3. dinacaryā

Adhikarana atha dinacaryAnAma tRutIyo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

अथातो दिनचर्यानामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||

Adhikarana brAhme muhUrta utthAnam (2) · Śloka 2

ब्राह्मे मुहूर्त उत्तिष्ठेज्जीर्णाजीर्णं निरूपयन्| रक्षार्थमायुषः स्वस्थः....................||२||

Adhikarana shaucavidhiH (3) · Śloka 3

...................जातवेगः समुत्सृजेत्| उदङ्मुखो मूत्रशकृद्दक्षिणाभिमुखो निशि| वाचं नियम्य प्रयतः संवीताङ्गोऽवगुण्ठितः| प्रवर्तयेत्प्रचलितं न तु यत्नादुदीरयेत्| नामेध्यमार्गमृद्भस्मगोस्थानाकीर्णगोमये| पुरान्तिकाग्निवल्मीकरम्योत्कृष्टचितिद्रुमे| न नारीपूज्यगोऽर्केन्दुवाय्वन्नाग्निजलं प्रति| न चातिरस्कृत्य महीं भयाशक्त्योस्तु कामतः| न वेगितोऽन्यकार्यः स्यान्नाजित्वा साध्यमामयम्| निःशल्यादुष्टमृत्पिण्डीपरिमृष्टमलायनः| अभ्युद्धृताभिः शुचिभिरद्भिर्मृद्भिश्च योजयेत्| लेपगन्धापहं शौचमनुत्पतितबिन्दुभिः||३||

Adhikarana AcamanakAlAstadvidhiSca (4) · Śloka 4

स्पृष्ट्वा धातून् मलानश्रुवसाकेशनखांश्च्युतान्| स्नात्वा भोक्तुमना भुक्त्वा सुप्त्वा क्षुत्वा सुरार्च्चने| रथ्यामाक्रम्य चाऽचामेदुपविष्ट उदङ्मुखः| प्राङ्मुखो वा विविक्तस्थो न बहिर्जानु नान्यदृक्| अजल्पन्नुत्तरासङ्गी स्वच्छैरङ्गुष्ठमूलगैः| नोद्धृतैर्नानतो नोर्ध्वं नाग्निपक्वैर्न पूतिभिः| न फेनबुद्बुदक्षारैर्नैकहस्तार्पितैर्जलैः| नार्द्रैकपाणिर्न्नामेध्यहस्तपादो न श्ब्दवत्||४||

Adhikarana dantakAShThAni dantadhAvanavidhiSca (5) · Śloka 5

वटासनार्कखदिरकरञ्जकरवीरजम्| सर्जारिमेदापामार्गमालतीककुभोद्भवम्| कषायतिक्तकतुकं मूलमन्यदपीदृशम्| विज्ञातवॄक्षं क्षुण्णाग्रमृज्वग्रन्थि सुभूमिजम्| कनीन्यग्रसमस्थौल्यंं सुकूर्च्चं द्वादशाङ्गुलम्| प्रातर्भुक्त्वा च यतवाग्भक्षयेद्दन्तधावनम्| व्याप्य त्रिवर्गत्रितयक्षौद्राक्तेन च घर्षयेत्| शनैस्तेन ततो दन्तान् दन्तमांसान्यबाधयन्||५||

Adhikarana jihvAnirleKanavidhistadguNAshca (6) · Śloka 6

लिखेदनुसुखं जिह्वां जिह्वानिर्लेखनेन च| तथास्यमलवैरस्यगन्धा जिह्वास्यदन्तजाः| रुचिवैशद्यलघुता न भवन्ति भवन्ति च||६||

Adhikarana dantakAShThavarjyAH (7) · Śloka 7

नाद्यादजीर्णवमथुश्वासकासज्वरार्दिती| तृष्णास्यपाकहृन्नेत्रशिरःकर्णामयी च तत्||७||

Adhikarana dantadhAvane niShiddhakAShThAni (8) · Śloka 8

नैव श्लेष्मातकारिष्टबिभीतधवधन्वजान्| बिल्ववञ्जुलनिर्गुण्डीशिग्रुतिल्वकतिन्दुकान्| कोविदारशमीपीलुपिप्पलेङ्गुदगुल्गुलून्| पारिभद्रकमम्लीकामोचक्यौ शाल्मलीं शणम्| स्वाद्वम्ललवणं शुष्कं सुषिरं पूति पिच्छिलम्||८||

Adhikarana palAshAsanAdiShu niShedhaH (9) · Śloka 9

पालाशमासनं दन्तधावनं पादुके त्यजेत्||९||

Adhikarana dantadhAvanakramaH (10) · Śloka 10

दन्तान् पूर्वमधो घर्षेत्...................||१०||

Adhikarana akShisi~jcanam (11) · Śloka 11

......................प्रातः सिञ्चेच्च लोचने| तोयपूर्णमुखो ग्रीष्मशरदोः शीतवारिणा||११||

Adhikarana ma~ggalakRutyam (12) · Śloka 12

प्रणम्य देवान् वृद्धांश्च मङ्गलाष्टशतं शुभम्| श्रृण्वन् काञ्चनविन्यस्तं सर्पिः पश्येदनन्तरम्||१२||

Adhikarana sauvIrA~jjanavidhistadguNAshca (13) · Śloka 13

सौवीरमञ्जनं नित्यं हितमक्ष्णोस्ततो भजेत्| लोचने तेन भवतो मनोज्ञे सूक्ष्मदर्शने| व्यक्तत्रिवर्णे विमले सुस्निग्धघनपक्ष्मणी||१३||

Adhikarana rasA~jjanavidhiH (14) · Śloka 14

चक्षुस्तेजोमयं तस्य विशेषाच्छ्लेष्मतो भयम्| योजयेत्सप्तरात्रेऽस्मात् स्रावणार्थं रसाञ्जनम्||१४||

Adhikarana nasyagaNDUShadhAraNAdiguNAH (15) · Śloka 15

अणुतैलं ततो नस्यन्ततो गण्डूषधारणम्| घनोन्नतप्रसन्नत्वक् स्कन्धग्रीवास्यवक्षसः| सुस्निग्धवदनाः स्निग्धनिःस्वना विमलेन्द्रियाः| निर्वलीपलितव्यङ्गा भवेयुर्नस्यशीलिनः| ओष्ठस्फुटनपारुष्यमुखशोषद्विजामयाः| न स्युः स्वरोपघाताश्च स्नेहगण्डूषधारणात्| खदिरक्षीरिवृक्षारिमेदाम्बुकवलग्रहः| अरोचकास्यवैरस्यमलपूतिप्रसेकजित्| सुखोष्णोदकगण्डूषैर्जायते वक्त्रलाघवम्||१५||

Adhikarana prAyogikadhUmapAnAdi (16) · Śloka 16

प्रायोगिकं ततो धूमं गन्धमाल्यादि चाचरेत्| धूमादस्योर्ध्वजत्रूत्था न स्युर्वातकफामयाः||१६||

Adhikarana a~jjanAdikrame yuktiH (17) · Śloka 17

अञ्जनोत्क्लेशितं नस्यैः कवलैर्नावनेरितम्| धूमेन कवलोत्क्लिष्टं क्रमाद्वातकफं जयेत्||१७||

Adhikarana gandhamAlyAdidhAraNaguNAH (18) · Śloka 18

गन्धमाल्यादिकं वृष्यमलक्ष्मीघ्नं प्रसाधनम्||१८||

Adhikarana jIrNavastradhAraNAdiniShedhaH (19) · Śloka 19

वासो न धारयेज्जीर्णं मलिनं रक्तमुल्बणम्| माल्यं न लम्बं न बहिर्न रक्तं जलजादृते| नैव चान्येन विधृतं वस्त्रं पुष्पमुपानहौ||१९||

Adhikarana tAmbUlasevanataddhAraNaguNAH (20) · Śloka 20

रुचिवैशद्यसौगन्ध्यमिच्छन्वक्त्रेण धारयेत्| जातीलवङ्गकर्पूरकङ्कोलकटुकैः सह| ताम्बूलीनां किसलयं हृद्यं पूगफलान्वितम्| रक्तपित्तक्षतक्षीणरूक्षोत्कुपितचक्षुषाम्| विषमूर्च्छामदार्त्तानामपथ्यं शोषिणां च तत्| पथ्यं सुप्तोत्थिते भुक्ते स्नाते वान्ते च मानवे| द्विपत्रमेकं पूगं च सचूर्णखदिरं च तत्||२०||

Adhikarana dhanopArjanam (21) · Śloka 21

उत्तिष्ठेत ततोऽत्यर्थमर्थेष्वर्थानुबन्धिषु| निन्दितं दीर्घमप्यायुरसन्निहितसाधनम्| कृषिं वणिज्यां गोरक्षामुपायैर्गुणिनं नृपम्| लोकद्वयाविरुद्धाञ्च धनार्थी संश्रयेत्क्रियाम्||२१||

Adhikarana niShkramaNavidhiH (22) · Śloka 22

मुक्तवेगश्च गमनस्वप्नाहारसभास्त्रियः| पाणिनालभ्य निष्क्रामेद्रत्नपूज्याज्यमङ्गलम्| सातपत्रपदत्राणो विचरेद्युगमात्रदृक्| निशि चात्ययिके कार्ये दण्डी मौली सहायवान्| प्रावृत्य पर्यटेद्रात्रौ न प्रावृत्य शिरोऽहनि||२२||

Adhikarana caityAdisthAnAnatikramaH (23) · Śloka 23

चैत्यपूज्यध्वजाशस्तच्छायाभस्मतुषाशुचीन्| नाक्रामेच्छर्करालोष्ठबलिस्नानभुवो न च||२३||

Adhikarana madhyAhnAdau catuShpathAdi sevananiShedhaH (24) · Śloka 24

मध्याह्ने सन्ध्ययो रात्रावर्धरात्रे चतुष्पथम्| न सेवेत न शर्वर्यां वृक्षचैत्यं न चत्वरम्| सूनाटवीशून्यगृहश्मशानानि दिवाऽपि न||२४||

Adhikarana shavahu~gkArAdInAM pratiShedhAdi (25) · Śloka 25

न हुङ्कुर्याच्छवं पूज्यं प्रशस्तान्मङ्गलानि च| नापसव्यं परिक्रामेन्नेतराण्यनुदक्षिणम्| चतुष्पथं नमस्कुर्यात्प्रज्ञातांश्च वनस्पतीन्| न व्यालव्याधिताशस्तैर्नादान्तक्षुत्पिपासितैः| न च्छिन्नपुच्छैर्नैकाक्षैर्गोपृष्ठेन च न व्रजेत्| नातिप्रगेऽतिसायं वा न नभोमध्यगे रवौ| नासन्निहितपानीयो नातितूर्णं न सन्ततम्| न शत्रुणा नाविदितैर्नैको नाधार्मिकैः सह| दद्याद्वर्त्मार्तवृद्धस्त्रीभारिचक्रद्विजन्मने| स्नानभोजनपानानि वाहेभ्यो नाचरेत्पुरः| नदीं तरेन्न बाहुभ्यां नाग्निस्कन्धमभिव्रजेत्| नारोहेद्विषमं शैलं नावं संशयितां तरुम्| निपातयेन्न लोष्टेन न फलेन फलं द्रुमात्| न वार्यमाणः प्रविशेन्नाद्वारेण न चाऽसने| स्वयम् तिष्ठेत्परगृहे युक्तनिद्रं न बोधयेत्| नाऽचरेत्पाणिवाक्पाददृङ्मेढ्रोदरचापलम्||२५||

Adhikarana keSAdivardhane niyamAH (26) · Śloka 26

त्रिः पक्षस्य कचश्मश्रुनखरोमाणि वर्धयेत्| न स्वहस्तेन दन्तैर्वा स्नानं चानु समाचरेत्||२६||

Adhikarana abhya~ggavidhiH (27) · Śloka 27

अथ जातान्नपानेच्छो मारुतघ्नैः सुगन्धिभिः| यथर्तुसंस्पर्शसुखैस्तैलैरभ्यङ्गमाचरेत्||२७||

Adhikarana abhya~ggaguNAH (28) · Śloka 28

अभ्यङ्गो वातहा पुष्टिस्वप्नदार्ढ्यबृहत्वकृत्| दग्धभग्नक्षतरुजा क्लमश्रमजरापहः| रथाक्षचर्मघटद्भवत्यभ्यङ्गतो गुणाः| स्पर्शनेऽभ्यधिको वायुः स्पर्शनं च त्वगाश्रयम्| त्वच्यश्च परमभ्यङ्गो यस्मात्तं शीलयेदतः| शिरः श्रवणपादेषु तं विशेषेण शीलयेत्||२८||

Adhikarana mUrdhni tailakAraNaguNAH (29) · Śloka 29

स केश्यः शीलितो मूर्ध्नि कपालेन्द्रियतर्पणः||२९||

Adhikarana karNapUraNaguNAH (30) · Śloka 30

हनुमन्याशिरः कर्णशूलघ्नं कर्णपूरणम्||३०||

Adhikarana pAdAbhya~gge guNAH (31) · Śloka 31

पादाभ्यङ्गस्तु तत्स्थैर्यनिद्रादृष्टिप्रसादकृत्| पादसुप्तिश्रमस्तम्भसङ्कोचस्फुटनप्रणुत्||३१||

Adhikarana aBya~ggavarjyAH (32) · Śloka 32

वर्ज्योऽभ्यङ्गः कफग्रस्तकृतसंशुद्ध्यजीर्णिभिः||३२||

Adhikarana vyAyAmaH (33) · Śloka 33

शरीरायासजननं कर्म व्यायाम उच्यते||३३||

Adhikarana vyAyAmaguNAH (34) · Śloka 34

लाघवं कर्मसामर्थ्यं दीप्तोऽग्निर्मेदसः क्षयः| विभक्तघनगात्रत्त्वं व्यायामादुपजायते||३४||

Adhikarana vyAyAmavarjyAH (35) · Śloka 35

वातपित्तामयी बालो वृद्धोऽजीर्णी च तं त्यजेत्||३५||

Adhikarana vyAyAmavidhiH (36) · Śloka 36

अर्द्धशक्त्या निषेव्यस्तु बलिभिः स्निग्धभोजिभिः| शीतकाले वसन्ते च मन्दमेव ततोऽन्यदा| तं कृत्वाऽनुसुखं देहं मर्दयेच्च समन्ततः||३६||

Adhikarana ativyAyAmadoShAH (37) · Śloka 37

तृष्णा क्षयः प्रतमको रक्तपित्तं श्रमः क्लमः| अतिव्यायामतः कासो ज्वरश्च्छर्दिश्च जायते||३७||

Adhikarana vyAyAmajAgarAdInAmatisevananiShedhaH (38) · Śloka 38

गजं सिंह इवाकर्षन् भजन्नति विनश्यति||३८||

Adhikarana udvarttanaguNAH (39) · Śloka 39

उद्वर्त्तनं कफहरं मेदसः प्रविलायनम्| स्थिरीकरणमङ्गानां त्वक्प्रसादकरं परम्||३९||

Adhikarana shItajalasnAnaguNAH (40) · Śloka 40

दीपनं वृष्यमायुष्यं स्नानमूर्जाबलप्रदम्| कण्डूमलश्रमस्वेदतन्द्रातृड्दाहपाप्मजित्||४०||

Adhikarana uShNAmbupariShekaguNAH (41) · Śloka 41

उष्णाम्बुनाऽधःकायस्य परिषेको बलावहः| तेनैव तूत्तमाङ्गस्य बलहृत्केशचक्षुषाम्||४१||

Adhikarana snAnaniyamAH (42) · Śloka 42

नाऽनाप्लुत्य शिरः स्नायान्न जलेऽल्पे न शीतले| स्नानोदकावतरणस्वप्नान्नग्नो न चाचारेत्| पञ्च पिण्डाननुद्धृत्य न स्नायात्परवारिणि| नात्मानमीक्षेत जले न तटस्थो जलाशयम्| न प्रतिस्फालयेदम्बु पाणिना चरणेन वा| स्नात्वा न मृज्याद्गात्राणि धुनुयान्न शिरोरुहान्||४२||

Adhikarana snAnAntaravastradhAraNaniyamAH (43) · Śloka 43

निवसीतार्द्र एवाऽशु सोष्णीषे धौतवाससी| न त्वम्बरं पूर्वधृतं न च तैलवसे स्पृशेत्||४३||

Adhikarana punarvastradhAraNaniyamAH (44) · Śloka 44

वासोऽन्यदन्यच्छयने निर्गमे देवतार्चने||४४||

Adhikarana snAne varjyAH (45) · Śloka 45

स्नानमर्दितनेत्रास्यकर्णरोगातिसारिषु| आध्मानपीनसाजीर्णभुक्तवत्सु च गर्हितम्||४५||

Adhikarana bhojanavidhiH (46) · Śloka 46

अन्नपानविधानेन भुञ्जीतान्नं विनाऽत्ययात्| अभिनन्द्य प्रसन्नात्मा हुत्वा दत्वा च शक्तितः| पाकं सजलमेकान्ते यथासुखमिति ब्रुवन्| प्रयच्छेत्सर्वमुद्दिश्य पाचयेन्नाऽन्नमात्मने||४६||

Adhikarana niShiddhAnnam (47) · Śloka 47

नाऽन्नमद्यान्मुमूर्षूणां मृतानां दुःखजीविनाम्| स्त्रीजितक्लीबपतितक्रूरदुष्कृतकारिणाम्| गणारिगणिकासत्रधूर्तान्नापणिकञ्च न||४७||

Adhikarana utsa~gge BakShaNaniShedhaH (48) · Śloka 48

नोत्सङ्गे भक्षयेद्भक्ष्याञ्जलं नाञ्जलिना पिबेत्| सर्वञ्च तिलसम्बद्धं नाऽद्यादस्तमिते रवौ| न भुक्तमात्र आयस्येन्न निषिद्धं भजेत्सुखम्||४८||

Adhikarana madhyAhnacaryA (49) · Śloka 49

धर्मोत्तराभिरर्थ्याभिः कथाभिस्त्रिगुणात्मभिः| मध्यं दिनस्य गमयेदिष्टशिष्टसहायवान्||४९||

Adhikarana sadvRuttam (50) · Śloka 50

न लोकभूपविद्विष्टैर्न सङ्गच्छेत नास्तिकैः| कलिवैररुचिर्न स्याद्धीरः सम्पद्विपत्तिषु| श्रुतादन्यत्र सन्तुष्टस्तत्रैव च कुतूहली| क्षान्तिमान्दक्षिणो दक्षः सुसमीक्षितकार्यकृत्| ह्रीमान्धीमान्महोत्साहः संविभागी प्रियातिथिः| अक्षुद्रवृत्तिर्गम्भीरः साधुराश्रितवत्सलः| दाता पितृभ्यः पिण्डस्य यष्टा होता कृपात्मकः| अनुज्ञाता सुवार्तानां दीनानामनुकम्पकः| आश्वासकारी भीतानां क्रुद्धानामनुनायकः| पूर्वाभिभाषी सुमुखः सुशीलः पूज्यपूजकः| वित्तबन्धुवयोविद्यावृत्तैः पूज्या यथोत्तरम्| आत्मद्रुहममर्यादं मूढमुज्झितसत्पथम्| सुतरामनुकम्पेत नरकार्चिष्मदिन्धनम्| धर्म्यमर्थ्यं प्रियं तथ्यं मितं पथ्यं वदेद्वचः| नाऽत्मानमवजानीयान्न स्तूयान्न च पीडयेत्| न हीनानवमन्येत वृत्तार्थाङ्गबलश्रुतैः| नारुन्तुदः स्यान्न क्रूरो न तीक्ष्णो नोपतापवान्| हेतावीर्ष्येन्न तु फले पापं पापेऽपि नाचरेत्| परस्य दण्डं नोद्यच्छेत्क्रुद्धो नैनं निपातयेत्| अन्यत्र पुत्राच्छिष्याद्वा शासनार्हाद्धिताशयः| नृत्यवादित्रगीतादि नोल्बणामाचरेत्क्रियाम्| प्रसिद्धकेशवाग्वेशशमसान्त्वपरायणः| ऊर्ध्वे नाभेः शरीरस्य स्पृशेन्नाऽधरवाससा| न कुर्यान्मिथुनीभूय शौचं प्रति विलम्बनम्| नाऽसंवृतमुखो हास्यक्षवोद्गारविजृम्भणम्| पाणिद्वयेन युगपत्कण्डूयेन्नात्मनः शिरः| वहेन्न भारं शिरसा युगपच्चाग्निवारिणी| नासिकां न विकुष्णीयाद्दशनान्न विघट्टयेत्| कुर्याद्विलेखनच्छेदभेदास्फोटनमर्दनम्| नाऽकार्ये न च कार्येऽपि मुखाङ्गनखवादनम्| पादं पादेन नाक्रामेन्न कण्डूयेन्न शौचयेत्| ना कांस्यभाजने तौ च नोपविष्टः प्रसाधयेत्| अभीक्ष्णं निर्मलान् दध्यान्नखपादमलाशयान्| नाऽसमिद्धमुपासीत हुताशं नैव चाशुचिः| नाऽनुवातं न विवृते न क्लान्तो नाऽन्यमानसः| धमेन्नास्येन न स्कन्देन्नाऽधः कुर्यान्न पादतः| सततं न निरीक्षेत चलसूक्ष्माप्रियाणि च| नाप्रशस्तं न विण्मूत्रं न दर्पणममार्जितम्| उद्यन्तमस्तमायान्तं तपन्तं प्रतिमागतम्| उपरक्तं च भास्वान्तं वाससा वा तिरोहितम्| नान्यदप्यतितेजस्वि क्रुद्धस्य च गुरोर्मुखम्| स्त्रीं न स्रवन्तीं नोदक्यां न नग्नां नान्यसङ्गताम्| न पत्नीं भोजनस्वप्नक्षुतजृम्भादुरासने| शयीत नैकशयने न चाश्नीयात्तया सह| तामनीर्ष्यंश्च गोपायेत् स्वैरिणीं नाधिवासयेत्| नोच्छिष्टस्तारकाराहुतुहिनांशुदिवाकरान्| पश्येन्न यायान्न पठेन्न स्वप्यान्न स्पृशेच्छिरः| पाययन्तीं चरन्तीं वा नान्यस्मै गां निवेदयेत्| अर्केन्दुपरिवेषोल्काशतक्रतुधनूंषि च| नान्यद्देवार्चने कर्म कुर्याद्धावेन्न वर्षति| तिथिं पक्षस्य न ब्रूयात् नक्षत्राणि न निर्दिशेत्| नात्मनो जन्मलग्नर्क्षघनसारं गृहे मलम्| प्रकाशयेन्नावमानं न च निःस्नेहतां प्रभोः| पुरोवातातपरजस्तुषारपरुषानिलान्| अनृजुः क्षवथूद्गारकासस्वप्नान्नमैथुनम्| सशब्दमलिनं हस्तभ्रूनेत्रोत्क्षेपवादिताम्| कूलच्छायां सुरापानं व्यालदंष्ट्रिविषाणिनः| हीनानार्यातिनिपुणसेवां विग्रहमुत्तमैः| सन्ध्यास्वभ्यवहारस्त्रीस्वप्नाध्ययनचिन्तनम्| आरोग्यजीवितैश्वर्यविद्यासु स्थिरमानिताम्| तोयाग्निपूज्यमध्येन यानं धूमं शवाश्रयम्| मद्यातिसक्तिं विश्रम्भस्वातन्त्र्ये स्त्रीषु च त्यजेत्||५०||

Adhikarana vAsAyogyaM gRuham (51) · Śloka 51

नैकाहमप्यधिवसेद्वास्तुतच्छास्त्रगर्हितम्||५१||

Adhikarana vAsAyogyadeSaH (52) · Śloka 52

न देश व्याधिबहुलं नावैद्यं नाप्यनायकम्| नाधर्मिजनभूयिष्ठं नोपसृष्टं न पर्वतम्||५२||

Adhikarana vAsayogyapuram (53) · Śloka 53

वसेत्प्राज्याम्बुभैषज्यसमित्पुष्पतृणेन्धने| सुभिक्षक्षेमरम्यान्ते पण्डितैर्मण्डिते पुरे||५३||

Adhikarana punaH saddharmavRuttam (54) · Śloka 54

नरामराणां सिद्धानां शास्त्राणाञ्चाजुगुप्सकः| आधारकस्त्रिवर्गस्य यथायोग्यं जनस्य च| दश कर्मपथान् रक्षञ्जयन्नभ्यन्तरानरीन्| हिंसास्तेयान्यथाकामं पैशून्यं परुषानृतम्| सम्भिन्नालापं व्यापादमभिध्यां दृग्विपर्ययम्| पापं कर्मेति दशधा कायवाङ्मानसैस्त्यजेत्| परोपघातक्रियया वर्जयेदर्जनं श्रियः| अर्थानां धर्मलब्धानामदातापि ह्यसम्भवात्| स्वर्गापवर्ग विभवानयत्नेनाधितिष्ठति||५४||

Adhikarana rAtriBojanAdi (55) · Śloka 55

सायं भुक्त्वा लघु हितं समाहितमनाः शुचिः| शास्तारमनुसंस्मृत्य स्वचर्याञ्चाथ संविशेत्||५५||

Adhikarana shayanAsanavidhiH (56) · Śloka 56

देशे शुचावनाकीर्णे द्वित्राप्तपरिचारकः| युक्तोपधानं स्वास्तीर्णं विस्तीर्णाविषमं सुखम्| जानुतुल्यं मृदु शुभं सेवेत शयनासनम्| प्राग्दक्षिणशिराः पादावकुर्वाणो गुरून् प्रति| पूर्वापरदिशोभागे धर्ममेवानुचिन्तयन्||५६||

Adhikarana puruShaH svasthavRuttaparo Bavet (57) · Śloka 57

आददीत सदा देहादित्थं सारमसारतः| बिभ्यत्प्रतिक्षणं मृत्योरयथातथचेष्टितात्| आरोग्यविभवप्रज्ञावयोधर्मक्रियावतः| सुखमायुर्हितं चोक्तं विपरीतं विपर्यये||५७||

Adhikarana nRupasevAprakAraH (58) · Śloka 58

सर्वतेजोनिधानं हि नृप इत्युच्यते भुवि| अदूषयन्मनस्तस्माद्भक्तिमांस्तदुपाचरेत्||५८||

Adhikarana nRupasannidhAne varjanIyam (59) · Śloka 59

पर्यस्तिकोपाश्रयकोपहास विवादनिष्ठीवनजृम्भणानि| सर्वाः प्रकृत्यभ्यधिकाश्च चेष्टा स्तत्सन्निधाने परिवर्जयेत्तु||५९||

Adhikarana anyadapi hitaM seveta (60) · Śloka 60

सत्त्वाद्यवस्था विविधाश्च तास्ताः सम्यक्समीक्ष्यात्महितं विदध्यात्| अन्योऽपि यः कश्चिदिहाऽस्ति मार्गो हितोपदेशेषु भजेत तं च||६०||

Adhikarana svasthavRuttAnusaraNaPalam (3) · Śloka 3

इति चरितमुपेतः सर्वजीवोपजीव्यं प्रथितपृथुगुणौघो रक्षितो देवताभिः| समधिकशतजीवी निर्वृतः पुण्यकर्मा व्रजति सुगतिनिम्नो देहभेदेऽपि तुष्टिम्||६१|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने दिनचर्यानाम तृतीयोऽध्यायः||३||