Adhikarana atha kShArapAkavidhirnAmaikonacatvAriMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತಃ ಕ್ಷಾರಪಾಕವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातः क्षारपाकविधिमध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShArasvarUpaM guNAH upayogashca (2) · Śloka 2
ಕ್ಷಾರೋ ಹಿ ನಾನೌಷಧಸಮವಾಯನಿರ್ವೃತ್ತೇಃ ಸರ್ವರಸಾಧಿಷ್ಠಾನಂ ಕಟು ಕಲವಣರಸಭೂಯಿಷ್ಠಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣೋ ದಹನಃ ಪಾಚನೋ ವಿದಾರಣೋ ವಿಲಾಯನಃ ಶೋಧನೋ ರೋಪಣಃ ಕೃಮ್ಯಾಮಮೇದೋವಿಷಾಪಹಃ ಸರ್ವ ಶಸ್ತ್ರಾನುಶಸ್ತ್ರಾಣಾಂ ಚ ವರಿಷ್ಠಶ್ಛೇದನಭೇದನಪಾಟನಲೇಖನಕ ರಣಾದ್ಯತಶ್ಚ ಸಮ್ಬಾಧಾವಕಾಶಜೇಷು ದುಃಖಾವಚಾರಣೀಯಶಸ್ತ್ರೇಷು ನಾಸಾರ್ಶೋಽರ್ಬುದಾದಿಷು ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಚಾಸಿಧ್ಯತ್ಸು ದುಷ್ಟವ್ರಣೇಷು ಬಹುಶಃ ಪ್ರಕೋಪಿಷು ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ||೨||
क्षारो हि नानौषधसमवायनिर्वृत्तेः सर्वरसाधिष्ठानं कटु कलवणरसभूयिष्ठस्तीक्ष्णोष्णो दहनः पाचनो विदारणो विलायनः शोधनो रोपणः कृम्याममेदोविषापहः सर्व शस्त्रानुशस्त्राणां च वरिष्ठश्छेदनभेदनपाटनलेख़नक रणाद्यतश्च सम्बाधावकाशजेषु दुःख़ावचारणीयशस्त्रेषु नासार्शोऽर्बुदादिषु शस्त्रेण चासिध्यत्सु दुष्टव्रणेषु बहुशः प्रकोपिषु प्रयुज्यते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAradvaividhyaM tayorviShayashca (3) · Śloka 3
ಸ ದ್ವಿಧಾ-ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಪರಿಮಾರ್ಜನಭೇದೇನ| ತತ್ರಾರ್ಶೋರ್ಬು ದಭಗನ್ದರಗ್ರನ್ಥಿದುಷ್ಟವ್ರಣನಾಡೀಚರ್ಮಕೀಲವರ್ತ್ಮಮುಖರೋಗಕುಷ್ಠ ಕಿಲಾಸತಿಲಕಾಲಕಾದಿಷು ಬಹಿಃ ಪರಿಮಾರ್ಜನೇನ ಅನ್ತಃ ಪರಿ ಮಾರ್ಜನೇನ ತು ಗುಲ್ಮಗರೋದರಾಗ್ನಿಸಾದಮಲಸಙ್ಗಶೂಲಾನಾಹಾಶ್ಮ ರೀಶರ್ಕರಾದಿಷು| ಸ ಯಥಾಸ್ವಮೇವೋಪದೇಕ್ಷ್ಯತೇ||೩||
स द्विधा-बाह्याभ्यन्तरपरिमार्जनभेदेन| तत्रार्शोर्बु दभगन्दरग्रन्थिदुष्टव्रणनाडीचर्मकीलवर्त्ममुख़रोगकुष्ठ किलासतिलकालकादिषु बहिः परिमार्जनेन अन्तः परि मार्जनेन तु गुल्मगरोदराग्निसादमलसङ्गशूलानाहाश्म रीशर्करादिषु| स यथास्वमेवोपदेक्ष्यते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShArAnarhAH (4) · Śloka 4
ನ ತೂಭಯೋಽಪಿ ಯೋಜ್ಯೋ ಭೀರುದುರ್ಬಲಕ್ಷಾಮವಾತಪಿತ್ತಾರ್ದಿತಜ್ವ ರಾತಿಸಾರಪಾಣ್ಡುಶಿರೋಹೃದಯರೋಗಮೇಹಾಕ್ಷಿಪಾಕತಿಮಿರಾರೋಚಕಾ ತುರಕೃತವಮನವಿರೇಕರ್ತುಮತೀಗರ್ಭಿಣ್ಯುದ್ವೃತ್ತಫಲಯೋನಿಸರ್ವಾಙ್ಗ ಶೂಲವಿಷಮದ್ಯಪೀತೇಷು| ಮರ್ಮಸಿರಾಸ್ನಾಯುಸನ್ಧಿತಣಾಸ್ಥಿಸೇವನೀ ಧಮನೀಗಲನಾಭಿನಖಾನ್ತರಮುಷ್ಕಶೇಫಸ್ರೋತಸ್ಸ್ವಲ್ಪಮಾಂಸೇಷು ಚ ದೇಶೇಷ್ವಕ್ಷ್ಣೋಶ್ಚಾನ್ಯತ್ರ ವರ್ತ್ಮರೋಗಾತ್| ತಥಾಽತಿಶೀತೋಷ್ಣವರ್ಷ ದುರ್ದಿನಪ್ರವಾತೇಷು ಚ||೪||
न तूभयोऽपि योज्यो भीरुदुर्बलक्षामवातपित्तार्दितज्व रातिसारपाण्डुशिरोहृदयरोगमेहाक्षिपाकतिमिरारोचका तुरकृतवमनविरेकर्तुमतीगर्भिण्युद्वृत्तफलयोनिसर्वाङ्ग शूलविषमद्यपीतेषु| मर्मसिरास्नायुसन्धितणास्थिसेवनी धमनीगलनाभिनख़ान्तरमुष्कशेफस्रोतस्स्वल्पमांसेषु च देशेष्वक्ष्णोश्चान्यत्र वर्त्मरोगात्| तथाऽतिशीतोष्णवर्ष दुर्दिनप्रवातेषु च||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana barhiHparimArjanakShAraBedAH (5) · Śloka 5
ಅಥ ಬಹಿಃಪರಿಮಾರ್ಜನಸ್ತ್ರಿವಿಧೋ ಮಧ್ಯೋ ಮೃದುಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಶ್ಚ|೫|
अथ बहिःपरिमार्जनस्त्रिविधो मध्यो मृदुस्तीक्ष्णश्च|५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShArapAkavidhiH (5) · Śloka 5
ತಸ್ಯ ಪಾಕವಿಧಿಃ ಶರದಿ ಶುಚಿರುಪೋಷಿತಃ ಶುಕ್ಲವಾಸಾಃ ಪ್ರಶಸ್ತೇಽಹನಿ ಪ್ರಶಸ್ತದೇಶಜಾತಂ ಮಧ್ಯಮವಯಸಮನುಪತಂ ಮಹಾನ್ತಂ ಕಾಲಮುಷ್ಕಕಂ ಸುರಾಪಲಲಸುಮನೋಽಕ್ಷತಾದಿಭಿಶ್ಚತುರ್ದಿಶಂ ಬಲಿಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಚಾಭ್ಯರ್ಚ್ಯೈನಮಧಿವಾಸಯೇತ್| ದೈವತೇಭ್ಯೋ ನಮಸ್ತೇಭ್ಯೋ ನಿವಸನ್ತೀಹ ಯೇ ಶ್ರಿತಾಃ| ಗನ್ತುಪರ್ಹನ್ತ್ಯಸಂಕ್ರುದ್ಧಾಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವೇಮಂ ವಾಸಸವ್ಯಮ್| ಭೇಷಜಾರ್ಥಂ ಗ್ರಹೀಷ್ಯಾಮಿ ಸರ್ವಪ್ರಾಣಭೃತಾಮಿಮಮ್| ವೃಕ್ಷಂ ನ ಲೋಭಾನ್ನ ಕ್ರೋಧಾದ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಾಣಾರ್ಥೇ ವಿಶೇಷತಃ| ಅಥಾತರೇದ್ಯುಸ್ತತ್ರ ಯದ್ಯದ್ಭುತಂ ವೈಕೃತಂ ವಾ ಕಿಞ್ಚಿನ್ನ ಪಶ್ಯೇತ್ತತೋ ಯುಗಮಾತ್ರಮಾರುಢೇ ಸವಿತರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ವಾಚಯಿತ್ವಾ ತಂ ಪಾದಪಂ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಮುತ್ತರಾಗ್ರಂ ವಾ ಪಾತಯೇತ್| ಏವಂ ಚ ಪಾರಿಭದ್ರಪಲಾಶಶವ ಕರ್ಣರಾಜವೃಕ್ಷಮಹಾವೃಕ್ಷವೃಕ್ಷಕೇನ್ದ್ರವೃಕ್ಷಸ್ಫೋತಸಪ್ತಚ್ಛದನಕ್ತ ಮಾಲತಿಲ್ವಕಕದಲೀಬಿಭೀತಕಾಶ್ವಮಾರಕಪೂತೀಕಚಿತ್ರ ಕಾರ್ಕಕಾಕಜಙ್ಘಾಪಾಮಾರ್ಗಾಗ್ನಿಮನ್ಥಾನ್ವಸನ್ತೋಪಸಂಗೃಹೀತಾಂಶ್ಚ ಯವಾನ್ ಸಶೂಕನಾಲಾಂಶ್ಚತಸ್ರಶ್ಚ ಕೋಶಾತಕೀಃ ಸರ್ವಾನ್ ಸಮೂಲ ಫಲಪತ್ರಶಾಕಾನ್ ಖಣ್ಡಶಃ ಕಲ್ಪಯಿತ್ವಾ ನಾತಿಶುಷ್ಕಾನ್ ಶಿಲಾತಲಸ್ಥಾನ್ ನಿವಾತೇ ಪೃಥಙ್ ನಿಚಯೀಕೃತ್ಯ ಮುಷ್ಕಕ ನಿಚಯೇ ಚ ಸುಧಾಶರ್ಕರಾಃ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ತಿಲಕುನ್ತಲೈರಾದೀಪಯೇತ್| ದಗ್ಧ್ವಾ ಚ ಶಾನ್ತೇಽಗ್ನೌ ಪೃಥಕ್ ಸುಧಾಶರ್ಕರಾಭಸ್ಮ ಕೃತ್ವೇ ತರತ್ಸರ್ವಕ್ಷಾರದ್ರೋಣಮಧಿಕಮುಷ್ಕಕಂ ಸಲಿಲಪಲಸಹಸ್ರೇಣ ಗವಾ ದಿಮೂತ್ರಪಲಸಹಸ್ರೇಣ ಚಾಲೋಡ್ಯ ಮಹತಾ ವಸ್ತ್ರೇಣ ಪರಿಸ್ರಾ ವಯೇತ್| ಯಾವದಚ್ಛೋ ರಕ್ತಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಃ ಪಿಚ್ಛಿಲಶ್ಚ ಜಾತಸ್ತದಾ ತಂ ಕ್ಷಾರನಿಷ್ಯನ್ದಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಭಸ್ಮ ವಿವರ್ಜಯೇತ್| ತತಃ ಸ್ನೇಹಪಾಕ ವಿಧಿನಾ ಪಾಚಯೇತ್| ಪಚ್ಯಮಾನೇ ಚ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತಾಃ ಸುಧಾಭಸ್ಮ ಶರ್ಕರಾಃ ಕ್ಷೀರಬಕಂ ಶಙ್ಗನಾಭಿಂ ಚಾಯಸೇ ಪಾತ್ರೇಽಗ್ನಿವರ್ಣಾನ್ ಕೃತ್ವಾ ತತ್ಕ್ಷಾರಾಚ್ಛಕುಡವಮಾತ್ರೇ ನಿರ್ವಾಪ್ಯ ತೇನೈವ ಚ ಸುಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರತೀವಾಪಂ ದದ್ಯಾತ್| ತತಶ್ಚ ಸುತರಾಂ ದರ್ವ್ಯಾವಘಟ್ಟಯನ್ ವಿಪ ಚೇದ್ಯಾವಚ್ಚ ಸಬಾಷ್ಪೈರ್ಬುದ್ಬುದೈಃ ಸಮುತ್ತಿಷ್ಠೇತ್ ಸಾನ್ದ್ರತಯಾ ಚ ದರ್ವೀ ಪ್ರಲೇಪೀ ಸ್ಯಾತ್ತದೈನಮವತಾರ್ಯಾಯೋಘಟೇ ಯವರಾಶೌ ಸುಗುಪ್ತಂ ಸ್ಥಾಪ ಯೇತ್| ಏಷ ಮಧ್ಯಮಃ ಕ್ಷಾರಃ||೫||
तस्य पाकविधिः शरदि शुचिरुपोषितः शुक्लवासाः प्रशस्तेऽहनि प्रशस्तदेशजातं मध्यमवयसमनुपतं महान्तं कालमुष्ककं सुरापललसुमनोऽक्षतादिभिश्चतुर्दिशं बलिं कृत्वा प्रदक्षिणं चाभ्यर्च्यैनमधिवासयेत्| दैवतेभ्यो नमस्तेभ्यो निवसन्तीह ये श्रिताः| गन्तुपर्हन्त्यसंक्रुद्धास्त्यक्त्वेमं वाससव्यम्| भेषजार्थं ग्रहीष्यामि सर्वप्राणभृतामिमम्| वृक्षं न लोभान्न क्रोधाद् ब्राह्माणार्थे विशेषतः| अथातरेद्युस्तत्र यद्यद्भुतं वैकृतं वा किञ्चिन्न पश्येत्ततो युगमात्रमारुढे सवितरि ब्राह्मणान्वाचयित्वा तं पादपं पूर्वाग्रमुत्तराग्रं वा पातयेत्| एवं च पारिभद्रपलाशशव कर्णराजवृक्षमहावृक्षवृक्षकेन्द्रवृक्षस्फोतसप्तच्छदनक्त मालतिल्वककदलीबिभीतकाश्वमारकपूतीकचित्र कार्ककाकजङ्ग़ापामार्गाग्निमन्थान्वसन्तोपसंगृहीतांश्च यवान् सशूकनालांश्चतस्रश्च कोशातकीः सर्वान् समूल फलपत्रशाकान् ख़ण्डशः कल्पयित्वा नातिशुष्कान् शिलातलस्थान् निवाते पृथङ् निचयीकृत्य मुष्कक निचये च सुधाशर्कराः प्रक्षिप्य तिलकुन्तलैरादीपयेत्| दग्ध्वा च शान्तेऽग्नौ पृथक् सुधाशर्कराभस्म कृत्वे तरत्सर्वक्षारद्रोणमधिकमुष्ककं सलिलपलसहस्रेण गवा दिमूत्रपलसहस्रेण चालोड्य महता वस्त्रेण परिस्रा वयेत्| यावदच्छो रक्तस्तीक्ष्णः पिच्छिलश्च जातस्तदा तं क्षारनिष्यन्दं गृहीत्वा भस्म विवर्जयेत्| ततः स्नेहपाक विधिना पाचयेत्| पच्यमाने च तस्मिंस्ताः सुधाभस्म शर्कराः क्षीरबकं शङ्गनाभिं चायसे पात्रेऽग्निवर्णान् कृत्वा तत्क्षाराच्छकुडवमात्रे निर्वाप्य तेनैव च सुश्लक्ष्णं पिष्ट्वा प्रतीवापं दद्यात्| ततश्च सुतरां दर्व्यावग़ट्टयन् विप चेद्यावच्च सबाष्पैर्बुद्बुदैः समुत्तिष्ठेत् सान्द्रतया च दर्वी प्रलेपी स्यात्तदैनमवतार्यायोग़टे यवराशौ सुगुप्तं स्थाप येत्| एष मध्यमः क्षारः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRudutIkShNayorvisheShaH (6) · Śloka 6
ಮೂರ್ದೌ ಶರ್ಕರಾದೀನ್ನಿರ್ವಾಪ್ಯಾಪನಯೇನ್ನ ತು ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಕ್ಷಿಪೇತ್| ತೀಕ್ಷ್ಣೇ ತು ದನ್ತೀಚಿತ್ರಕಲಾಙ್ಗಲಿಕಾಪೂತೀಕಪ್ರವಾಲತಾಲಪತ್ರೀಬಿಡ ಸ್ವರ್ಜಿಕಾಕನಕಕ್ಷೋರೀಹಿಙ್ಗುವಚಾತಿವಿಷಾಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಚೂರ್ಣೀಕೃತಾ ದಗ್ಧಾಶ್ಚ ಶಙ್ಖಶುಕ್ತೀಃ ಪೂರ್ವವತ್ ಪ್ರತಿವಾಪಂ ದದ್ಯಾತ್| ತಾಂಶ್ಚ ವ್ಯಾಧಿಬಲತಃ ಸಪ್ತರಾತ್ರಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ಕ್ಷೀಣಬಲೇ ತು ಬಲಾಧಾನಾರ್ಥಂ ಪುನಃ ಕ್ಷಾರಜಲಮಾವಪೇತ್||೬||
मूर्दौ शर्करादीन्निर्वाप्यापनयेन्न तु पिष्ट्वा क्षिपेत्| तीक्ष्णे तु दन्तीचित्रकलाङ्गलिकापूतीकप्रवालतालपत्रीबिड स्वर्जिकाकनकक्षोरीहिङ्गुवचातिविषाः श्लक्ष्णचूर्णीकृता दग्धाश्च शङ्ख़शुक्तीः पूर्ववत् प्रतिवापं दद्यात्| तांश्च व्याधिबलतः सप्तरात्रादूर्ध्वं प्रयुञ्जीत| क्षीणबले तु बलाधानार्थं पुनः क्षारजलमावपेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAraguNadoShAH (7) · Śloka 7
ತತ್ರ ನಾತಿತೀಕ್ಷ್ಣೋ ನಾತಿಮೃದುಃ ಶ್ವೇತಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಃ ಶೀಘ್ರಃ ಪಿಚ್ಛಿಲಃ ಶಿಖರೀ ಸುಖನಿರ್ವಾಪ್ಯೋಽಲ್ಪರುಗನಿಭಿಷ್ಯನ್ದೀ ಚೇತಿ ದಶ ಕ್ಷಾರಸ್ಯ ಗುಣಾಃ| ದಶೈವ ಚ ದೋಷಾಃ| ತದ್ಯಥಾ-ಅತ್ಯು ಷ್ಣೋಽತಿಶೀತೋಽತಿತೀಕ್ಷ್ಣೋಽತಿಮೃದುರತಿತನುರತಿಘನೋಽತಿಪಿ ಚ್ಛಿಲೋ ವಿಸರ್ಪೀ ಹೀನೌಷಧೋ ಹೀನಪಾಕಶ್ಚೇತಿ||೭||
तत्र नातितीक्ष्णो नातिमृदुः श्वेतः श्लक्ष्णः शीग़्रः पिच्छिलः शिख़री सुख़निर्वाप्योऽल्परुगनिभिष्यन्दी चेति दश क्षारस्य गुणाः| दशैव च दोषाः| तद्यथा-अत्यु ष्णोऽतिशीतोऽतितीक्ष्णोऽतिमृदुरतितनुरतिग़नोऽतिपि च्छिलो विसर्पी हीनौषधो हीनपाकश्चेति||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShArapAtanasyopakalpanIyam (8) · Śloka 8
ತತ್ರ ಕ್ಷಾರಕರ್ಮಣ್ಯುಪಹರೇತ್ ಪಿಚುವರ್ತಿಶಲಾಕಾದರ್ವ್ಯಞ್ಜಲಿಕಾ ಘೃತಮಧುಶುಕ್ತತುಷೋದಕಮಸ್ತುಕ್ಷೀರೋದಕಶೀತಪ್ರದೇಹಶಯನಾಸನಾ ದೀನಿ|೮|
तत्र क्षारकर्मण्युपहरेत् पिचुवर्तिशलाकादर्व्यञ्जलिका ग़ृतमधुशुक्ततुषोदकमस्तुक्षीरोदकशीतप्रदेहशयनासना दीनि|८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShArapAlanavidhiH kShArapAlanavidhiH (8) · Śloka 8
ಅಥ ಕ್ಷಾರಾರ್ಹಸ್ಯೋಪವಿಷ್ಟಸ್ಯ ಸಂವಿಷ್ಟಸ್ಯ ವಾಪ್ತಪರಿಚಾರಕ ಗೃಹೀತಸ್ಯ ವ್ಯಾಧಿಂ ಛಿತ್ವಾಽವಲಿಖ್ಯ ಪ್ರಚ್ಛಾಯ ವಾ ಪಿಚುಪ್ಲೋ ತಾನ್ಯತರಾವಗುಣ್ಠಿತಯಾ ಶಲಾಕಯಾ ಕ್ಷಾರಂ ಪಾತಯೇತ್| ತತೋ ಮಾತ್ರಾಶತಮುಪೇಕ್ಷೇತ| ವರ್ತ್ಮರೋಗೇ ತು ನಿರ್ಭುಜ್ಯ ವರ್ತ್ಮನೀ ಪಿಚುನಾ ಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟೇನ ವಾ ಕೃಷ್ಣಭಾಗಂ ಪ್ರಚ್ಛಾದ್ಯ ಪದ್ಮಪತ್ರತನುಃ ಕ್ಷಾರ ಲೇಪಃ| ಘ್ರಾಣಜೇಶು ತ್ವರ್ಶೋಽರ್ಬುದೇಷ್ವಾದಿತ್ಯಾಭಿಮುಖಸ್ಯೋನ್ನಮಯ್ಯ ನಾಸಿಕಾಮುಪೇಕ್ಷ್ಯಾಶ್ಚ ಪಞ್ಚಾಶನ್ಮಾತ್ರಾಃ| ತದ್ವಚ್ಛ್ರೋತ್ರಜೇಷು| ಗುದಾ ರ್ಶಸ್ಸು ಪಾಣಿನಾ ಯನ್ತ್ರದ್ವಾರಂ ಪಿಧಾಯ ಧಾರಯೇನ್ಮಾತ್ರಾಶತಮೇವ| ತತಃ ಪ್ರಮಾರ್ಜನೇನ ಪ್ರಮೃಜ್ಯ ಕ್ಷಾರಂ ಸಮ್ಯಗ್ದಗ್ಧಮವೇಕ್ಷ್ಯ ನಿರ್ವಾಪಯೇತ್ ಸರ್ಪಿರ್ಮಧುಭ್ಯಾಂ ಶುಕ್ತತುಷೋದಕಮುಸ್ತುಕ್ಷೀರಾದಿಭಿಶ್ಚ| ತತಃ ಪರಂ ಶೀತಮಧುರೈಃ ಸಘೃತೈಃ ಪ್ರದಿಹ್ಯಾತ್| ಅಭಿಷ್ಯನ್ದೀನಿ ಭೋಜ್ಯಾನಿ ಕ್ಲೇದನಾಯ ಚ| ಸ್ಥಿರಮೂಲತ್ವಾತ್ತು ಯದಿ ಕ್ಷಾರದಗ್ಧಂ ನ ವಿಶೀರ್ಯತೇ ತತೋ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಬೀಜಮಧುಯಷ್ಟಿಕಾಯುಕ್ತೈಸ್ತಿಲೈರಾಲೇಪಯೇತ್ಸುವ ರ್ಣಕ್ಷೀರೀಯುತೈರ್ವಾ ತ್ರಿವೃದ್ವಿಡಙ್ಗಸಾರವದ್ಭಿರ್ವಾ|೮|
अथ क्षारार्हस्योपविष्टस्य संविष्टस्य वाप्तपरिचारक गृहीतस्य व्याधिं छित्वाऽवलिख़्य प्रच्छाय वा पिचुप्लो तान्यतरावगुण्ठितया शलाकया क्षारं पातयेत्| ततो मात्राशतमुपेक्षेत| वर्त्मरोगे तु निर्भुज्य वर्त्मनी पिचुना मधूच्छिष्टेन वा कृष्णभागं प्रच्छाद्य पद्मपत्रतनुः क्षार लेपः| ग़्राणजेशु त्वर्शोऽर्बुदेष्वादित्याभिमुख़स्योन्नमय्य नासिकामुपेक्ष्याश्च पञ्चाशन्मात्राः| तद्वच्छ्रोत्रजेषु| गुदा र्शस्सु पाणिना यन्त्रद्वारं पिधाय धारयेन्मात्राशतमेव| ततः प्रमार्जनेन प्रमृज्य क्षारं सम्यग्दग्धमवेक्ष्य निर्वापयेत् सर्पिर्मधुभ्यां शुक्ततुषोदकमुस्तुक्षीरादिभिश्च| ततः परं शीतमधुरैः सग़ृतैः प्रदिह्यात्| अभिष्यन्दीनि भोज्यानि क्लेदनाय च| स्थिरमूलत्वात्तु यदि क्षारदग्धं न विशीर्यते ततो धान्याम्लबीजमधुयष्टिकायुक्तैस्तिलैरालेपयेत्सुव र्णक्षीरीयुतैर्वा त्रिवृद्विडङ्गसारवद्भिर्वा|८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNaprakShAlanaropaNadravyANi (8) · Śloka 8
ಮಾಲತೀವೃಷಾಙ್ಕೋಲನಿಮ್ಬಾಸ್ಫೋತಪಟೋಲೀಕರವೀರಪತ್ರಕ್ವಾಥೇನ ವ್ರಣಪ್ರಕ್ಷಾಲನಮ್| ಏಷಾಮೇವ ಚ ಕಲ್ಕಕ್ವಾಥೇ ಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿಸ್ತೈಲಂ ವಾ ರೋಪಣಮ್| ನಾಗಪುಷ್ಪಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಚನ್ದನತಿಲಪರ್ಣಿಕಾಸು ವಾ| ಯಥಾವ್ಯಾಧಿದೋಷಂ ಚ ವ್ರಣಮುಪಕ್ರಮೇತ್| ತಿಲಾಃ ಸಯಷ್ಟಿಮಧುಕಾ ರೋಪಣೇ ಚಾಸ್ಯ ಪೂಜಿತಾಃ||೮||
मालतीवृषाङ्कोलनिम्बास्फोतपटोलीकरवीरपत्रक्वाथेन व्रणप्रक्षालनम्| एषामेव च कल्कक्वाथे सिद्धं सर्पिस्तैलं वा रोपणम्| नागपुष्पमञ्जिष्ठाचन्दनतिलपर्णिकासु वा| यथाव्याधिदोषं च व्रणमुपक्रमेत्| तिलाः सयष्टिमधुका रोपणे चास्य पूजिताः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagdagdhalakShaNam (9) · Śloka 9
ತತ್ರ ಪಕ್ವಜಾಮ್ಬವಸಙ್ಕಾಶಮವಸನ್ನಮೀಷದ್ಯಥಾಸ್ವವಿಕಾರೋಪ ಶಾನ್ತೌ ಚ ಸಮ್ಯಗ್ದಗ್ಧಂ ಭವತಿ||೯||
तत्र पक्वजाम्बवसङ्काशमवसन्नमीषद्यथास्वविकारोप शान्तौ च सम्यग्दग्धं भवति||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durdagdhalakShaNaM tatropacArashca (10) · Śloka 10
ತದ್ವಿಪರ್ಯಯೇಣ ತೋದಕಣ್ಡೂಜಾಡ್ಯಾದಿಭಿಶ್ಚ ದುರ್ದಗ್ಧಮ್| ತತ್ರ ಪುನಃ ಪಾತಯೇತ್|೧೦|
तद्विपर्ययेण तोदकण्डूजाड्यादिभिश्च दुर्दग्धम्| तत्र पुनः पातयेत्|१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atidagdhalakShaNaM tatropacArAshca (10) · Śloka 10
ಊಷಾದಾಹರಾಗಶೋಫಜ್ವರಪಾಕವಿಸರ್ಪಶಿರೋರೋಗವಾತಪಿತ್ತಕೋ ಪೈರತಿದಗ್ಧಮ್| ಅಪಿ ಚ ನೇತ್ರೇಽತಿಯೋಗಾದ್ವರ್ತ್ಮನಿರ್ಭೇದೇನೇನ್ದ್ರಿಯಭ್ರಂಶಃ| ಘ್ರಾಣೇ ನಾಸಾವಂಶತರುಣಾಸ್ಥಿದರಣಂ ಸಙ್ಕೋಚೋ ಗನ್ಧಾಜ್ಞಾನಂ ಚ ತದ್ವಚ್ಛ್ರೋತ್ರಾದಿಷ್ವಪಿ ಚ ಯಥಾಸ್ವಂ ವ್ಯಾಪತ್| ಗುದೇ ವಿಣ್ಮೂತ್ರ ರೋಧೋಽತೀಸಾರಃ ಪುಂಸ್ತ್ವೋಪಘಾತೋ ಗುದವಿದರಣಾಚ್ಚ ಮೃತ್ಯುರ್ವಾ ಸರ್ವದಾ ವಾ ಶೋಫತೋದವೇದನಾಸ್ರಾವಾಃ ಶಕೃನ್ಮೂತ್ರವಾತವಿಧಾರ ಣಶಕ್ತಿರ್ವಾ| ತಮತಿಪ್ರವೃತ್ತಮಾಶು ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈರೇವ ನಿರ್ವಾಪಣೈಃ ಪುನಃ ಪುನರ್ನಿರ್ವಾಪಯೇತ್| ಅತಶ್ಚ ದಾಹ್ಯಮತಿಪ್ರಮಾಣಂ ನ ಸಕೃದೇವ ದಹೇದಿತಿ||೧೦||
ऊषादाहरागशोफज्वरपाकविसर्पशिरोरोगवातपित्तको पैरतिदग्धम्| अपि च नेत्रेऽतियोगाद्वर्त्मनिर्भेदेनेन्द्रियभ्रंशः| ग़्राणे नासावंशतरुणास्थिदरणं सङ्कोचो गन्धाज्ञानं च तद्वच्छ्रोत्रादिष्वपि च यथास्वं व्यापत्| गुदे विण्मूत्र रोधोऽतीसारः पुंस्त्वोपग़ातो गुदविदरणाच्च मृत्युर्वा सर्वदा वा शोफतोदवेदनास्रावाः शकृन्मूत्रवातविधार णशक्तिर्वा| तमतिप्रवृत्तमाशु पूर्वोक्तैरेव निर्वापणैः पुनः पुनर्निर्वापयेत्| अतश्च दाह्यमतिप्रमाणं न सकृदेव दहेदिति||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAranirvApaNaM sahetukam (11) · Śloka 11
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ ಅಮ್ಲೋ ಹಿ ಶೀತಃ ಸ್ಪರ್ಶೇನ ಕ್ಷಾರಸ್ತೇನೋಪಸಂಹಿತಃ| ಯಾತ್ಯಾಶು ಸ್ವಾದುತಾಂ ತಸ್ಮಾದಮ್ಲೈನಿರ್ವಾಪಯೇತ್ತರಾಮ್||೧೧||
भवति चात्र अम्लो हि शीतः स्पर्शेन क्षारस्तेनोपसंहितः| यात्याशु स्वादुतां तस्मादम्लैनिर्वापयेत्तराम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShArAtiyogalakShaNaM visheShopacArAH (12-39) · Śloka 39
ಜ್ವರಾತಿಸಾರತೃಣ್ಮೋಹಮೂರ್ಛಾಹೃದ್ವೇದನಾರ್ತಿಭಿಃ| ಕಕ್ಷಂ ದಹತ್ಯಗ್ನಿರಿವ ಶರೀರಂ ಕ್ಷಾರವಿಭ್ರಮಃ| ಪಾಯಯೇತಾತಿಯೋಗೇಽತಸ್ತಂ ಶೀಘ್ರಂ ಸಘೃತಂ ದಧಿ| ಸಗುಡಂ ವಾ ದಧಿಸರಂ ತೈಲಂ ವಾ ಸಸಿತೋಪಲಮ್| ಧಾತ್ರೀಫಲಕಪಿತ್ಥಾಮ್ಲದಾಡಿಮಸ್ವರಸೇ ಘೃತಮ್| ದ್ವಿಗುಣೇ ಸಾಧಿತಂ ಪಾನಸೇಕೈಃ ಕ್ಷಾರಾತಿರುಗ್ಧರಮ್| ದಾಡಿಮಾಮಲಕಾಮ್ರಾತಕಪಿತ್ಥಕರಮರ್ದಕಾನ್| ಆಮ್ರಾಚ್ಚ ಮಾತುಲುಙ್ಗಾಚ್ಚ ರಸಂ ಮೃದ್ವಿಗ್ನಿನಾ ಪಚೇತ್| ತತೋಽತಿವೃತ್ತಕ್ಷಾರಾಯ ದದ್ಯಾನ್ಮಾತ್ರಾಂ ಯಥಾಬಲಮ್| ಕ್ಷಾರೋ ನಿವರ್ತತೇ ತೇನ ಪ್ರಸಾದಂ ತ್ವಕ್ ಚ ಗಚ್ಛತಿ| ಶೋಣಿತಾತಿಪ್ರವೃತ್ತೌ ತು ಬಾಹ್ಯಾನ್ತಃ ಶಿಶಿರೋ ವಿಧಿಃ||೧೨|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಕ್ಷಾರ ವಿಧಿರ್ನಾಮೈಕೋನಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೯||
ज्वरातिसारतृण्मोहमूर्छाहृद्वेदनार्तिभिः| कक्षं दहत्यग्निरिव शरीरं क्षारविभ्रमः| पाययेतातियोगेऽतस्तं शीग़्रं सग़ृतं दधि| सगुडं वा दधिसरं तैलं वा ससितोपलम्| धात्रीफलकपित्थाम्लदाडिमस्वरसे ग़ृतम्| द्विगुणे साधितं पानसेकैः क्षारातिरुग्धरम्| दाडिमामलकाम्रातकपित्थकरमर्दकान्| आम्राच्च मातुलुङ्गाच्च रसं मृद्विग्निना पचेत्| ततोऽतिवृत्तक्षाराय दद्यान्मात्रां यथाबलम्| क्षारो निवर्तते तेन प्रसादं त्वक् च गच्छति| शोणितातिप्रवृत्तौ तु बाह्यान्तः शिशिरो विधिः||१२|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने क्षार विधिर्नामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः||३९||
🔊 Audio coming soon