3. dinacaryā

Adhikarana atha dinacaryAnAma tRutIyo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

અથાતો દિનચર્યાનામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||

Adhikarana brAhme muhUrta utthAnam (2) · Śloka 2

બ્રાહ્મે મુહૂર્ત ઉત્તિષ્ઠેજ્જીર્ણાજીર્ણં નિરૂપયન્| રક્ષાર્થમાયુષઃ સ્વસ્થઃ....................||૨||

Adhikarana shaucavidhiH (3) · Śloka 3

...................જાતવેગઃ સમુત્સૃજેત્| ઉદઙ્મુખો મૂત્રશકૃદ્દક્ષિણાભિમુખો નિશિ| વાચં નિયમ્ય પ્રયતઃ સંવીતાઙ્ગોઽવગુણ્ઠિતઃ| પ્રવર્તયેત્પ્રચલિતં ન તુ યત્નાદુદીરયેત્| નામેધ્યમાર્ગમૃદ્ભસ્મગોસ્થાનાકીર્ણગોમયે| પુરાન્તિકાગ્નિવલ્મીકરમ્યોત્કૃષ્ટચિતિદ્રુમે| ન નારીપૂજ્યગોઽર્કેન્દુવાય્વન્નાગ્નિજલં પ્રતિ| ન ચાતિરસ્કૃત્ય મહીં ભયાશક્ત્યોસ્તુ કામતઃ| ન વેગિતોઽન્યકાર્યઃ સ્યાન્નાજિત્વા સાધ્યમામયમ્| નિઃશલ્યાદુષ્ટમૃત્પિણ્ડીપરિમૃષ્ટમલાયનઃ| અભ્યુદ્ધૃતાભિઃ શુચિભિરદ્ભિર્મૃદ્ભિશ્ચ યોજયેત્| લેપગન્ધાપહં શૌચમનુત્પતિતબિન્દુભિઃ||૩||

Adhikarana AcamanakAlAstadvidhiSca (4) · Śloka 4

સ્પૃષ્ટ્વા ધાતૂન્ મલાનશ્રુવસાકેશનખાંશ્ચ્યુતાન્| સ્નાત્વા ભોક્તુમના ભુક્ત્વા સુપ્ત્વા ક્ષુત્વા સુરાર્ચ્ચને| રથ્યામાક્રમ્ય ચાઽચામેદુપવિષ્ટ ઉદઙ્મુખઃ| પ્રાઙ્મુખો વા વિવિક્તસ્થો ન બહિર્જાનુ નાન્યદૃક્| અજલ્પન્નુત્તરાસઙ્ગી સ્વચ્છૈરઙ્ગુષ્ઠમૂલગૈઃ| નોદ્ધૃતૈર્નાનતો નોર્ધ્વં નાગ્નિપક્વૈર્ન પૂતિભિઃ| ન ફેનબુદ્બુદક્ષારૈર્નૈકહસ્તાર્પિતૈર્જલૈઃ| નાર્દ્રૈકપાણિર્ન્નામેધ્યહસ્તપાદો ન શ્બ્દવત્||૪||

Adhikarana dantakAShThAni dantadhAvanavidhiSca (5) · Śloka 5

વટાસનાર્કખદિરકરઞ્જકરવીરજમ્| સર્જારિમેદાપામાર્ગમાલતીકકુભોદ્ભવમ્| કષાયતિક્તકતુકં મૂલમન્યદપીદૃશમ્| વિજ્ઞાતવૄક્ષં ક્ષુણ્ણાગ્રમૃજ્વગ્રન્થિ સુભૂમિજમ્| કનીન્યગ્રસમસ્થૌલ્યંં સુકૂર્ચ્ચં દ્વાદશાઙ્ગુલમ્| પ્રાતર્ભુક્ત્વા ચ યતવાગ્ભક્ષયેદ્દન્તધાવનમ્| વ્યાપ્ય ત્રિવર્ગત્રિતયક્ષૌદ્રાક્તેન ચ ઘર્ષયેત્| શનૈસ્તેન તતો દન્તાન્ દન્તમાંસાન્યબાધયન્||૫||

Adhikarana jihvAnirleKanavidhistadguNAshca (6) · Śloka 6

લિખેદનુસુખં જિહ્વાં જિહ્વાનિર્લેખનેન ચ| તથાસ્યમલવૈરસ્યગન્ધા જિહ્વાસ્યદન્તજાઃ| રુચિવૈશદ્યલઘુતા ન ભવન્તિ ભવન્તિ ચ||૬||

Adhikarana dantakAShThavarjyAH (7) · Śloka 7

નાદ્યાદજીર્ણવમથુશ્વાસકાસજ્વરાર્દિતી| તૃષ્ણાસ્યપાકહૃન્નેત્રશિરઃકર્ણામયી ચ તત્||૭||

Adhikarana dantadhAvane niShiddhakAShThAni (8) · Śloka 8

નૈવ શ્લેષ્માતકારિષ્ટબિભીતધવધન્વજાન્| બિલ્વવઞ્જુલનિર્ગુણ્ડીશિગ્રુતિલ્વકતિન્દુકાન્| કોવિદારશમીપીલુપિપ્પલેઙ્ગુદગુલ્ગુલૂન્| પારિભદ્રકમમ્લીકામોચક્યૌ શાલ્મલીં શણમ્| સ્વાદ્વમ્લલવણં શુષ્કં સુષિરં પૂતિ પિચ્છિલમ્||૮||

Adhikarana palAshAsanAdiShu niShedhaH (9) · Śloka 9

પાલાશમાસનં દન્તધાવનં પાદુકે ત્યજેત્||૯||

Adhikarana dantadhAvanakramaH (10) · Śloka 10

દન્તાન્ પૂર્વમધો ઘર્ષેત્...................||૧૦||

Adhikarana akShisi~jcanam (11) · Śloka 11

......................પ્રાતઃ સિઞ્ચેચ્ચ લોચને| તોયપૂર્ણમુખો ગ્રીષ્મશરદોઃ શીતવારિણા||૧૧||

Adhikarana ma~ggalakRutyam (12) · Śloka 12

પ્રણમ્ય દેવાન્ વૃદ્ધાંશ્ચ મઙ્ગલાષ્ટશતં શુભમ્| શ્રૃણ્વન્ કાઞ્ચનવિન્યસ્તં સર્પિઃ પશ્યેદનન્તરમ્||૧૨||

Adhikarana sauvIrA~jjanavidhistadguNAshca (13) · Śloka 13

સૌવીરમઞ્જનં નિત્યં હિતમક્ષ્ણોસ્તતો ભજેત્| લોચને તેન ભવતો મનોજ્ઞે સૂક્ષ્મદર્શને| વ્યક્તત્રિવર્ણે વિમલે સુસ્નિગ્ધઘનપક્ષ્મણી||૧૩||

Adhikarana rasA~jjanavidhiH (14) · Śloka 14

ચક્ષુસ્તેજોમયં તસ્ય વિશેષાચ્છ્લેષ્મતો ભયમ્| યોજયેત્સપ્તરાત્રેઽસ્માત્ સ્રાવણાર્થં રસાઞ્જનમ્||૧૪||

Adhikarana nasyagaNDUShadhAraNAdiguNAH (15) · Śloka 15

અણુતૈલં તતો નસ્યન્તતો ગણ્ડૂષધારણમ્| ઘનોન્નતપ્રસન્નત્વક્ સ્કન્ધગ્રીવાસ્યવક્ષસઃ| સુસ્નિગ્ધવદનાઃ સ્નિગ્ધનિઃસ્વના વિમલેન્દ્રિયાઃ| નિર્વલીપલિતવ્યઙ્ગા ભવેયુર્નસ્યશીલિનઃ| ઓષ્ઠસ્ફુટનપારુષ્યમુખશોષદ્વિજામયાઃ| ન સ્યુઃ સ્વરોપઘાતાશ્ચ સ્નેહગણ્ડૂષધારણાત્| ખદિરક્ષીરિવૃક્ષારિમેદામ્બુકવલગ્રહઃ| અરોચકાસ્યવૈરસ્યમલપૂતિપ્રસેકજિત્| સુખોષ્ણોદકગણ્ડૂષૈર્જાયતે વક્ત્રલાઘવમ્||૧૫||

Adhikarana prAyogikadhUmapAnAdi (16) · Śloka 16

પ્રાયોગિકં તતો ધૂમં ગન્ધમાલ્યાદિ ચાચરેત્| ધૂમાદસ્યોર્ધ્વજત્રૂત્થા ન સ્યુર્વાતકફામયાઃ||૧૬||

Adhikarana a~jjanAdikrame yuktiH (17) · Śloka 17

અઞ્જનોત્ક્લેશિતં નસ્યૈઃ કવલૈર્નાવનેરિતમ્| ધૂમેન કવલોત્ક્લિષ્ટં ક્રમાદ્વાતકફં જયેત્||૧૭||

Adhikarana gandhamAlyAdidhAraNaguNAH (18) · Śloka 18

ગન્ધમાલ્યાદિકં વૃષ્યમલક્ષ્મીઘ્નં પ્રસાધનમ્||૧૮||

Adhikarana jIrNavastradhAraNAdiniShedhaH (19) · Śloka 19

વાસો ન ધારયેજ્જીર્ણં મલિનં રક્તમુલ્બણમ્| માલ્યં ન લમ્બં ન બહિર્ન રક્તં જલજાદૃતે| નૈવ ચાન્યેન વિધૃતં વસ્ત્રં પુષ્પમુપાનહૌ||૧૯||

Adhikarana tAmbUlasevanataddhAraNaguNAH (20) · Śloka 20

રુચિવૈશદ્યસૌગન્ધ્યમિચ્છન્વક્ત્રેણ ધારયેત્| જાતીલવઙ્ગકર્પૂરકઙ્કોલકટુકૈઃ સહ| તામ્બૂલીનાં કિસલયં હૃદ્યં પૂગફલાન્વિતમ્| રક્તપિત્તક્ષતક્ષીણરૂક્ષોત્કુપિતચક્ષુષામ્| વિષમૂર્ચ્છામદાર્ત્તાનામપથ્યં શોષિણાં ચ તત્| પથ્યં સુપ્તોત્થિતે ભુક્તે સ્નાતે વાન્તે ચ માનવે| દ્વિપત્રમેકં પૂગં ચ સચૂર્ણખદિરં ચ તત્||૨૦||

Adhikarana dhanopArjanam (21) · Śloka 21

ઉત્તિષ્ઠેત તતોઽત્યર્થમર્થેષ્વર્થાનુબન્ધિષુ| નિન્દિતં દીર્ઘમપ્યાયુરસન્નિહિતસાધનમ્| કૃષિં વણિજ્યાં ગોરક્ષામુપાયૈર્ગુણિનં નૃપમ્| લોકદ્વયાવિરુદ્ધાઞ્ચ ધનાર્થી સંશ્રયેત્ક્રિયામ્||૨૧||

Adhikarana niShkramaNavidhiH (22) · Śloka 22

મુક્તવેગશ્ચ ગમનસ્વપ્નાહારસભાસ્ત્રિયઃ| પાણિનાલભ્ય નિષ્ક્રામેદ્રત્નપૂજ્યાજ્યમઙ્ગલમ્| સાતપત્રપદત્રાણો વિચરેદ્યુગમાત્રદૃક્| નિશિ ચાત્યયિકે કાર્યે દણ્ડી મૌલી સહાયવાન્| પ્રાવૃત્ય પર્યટેદ્રાત્રૌ ન પ્રાવૃત્ય શિરોઽહનિ||૨૨||

Adhikarana caityAdisthAnAnatikramaH (23) · Śloka 23

ચૈત્યપૂજ્યધ્વજાશસ્તચ્છાયાભસ્મતુષાશુચીન્| નાક્રામેચ્છર્કરાલોષ્ઠબલિસ્નાનભુવો ન ચ||૨૩||

Adhikarana madhyAhnAdau catuShpathAdi sevananiShedhaH (24) · Śloka 24

મધ્યાહ્ને સન્ધ્યયો રાત્રાવર્ધરાત્રે ચતુષ્પથમ્| ન સેવેત ન શર્વર્યાં વૃક્ષચૈત્યં ન ચત્વરમ્| સૂનાટવીશૂન્યગૃહશ્મશાનાનિ દિવાઽપિ ન||૨૪||

Adhikarana shavahu~gkArAdInAM pratiShedhAdi (25) · Śloka 25

ન હુઙ્કુર્યાચ્છવં પૂજ્યં પ્રશસ્તાન્મઙ્ગલાનિ ચ| નાપસવ્યં પરિક્રામેન્નેતરાણ્યનુદક્ષિણમ્| ચતુષ્પથં નમસ્કુર્યાત્પ્રજ્ઞાતાંશ્ચ વનસ્પતીન્| ન વ્યાલવ્યાધિતાશસ્તૈર્નાદાન્તક્ષુત્પિપાસિતૈઃ| ન ચ્છિન્નપુચ્છૈર્નૈકાક્ષૈર્ગોપૃષ્ઠેન ચ ન વ્રજેત્| નાતિપ્રગેઽતિસાયં વા ન નભોમધ્યગે રવૌ| નાસન્નિહિતપાનીયો નાતિતૂર્ણં ન સન્તતમ્| ન શત્રુણા નાવિદિતૈર્નૈકો નાધાર્મિકૈઃ સહ| દદ્યાદ્વર્ત્માર્તવૃદ્ધસ્ત્રીભારિચક્રદ્વિજન્મને| સ્નાનભોજનપાનાનિ વાહેભ્યો નાચરેત્પુરઃ| નદીં તરેન્ન બાહુભ્યાં નાગ્નિસ્કન્ધમભિવ્રજેત્| નારોહેદ્વિષમં શૈલં નાવં સંશયિતાં તરુમ્| નિપાતયેન્ન લોષ્ટેન ન ફલેન ફલં દ્રુમાત્| ન વાર્યમાણઃ પ્રવિશેન્નાદ્વારેણ ન ચાઽસને| સ્વયમ્ તિષ્ઠેત્પરગૃહે યુક્તનિદ્રં ન બોધયેત્| નાઽચરેત્પાણિવાક્પાદદૃઙ્મેઢ્રોદરચાપલમ્||૨૫||

Adhikarana keSAdivardhane niyamAH (26) · Śloka 26

ત્રિઃ પક્ષસ્ય કચશ્મશ્રુનખરોમાણિ વર્ધયેત્| ન સ્વહસ્તેન દન્તૈર્વા સ્નાનં ચાનુ સમાચરેત્||૨૬||

Adhikarana abhya~ggavidhiH (27) · Śloka 27

અથ જાતાન્નપાનેચ્છો મારુતઘ્નૈઃ સુગન્ધિભિઃ| યથર્તુસંસ્પર્શસુખૈસ્તૈલૈરભ્યઙ્ગમાચરેત્||૨૭||

Adhikarana abhya~ggaguNAH (28) · Śloka 28

અભ્યઙ્ગો વાતહા પુષ્ટિસ્વપ્નદાર્ઢ્યબૃહત્વકૃત્| દગ્ધભગ્નક્ષતરુજા ક્લમશ્રમજરાપહઃ| રથાક્ષચર્મઘટદ્ભવત્યભ્યઙ્ગતો ગુણાઃ| સ્પર્શનેઽભ્યધિકો વાયુઃ સ્પર્શનં ચ ત્વગાશ્રયમ્| ત્વચ્યશ્ચ પરમભ્યઙ્ગો યસ્માત્તં શીલયેદતઃ| શિરઃ શ્રવણપાદેષુ તં વિશેષેણ શીલયેત્||૨૮||

Adhikarana mUrdhni tailakAraNaguNAH (29) · Śloka 29

સ કેશ્યઃ શીલિતો મૂર્ધ્નિ કપાલેન્દ્રિયતર્પણઃ||૨૯||

Adhikarana karNapUraNaguNAH (30) · Śloka 30

હનુમન્યાશિરઃ કર્ણશૂલઘ્નં કર્ણપૂરણમ્||૩૦||

Adhikarana pAdAbhya~gge guNAH (31) · Śloka 31

પાદાભ્યઙ્ગસ્તુ તત્સ્થૈર્યનિદ્રાદૃષ્ટિપ્રસાદકૃત્| પાદસુપ્તિશ્રમસ્તમ્ભસઙ્કોચસ્ફુટનપ્રણુત્||૩૧||

Adhikarana aBya~ggavarjyAH (32) · Śloka 32

વર્જ્યોઽભ્યઙ્ગઃ કફગ્રસ્તકૃતસંશુદ્ધ્યજીર્ણિભિઃ||૩૨||

Adhikarana vyAyAmaH (33) · Śloka 33

શરીરાયાસજનનં કર્મ વ્યાયામ ઉચ્યતે||૩૩||

Adhikarana vyAyAmaguNAH (34) · Śloka 34

લાઘવં કર્મસામર્થ્યં દીપ્તોઽગ્નિર્મેદસઃ ક્ષયઃ| વિભક્તઘનગાત્રત્ત્વં વ્યાયામાદુપજાયતે||૩૪||

Adhikarana vyAyAmavarjyAH (35) · Śloka 35

વાતપિત્તામયી બાલો વૃદ્ધોઽજીર્ણી ચ તં ત્યજેત્||૩૫||

Adhikarana vyAyAmavidhiH (36) · Śloka 36

અર્દ્ધશક્ત્યા નિષેવ્યસ્તુ બલિભિઃ સ્નિગ્ધભોજિભિઃ| શીતકાલે વસન્તે ચ મન્દમેવ તતોઽન્યદા| તં કૃત્વાઽનુસુખં દેહં મર્દયેચ્ચ સમન્તતઃ||૩૬||

Adhikarana ativyAyAmadoShAH (37) · Śloka 37

તૃષ્ણા ક્ષયઃ પ્રતમકો રક્તપિત્તં શ્રમઃ ક્લમઃ| અતિવ્યાયામતઃ કાસો જ્વરશ્ચ્છર્દિશ્ચ જાયતે||૩૭||

Adhikarana vyAyAmajAgarAdInAmatisevananiShedhaH (38) · Śloka 38

ગજં સિંહ ઇવાકર્ષન્ ભજન્નતિ વિનશ્યતિ||૩૮||

Adhikarana udvarttanaguNAH (39) · Śloka 39

ઉદ્વર્ત્તનં કફહરં મેદસઃ પ્રવિલાયનમ્| સ્થિરીકરણમઙ્ગાનાં ત્વક્પ્રસાદકરં પરમ્||૩૯||

Adhikarana shItajalasnAnaguNAH (40) · Śloka 40

દીપનં વૃષ્યમાયુષ્યં સ્નાનમૂર્જાબલપ્રદમ્| કણ્ડૂમલશ્રમસ્વેદતન્દ્રાતૃડ્દાહપાપ્મજિત્||૪૦||

Adhikarana uShNAmbupariShekaguNAH (41) · Śloka 41

ઉષ્ણામ્બુનાઽધઃકાયસ્ય પરિષેકો બલાવહઃ| તેનૈવ તૂત્તમાઙ્ગસ્ય બલહૃત્કેશચક્ષુષામ્||૪૧||

Adhikarana snAnaniyamAH (42) · Śloka 42

નાઽનાપ્લુત્ય શિરઃ સ્નાયાન્ન જલેઽલ્પે ન શીતલે| સ્નાનોદકાવતરણસ્વપ્નાન્નગ્નો ન ચાચારેત્| પઞ્ચ પિણ્ડાનનુદ્ધૃત્ય ન સ્નાયાત્પરવારિણિ| નાત્માનમીક્ષેત જલે ન તટસ્થો જલાશયમ્| ન પ્રતિસ્ફાલયેદમ્બુ પાણિના ચરણેન વા| સ્નાત્વા ન મૃજ્યાદ્ગાત્રાણિ ધુનુયાન્ન શિરોરુહાન્||૪૨||

Adhikarana snAnAntaravastradhAraNaniyamAH (43) · Śloka 43

નિવસીતાર્દ્ર એવાઽશુ સોષ્ણીષે ધૌતવાસસી| ન ત્વમ્બરં પૂર્વધૃતં ન ચ તૈલવસે સ્પૃશેત્||૪૩||

Adhikarana punarvastradhAraNaniyamAH (44) · Śloka 44

વાસોઽન્યદન્યચ્છયને નિર્ગમે દેવતાર્ચને||૪૪||

Adhikarana snAne varjyAH (45) · Śloka 45

સ્નાનમર્દિતનેત્રાસ્યકર્ણરોગાતિસારિષુ| આધ્માનપીનસાજીર્ણભુક્તવત્સુ ચ ગર્હિતમ્||૪૫||

Adhikarana bhojanavidhiH (46) · Śloka 46

અન્નપાનવિધાનેન ભુઞ્જીતાન્નં વિનાઽત્યયાત્| અભિનન્દ્ય પ્રસન્નાત્મા હુત્વા દત્વા ચ શક્તિતઃ| પાકં સજલમેકાન્તે યથાસુખમિતિ બ્રુવન્| પ્રયચ્છેત્સર્વમુદ્દિશ્ય પાચયેન્નાઽન્નમાત્મને||૪૬||

Adhikarana niShiddhAnnam (47) · Śloka 47

નાઽન્નમદ્યાન્મુમૂર્ષૂણાં મૃતાનાં દુઃખજીવિનામ્| સ્ત્રીજિતક્લીબપતિતક્રૂરદુષ્કૃતકારિણામ્| ગણારિગણિકાસત્રધૂર્તાન્નાપણિકઞ્ચ ન||૪૭||

Adhikarana utsa~gge BakShaNaniShedhaH (48) · Śloka 48

નોત્સઙ્ગે ભક્ષયેદ્ભક્ષ્યાઞ્જલં નાઞ્જલિના પિબેત્| સર્વઞ્ચ તિલસમ્બદ્ધં નાઽદ્યાદસ્તમિતે રવૌ| ન ભુક્તમાત્ર આયસ્યેન્ન નિષિદ્ધં ભજેત્સુખમ્||૪૮||

Adhikarana madhyAhnacaryA (49) · Śloka 49

ધર્મોત્તરાભિરર્થ્યાભિઃ કથાભિસ્ત્રિગુણાત્મભિઃ| મધ્યં દિનસ્ય ગમયેદિષ્ટશિષ્ટસહાયવાન્||૪૯||

Adhikarana sadvRuttam (50) · Śloka 50

ન લોકભૂપવિદ્વિષ્ટૈર્ન સઙ્ગચ્છેત નાસ્તિકૈઃ| કલિવૈરરુચિર્ન સ્યાદ્ધીરઃ સમ્પદ્વિપત્તિષુ| શ્રુતાદન્યત્ર સન્તુષ્ટસ્તત્રૈવ ચ કુતૂહલી| ક્ષાન્તિમાન્દક્ષિણો દક્ષઃ સુસમીક્ષિતકાર્યકૃત્| હ્રીમાન્ધીમાન્મહોત્સાહઃ સંવિભાગી પ્રિયાતિથિઃ| અક્ષુદ્રવૃત્તિર્ગમ્ભીરઃ સાધુરાશ્રિતવત્સલઃ| દાતા પિતૃભ્યઃ પિણ્ડસ્ય યષ્ટા હોતા કૃપાત્મકઃ| અનુજ્ઞાતા સુવાર્તાનાં દીનાનામનુકમ્પકઃ| આશ્વાસકારી ભીતાનાં ક્રુદ્ધાનામનુનાયકઃ| પૂર્વાભિભાષી સુમુખઃ સુશીલઃ પૂજ્યપૂજકઃ| વિત્તબન્ધુવયોવિદ્યાવૃત્તૈઃ પૂજ્યા યથોત્તરમ્| આત્મદ્રુહમમર્યાદં મૂઢમુજ્ઝિતસત્પથમ્| સુતરામનુકમ્પેત નરકાર્ચિષ્મદિન્ધનમ્| ધર્મ્યમર્થ્યં પ્રિયં તથ્યં મિતં પથ્યં વદેદ્વચઃ| નાઽત્માનમવજાનીયાન્ન સ્તૂયાન્ન ચ પીડયેત્| ન હીનાનવમન્યેત વૃત્તાર્થાઙ્ગબલશ્રુતૈઃ| નારુન્તુદઃ સ્યાન્ન ક્રૂરો ન તીક્ષ્ણો નોપતાપવાન્| હેતાવીર્ષ્યેન્ન તુ ફલે પાપં પાપેઽપિ નાચરેત્| પરસ્ય દણ્ડં નોદ્યચ્છેત્ક્રુદ્ધો નૈનં નિપાતયેત્| અન્યત્ર પુત્રાચ્છિષ્યાદ્વા શાસનાર્હાદ્ધિતાશયઃ| નૃત્યવાદિત્રગીતાદિ નોલ્બણામાચરેત્ક્રિયામ્| પ્રસિદ્ધકેશવાગ્વેશશમસાન્ત્વપરાયણઃ| ઊર્ધ્વે નાભેઃ શરીરસ્ય સ્પૃશેન્નાઽધરવાસસા| ન કુર્યાન્મિથુનીભૂય શૌચં પ્રતિ વિલમ્બનમ્| નાઽસંવૃતમુખો હાસ્યક્ષવોદ્ગારવિજૃમ્ભણમ્| પાણિદ્વયેન યુગપત્કણ્ડૂયેન્નાત્મનઃ શિરઃ| વહેન્ન ભારં શિરસા યુગપચ્ચાગ્નિવારિણી| નાસિકાં ન વિકુષ્ણીયાદ્દશનાન્ન વિઘટ્ટયેત્| કુર્યાદ્વિલેખનચ્છેદભેદાસ્ફોટનમર્દનમ્| નાઽકાર્યે ન ચ કાર્યેઽપિ મુખાઙ્ગનખવાદનમ્| પાદં પાદેન નાક્રામેન્ન કણ્ડૂયેન્ન શૌચયેત્| ના કાંસ્યભાજને તૌ ચ નોપવિષ્ટઃ પ્રસાધયેત્| અભીક્ષ્ણં નિર્મલાન્ દધ્યાન્નખપાદમલાશયાન્| નાઽસમિદ્ધમુપાસીત હુતાશં નૈવ ચાશુચિઃ| નાઽનુવાતં ન વિવૃતે ન ક્લાન્તો નાઽન્યમાનસઃ| ધમેન્નાસ્યેન ન સ્કન્દેન્નાઽધઃ કુર્યાન્ન પાદતઃ| સતતં ન નિરીક્ષેત ચલસૂક્ષ્માપ્રિયાણિ ચ| નાપ્રશસ્તં ન વિણ્મૂત્રં ન દર્પણમમાર્જિતમ્| ઉદ્યન્તમસ્તમાયાન્તં તપન્તં પ્રતિમાગતમ્| ઉપરક્તં ચ ભાસ્વાન્તં વાસસા વા તિરોહિતમ્| નાન્યદપ્યતિતેજસ્વિ ક્રુદ્ધસ્ય ચ ગુરોર્મુખમ્| સ્ત્રીં ન સ્રવન્તીં નોદક્યાં ન નગ્નાં નાન્યસઙ્ગતામ્| ન પત્નીં ભોજનસ્વપ્નક્ષુતજૃમ્ભાદુરાસને| શયીત નૈકશયને ન ચાશ્નીયાત્તયા સહ| તામનીર્ષ્યંશ્ચ ગોપાયેત્ સ્વૈરિણીં નાધિવાસયેત્| નોચ્છિષ્ટસ્તારકારાહુતુહિનાંશુદિવાકરાન્| પશ્યેન્ન યાયાન્ન પઠેન્ન સ્વપ્યાન્ન સ્પૃશેચ્છિરઃ| પાયયન્તીં ચરન્તીં વા નાન્યસ્મૈ ગાં નિવેદયેત્| અર્કેન્દુપરિવેષોલ્કાશતક્રતુધનૂંષિ ચ| નાન્યદ્દેવાર્ચને કર્મ કુર્યાદ્ધાવેન્ન વર્ષતિ| તિથિં પક્ષસ્ય ન બ્રૂયાત્ નક્ષત્રાણિ ન નિર્દિશેત્| નાત્મનો જન્મલગ્નર્ક્ષઘનસારં ગૃહે મલમ્| પ્રકાશયેન્નાવમાનં ન ચ નિઃસ્નેહતાં પ્રભોઃ| પુરોવાતાતપરજસ્તુષારપરુષાનિલાન્| અનૃજુઃ ક્ષવથૂદ્ગારકાસસ્વપ્નાન્નમૈથુનમ્| સશબ્દમલિનં હસ્તભ્રૂનેત્રોત્ક્ષેપવાદિતામ્| કૂલચ્છાયાં સુરાપાનં વ્યાલદંષ્ટ્રિવિષાણિનઃ| હીનાનાર્યાતિનિપુણસેવાં વિગ્રહમુત્તમૈઃ| સન્ધ્યાસ્વભ્યવહારસ્ત્રીસ્વપ્નાધ્યયનચિન્તનમ્| આરોગ્યજીવિતૈશ્વર્યવિદ્યાસુ સ્થિરમાનિતામ્| તોયાગ્નિપૂજ્યમધ્યેન યાનં ધૂમં શવાશ્રયમ્| મદ્યાતિસક્તિં વિશ્રમ્ભસ્વાતન્ત્ર્યે સ્ત્રીષુ ચ ત્યજેત્||૫૦||

Adhikarana vAsAyogyaM gRuham (51) · Śloka 51

નૈકાહમપ્યધિવસેદ્વાસ્તુતચ્છાસ્ત્રગર્હિતમ્||૫૧||

Adhikarana vAsAyogyadeSaH (52) · Śloka 52

ન દેશ વ્યાધિબહુલં નાવૈદ્યં નાપ્યનાયકમ્| નાધર્મિજનભૂયિષ્ઠં નોપસૃષ્ટં ન પર્વતમ્||૫૨||

Adhikarana vAsayogyapuram (53) · Śloka 53

વસેત્પ્રાજ્યામ્બુભૈષજ્યસમિત્પુષ્પતૃણેન્ધને| સુભિક્ષક્ષેમરમ્યાન્તે પણ્ડિતૈર્મણ્ડિતે પુરે||૫૩||

Adhikarana punaH saddharmavRuttam (54) · Śloka 54

નરામરાણાં સિદ્ધાનાં શાસ્ત્રાણાઞ્ચાજુગુપ્સકઃ| આધારકસ્ત્રિવર્ગસ્ય યથાયોગ્યં જનસ્ય ચ| દશ કર્મપથાન્ રક્ષઞ્જયન્નભ્યન્તરાનરીન્| હિંસાસ્તેયાન્યથાકામં પૈશૂન્યં પરુષાનૃતમ્| સમ્ભિન્નાલાપં વ્યાપાદમભિધ્યાં દૃગ્વિપર્યયમ્| પાપં કર્મેતિ દશધા કાયવાઙ્માનસૈસ્ત્યજેત્| પરોપઘાતક્રિયયા વર્જયેદર્જનં શ્રિયઃ| અર્થાનાં ધર્મલબ્ધાનામદાતાપિ હ્યસમ્ભવાત્| સ્વર્ગાપવર્ગ વિભવાનયત્નેનાધિતિષ્ઠતિ||૫૪||

Adhikarana rAtriBojanAdi (55) · Śloka 55

સાયં ભુક્ત્વા લઘુ હિતં સમાહિતમનાઃ શુચિઃ| શાસ્તારમનુસંસ્મૃત્ય સ્વચર્યાઞ્ચાથ સંવિશેત્||૫૫||

Adhikarana shayanAsanavidhiH (56) · Śloka 56

દેશે શુચાવનાકીર્ણે દ્વિત્રાપ્તપરિચારકઃ| યુક્તોપધાનં સ્વાસ્તીર્ણં વિસ્તીર્ણાવિષમં સુખમ્| જાનુતુલ્યં મૃદુ શુભં સેવેત શયનાસનમ્| પ્રાગ્દક્ષિણશિરાઃ પાદાવકુર્વાણો ગુરૂન્ પ્રતિ| પૂર્વાપરદિશોભાગે ધર્મમેવાનુચિન્તયન્||૫૬||

Adhikarana puruShaH svasthavRuttaparo Bavet (57) · Śloka 57

આદદીત સદા દેહાદિત્થં સારમસારતઃ| બિભ્યત્પ્રતિક્ષણં મૃત્યોરયથાતથચેષ્ટિતાત્| આરોગ્યવિભવપ્રજ્ઞાવયોધર્મક્રિયાવતઃ| સુખમાયુર્હિતં ચોક્તં વિપરીતં વિપર્યયે||૫૭||

Adhikarana nRupasevAprakAraH (58) · Śloka 58

સર્વતેજોનિધાનં હિ નૃપ ઇત્યુચ્યતે ભુવિ| અદૂષયન્મનસ્તસ્માદ્ભક્તિમાંસ્તદુપાચરેત્||૫૮||

Adhikarana nRupasannidhAne varjanIyam (59) · Śloka 59

પર્યસ્તિકોપાશ્રયકોપહાસ વિવાદનિષ્ઠીવનજૃમ્ભણાનિ| સર્વાઃ પ્રકૃત્યભ્યધિકાશ્ચ ચેષ્ટા સ્તત્સન્નિધાને પરિવર્જયેત્તુ||૫૯||

Adhikarana anyadapi hitaM seveta (60) · Śloka 60

સત્ત્વાદ્યવસ્થા વિવિધાશ્ચ તાસ્તાઃ સમ્યક્સમીક્ષ્યાત્મહિતં વિદધ્યાત્| અન્યોઽપિ યઃ કશ્ચિદિહાઽસ્તિ માર્ગો હિતોપદેશેષુ ભજેત તં ચ||૬૦||

Adhikarana svasthavRuttAnusaraNaPalam (3) · Śloka 3

ઇતિ ચરિતમુપેતઃ સર્વજીવોપજીવ્યં પ્રથિતપૃથુગુણૌઘો રક્ષિતો દેવતાભિઃ| સમધિકશતજીવી નિર્વૃતઃ પુણ્યકર્મા વ્રજતિ સુગતિનિમ્નો દેહભેદેઽપિ તુષ્ટિમ્||૬૧|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતાવષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયાં સૂત્રસ્થાને દિનચર્યાનામ તૃતીયોઽધ્યાયઃ||૩||