ਰਕਲ੍ਪ੍ਯ ਮੋਦਕਾਨੇਕਂ ਦਸ਼ਮੇ ਦਸ਼ਮੇਹਨਿ| ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਭੋਨੁਪਿਬਨ੍ ਖਾਦੇਤ੍ਤਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਵਿਧਿਨਾਮੁਨ| ਏਤੇ ਨਿਸ੍ਪਰਿਹਾਰਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਧਿਨਿਬਰ੍ਹਣਾਃ| ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ ਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਕਣ੍ਡੂਕੋਠਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਹਿਤਾਃ| ਵਿਰੇਚਨੇ ਮੁਖ੍ਯਤਮਾ ਨਵੈਤੇ ਤ੍ਰਿਵਤਾਦਯਃ||੩੨||
View original
गुडस्याष्टपले पथ्या विंशतिः स्यात्पलं पलम्| दन्तीचित्रकयोः कर्षो पिप्पलीत्रिवृतोर्दश| प्रकल्प्य मोदकानेकं दशमे दशमेऽहनि| उष्णाम्भोऽनुपिबन् खादेत्तान् सर्वान् विधिनाऽमुन| एते निष्परिहाराः स्युः सर्वव्याधिनिबर्हणाः| विशेषाद् ग्रहणीपाण्डुकण्डूकोठाऽर्शसां हिताः| विरेचने मुख्यतमा नवैते त्रिवृतादयः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atha harItakIkalpaH (33) · Śloka 33
ਹਰੀਤਕੀਮਪਿ ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਵਿਧਾਨੇਨੋਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ ਗ੍ਰਹਣੀਸ਼ੋਫਪਾਣ੍ਡੁਮੇਹੋਦਰਾਪਹਾਮ੍| ਪਿਬੇਤ੍ਪਥ੍ਯਾਂ ਸਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥਵਿਡਙ੍ਗੋਸਣਨਾਗਰਾਮ੍| ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਵਤ੍ਸਕਾਦੇਰ੍ਵਾ ਨਿਰ੍ਯ੍ਯੂਹੇਣ ਹਰੀਤਕੀਮ੍| ਪਥ੍ਯਾਨਾਗਰਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਸਂਯੁਤਂ ਨੀਲਿਨੀਫਲੈਃ| ਗੁਡੇਨ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍ਤੋਯਂ ਕਵੋਸ੍ਣਂ ਚ ਪਿਬੇਦਨੁ||੩੩||
View original
हरीतकीमपि त्रिवृद्विधानेनोपकल्पयेत्| विशेषाद् ग्रहणीशोफपाण्डुमेहोदरापहाम्| पिबेत्पथ्यां ससिन्धूत्थविडङ्गोषणनागराम्| मूत्रेण वत्सकादेर्वा निर्य्यूहेण हरीतकीम्| पथ्यानागरचूर्णं वा संयुतं नीलिनीफलैः| गुडेन भक्षयेत्तोयं कवोष्णं च पिबेदनु||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pathyAdiguTikA (34) · Śloka 34
ਪਥ੍ਯਾਤ੍ਰਿਵਦ੍ਧ੍ਯਾਂ ਗੁਟਿਕਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸਾਪ੍ਲੁਤਾਃ| ਮਾਸਪ੍ਰਮਾਣਾਸ੍ਤਾਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਯਕ੍ਸ੍ਮੀ ਘਤਦ੍ਰੁਤਾਃ| ਪਥ੍ਯਾਤ੍ਰਿਵਤ੍ਪਟ੍ਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੩੪||
View original
पथ्यात्रिवृद्ध्यां गुटिकाः कार्याः द्राक्षारसाप्लुताः| माषप्रमाणास्ताः शुष्का लिह्याद्यक्ष्मी घृतद्रुताः| पथ्यात्रिवृत्पट्ष्णाम्बु सर्वश्रेष्ठं विरेचनम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pathyAdimodakam (35) · Śloka 35
ਸ੍ਨੁਕ੍ਕ੍ਸੀਰਭਾਵਿਤੇ ਪਥ੍ਯਾਚੂਰ੍ਣੇ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਮੋਦਕਾਨ੍| ਕੋਲਾਸ੍ਥਿਮਾਤ੍ਰਾਞ੍ਛੁਸ੍ਕਾਂਸ਼੍ਚ ਨਵਨੀਤੇਨ ਲੇਹਯੇਤ੍| ਗੁਲ੍ਮੋਦਰਯਕਤ੍ਪ੍ਲੀਹਸ਼ੂਲਾਨਾਹਵਿਬਨ੍ਧਿਨਃ||੩੫||
View original
स्नुक्क्षीरभाविते पथ्याचूर्णे कुर्वीत मोदकान्| कोलाऽस्थिमात्राञ्छुष्कांश्च नवनीतेन लेहयेत्| गुल्मोदरयकृत्प्लीहशूलानाहविबन्धिनः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sukhavirecanayogAH (36) · Śloka 36
ਲਿਹ੍ਯਾਦੇਰਣ੍ਡਤੈਲੇਨ ਕੁਸ੍ਠਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਸੁਖੋਦਕਂ ਚਾਨੁਪਿਬੇਤ੍ ਸੁਖਮੇਤਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੩੬||
View original
लिह्यादेरण्डतैलेन कुष्ठं त्रिकटुकान्वितम्| सुखोदकं चाऽनुपिबेत् सुखमेतद्विरेचनम्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana guNA~antaropAdAne yuktiH (37) · Śloka 37
ਅਲ੍ਪਸ੍ਯਾਪਿ ਮਹਾਰ੍ਥਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਭੂਤਸ੍ਯਾਲ੍ਪਕਰ੍ਮਤਾਮ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸਂਸ਼੍ਲੇਸਵਿਸ਼੍ਲੇਸਕਾਲਸਂਸ੍ਕਾਰਯੁਕ੍ਤਿਭਿਃ||੩੭||
View original
अल्पस्याऽपि महार्थत्वं प्रभूतस्याऽल्पकर्मताम्| कुर्यात् संश्लेषविश्लेषकालसंस्कारयुक्तिभिः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanAnAM hRudyatvApAdanam (38-39) · Śloka 39
ਤ੍ਵਕ੍ਕੇਸਰਾਮ੍ਰਾਤਕਦਾਡਿਮੈਲਾ- ਸਿਤੋਪਲਾਮਾਕ੍ਸਿਕਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗੈਃ| ਮਦ੍ਯੇਨ ਤੈਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਮਨੋਨੁਕੂਲੇ- ਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਦੇਯਾਨਿ ਵਿਰੇਚਨਾਨਿ||੩੮|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਰੇਚਨਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੯||
View original
त्वक्केसराऽऽम्रातकदाडिमैला- सितोपलामाक्षिकमातुलुङ्गैः| मद्येन तैस्तैश्च मनोऽनुकूले- र्युक्तानि देयानि विरेचनानि||३८|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां कल्पस्थाने विरेचनकल्पो नाम द्वितीयोऽध्यायः||३९||
🔊 Audio coming soon