Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാഥോ വിരേചനകല്പം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
View original
अथाथो विरेचनकल्पं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरत्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
2. virēcanakalpaḥ
Adhikarana trivRunmukhyAni virecanadravyANi (2) · Śloka 2
വിരേചനദ്രവ്യാണാം മൂലേഷു ത്രിവൃത്| ത്വക്ഷു തില്വകഃ| ക്ഷീരേഷു സ്നുഹീ| ഫലേഷു ഹരീതകീ പ്രധാനാനി||൨||
View original
विरेचनद्रव्याणां मूलेषु त्रिवृत्| त्वक्षु तिल्वकः| क्षीरेषु स्नुही| फलेषु हरीतकी प्रधानानि||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trivRudBedAH guNAshca (3) · Śloka 3
ത്രിവൃതായാഃ ഖലു ദ്വിവിധം മൂലമരുണം ശ്യാവഞ്ച| തത്രാരുണം കഷായമധുരം വിപാകേ കടുകം രൂക്ഷം ശ്ലേഷ്മപിത്തഹരം കല്പനാ- വിശേഷാത്പുനഃ സര്വവ്യാധിപ്രശമനമ്| സുഖവിരേചനത്വാത് ശിശു- സ്ഥവിരസുകുമാരമൃദുകോഷ്ഠേഷു പ്രശസ്തം ത്രിവൃച്ഛബ്ദവാച്യം ച| ഇതരദപി തസ്മാദ്ഗുണൈഃ കിഞ്ചിദൂനം തീക്ഷ്ണം കണ്ഠഹൃദയകര്ഷണം മൂര്ച്ഛാസമ്മോഹകൃദാऽऽശു ദോഷഹരത്വാദ്ബഹുദോഷക്ലേശക്ഷമക്രൂര- കോഷ്ഠേഷു പ്രശസ്തം ത്രിവൃച്ഛബ്ദവാച്യം ച||൩||
View original
त्रिवृतायाः खलु द्विविधं मूलमरुणं श्यावञ्च| तत्रारुणं कषायमधुरं विपाके कटुकं रूक्षं श्लेष्मपित्तहरं कल्पना- विशेषात्पुनः सर्वव्याधिप्रशमनम्| सुखविरेचनत्वात् शिशु- स्थविरसुकुमारमृदुकोष्ठेषु प्रशस्तं त्रिवृच्छब्दवाच्यं च| इतरदपि तस्माद्गुणैः किञ्चिदूनं तीक्ष्णं कण्ठहृदयकर्षणं मूर्च्छासम्मोहकृदाऽऽशु दोषहरत्वाद्बहुदोषक्लेशक्षमक्रूर- कोष्ठेषु प्रशस्तं त्रिवृच्छब्दवाच्यं च||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trivRunmUlAharaNavidhAnam (4) · Śloka 4
അഥ തയോര്മൂലമതിര്യഗ് വിസൃതം ഗമ്ഭീരാനുഗതം ശ്ലക്ഷ്ണമാ- ऽऽഹരേത്| തതസ്ത്വചം ശോഷയിത്വ സമ്യക്സുഗുപ്തം സ്ഥാപയേത്||൪||
View original
अथ तयोर्मूलमतिर्यग् विसृतं गम्भीरानुगतं श्लक्ष्णमा- ऽऽहरेत्| ततस्त्वचं शोषयित्व सम्यक्सुगुप्तं स्थापयेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tasya doShAdyapekShayA prayogaH (5) · Śloka 5
തച്ചൂര്ണം ശുണ്ഠീസൈന്ധവയുക്തമമ്ലൈര്മാംസരസേന വാ പിബേദ്വാതാ- മയേഷു| ക്ഷീരക്ഷൌദ്രദ്രാക്ഷേക്ഷുകാശ്മര്യസ്വരസസര്പിഃ സ്വാദുദ്രവ്യ- ക്വാഥൈഃ സശര്കരം പിത്തോത്ഥേഷു| മൂത്രക്ഷൌദ്രദ്രാക്ഷാരിഷ്ടപീലുരസ- ത്രിഫലാപഞ്ചകോലക്വാഥൈര്വ്യോഷചൂര്ണാനുബിദ്ധം കഫജേഷു||൫||
View original
तच्चूर्णं शुण्ठीसैन्धवयुक्तमम्लैर्मांसरसेन वा पिबेद्वाता- मयेषु| क्षीरक्षौद्रद्राक्षेक्षुकाश्मर्यस्वरससर्पिः स्वादुद्रव्य- क्वाथैः सशर्करं पित्तोत्थेषु| मूत्रक्षौद्रद्राक्षारिष्टपीलुरस- त्रिफलापञ्चकोलक्वाथैर्व्योषचूर्णानुबिद्धं कफजेषु||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vividhAH kalpanAH (6) · Śloka 6
ഏഭിരേവ ച ദ്രവ്യൈര്യഥാസ്വം ഘൃതശര്കരാദ്രാക്ഷേക്ഷുരസതുഗാക്ഷീ- രീമധുരാണി മാതുലുങ്ഗദാഡിമാമലകകോലകരമര്ദകപിത്ഥ- രസതക്രാമ്ലാനി സൈന്ധവലവണാനി വ്യോഷതീക്ഷ്ണാനി വിവിധ- വേശവാരപരിപൂരിതാനി സഹകാരരസത്രിജാതനാഗകേസരകര്പൂ- രസുരഭീണി ലേഹഗുലികാമോദകഭക്ഷ്യഭോജ്യാന്യുപകല്പ- യേദിതി| ഭവതി ചാത്ര- ത്രിവൃത്കല്കകഷായേണ സാധിതഃ സസിതോ ഹിമഃ| മധുത്രിജാതസംയുക്തോ ലേഹോ ഹൃദ്യം വിരേചനമ്| അജഗന്ധാ തുഗാക്ഷീരീ വിദാരീ ശര്കരാ ത്രിവൃത്| ചൂര്ണിതം മധുസര്പിഭ്യാം ലീഢ്വാ സാധു വിരിച്യതേ| സന്നിപാതജ്വരസ്തമ്ഭപിപാസാദാഹപീഡിതഃ| ലിമ്പേദന്തസ്ത്രിവൃതയാ ദ്വിധാ കൃത്വേക്ഷുഗണ്ഡികാമ്| ഏകീകൃത്യ ച തത്സ്വിന്നം പുടപാകേന ഭക്ഷയേത്| ത്വഗേലാഭ്യാം സമാ നീലീ തൈസ്ത്രിവൃത്തൈശ്ച ശര്കരാ| ചൂര്ണം ഫലരസക്ഷൌദ്രസക്തുഭിസ്തര്പണം പിബേത്| വാതപിത്തകഫോത്ഥേഷു രോഗേഷ്വല്പാനലേഷു ച| നരേഷു സുകുമാരേഷു നിരപായം വിരേചനമ്| വിഡങ്ഗതണ്ഡുലവരായാവശൂകകണാസ്ത്രിവൃത്| സര്വതോऽര്ധേന തല്ലീഢം മധ്വാജ്യേന ഗുഡേന വാ| ഗുല്മം പ്ലീഹോദരം കാസം ഹലീമകമരോചകമ്| കഫവാതകൃതാശ്ചാന്യാന് പരിമാര്ഷ്ടി മദാന് ബഹൂന്||൬||
View original
एभिरेव च द्रव्यैर्यथास्वं घृतशर्कराद्राक्षेक्षुरसतुगाक्षी- रीमधुराणि मातुलुङ्गदाडिमामलककोलकरमर्दकपित्थ- रसतक्राम्लानि सैन्धवलवणानि व्योषतीक्ष्णानि विविध- वेशवारपरिपूरितानि सहकाररसत्रिजातनागकेसरकर्पू- रसुरभीणि लेहगुलिकामोदकभक्ष्यभोज्यान्युपकल्प- येदिति| भवति चात्र- त्रिवृत्कल्ककषायेण साधितः ससितो हिमः| मधुत्रिजातसंयुक्तो लेहो हृद्यं विरेचनम्| अजगन्धा तुगाक्षीरी विदारी शर्करा त्रिवृत्| चूर्णितं मधुसर्पिभ्यां लीढ्वा साधु विरिच्यते| सन्निपातज्वरस्तम्भपिपासादाहपीडितः| लिम्पेदन्तस्त्रिवृतया द्विधा कृत्वेक्षुगण्डिकाम्| एकीकृत्य च तत्स्विन्नं पुटपाकेन भक्षयेत्| त्वगेलाभ्यां समा नीली तैस्त्रिवृत्तैश्च शर्करा| चूर्णं फलरसक्षौद्रसक्तुभिस्तर्पणं पिबेत्| वातपित्तकफोत्थेषु रोगेष्वल्पानलेषु च| नरेषु सुकुमारेषु निरपायं विरेचनम्| विडङ्गतण्डुलवरायावशूककणास्त्रिवृत्| सर्वतोऽर्धेन तल्लीढं मध्वाज्येन गुडेन वा| गुल्मं प्लीहोदरं कासं हलीमकमरोचकम्| कफवातकृताश्चान्यान् परिमार्ष्टि मदान् बहून्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalyANako guDaH (7) · Śloka 7
വിദങ്ഗപിപ്പലീമൂലത്രിഫലാധാന്യചിത്രകാന്| മരിചേന്ദ്രയവാജാജീപിപ്പലീഹസ്തിപിപ്പലീഃ| ദീപ്യകം പഞ്ചലവണം ചൂര്ണിതം കാര്ഷികം പൃഥക്| തിലതൈലത്രിവൃച്ചൂര്ണഭാഗൌ ചാഷ്ടപലോന്മിതൌ| ധാത്രീഫലരസപ്രസ്ഥാംസ്ത്രീന് ഗുഡാര്ധതുലാന്വിതാന്| പക്ത്വാ മൃദ്വഗ്നിനാ ഖാദേത്തതോ മാത്രാമയന്ത്രണഃ| കുഷ്ഠാऽര്ശഃകാമലാഗുല്മമേഹോദരഭഗന്ദരാന്| ഗ്രഹണീപാണ്ഡുരോഗാംശ്ച ഹന്തി പുംസവനശ്ച സഃ| ഗുഡഃ കല്യാണകോ നാമ സര്വര്ത്തുഷു ച യൌഗികഃ||൭||
View original
विदङ्गपिप्पलीमूलत्रिफलाधान्यचित्रकान्| मरिचेन्द्रयवाजाजीपिप्पलीहस्तिपिप्पलीः| दीप्यकं पञ्चलवणं चूर्णितं कार्षिकं पृथक्| तिलतैलत्रिवृच्चूर्णभागौ चाष्टपलोन्मितौ| धात्रीफलरसप्रस्थांस्त्रीन् गुडार्धतुलान्वितान्| पक्त्वा मृद्वग्निना खादेत्ततो मात्रामयन्त्रणः| कुष्ठाऽर्शःकामलागुल्ममेहोदरभगन्दरान्| ग्रहणीपाण्डुरोगांश्च हन्ति पुंसवनश्च सः| गुडः कल्याणको नाम सर्वर्त्तुषु च यौगिकः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyoShAdiguTikA (8) · Śloka 8
വ്യോഷത്രിജാതകാമ്ഭോദകൃമിഘ്നാമലകൈസ്ത്രിവൃത്| സര്വൈഃ സമാ സമസിതാ ക്ഷൌദ്രേണ ഗുടികാഃ കൃതാഃ| മൂത്രകൃച്ഛ്രജ്വരച്ഛര്ദികാസശോഷഭ്രമക്ഷയേ| താപേ പാണ്ഡ്വാമയേऽല്പേऽഗ്നൌ ശസ്താഃ സര്വവിഷേഷു ച||൮||
View original
व्योषत्रिजातकाम्भोदकृमिग़्नामलकैस्त्रिवृत्| सर्वैः समा समसिता क्षौद्रेण गुटिकाः कृताः| मूत्रकृच्छ्रज्वरच्छर्दिकासशोषभ्रमक्षये| तापे पाण्ड्वामयेऽल्पेऽग्नौ शस्ताः सर्वविषेषु च||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana RutvanusAraM trivRudyogAH (9) · Śloka 9
ത്രിവൃതാ കൌടജം ബീജം പിപ്പലീ വിശ്വഭേഷജമ്| ക്ഷൌദ്രക്ഷാരരസോപേതം വര്ഷാകാലേ വിരേചനമ്| ത്രിവൃദ്ദുരാലഭാമുസ്താശര്കരോദീച്യചന്ദനമ്| ദ്രാക്ഷാമ്ബുനാ സയഷ്ട്യാഹ്വസാതലം ജലദാത്യയേ| ത്രിവൃതാം ചിത്രകം പാഠാമജാജീ സരലം വചാമ്| സ്വര്ണക്ഷീരീ ച ഹേമന്തേ ചൂര്ണമുഷ്ണാമ്ബുനാ പിബേത്| ത്രിവൃതാ ശര്കരാതുല്യാ ഗ്രീഷ്മകാലേ വിരേചനമ്| ത്രിവൃത്ത്രായന്തി ഹപുഷാസാതലാകടുരോഹിണീഃ| സ്വര്ണക്ഷീരീ ച സഞ്ചൂര്ണ്യ ഗോമൂത്രേ ഭാവയേത്ത്ര്യഹമ്| ഏഷ സര്വര്ത്തുകോ യോഗഃ സ്നിഗ്ധാനാം മലദോഷഹൃത്||൯||
View original
त्रिवृता कौटजं बीजं पिप्पली विश्वभेषजम्| क्षौद्रक्षाररसोपेतं वर्षाकाले विरेचनम्| त्रिवृद्दुरालभामुस्ताशर्करोदीच्यचन्दनम्| द्राक्षाम्बुना सयष्ट्याह्वसातलं जलदात्यये| त्रिवृतां चित्रकं पाठामजाजी सरलं वचाम्| स्वर्णक्षीरी च हेमन्ते चूर्णमुष्णाम्बुना पिबेत्| त्रिवृता शर्करातुल्या ग्रीष्मकाले विरेचनम्| त्रिवृत्त्रायन्ति हपुषासातलाकटुरोहिणीः| स्वर्णक्षीरी च सञ्चूर्ण्य गोमूत्रे भावयेत्त्र्यहम्| एष सर्वर्त्तुको योगः स्निग्धानां मलदोषहृत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUkShANAM virecanam (10) · Śloka 10
ശ്യാമാത്രിവൃദ്ദുരാലഭാഹസ്തിപിപ്പലിവത്സകമ്| നീലിനീ കടുകാമുസ്താശ്രേഷ്ഠായുക്തം സുചൂര്ണിതമ്| രസാജ്യോഷ്ണാമ്ബുഭിഃ ശസ്തരൂക്ഷണാമപി സര്വദാ||൧൦||
View original
श्यामात्रिवृद्दुरालभाहस्तिपिप्पलिवत्सकम्| नीलिनी कटुकामुस्ताश्रेष्ठायुक्तं सुचूर्णितम्| रसाज्योष्णाम्बुभिः शस्तरूक्षणामपि सर्वदा||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tryUShaNAdicUrNam (11) · Śloka 11
ത്ര്യൂഷണം ത്രിഫലാം ഹിങ്ഗും കാര്ഷികം ത്രിവൃതാപലമ്| സൌവര്ചലാര്ധകര്ഷം ച പലാര്ധം ചാമ്ലവേതസാത്| തച്ചൂര്ണം ശര്കരാതുല്യം കണ്ഡേനാമ്ലേന വാ പിബേത്| ഗുല്മപാര്ശ്വാര്ത്തിനുത്സിദ്ധം ജീര്ണേ ചാസ്മിന് രസൌദനമ്||൧൧||
View original
त्र्यूषणं त्रिफलां हिङ्गुं कार्षिकं त्रिवृतापलम्| सौवर्चलार्धकर्षं च पलार्धं चाम्लवेतसात्| तच्चूर्णं शर्करातुल्यं कण्डेनाम्लेन वा पिबेत्| गुल्मपार्श्वार्त्तिनुत्सिद्धं जीर्णे चास्मिन् रसौदनम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trivRutAdicUrNam (12) · Śloka 12
ത്രിവൃതാത്രിഫലാദന്തീസാതലാവ്യോഷസൈന്ധവൈഃ| പ്രകല്പ്യ ചൂര്ണം സപ്താഹം ഭാവ്യമാമലകാദ്രസേ| തദ്യോജ്യം തര്പണേ യൂഷേ പിശിതേ രാഗയുക്തിഷു||൧൨||
View original
त्रिवृतात्रिफलादन्तीसातलाव्योषसैन्धवैः| प्रकल्प्य चूर्णं सप्ताहं भाव्यमामलकाद्रसे| तद्योज्यं तर्पणे यूषे पिशिते रागयुक्तिषु||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana siddhaghRutaM kShIra~jca (13) · Śloka 13
തുല്യാമ്ലം ത്രിവൃതാകല്കസിദ്ധം ഗുല്മഹരം ഘൃതമ്| ശ്യാമാത്രിവൃത്കഷായേണ സിദ്ധം സര്പിഃ പയോऽപി വാ||൧൩||
View original
तुल्याम्लं त्रिवृताकल्कसिद्धं गुल्महरं घृतम्| श्यामात्रिवृत्कषायेण सिद्धं सर्पिः पयोऽपि वा||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trivRutAriShTakalpanA (14) · Śloka 14
ത്രിവൃന്മുഷ്ടീസ്തു സനഖാനഷ്ടൌ ദ്രോണേऽമ്ഭസഃ പചേത്| പാദശേഷം കഷായം തം പൂതം ഗുഡതുലായുതമ്| സ്നിഗ്ധേ സ്ഥാപ്യം ഘടേ ക്ഷൌദ്രപിപ്പലീഫലചിത്രകൈഃ| ലിപ്തേ മാസേ ഗതേ പീതം പാണ്ഡുശ്വയഥുഗുല്മജിത്||൧൪||
View original
त्रिवृन्मुष्टीस्तु सनखानष्टौ द्रोणेऽम्भसः पचेत्| पादशेषं कषायं तं पूतं गुडतुलायुतम्| स्निग्धे स्थाप्यं घटे क्षौद्रपिप्पलीफलचित्रकैः| लिप्ते मासे गते पीतं पाण्डुश्वयथुगुल्मजित्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trivRutsurA (15) · Śloka 15
സുരാ വാ ത്രിവൃതാപാദകിണ്വാ തത്ക്വാഥസംയുതാ||൧൫||
View original
सुरा वा त्रिवृतापादकिण्वा तत्क्वाथसंयुता||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trivRutsauvIrakam (16) · Śloka 16
യവൈഃ ശ്യാമാത്രിവൃത്ക്വാഥസ്വിന്നൈഃ കുല്മാഷമമ്ഭസാ| ആസുതം ഷഡഹം പല്ലേ ജാതം സൌവീരകം പിബേത്||൧൬||
View original
यवैः श्यामात्रिवृत्क्वाथस्विन्नैः कुल्माषमम्भसा| आसुतं षडहं पल्ले जातं सौवीरकं पिबेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trivRuttuShodakam (17) · Śloka 17
ഭൃഷ്ടാന് വാ സതുഷാന് ശുഷ്കാന് യവാംസ്തച്ചൂര്ണസംയുതാന്| ആസുരാനമ്ഭസാ തദ്വത് പിബേജ്ജാതം തുഷോദകമ്||൧൭||
View original
भृष्टान् वा सतुषान् शुष्कान् यवांस्तच्चूर्णसंयुतान्| आसुरानम्भसा तद्वत् पिबेज्जातं तुषोदकम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AragvadhAdhikAraH (18) · Śloka 18
ജ്വരഹൃദ്രോഗവാതാസൃഗുദാവര്താദിരോഗിഷു| രാജവൃക്ഷോऽധികം പഥ്യോ മൃദുര്മധുര ശീതലഃ| വാലേ വൃദ്ധേ ക്ഷതേ ക്ഷീണേ സുകുമാരേ ച മാനവേ| യോജ്യോ മൃദ്വനപായിത്വാദ് വിശേഷാച്ചതുരങ്ഗുലഃ||൧൮||
View original
ज्वरहृद्रोगवातासृगुदावर्तादिरोगिषु| राजवृक्षोऽधिकं पथ्यो मृदुर्मधुर शीतलः| वाले वृद्धे क्षते क्षीणे सुकुमारे च मानवे| योज्यो मृद्वनपायित्वाद् विशेषाच्चतुरङ्गुलः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tasya kalpanABedAH (19) · Śloka 19
ഫലകാലേ പരിണതം ഫലം തസ്യ സമാഹരേത്| തേഷാം ഗുണവതാം ഭാരം സികതാസു വിനിക്ഷിപേത്| സപ്തരാത്രാത് സമുദ്ധൃത്യ ശോഷയേദാതപേ തതഃ| തതോ മജ്ജാനമുദ്ധൃത്യ ശുചൌപാത്രേ നിധാപയേത്| ദ്രാക്ഷാരസേന തം ദദ്യാദ് ദാഹോദാവര്തപീഡിതേ| ചതുര്വര്ഷേ സുഖം ബാലേ യാവദ് ദ്വാദശവാര്ഷികേ| ചതുരങ്ഗുലമജ്ഞോ വാ കഷായേ പായയേദ്ധിമമ്| ദധിമണ്ഡസുരാമണ്ഡധാത്രീഫലരസൈഃ പൃഥക്| സൌവീരകേണ വാ യുക്തം കല്കേന ത്രൈവൃതേന വാ| ചതുരങ്ഗുലസിദ്ധാദ്വാ ക്ഷീരാദ്യദുദിയാദ് ഘൃതമ്| മജ്ജകല്കേന ധാത്രീണാം രസേ തത്സാധിതം പിബേത്| തദേവ ദശമൂലസ്യ കുലത്ഥാനാം യവസ്യ ച| കഷായേ സാധിതം സര്പിഷ്കല്കൈഃ ശ്യാമാദിഭിഃ പിബേത്| ദന്തീകഷായേ തന്മജ്ജ്ഞോ ഗുഡം ജീര്ണം ച നിക്ഷിപേത്| തമരിഷ്ടം സ്ഥിതം മാസം പായയേത് പക്ഷമേവ വാ||൧൯||
View original
फलकाले परिणतं फलं तस्य समाहरेत्| तेषां गुणवतां भारं सिकतासु विनिक्षिपेत्| सप्तरात्रात् समुद्धृत्य शोषयेदातपे ततः| ततो मज्जानमुद्धृत्य शुचौपात्रे निधापयेत्| द्राक्षारसेन तं दद्याद् दाहोदावर्तपीडिते| चतुर्वर्षे सुखं बाले यावद् द्वादशवार्षिके| चतुरङ्गुलमज्ञो वा कषाये पाययेद्धिमम्| दधिमण्डसुरामण्डधात्रीफलरसैः पृथक्| सौवीरकेण वा युक्तं कल्केन त्रैवृतेन वा| चतुरङ्गुलसिद्धाद्वा क्षीराद्यदुदियाद् घृतम्| मज्जकल्केन धात्रीणां रसे तत्साधितं पिबेत्| तदेव दशमूलस्य कुलत्थानां यवस्य च| कषाये साधितं सर्पिष्कल्कैः श्यामादिभिः पिबेत्| दन्तीकषाये तन्मज्ज्ञो गुडं जीर्णं च निक्षिपेत्| तमरिष्टं स्थितं मासं पाययेत् पक्षमेव वा||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilvakakalpaH (20) · Śloka 20
ത്വചം തില്വകമൂലസ്യ ത്യക്ത്വാഭ്യന്തരവല്കലമ്| വിശോഷ്യ ചൂര്ണയിത്വാ ച ദ്ബൌ ഭാഗൌ ഗാലയേത്തതഃ| ലോധ്രസ്യൈവ കഷായേണ തൃതീയം തേന ഭാവയേത്| കാഷായേ ദശമൂലസ്യ തം ഭാഗം ഭാവിതം പുനഃ| ശുഷ്കചൂര്ണം പുനഃ കൃത്വാ തതഃ പാണിതലം പിബേത്| മസ്തുമൂത്രസുരാമണ്ഡകോലധാത്രീപലാമ്ബുഭിഃ||൨൦||
View original
त्वचं तिल्वकमूलस्य त्यक्त्वाभ्यन्तरवल्कलम्| विशोष्य चूर्णयित्वा च द्बौ भागौ गालयेत्ततः| लोध्रस्यैव कषायेण तृतीयं तेन भावयेत्| काषाये दशमूलस्य तं भागं भावितं पुनः| शुष्कचूर्णं पुनः कृत्वा ततः पाणितलं पिबेत्| मस्तुमूत्रसुरामण्डकोलधात्रीपलाम्बुभिः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilvakasya kalpanABedAH (21) · Śloka 21
മേഷശൃങ്ഗ്യഭയാകൃഷ്ണാചിത്രകൈഃ ക്വഥിതേ ജലേ| മരുജാഃ സുനുയാത്തച്ച ജാതം സൌവീരകം യദാ| ഭവേദഞ്ജലിനാ തസ്യ ലോധ്രകല്കം പിബേത്തദാ| സുരാം ലോധ്രകഷായേണ ജാതാം പക്ഷസ്ഥിതാം പിബേത്| തില്വ്കസ്യ കഷായേണ കല്കേന ച സശര്കരഃ| സഘൃതഃ സാധിതോ ലേഹഃ സ ച ശ്രേഷ്ഠം വിരേചനമ്||൨൧||
View original
मेषशृङ्ग्यभयाकृष्णाचित्रकैः क्वथिते जले| मरुजाः सुनुयात्तच्च जातं सौवीरकं यदा| भवेदञ्जलिना तस्य लोध्रकल्कं पिबेत्तदा| सुरां लोध्रकषायेण जातां पक्षस्थितां पिबेत्| तिल्व्कस्य कषायेण कल्केन च सशर्करः| सघृतः साधितो लेहः स च श्रेष्ठं विरेचनम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snuhyadhikAraH (22) · Śloka 22
സുധാ ഭിനത്തി ദോഷാണാം മഹാന്തമപി സഞ്ചയമ്| ആശ്വേവ കഷ്ടവിഭ്രംശാ നൈവ താം കല്പയേദതഃ| മൃദു കോഷ്ഠേऽബലേ ബാലേ സ്ഥവിരേ ദീര്ഘരോഗിണി| കല്പ്യാ ഗുല്മോദരഗരത്വഗ്രോഗമധുമേഹിഷു| പാണ്ഡൌ ദൂഷീവിഷേ ശോഫേ ദോഷവിഭ്രാന്തചേതസി||൨൨||
View original
सुधा भिनत्ति दोषाणां महान्तमपि सञ्चयम्| आश्वेव कष्टविभ्रंशा नैव तां कल्पयेदतः| मृदु कोष्ठेऽबले बाले स्थविरे दीर्घरोगिणि| कल्प्या गुल्मोदरगरत्वग्रोगमधुमेहिषु| पाण्डौ दूषीविषे शोफे दोषविभ्रान्तचेतसि||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tasyAH kalpanAvidhiH (23) · Śloka 23
സാ ശ്രേഷ്ഠാ കണ്ടകൈസ്തീക്ഷ്ണൈര്ബഹുഭിശ്ച സമാചിതാ| ദ്വിവര്ഷാ വാ ത്രിവര്ഷാ വാ ശിശിരാന്തേ വിശേഷതഃ| താം പാടയിത്വാ ശസ്ത്രേണ ക്ഷീരമുദ്ധാരയേത്തതഃ| ബില്വാദീനാം ബൃഹത്യോര്വാ ക്വാഥേന സമമേകശഃ| മിശ്രയിത്വാ സുധാക്ഷീരം തതോऽങ്ഗാരേഷു ശോഷയേത്| പിബേത് കൃത്വാ തു ഗുടികാം മസ്തുമൂത്രസുരാദിഭിഃ|൨൩|
View original
सा श्रेष्ठा कण्टकैस्तीक्ष्णैर्बहुभिश्च समाचिता| द्विवर्षा वा त्रिवर्षा वा शिशिरान्ते विशेषतः| तां पाटयित्वा शस्त्रेण क्षीरमुद्धारयेत्ततः| बिल्वादीनां बृहत्योर्वा क्वाथेन सममेकशः| मिश्रयित्वा सुधाक्षीरं ततोऽङ्गारेषु शोषयेत्| पिबेत् कृत्वा तु गुटिकां मस्तुमूत्रसुरादिभिः|२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tasyAH kalpanAvidhiH (23) · Śloka 23
സാ ശ്രേഷ്ഠാ കണ്ടകൈസ്തീക്ഷ്ണൈര്ബഹുഭിശ്ച സമാചിതാ| ദ്വിവര്ഷാ വാ ത്രിവര്ഷാ വാ ശിശിരാന്തേ വിശേഷതഃ| താം പാടയിത്വാ ശസ്ത്രേണ ക്ഷീരമുദ്ധാരയേത്തതഃ| ബില്വാദീനാം ബൃഹത്യോര്വാ ക്വാഥേന സമമേകശഃ| മിശ്രയിത്വാ സുധാക്ഷീരം തതോऽങ്ഗാരേഷു ശോഷയേത്| പിബേത് കൃത്വാ തു ഗുടികാം മസ്തുമൂത്രസുരാദിഭിഃ||൨൩||
View original
सा श्रेष्ठा कण्टकैस्तीक्ष्णैर्बहुभिश्च समाचिता| द्विवर्षा वा त्रिवर्षा वा शिशिरान्ते विशेषतः| तां पाटयित्वा शस्त्रेण क्षीरमुद्धारयेत्ततः| बिल्वादीनां बृहत्योर्वा क्वाथेन सममेकशः| मिश्रयित्वा सुधाक्षीरं ततोऽङ्गारेषु शोषयेत्| पिबेत् कृत्वा तु गुटिकां मस्तुमूत्रसुरादिभिः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snuhIkShIrAdiBistrivRutAdInAM prayogaH (24) · Śloka 24
ത്രിവൃതാദീന്നവ വരാം സ്വര്ണക്ഷാരീം സസാതലാമ്| സപ്താഹം സ്നുക്പയഃ പീതാന് രസേനാജ്യേന വാ പിബേത്| തദ്വദ് വ്യോഷോത്തമാകുമ്ഭനികുമ്ഭാഗ്നീന് ഗുഡാമ്ബുനാ| ആദ്യാച്ഛ്യാമാത്രിവൃത്ക്വാഥം സ്നുക്ക്ഷീരഘൃതഫാണിതൈഃ| കാസാരിരസയൂഷാദ്യൈര്യുക്തം വാ സ്നുക്പയഃ പിബേതഃ||൨൪||
View original
त्रिवृतादीन्नव वरां स्वर्णक्षारीं ससातलाम्| सप्ताहं स्नुक्पयः पीतान् रसेनाज्येन वा पिबेत्| तद्वद् व्योषोत्तमाकुम्भनिकुम्भाग्नीन् गुडाम्बुना| आद्याच्छ्यामात्रिवृत्क्वाथं स्नुक्क्षीरघृतफाणितैः| कासारिरसयूषाद्यैर्युक्तं वा स्नुक्पयः पिबेतः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snuhIkShIrasya mRudukoShThe prayogaH (25) · Śloka 25
നികുമ്ഭകുമ്ഭശമ്യാകശങ്ഖിനീസപ്തലാരജഃ| രാത്രൌ മൂത്രേ ദിവാ ഘര്മേ സപ്താഹം സ്ഥാപയേദിതി| സ്നുക്ക്ഷീരേऽപി തതസ്തേന മാല്യം വാസോऽവചൂര്ണിതമ്| ആജിഘ്രന് പ്രാവൃണാനശ്ച മൃദുകോഷ്ഠോ വിരിച്യതേ||൨൫||
View original
निकुम्भकुम्भशम्याकशङ्खिनीसप्तलारजः| रात्रौ मूत्रे दिवा घर्मे सप्ताहं स्थापयेदिति| स्नुक्क्षीरेऽपि ततस्तेन माल्यं वासोऽवचूर्णितम्| आजिघ्रन् प्रावृणानश्च मृदुकोष्ठो विरिच्यते||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atha saptalAsha~gkhinyoradhikAraH (26) · Śloka 26
നാതിശുഷ്കം ഫലം ഗ്രാഹ്യം ശങ്ഖിന്യാ നിസ്തുഷീകൃതമ്| സപ്തലായാസ്തഥാ മൂലം തേ തു തീക്ഷ്ണവികാഷിണീ| ശ്ലേഷ്മാമയോദരഗരശ്വയഥ്വാദിഷു കല്പയേത്||൨൬||
View original
नातिशुष्कं फलं ग्राह्यं शङ्खिन्या निस्तुषीकृतम्| सप्तलायास्तथा मूलं ते तु तीक्ष्णविकाषिणी| श्लेष्मामयोदरगरश्वयथ्वादिषु कल्पयेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tayoH kalpanA (27) · Śloka 27
അക്ഷമാത്രം തയോഃ പിണ്ഡം മദിരാലവണാന്വിതമ്| ഹൃദ്രോഗോ വാതകഫജേ തദ്വദ് ഗുല്മേऽപി യോജയേത്| ശങ്ഖിനീചൂര്ണഭാഗൌ ദ്വൌ തിലകല്കസ്യ ചാപരഃ| ഹരീതകീ കഷായേണ തത്തൈലം പീഡിതം പിബേത്| അതസീസര്ഷപൈരണ്ഡകരഞ്ജേഷ്വപ്യയം വിധിഃ||൨൭||
View original
अक्षमात्रं तयोः पिण्डं मदिरालवणान्वितम्| हृद्रोगो वातकफजे तद्वद् गुल्मेऽपि योजयेत्| शङ्खिनीचूर्णभागौ द्वौ तिलकल्कस्य चापरः| हरीतकी कषायेण तत्तैलं पीडितं पिबेत्| अतसीसर्षपैरण्डकरञ्जेष्वप्ययं विधिः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atha dantIdravantyoH kalpaH (28) · Śloka 28
ദന്തിദന്തസ്ഥിരസ്ഥൂലം മൂലം ദന്തീദ്രവന്തിജമ്| ആതാമ്രശ്യാവതീക്ഷ്ണോഷ്ണമാശുകാരി വികാഷി ച| ഗുരുപ്രകോപിവാതസ്യ പിത്തശ്ലേഷ്മവിലായനമ്| തത്ക്ഷൌദ്രപിപ്പലീലിപ്തം സ്വേദയേന്മൃത്യുകുശാന്തരേ| ശോഷയേച്ചാതപേऽഗ്ന്യര്കൌ തതോ ഹ്യസ്യ വികാഷിതാമ്| തത് പിബേന്മസ്തുമദിരാതക്രപീലുരസാസവൈഃ| അഭിഷ്യണ്ണതനുര്ഗുല്മീ പ്രമേഹീ ജഠരീ ഗരീ| ഗോമൃഗാऽജരസൈഃ പാണ്ഡുകൃമികോഷ്ഠീ ഭഗന്ദരീ||൨൮||
View original
दन्तिदन्तस्थिरस्थूलं मूलं दन्तीद्रवन्तिजम्| आताम्रश्यावतीक्ष्णोष्णमाशुकारि विकाषि च| गुरुप्रकोपिवातस्य पित्तश्लेष्मविलायनम्| तत्क्षौद्रपिप्पलीलिप्तं स्वेदयेन्मृत्युकुशान्तरे| शोषयेच्चातपेऽग्न्यर्कौ ततो ह्यस्य विकाषिताम्| तत् पिबेन्मस्तुमदिरातक्रपीलुरसासवैः| अभिष्यण्णतनुर्गुल्मी प्रमेही जठरी गरी| गोमृगाऽजरसैः पाण्डुकृमिकोष्ठी भगन्दरी||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tayossarpistailakalpanA (29) · Śloka 29
സിദ്ധം തത്ക്വാഥകല്കാഭ്യാം ദശമൂലരസേന ച| വിസര്പവിദ്രധ്യലജീകക്ഷ്യാദാഹാന് ജയേദ് ഘൃതമ്| തൈലം തു ഗുല്മമേഹാര്ശോവിബന്ധകഫമാരുതാന്| മഹാസ്നേഹഃ ശകൃച്ഛുക്രവാതസങ്ഗാനിലവ്യഥാഃ||൨൯||
View original
सिद्धं तत्क्वाथकल्काभ्यां दशमूलरसेन च| विसर्पविद्रध्यलजीकक्ष्यादाहान् जयेद् घृतम्| तैलं तु गुल्ममेहार्शोविबन्धकफमारुतान्| महास्नेहः शकृच्छुक्रवातसङ्गानिलव्यथाः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tayorlehavidhAnam (30) · Śloka 30
ദന്ത്യാ രസേऽജശൃങ്ഗ്യാശ്ച ഗുഡക്ഷൌദ്രഘൃതാന്വിതഃ| ലേഹഃ സിദ്ധോ വിരേകാര്ഥേ ദാഹസന്താപമേഹനുത്| വാതതര്ഷേ ജ്വരേ പൈത്തേ സ്യാത്സ ഏവാऽജഗന്ധയാ| ദന്തീദ്രവന്ത്യോര്മൂലാനി പചേദ്ധാത്രീരസേ തതഃ| ത്രീനംശാന് ഫാണിതാദ്ദ്വൌ ച ഭൃഷ്ടസ്തൈലേ ഘൃതേऽഥവാ| ശ്യാമാദികല്കയുക്തോऽയം ലേഹഃ സിദ്ധം വിരേചനമ്| പഥ്യാക്ഷദശമൂലാനാം തദ്വല്ലേഹാഃ പൃഥഗ്രസൈഃ||൩൦||
View original
दन्त्या रसेऽजशृङ्ग्याश्च गुडक्षौद्रघृतान्वितः| लेहः सिद्धो विरेकार्थे दाहसन्तापमेहनुत्| वाततर्षे ज्वरे पैत्ते स्यात्स एवाऽजगन्धया| दन्तीद्रवन्त्योर्मूलानि पचेद्धात्रीरसे ततः| त्रीनंशान् फाणिताद्द्वौ च भृष्टस्तैले घृतेऽथवा| श्यामादिकल्कयुक्तोऽयं लेहः सिद्धं विरेचनम्| पथ्याक्षदशमूलानां तद्वल्लेहाः पृथग्रसैः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tayoshcUrNakalpanA (31) · Śloka 31
തയോര്വിഡസമം ചൂര്ണം തദ്രസേനൈവ ഭാവിതമ്| വിബദ്ധവിശി വാതോത്ഥേ ഗുല്മേ ചാമ്ലയുതം ഹിതമ്| മുദ്ഗാദിസിദ്ധൈസ്തന്മൂലൈര്യൂഷാദീംശ്ച പ്രകല്പയേത്| ദന്തീദ്രവന്തീമരിചസ്വര്ണക്ഷീരീയവാസകമ്| സശുണ്ഠ്യഗ്നികപൃഥ്വീകം ചൂര്ണിതം സപ്തവാസരാന്| മൂത്രഭാവിതമാജ്യേന പിബേജ്ജീര്ണേ ച തര്പണമ്| സര്വദാ സര്വരോഗേഷു ബാലേ വൃദ്ധേ ച തദ്ധിതമ്| ദുര്ഭക്താജീര്ണപാര്ശ്വാര്തിഗുല്മപ്ലീഹോദരേഷു ച| ഗണ്ഡമാലാസു വാതേ ച പാണ്ഡുരോഗേ ച ശസ്യതേ||൩൧||
View original
तयोर्विडसमं चूर्णं तद्रसेनैव भावितम्| विबद्धविशि वातोत्थे गुल्मे चाम्लयुतं हितम्| मुद्गादिसिद्धैस्तन्मूलैर्यूषादींश्च प्रकल्पयेत्| दन्तीद्रवन्तीमरिचस्वर्णक्षीरीयवासकम्| सशुण्ठ्यग्निकपृथ्वीकं चूर्णितं सप्तवासरान्| मूत्रभावितमाज्येन पिबेज्जीर्णे च तर्पणम्| सर्वदा सर्वरोगेषु बाले वृद्धे च तद्धितम्| दुर्भक्ताजीर्णपार्श्वार्तिगुल्मप्लीहोदरेषु च| गण्डमालासु वाते च पाण्डुरोगे च शस्यते||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantyAdiBirmodakakalpanA (32) · Śloka 32
ഗുഡസ്യാഷ്ടപലേ പഥ്യാ വിംശതിഃ സ്യാത്പലം പലമ്| ദന്തീചിത്രകയോഃ കര്ഷോ പിപ്പലീത്രിവൃതോര്ദശ| പ്രകല്പ്യ മോദകാനേകം ദശമേ ദശമേऽഹനി| ഉഷ്ണാമ്ഭോऽനുപിബന് ഖാദേത്താന് സര്വാന് വിധിനാऽമുന| ഏതേ നിഷ്പരിഹാരാഃ സ്യുഃ സര്വവ്യാധിനിബര്ഹണാഃ| വിശേഷാദ് ഗ്രഹണീപാണ്ഡുകണ്ഡൂകോഠാऽര്ശസാം ഹിതാഃ| വിരേചനേ മുഖ്യതമാ നവൈതേ ത്രിവൃതാദയഃ||൩൨||
View original
गुडस्याष्टपले पथ्या विंशतिः स्यात्पलं पलम्| दन्तीचित्रकयोः कर्षो पिप्पलीत्रिवृतोर्दश| प्रकल्प्य मोदकानेकं दशमे दशमेऽहनि| उष्णाम्भोऽनुपिबन् खादेत्तान् सर्वान् विधिनाऽमुन| एते निष्परिहाराः स्युः सर्वव्याधिनिबर्हणाः| विशेषाद् ग्रहणीपाण्डुकण्डूकोठाऽर्शसां हिताः| विरेचने मुख्यतमा नवैते त्रिवृतादयः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atha harItakIkalpaH (33) · Śloka 33
ഹരീതകീമപി ത്രിവൃദ്വിധാനേനോപകല്പയേത്| വിശേഷാദ് ഗ്രഹണീശോഫപാണ്ഡുമേഹോദരാപഹാമ്| പിബേത്പഥ്യാം സസിന്ധൂത്ഥവിഡങ്ഗോഷണനാഗരാമ്| മൂത്രേണ വത്സകാദേര്വാ നിര്യ്യൂഹേണ ഹരീതകീമ്| പഥ്യാനാഗരചൂര്ണം വാ സംയുതം നീലിനീഫലൈഃ| ഗുഡേന ഭക്ഷയേത്തോയം കവോഷ്ണം ച പിബേദനു||൩൩||
View original
हरीतकीमपि त्रिवृद्विधानेनोपकल्पयेत्| विशेषाद् ग्रहणीशोफपाण्डुमेहोदरापहाम्| पिबेत्पथ्यां ससिन्धूत्थविडङ्गोषणनागराम्| मूत्रेण वत्सकादेर्वा निर्य्यूहेण हरीतकीम्| पथ्यानागरचूर्णं वा संयुतं नीलिनीफलैः| गुडेन भक्षयेत्तोयं कवोष्णं च पिबेदनु||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pathyAdiguTikA (34) · Śloka 34
പഥ്യാത്രിവൃദ്ധ്യാം ഗുടികാഃ കാര്യാഃ ദ്രാക്ഷാരസാപ്ലുതാഃ| മാഷപ്രമാണാസ്താഃ ശുഷ്കാ ലിഹ്യാദ്യക്ഷ്മീ ഘൃതദ്രുതാഃ| പഥ്യാത്രിവൃത്പട്ഷ്ണാമ്ബു സര്വശ്രേഷ്ഠം വിരേചനമ്||൩൪||
View original
पथ्यात्रिवृद्ध्यां गुटिकाः कार्याः द्राक्षारसाप्लुताः| माषप्रमाणास्ताः शुष्का लिह्याद्यक्ष्मी घृतद्रुताः| पथ्यात्रिवृत्पट्ष्णाम्बु सर्वश्रेष्ठं विरेचनम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pathyAdimodakam (35) · Śloka 35
സ്നുക്ക്ഷീരഭാവിതേ പഥ്യാചൂര്ണേ കുര്വീത മോദകാന്| കോലാऽസ്ഥിമാത്രാഞ്ഛുഷ്കാംശ്ച നവനീതേന ലേഹയേത്| ഗുല്മോദരയകൃത്പ്ലീഹശൂലാനാഹവിബന്ധിനഃ||൩൫||
View original
स्नुक्क्षीरभाविते पथ्याचूर्णे कुर्वीत मोदकान्| कोलाऽस्थिमात्राञ्छुष्कांश्च नवनीतेन लेहयेत्| गुल्मोदरयकृत्प्लीहशूलानाहविबन्धिनः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sukhavirecanayogAH (36) · Śloka 36
ലിഹ്യാദേരണ്ഡതൈലേന കുഷ്ഠം ത്രികടുകാന്വിതമ്| സുഖോദകം ചാऽനുപിബേത് സുഖമേതദ്വിരേചനമ്||൩൬||
View original
लिह्यादेरण्डतैलेन कुष्ठं त्रिकटुकान्वितम्| सुखोदकं चाऽनुपिबेत् सुखमेतद्विरेचनम्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana guNA~antaropAdAne yuktiH (37) · Śloka 37
അല്പസ്യാऽപി മഹാര്ഥത്വം പ്രഭൂതസ്യാऽല്പകര്മതാമ്| കുര്യാത് സംശ്ലേഷവിശ്ലേഷകാലസംസ്കാരയുക്തിഭിഃ||൩൭||
View original
अल्पस्याऽपि महार्थत्वं प्रभूतस्याऽल्पकर्मताम्| कुर्यात् संश्लेषविश्लेषकालसंस्कारयुक्तिभिः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanAnAM hRudyatvApAdanam (38-39) · Śloka 39
ത്വക്കേസരാऽऽമ്രാതകദാഡിമൈലാ- സിതോപലാമാക്ഷികമാതുലുങ്ഗൈഃ| മദ്യേന തൈസ്തൈശ്ച മനോऽനുകൂലേ- ര്യുക്താനി ദേയാനി വിരേചനാനി||൩൮|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം കല്പസ്ഥാനേ വിരേചനകല്പോ നാമ ദ്വിതീയോऽധ്യായഃ||൩൯||
View original
त्वक्केसराऽऽम्रातकदाडिमैला- सितोपलामाक्षिकमातुलुङ्गैः| मद्येन तैस्तैश्च मनोऽनुकूले- र्युक्तानि देयानि विरेचनानि||३८|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां कल्पस्थाने विरेचनकल्पो नाम द्वितीयोऽध्यायः||३९||
🔊 Audio coming soon