Adhikarana atha shvAsahidhmAnidAnaM nAma caturtho~adhyAyaH |pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতঃ শ্বাসহিধ্মানিদানং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातः श्वासहिध्मानिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shvAsanidAnam (2) · Śloka 2
কাসবৃদ্ধযা ভবেচ্ছ্বাসঃ পূর্বৈর্বা দোষকোপনৈঃ| আমাতিসারবমথুবিষপাণ্ডুজ্বরৈরপি| রজোধূমানিলৈর্মর্মঘাতাদতিহিমাম্বুনা||২||
कासवृद्धया भवेच्छ्वासः पूर्वैर्वा दोषकोपनैः| आमातिसारवमथुविषपाण्डुज्वरैरपि| रजोधूमानिलैर्मर्मघातादतिहिमाम्बुना||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shvAsaprabhedAH (3) · Śloka 3
ক্ষুদ্রকস্তমশ্ছিন্নো মহানূর্ধ্বশ্চ পঞ্চমঃ| কফোপরুদ্ধগমনঃ পবনো বিষ্বগাস্থিতাঃ| প্রাণোদকান্নবাহীনি দুষ্টঃ স্ত্রোতাংসি দূষযন্| উরস্থঃ কুরুতে শ্বাসমামাশযসমুদ্ধবম্||৩||
क्षुद्रकस्तमश्छिन्नो महानूर्ध्वश्च पञ्चमः| कफोपरुद्धगमनः पवनो विष्वगास्थिताः| प्राणोदकान्नवाहीनि दुष्टः स्त्रोतांसि दूषयन्| उरस्थः कुरुते श्वासमामाशयसमुद्धवम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shvAsapUrvarUpam (4) · Śloka 4
প্রাগ্রূপং তস্য হৃত্পার্শ্বশূলং প্রাণবিলোমতা| আনাহঃ শঙ্খভেদশ্চ........................||৪||
प्राग्रूपं तस्य हृत्पार्श्वशूलं प्राणविलोमता| आनाहः शङ्खभेदश्च........................||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShudrashvAsaH (5) · Śloka 5
.................তত্রাযাসাতিভোজনৈঃ| প্রেরিতঃ প্রেরযেত্ক্ষুদ্রং স্বযং সংশমনং মরুত্||৫||
.................तत्रायासातिभोजनैः| प्रेरितः प्रेरयेत्क्षुद्रं स्वयं संशमनं मरुत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tamakashvAsaH, tasya sAdhyAsAdhyatva~jca (6) · Śloka 6
প্রতিলোমং সিরা গচ্ছন্নুদীর্য্য পবনঃ কফম্| পরিগৃহ্য শিরোগ্রীবমুরঃ পাশ্বৈ চ পীডযন্| কাস ঘুর্ঘুরকং মোহমরুচিং পীনসং তৃষম্| করোতি তীব্রবেগঞ্চ শ্বাসং প্রাণোপতাপিনম্| প্রতাম্যেত্তস্য বেগেন নিষ্ঠ্যূতান্তে ক্ষণং সুখী| কৃচ্ছ্রাচ্ছযানঃ শ্বসিতি নিষণ্ণঃ স্বাস্থ্যমৃচ্ছতি| উচ্ছ্রিতাক্ষো ললাটেন স্বিদ্যতা ভৃশমর্ত্তিমান্| বিশুষ্কাস্যো মুহুঃ শ্বাসী কাংক্ষত্যুষ্ণং সবেপথুঃ| মেঘাম্বুশীতপ্রাগ্বাতৈঃ শ্লেষ্মলৈশ্চ বিবর্দ্ধতে| স যাপ্যস্তমকঃ সাধ্যো নবো বা বলিনো ববেত্||৬||
प्रतिलोमं सिरा गच्छन्नुदीर्य्य पवनः कफम्| परिगृह्य शिरोग्रीवमुरः पाश्वै च पीडयन्| कास घुर्घुरकं मोहमरुचिं पीनसं तृषम्| करोति तीव्रवेगञ्च श्वासं प्राणोपतापिनम्| प्रताम्येत्तस्य वेगेन निष्ठ्यूतान्ते क्षणं सुखी| कृच्छ्राच्छयानः श्वसिति निषण्णः स्वास्थ्यमृच्छति| उच्छ्रिताक्षो ललाटेन स्विद्यता भृशमर्त्तिमान्| विशुष्कास्यो मुहुः श्वासी कांक्षत्युष्णं सवेपथुः| मेघाम्बुशीतप्राग्वातैः श्लेष्मलैश्च विवर्द्धते| स याप्यस्तमकः साध्यो नवो वा बलिनो बवेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratamakalakShaNam (7) · Śloka 7
জ্বরমূর্চ্ছাযুতঃ শীতৈঃ শাম্যেত্ প্রতমকস্তু সঃ||৭||
ज्वरमूर्च्छायुतः शीतैः शाम्येत् प्रतमकस्तु सः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chinnashvAsalakShaNam (8) · Śloka 8
ছিন্না চ্ছ্বসিতি বিছ্ছিন্নং মর্মচ্ছেদরূজার্দতঃ| সস্বেদমূর্চ্ছঃ সানাহো বস্তিদাহনিরোধবান্| অধোদৃগ্বিপ্লুতাক্ষশ্চ মুহ্যন্ রক্তৈকলোচনঃ| শুষ্কাস্যঃ প্রলপন্দীনো নষ্টচ্ছাযো বিচেতনঃ||৮||
छिन्ना च्छ्वसिति विछ्छिन्नं मर्मच्छेदरूजार्दतः| सस्वेदमूर्च्छः सानाहो बस्तिदाहनिरोधवान्| अधोदृग्विप्लुताक्षश्च मुह्यन् रक्तैकलोचनः| शुष्कास्यः प्रलपन्दीनो नष्टच्छायो विचेतनः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAshvAsalakShaNam (9) · Śloka 9
মহতা-মহতা দীনো নাদেন শ্বসিতি ক্রথন্| উদ্ধূযমানঃ সংরব্ধো মত্তর্ষভ ইবানিশম্| প্রণষ্টজ্ঞানবিজ্ঞানো বিভ্রান্তনযনাননঃ| বক্ষঃ সমাক্ষিপন্বদ্ধমূত্রবর্চা বিশীর্ণবাক্| শুষ্কবঠো মুহুর্মুহ্যন্ কর্ণশঙ্খশিরোঽতিরুক্||৯||
महता-महता दीनो नादेन श्वसिति क्रथन्| उद्धूयमानः संरब्धो मत्तर्षभ इवानिशम्| प्रणष्टज्ञानविज्ञानो विभ्रान्तनयनाननः| वक्षः समाक्षिपन्बद्धमूत्रवर्चा विशीर्णवाक्| शुष्कवठो मुहुर्मुह्यन् कर्णशङ्खशिरोऽतिरुक्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UrdhvashvAsalakShaNam (10) · Śloka 10
দীর্ঘমূর্ধ্বং শ্বসিত্যূর্ধ্বান্ন চ প্রত্যাহরত্যধঃ| শ্লেষ্মাবৃতমুখস্ত্রোতা ক্রুদ্ধগন্ধবহার্দিতঃ| ঊর্ধ্বদৃগ্বীক্ষতে ভ্রান্তমক্ষিণী পরিতঃ ক্ষিপন্| মর্মসু ছিদ্যমানেষু পরিদেবী নিরুদ্ধবাক্||১০||
दीर्घमूर्ध्वं श्वसित्यूर्ध्वान्न च प्रत्याहरत्यधः| श्लेष्मावृतमुखस्त्रोता क्रुद्धगन्धवहार्दितः| ऊर्ध्वदृग्वीक्षते भ्रान्तमक्षिणी परितः क्षिपन्| मर्मसु छिद्यमानेषु परिदेवी निरुद्धवाक्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shvAsAnAM sAdhyAsAdhyatvam (11) · Śloka 11
এতে সিধ্যেযুরব্যক্তা ব্যক্তাঃ প্রাণহরাঃ ধ্রুবম্||১১||
एते सिध्येयुरव्यक्ता व्यक्ताः प्राणहराः ध्रुवम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hidhmAvarNanam, hidhmAyAH hetvAdIni (12) · Śloka 12
শ্বাসৈকহেতুপ্রাগ্রূপসঙ্খ্যাপ্রকৃতিসংশ্রযাঃ| হিধ্মাঃ.........................................||১২||
श्वासैकहेतुप्राग्रूपसङ्ख्याप्रकृतिसंश्रयाः| हिध्माः.........................................||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hidhmAyAH bhedAH (13) · Śloka 13
...........ভক্তোদ্ভবা ক্ষুদ্রা যমলা মহতীতি চ| গম্ভীরা চ ....................................||১৩||
...........भक्तोद्भवा क्षुद्रा यमला महतीति च| गम्भीरा च ....................................||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annajahidhmAlakShaNam (14) · Śloka 14
........... মরুতত্র ত্বরযাঽযুক্তিসেবিতৈঃ| রূক্ষতীক্ষ্ণখরাসাত্ম্যৈরন্নপানৈঃ প্রপীডিতঃ| করোতি হিধ্মারুজাং মন্দশব্দাং ক্ষবানুগাম্| শমং সাত্ম্যান্নপানেন যা প্রযাতি ব সান্নজা||১৪||
........... मरुतत्र त्वरयाऽयुक्तिसेवितैः| रूक्षतीक्ष्णखरासात्म्यैरन्नपानैः प्रपीडितः| करोति हिध्मारुजां मन्दशब्दां क्षवानुगाम्| शमं सात्म्यान्नपानेन या प्रयाति व सान्नजा||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShudrahidhmAlakShaNam (15) · Śloka 15
আযাসাত্পবনঃ ক্রুদ্ধঃ ক্ষুদ্রাং হিধ্মাং প্রবর্ত্তযেত্| জত্রুমূলপ্রবিসৃতামল্পবেগাং মৃদং চ সা| বৃদ্ধিমাযাস্যতো যাতি ভুক্তমাত্রে চ মার্দবম্||১৫||
आयासात्पवनः क्रुद्धः क्षुद्रां हिध्मां प्रवर्त्तयेत्| जत्रुमूलप्रविसृतामल्पवेगां मृदं च सा| वृद्धिमायास्यतो याति भुक्तमात्रे च मार्दवम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yamalahidhmAlakShaNam (16) · Śloka 16
চিরেণ যমলৈর্বেগৈরাহারে যা প্রবর্ত্ততে| পরিণামোন্মুখে বৃদ্ধিম্পরিণামে চ গচ্ছতি| কম্পযন্তী শিরোগ্রীবামাধ্মাতস্যাতিতৃষ্যতঃ| প্রলাপচ্ছর্দ্যতীসারনেত্রবিপ্লুতিজৃম্ভিণঃ| যমলা বেগিনী হিধ্মাপরিণামবতী চ সা||১৬||
चिरेण यमलैर्वेगैराहारे या प्रवर्त्तते| परिणामोन्मुखे वृद्धिम्परिणामे च गच्छति| कम्पयन्ती शिरोग्रीवामाध्मातस्यातितृष्यतः| प्रलापच्छर्द्यतीसारनेत्रविप्लुतिजृम्भिणः| यमला वेगिनी हिध्मापरिणामवती च सा||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAhidhmAlakShaNam (17) · Śloka 17
ধ্বস্তভ্রূশঙ্খযুগ্মস্য সাঽস্ত্রবিপ্লুতচক্ষুষঃ| স্তম্ভযন্তী তনুং বাচং স্মৃতিং সংজ্ঞাং চ মৃষ্ণতী| রুন্ধতী মার্গমন্নস্য কুর্বতী মর্মঘট্টনম্| পৃষ্ঠতো নমনং শোষং মহাহিধ্মা প্রবর্ত্ততে| মহামূলা মহাশব্দা মহাবেগা মহাবলা||১৭||
ध्वस्तभ्रूशङ्खयुग्मस्य साऽस्त्रविप्लुतचक्षुषः| स्तम्भयन्ती तनुं वाचं स्मृतिं संज्ञां च मृष्णती| रुन्धती मार्गमन्नस्य कुर्वती मर्मघट्टनम्| पृष्ठतो नमनं शोषं महाहिध्मा प्रवर्त्तते| महामूला महाशब्दा महावेगा महाबला||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gambhIrahidhmAlakShaNam (18) · Śloka 18
পক্বাশযাদ্বা নাভের্বা পূর্ববদ্যা প্রবর্ত্ততে| তদ্রূপা সা মুহুঃ কুর্য্যাজ্জৃম্ভামঙ্গপ্রসারণম্| গম্ভীরেণানুনাদেন গম্ভীরা.....................||১৮||
पक्वाशयाद्वा नाभेर्वा पूर्ववद्या प्रवर्त्तते| तद्रूपा सा मुहुः कुर्य्याज्जृम्भामङ्गप्रसारणम्| गम्भीरेणानुनादेन गम्भीरा.....................||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hidhmAnAM sAdhyAsAdhyatvam (19) · Śloka 19
...........................তাসু সাধযেত্| আদ্যে দ্বে বর্জযেদন্ত্যে সর্বলিঙ্গাঞ্চ বেগিনীম্| সর্বাশ্চ সঞ্চিতামস্য স্থবিরস্য ব্যবাযিনঃ| ব্যাধিভিঃ ক্ষীণদেহস্য ভক্তচ্ছেদক্ষরাতস্য বা||১৯||
...........................तासु साधयेत्| आद्ये द्वे वर्जयेदन्त्ये सर्वलिङ्गाञ्च वेगिनीम्| सर्वाश्च सञ्चितामस्य स्थविरस्य व्यवायिनः| व्याधिभिः क्षीणदेहस्य भक्तच्छेदक्षरातस्य वा||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hidhmAshvAsayoH shIghrakAritvam (20-4) · Śloka 4
সর্বেঽপি রোগা নাশায ন ত্বেবং শীঘ্রকারিণঃ| হিধ্মাশ্বাসৌ যথা তৌ হিমৃত্যুকালে কৃতালযৌ||২০|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতৌ অষ্টাঙ্গসগ্রহসংহিতাযাং নিদানস্থানে শ্বাসহিধ্মানিদানং নাম চতুর্থোধ্যাযঃ||৪||
सर्वेऽपि रोगा नाशाय न त्वेवं शीघ्रकारिणः| हिध्माश्वासौ यथा तौ हिमृत्युकाले कृतालयौ||२०|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसग्रहसंहितायां निदानस्थाने श्वासहिध्मानिदानं नाम चतुर्थोध्यायः||४||
🔊 Audio coming soon