Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో మాత్రాశితీయం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
View original
अथातो मात्राशितीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
11. mātrāśitīyaḥ
Adhikarana mAtrAshanopadeshaH mAtrA cAgnibalApekShiNI (2) · Śloka 2
మాత్రాశీ స్యాత్| మాత్రా పునరగ్నిబలాహారద్రవ్యాపేక్షిణీ||2||
View original
मात्राशी स्यात्| मात्रा पुनरग्निबलाहारद्रव्यापेक्षिणी||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtrAlakShaNam (3) · Śloka 3
కుక్షేరప్రతిపీడనమాహారేణ, హృదయస్యాసంరోధః, పార్శ్వయోరవిపాటనమనతిగౌరవముదరస్య, ప్రీణనమింద్రియాణాం, క్షుత్పిపాసోపరతిః, స్థానాసనశయనగమనోచ్ఛ్వాసప్రశ్వాసభాష్యసంకథాసు సుఖానువృత్తిః, సాయం ప్రాతశ్చ సుఖేన పరిణమనం, బలవర్ణోపచయకరత్వంచేతి మాత్రాయా లక్షణం||3||
View original
कुक्षेरप्रतिपीडनमाहारेण, हृदयस्यासंरोधः, पार्श्वयोरविपाटनमनतिगौरवमुदरस्य, प्रीणनमिन्द्रियाणां, क्षुत्पिपासोपरतिः, स्थानासनशयनगमनोच्छ्वासप्रश्वासभाष्यसङ्कथासु सुखानुवृत्तिः, सायं प्रातश्च सुखेन परिणमनम्, बलवर्णोपचयकरत्वञ्चेति मात्राया लक्षणम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gurulaghudravyApekShayA mAtrA (4) · Śloka 4
త్రిభాగసౌహిత్యం వా గురూణాముపదిశ్యతే| లఘూనామపి నాతిసౌహిత్యం| అనిలానలగుణబహులాని హి లఘూని తుల్యగుణత్వాదగ్నిసంధుక్షణాన్యవిధినా చాల్పదోషాణి| ఇతరాణి తు పృథివీసలిలగుణబహులాన్యసామాన్యాద్విపరీతాన్యన్యత్ర వ్యాయామాగ్నిబలాత్||4||
View original
त्रिभागसौहित्यं वा गुरूणामुपदिश्यते| लघूनामपि नातिसौहित्यम्| अनिलानलगुणबहुलानि हि लघूनि तुल्यगुणत्वादग्निसन्धुक्षणान्यविधिना चाल्पदोषाणि| इतराणि तु पृथिवीसलिलगुणबहुलान्यसामान्याद्विपरीतान्यन्यत्र व्यायामाग्निबलात्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana amAtrAshanasya doShAH (5) · Śloka 5
అమాత్రా పునరశనస్య హీనతాఽఽధిక్యం చ| తత్ర హీనమాత్రమశనం బలవర్ణోపచయమనోబుద్ధీంద్రియోపఘాతకరం విబంధకృదవృష్యమనాయుష్యమనౌజస్యం సారవిధ్మాపనమలక్ష్మీజననమశీతేశ్చ వాతవికారాణామాయతనం| అతిమాత్రం పునః సర్వదోషప్రకోపనమాహుః||5||
View original
अमात्रा पुनरशनस्य हीनताऽऽधिक्यं च| तत्र हीनमात्रमशनं बलवर्णोपचयमनोबुद्धीन्द्रियोपघातकरं विबन्धकृदवृष्यमनायुष्यमनौजस्यं सारविध्मापनमलक्ष्मीजननमशीतेश्च वातविकाराणामायतनम्| अतिमात्रं पुनः सर्वदोषप्रकोपनमाहुः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasakaviShUcikAsambhavaH (6) · Śloka 6
తేన హి ప్రపీడ్యమానా వాతాదయో యుగపత్ప్రకుపితాః కుక్ష్యైకదేశస్థాస్తదేవాపరిపక్వమావిశ్య విష్టంభయంతోఽలసకమభినిర్వర్తయంతి| సహసా వాధరోత్తరాభ్యాం మార్గాభ్యాం ప్రచ్యావయంతో విషూచికాం||6||
View original
तेन हि प्रपीड्यमाना वातादयो युगपत्प्रकुपिताः कुक्ष्यैकदेशस्थास्तदेवापरिपक्वमाविश्य विष्टम्भयन्तोऽलसकमभिनिर्वर्तयन्ति| सहसा वाधरोत्तराभ्यां मार्गाभ्यां प्रच्यावयन्तो विषूचिकाम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasakalakShaNam (7) · Śloka 7
అపి చ- ప్రయాతి నోర్ధ్వం నాధస్తాదాహారో న చ పచ్యతే| ఆమాశయేఽలసీభూతస్తేన సోఽలసకః స్మృతః||7||
View original
अपि च- प्रयाति नोर्ध्वं नाधस्तादाहारो न च पच्यते| आमाशयेऽलसीभूतस्तेन सोऽलसकः स्मृतः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShUcikAlakShaNam (8) · Śloka 8
వివిధైర్వేదనోద్భేదైర్వాయ్వాదిభృశకోపతః| సూచీభిరివ గాత్రాణి విధ్యతీతి విషూచికా||8||
View original
विविधैर्वेदनोद्भेदैर्वाय्वादिभृशकोपतः| सूचीभिरिव गात्राणि विध्यतीति विषूचिका||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdhikaviShUcikAlakShaNam (9) · Śloka 9
తత్ర వాతః శూలానాహాంగమర్దముఖశోషప్రలాపకంపమూర్చ్ఛాభ్రమజృంభోద్వే-ష్టనాక్షిప్రవేశశిరోహృదయాతిరుక్సిరాకుంచనస్తంభనాని కరోతి||9||
View original
तत्र वातः शूलानाहाङ्गमर्दमुखशोषप्रलापकम्पमूर्च्छाभ्रमजृम्भोद्वे-ष्टनाक्षिप्रवेशशिरोहृदयातिरुक्सिराकुञ्चनस्तम्भनानि करोति||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAdhikaviShUcikAlakShaNam (10) · Śloka 10
పిత్తం పునః జ్వరాతిసారాంతర్దాహవైవర్ణ్యతృష్ణామదభ్రమప్రలయాని||10||
View original
पित्तं पुनः ज्वरातिसारान्तर्दाहवैवर्ण्यतृष्णामदभ्रमप्रलयानि||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmAdhikaviShUcikAlakShaNam (11) · Śloka 11
శ్లేష్మా తు ఛర్ద్యరోచకప్రసేకాంగసాదావిపాకశీతజ్వరగాత్రగౌరవాణి||11||
View original
श्लेष्मा तु छर्द्यरोचकप्रसेकाङ्गसादाविपाकशीतज्वरगात्रगौरवाणि||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasalakShaNam (12) · Śloka 12
విశేషతస్తు దుర్బలస్యాల్పవహ్నేర్బహుశ్లేష్మణో వాతమూత్రపురీషవేగవిధారిణోఽన్నపానమనిలప్రపీడితం శ్లేష్మణా విబద్ధమార్గమలసత్త్వాదబహిర్ముఖీభవత్ ఛర్ద్యతీసారవర్జ్యాని యథోక్తాని శూలాదీన్యుపజనయత్యతిమాత్రాణి సోఽలసః||12||
View original
विशेषतस्तु दुर्बलस्याल्पवह्नेर्बहुश्लेष्मणो वातमूत्रपुरीषवेगविधारिणोऽन्नपानमनिलप्रपीडितं श्लेष्मणा विबद्धमार्गमलसत्त्वादबहिर्मुखीभवत् छर्द्यतीसारवर्ज्यानि यथोक्तानि शूलादीन्युपजनयत्यतिमात्राणि सोऽलसः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyAlasakalakShaNam (13) · Śloka 13
అతిమాత్రదుష్టాస్తు దోషాః ప్రదుష్టామబద్ధమార్గాస్తిర్యగ్గచ్ఛంతః కదాచిదస్య శరీరం దండవత్ స్తంభయంతి తతస్తమలసకమసాధ్యం బ్రువతే||13||
View original
अतिमात्रदुष्टास्तु दोषाः प्रदुष्टामबद्धमार्गास्तिर्यग्गच्छन्तः कदाचिदस्य शरीरं दण्डवत् स्तम्भयन्ति ततस्तमलसकमसाध्यं ब्रुवते||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmaviShaM tasyAsAdhyatva~jca (14) · Śloka 14
విరుద్ధాధ్యశనాజీర్ణశీలినః పునరామదోషమామవిషమామనంతి విషసదృశలింగత్వాత్| తత్పరమసాధ్యానాం| ఆశుకారితయా విరుద్ధోపక్రమత్వాచ్చ||14||
View original
विरुद्धाध्यशनाजीर्णशीलिनः पुनरामदोषमामविषमामनन्ति विषसदृशलिङ्गत्वात्| तत्परमसाध्यानाम्| आशुकारितया विरुद्धोपक्रमत्वाच्च||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtrayaiva na kRutsnAmAhAraphalamavApyate (15) · Śloka 15
న చ కేవలం మాత్రయైవ కృత్స్నమాహారఫలమవాప్తుం శక్యం, స్వభావాదీనాం భిన్నఫలత్వాత్| తథా హి-గురురూక్షశుష్కశీతద్విష్టవిష్టంభివిదాహ్యశుచివిరుద్ధాత్యంబుపానద్రవమకాలే కాలే వా కామక్రోధలోభేర్ష్యాహ్రీశోకోద్వేగభయక్షుదుపతప్తేన వా యదన్నపానముపయుజ్యతే తదప్యామమేవ ప్రదూషయతి||15||
View original
न च केवलं मात्रयैव कृत्स्नमाहारफलमवाप्तुं शक्यं, स्वभावादीनां भिन्नफलत्वात्| तथा हि-गुरुरूक्षशुष्कशीतद्विष्टविष्टम्भिविदाह्यशुचिविरुद्धात्यम्बुपानद्रवमकाले काले वा कामक्रोधलोभेर्ष्याह्रीशोकोद्वेगभयक्षुदुपतप्तेन वा यदन्नपानमुपयुज्यते तदप्याममेव प्रदूषयति||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake mRudu vamanam (16) · Śloka 16
తత్ర సాధ్యమామం దుష్టమలసీభూతముల్లిఖేత్, పాయయిత్వా సలవణముష్ణం వారి||16||
View original
तत्र साध्यमामं दुष्टमलसीभूतमुल्लिखेत्, पाययित्वा सलवणमुष्णं वारि||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake tIkShNAni vamanAni (17) · Śloka 17
తథాత్వచ్ఛర్దయంతమతిలీనదోషం కృష్ణానాగదంతీకల్కయుక్తం పాయయేత్| మదనఫలకషాయం వా పిప్పలీసిద్ధార్థకల్కయుక్తం| దంతీమాగధికావచూర్ణితం వా కోశాతకీరసం| అవస్థాపేక్షీ వా వమనకల్పోక్తాని తీక్ష్ణవమనాని||17||
View original
तथात्वच्छर्दयन्तमतिलीनदोषं कृष्णानागदन्तीकल्कयुक्तं पाययेत्| मदनफलकषायं वा पिप्पलीसिद्धार्थकल्कयुक्तम्| दन्तीमागधिकावचूर्णितं वा कोशातकीरसम्| अवस्थापेक्षी वा वमनकल्पोक्तानि तीक्ष्णवमनानि||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake svedagudavartI (18) · Śloka 18
తతః స్వేదవర్త్తిప్రణిధానాభ్యాముపాచరేత్||18||
View original
ततः स्वेदवर्त्तिप्रणिधानाभ्यामुपाचरेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake shUlaharAH yogAH (19) · Śloka 19
అపి చ- సద్యః సమ్యగ్విశుద్ధస్య శామ్యంతి తదుపద్రవాః| శూలే నిరన్నకోష్ఠేఽద్భిః కోష్ణాభిశ్చూర్ణితాః పిబేత్| హింగుప్రతివిషావ్యోషసౌవర్చలవచాఽభయాః| అథవా పిప్పలీమూలం త్రివృతాదారుసైంధవం| శుంఠీః సక్షీరలవణపిప్పలీమరిచాని చ| పాఠామ్లవేతసక్షారయవానీపౌష్కరాణి వా||19||
View original
अपि च- सद्यः सम्यग्विशुद्धस्य शाम्यन्ति तदुपद्रवाः| शूले निरन्नकोष्ठेऽद्भिः कोष्णाभिश्चूर्णिताः पिबेत्| हिङ्गुप्रतिविषाव्योषसौवर्चलवचाऽभयाः| अथवा पिप्पलीमूलं त्रिवृतादारुसैन्धवम्| शुण्ठीः सक्षीरलवणपिप्पलीमरिचानि च| पाठाम्लवेतसक्षारयवानीपौष्कराणि वा||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake hi~ggvAdicUrNam (20) · Śloka 2
ద్విరుత్తరం హింగువచాఽగ్నికుష్ఠసువర్చికాక్షారబిడాజమోజం| శూలోదరానాహవిషూచికార్శోహృద్రోగగుల్మోర్ధ్వసమీరణఘ్నం||2||
View original
द्विरुत्तरं हिङ्गुवचाऽग्निकुष्ठसुवर्चिकाक्षारबिडाजमोजम्| शूलोदरानाहविषूचिकार्शोहृद्रोगगुल्मोर्ध्वसमीरणघ्नम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake tRuTchUlasaMyukte mustAdikvAthaH (21) · Śloka 21
ముస్తాజమోజపూతీకవచాశుంఠ్యగ్నిధాన్యకైః| సవాలకశఠీబిల్వైః క్వాథం తృట్ఛూలవాన్ పిబేత్||21||
View original
मुस्ताजमोजपूतीकवचाशुण्ठ्यग्निधान्यकैः| सवालकशठीबिल्वैः क्वाथं तृट्छूलवान् पिबेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake rAsnAdilepodvarttanadhUpana~jca (22) · Śloka 22
రాస్నాకట్ఫలషడ్గ్రంథాబృహతీద్వయజోంగకైః| గుగ్గుల్వతివిషాకుష్ఠపత్రవ్యాఘ్రనఖాంబుదైః| కుర్యాచ్ఛుష్కైః సమూత్రైర్వా లేపోద్వర్త్తనధూపనం||22||
View original
रास्नाकट्फलषड्ग्रन्थाबृहतीद्वयजोङ्गकैः| गुग्गुल्वतिविषाकुष्ठपत्रव्याघ्रनखाम्बुदैः| कुर्याच्छुष्कैः समूत्रैर्वा लेपोद्वर्त्तनधूपनम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake saruje udare cAnaddhe devadArvAdilepaH (23) · Śloka 23
సరుక్చానద్ధముదరమమ్లపిష్టైః ప్రలేపయేత్| దారుహైమవతీకుష్ఠశతాహ్వాహింగుసైంధవైః||23||
View original
सरुक्चानद्धमुदरमम्लपिष्टैः प्रलेपयेत्| दारुहैमवतीकुष्ठशताह्वाहिङ्गुसैन्धवैः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake koShThArttijidyavacUrNalepaH (24) · Śloka 24
యవచూర్ణశ్చ సక్షారతక్రః కోష్ఠార్తిజిత్ పరం||24||
View original
यवचूर्णश्च सक्षारतक्रः कोष्ठार्तिजित् परम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake viNmUtrasaMgrahe gudavartiH (25) · Śloka 25
యోజయేత్సైంధవాంతైశ్చ వర్తిం విణ్మూత్రసంగ్రహే||25||
View original
योजयेत्सैन्धवान्तैश्च वर्तिं विण्मूत्रसङ्ग्रहे||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake svinnasya veShTanam (26) · Śloka 26
నామ్యమానాని చాంగాని భృశం స్విన్నాని వేష్టయేత్||26||
View original
नाम्यमानानि चाङ्गानि भृशं स्विन्नानि वेष्टयेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShUcikAyAM pArShNyordAhaH (27) · Śloka 27
విషూచ్యామతివృద్ధాయాం పార్ష్ణ్యోర్దాహః ప్రశస్యతే||27||
View original
विषूच्यामतिवृद्धायां पार्ष्ण्योर्दाहः प्रशस्यते||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShUcikAyAM dvikShArAdi tailAbhya~jjanam (28) · Śloka 28
ద్విక్షారజీర్ణపిణ్యాకకుష్ఠారుష్కరచిత్రకైః| సశుక్తసైంధవైస్తైలం పక్వమభ్యంజనే హితం||28||
View original
द्विक्षारजीर्णपिण्याककुष्ठारुष्करचित्रकैः| सशुक्तसैन्धवैस्तैलं पक्वमभ्यञ्जने हितम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhallAtakAdiyamakaH gAtrAyAmakhallIghnaH (29) · Śloka 29
సుచ్ఛర్దితవిరిక్తస్య గాత్రాయామేఽతిదారుణే| భల్లాతకమధూచ్ఛిష్టజీర్ణపిణ్యాకనాగరైః| ఘృతతైలం పచేత్సామ్లైస్తచ్చ ఖల్లీఘ్నముత్తమం||29||
View original
सुच्छर्दितविरिक्तस्य गात्रायामेऽतिदारुणे| भल्लातकमधूच्छिष्टजीर्णपिण्याकनागरैः| घृततैलं पचेत्साम्लैस्तच्च खल्लीघ्नमुत्तमम्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana KalliviShUcikAghnamudvartanaM taila~jca (30) · Śloka 30
త్వక్పత్రరాస్నాగరుశిగ్రుకుష్ఠై రమ్లప్రపిష్టైః సవచాశతాహ్వైః| ఉద్వర్తనం ఖల్లివిషూచికాఘ్నం తైలం విపక్వం చ తదర్థకారి||30||
View original
त्वक्पत्ररास्नागरुशिग्रुकुष्ठै रम्लप्रपिष्टैः सवचाशताह्वैः| उद्वर्तनं खल्लिविषूचिकाघ्नं तैलं विपक्वं च तदर्थकारि||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShUcyAmupavAsaH saMsarjanakramashca (31) · Śloka 31
తదహశ్చోపవాస్యైనం విరిక్తవదుపాచరేత్| సామాన్యేనేతి సిద్ధోక్తా విషూచ్యలసకక్రియా||31||
View original
तदहश्चोपवास्यैनं विरिक्तवदुपाचरेत्| सामान्येनेति सिद्धोक्ता विषूच्यलसकक्रिया||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sheSheshvAmadoSheShu pAcanadIpanauShadhadAnopadeshaH (32) · Śloka 32
ఆమదోషేషు త్వన్నకాలే జీర్ణాహారం దోషోపలిప్తామాశయం స్తిమితగురుకోష్ఠమనన్నాభిలాషిణమభిసమీక్ష్య పాయయేద్దోషశేషపాచనార్థమౌషధం వహ్ని సంధుక్షణార్థంచ||32||
View original
आमदोषेषु त्वन्नकाले जीर्णाहारं दोषोपलिप्तामाशयं स्तिमितगुरुकोष्ठमनन्नाभिलाषिणमभिसमीक्ष्य पाययेद्दोषशेषपाचनार्थमौषधं वह्नि संधुक्षणार्थञ्च||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajIrNAhArasya auShadhaniShedhastatra hetushca (33) · Śloka 33
అజీర్ణాహారం పునర్న పాయయేత్| యత ఆమదోషదుర్బలో హ్యగ్నిర్యుగపదామదోషమౌషధమాహారజాతం చాశక్తః పక్తుం| అపి చైశాం విభ్రమోఽతిబలత్వాదుపరతానలబలమాతురం సహసైవాతిపాతయేత్||33||
View original
अजीर्णाहारं पुनर्न पाययेत्| यत आमदोषदुर्बलो ह्यग्निर्युगपदामदोषमौषधमाहारजातं चाशक्तः पक्तुम्| अपि चैशां विभ्रमोऽतिबलत्वादुपरतानलबलमातुरं सहसैवातिपातयेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmadoShANAmapatarpaNenaiva cikitsopadeshaH (34) · Śloka 1
ఆమదోషజానాం పునర్వికారాణామపతర్పణేనైవోపశమో భవతి||1||
View original
आमदोषजानां पुनर्विकाराणामपतर्पणेनैवोपशमो भवति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apatarpaNasya traividhyam (35) · Śloka 35
తత్తు త్రివిధం లంఘనం లంఘనపాచనమవసేవనంచ||35||
View original
तत्तु त्रिविधं लङ्घनं लङ्घनपाचनमवसेवनञ्च||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanam (36) · Śloka 36
తత్ర లంఘనమల్పదోషాణాం| తేన హ్యనిలానలవృద్ధ్యా వాతాతపపరీత ఇవాల్పః సలిలాశయోఽల్పదోషః ప్రశోషమాపద్యతే||36||
View original
तत्र लङ्घनमल्पदोषाणाम्| तेन ह्यनिलानलवृद्ध्या वातातपपरीत इवाल्पः सलिलाशयोऽल्पदोषः प्रशोषमापद्यते||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanapAcanayoH (37) · Śloka 37
లంఘనపాచనాభ్యాం మధ్యదోషే వాతాతపాభ్యాన్ పాంసుభస్మావకిరణైరివ చానతిమహాన్ సలిలాశయః||37||
View original
लङ्घनपाचनाभ्यां मध्यदोषे वातातपाभ्यान् पांसुभस्मावकिरणैरिव चानतिमहान् सलिलाशयः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avasecanam (38) · Śloka 38
బహుదోషాణాం పునర్దోషావసేచనమేవ కార్యం| న హ్యస్రావితే పల్వలోదకౌఘే శాల్యాదిపుష్టిర్భవతి||38||
View original
बहुदोषाणां पुनर्दोषावसेचनमेव कार्यम्| न ह्यस्राविते पल्वलोदकौघे शाल्यादिपुष्टिर्भवति||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santarpaNajanyavyAdherapatarpaNamauShadhamapatarpaNajanye santarpaNa~jca (39) · Śloka 39
తస్మాత్సంతర్పణనిమిత్తానాం నాంతరేణాపతర్పణమస్తి శాంతిః| అపతర్పణనిమిత్తానాంచ నాంతరేణ సంతర్పణమితి||39||
View original
तस्मात्सन्तर्पणनिमित्तानां नान्तरेणापतर्पणमस्ति शान्तिः| अपतर्पणनिमित्तानाञ्च नान्तरेण सन्तर्पणमिति||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvAmayeShu nidAnaviparItamauShadhamavacAraNIyam (40) · Śloka 40
ఏవమన్యేషామపి వ్యాధీనాం యథాస్వం నిదానవిపరీతమౌషధమవచారయేత్||40||
View original
एवमन्येषामपि व्याधीनां यथास्वं निदानविपरीतमौषधमवचारयेत्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAdhiviparItatadarthakAricikitsayoshcAvasaraH (41) · Śloka 41
సతి త్వనుబంధే నిదానవిపరీతమపాస్య వ్యాధివిపరీతమేవ తదర్థకారి వా||41||
View original
सति त्वनुबन्धे निदानविपरीतमपास्य व्याधिविपरीतमेव तदर्थकारि वा||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirAmAderabhya~ggAdividhAnam (42) · Śloka 42
విముక్తామదోషస్య పునః పరిక్వామదోషశేషస్య దీప్తే చాగ్నావభ్యంగాస్థాపనానువాసనం వివిధస్నేహపానం చ యుక్త్యా ప్రయోజ్యం| ప్రసమీక్ష్య దోషౌషధాదీనామవస్థాంతరాణి||42||
View original
विमुक्तामदोषस्य पुनः परिक्वामदोषशेषस्य दीप्ते चाग्नावभ्यङ्गास्थापनानुवासनं विविधस्नेहपानं च युक्त्या प्रयोज्यम्| प्रसमीक्ष्य दोषौषधादीनामवस्थान्तराणि||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyAmadoShavataH lakShaNam (43) · Śloka 43
భవంతి చాత్ర- యః శ్యావదంతౌష్ఠనఖోఽల్పసంజ్ఞః ఛర్ద్యర్దితోఽంతర్గతతామ్రనేత్రః| క్షామస్వరః స్రస్తసమస్తసంధి- ర్యాయాన్నరోఽసౌ పునరాగమాయ||43||
View original
भवन्ति चात्र- यः श्यावदन्तौष्ठनखोऽल्पसंज्ञः छर्द्यर्दितोऽन्तर्गतताम्रनेत्रः| क्षामस्वरः स्रस्तसमस्तसन्धि- र्यायान्नरोऽसौ पुनरागमाय||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShUcikAghnAH vyoShAdya~jjanam (44) · Śloka 44
వ్యోషం కరంజస్య ఫలం హరిద్రే మూలం సమావాప్య చ మాతులుంగాః| ఛాయావిశుష్కా గులికాః కృతాస్తా హన్యుర్విషూచీం నయనాంజనేన||44||
View original
व्योषं करञ्जस्य फलं हरिद्रे मूलं समावाप्य च मातुलुङ्गाः| छायाविशुष्का गुलिकाः कृतास्ता हन्युर्विषूचीं नयनाञ्जनेन||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShUcikAghnI shirIShAdivartiH (45) · Śloka 45
శిరీషనక్తాహ్వఫణిజ్జబీజత్రాయంత్యపామార్గఫలైశ్చ వర్త్తిః| బస్తస్య మూత్రేణ విషూచికాఘ్నీ ప్రలేపధూపాంజననస్యయోగైః||45||
View original
शिरीषनक्ताह्वफणिज्जबीजत्रायन्त्यपामार्गफलैश्च वर्त्तिः| बस्तस्य मूत्रेण विषूचिकाघ्नी प्रलेपधूपाञ्जननस्ययोगैः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajIrNasya traividhyam (46) · Śloka 46
అజీర్ణం చ కఫాదామం విష్టబ్ధమనిలాద్భవేత్| విదగ్ధం పిత్తకోపేన త్రిప్రకారమితి స్మృతం||46||
View original
अजीर्णं च कफादामं विष्टब्धमनिलाद्भवेत्| विदग्धं पित्तकोपेन त्रिप्रकारमिति स्मृतम्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmAjIrNalakShaNam (47) · Śloka 47
తత్రామే గురుతోత్క్లేదః శోఫో గండాక్షికూటయోః| ఉద్గారశ్చ యథాభుక్తమవిదగ్ధః ప్రవర్త్తతే||47||
View original
तत्रामे गुरुतोत्क्लेदः शोफो गण्डाक्षिकूटयोः| उद्गारश्च यथाभुक्तमविदग्धः प्रवर्त्तते||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShTabdhAjIrNalakShaNam (48) · Śloka 48
విష్టబ్ధే శూలమాధ్మానం వివిధా వాతవేదనాః| మలవాతప్రవృత్తిశ్చ స్తంభో మోహోఽంగపీడనం||48||
View original
विष्टब्धे शूलमाध्मानं विविधा वातवेदनाः| मलवातप्रवृत्तिश्च स्तम्भो मोहोऽङ्गपीडनम्||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidagdhAjIrNalakShaNam (49) · Śloka 49
విదగ్ధే భ్రమతృణ్మూర్చ్ఛాః పిత్తాచ్చ వివిధా రుజాః| ఉద్గారశ్చ సధూమామ్లః స్వేదో దాహశ్చ జాయతే||49||
View original
विदग्धे भ्रमतृण्मूर्च्छाः पित्ताच्च विविधा रुजाः| उद्गारश्च सधूमाम्लः स्वेदो दाहश्च जायते||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmAdyajIrNeShu cikitsAsUtram (50) · Śloka 50
లంఘనం కార్యమామే తు విష్టబ్ధే స్వేదనం భృశం| విదగ్ధే వమనం యద్వా యథావస్థం హితం భవేత్||50||
View original
लङ्घनं कार्यमामे तु विष्टब्धे स्वेदनं भृशम्| विदग्धे वमनम् यद्वा यथावस्थं हितं भवेत्||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vilambikAlakShaNaM pratIkArashca (51) · Śloka 51
గరీయసో భవేల్లీనాదామాదేవ విలంబికా| కఫవాతానువిద్ధామలింగా తత్సమసాధనా||51||
View original
गरीयसो भवेल्लीनादामादेव विलम्बिका| कफवातानुविद्धामलिङ्गा तत्समसाधना||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasasheShAjIrNalakShaNaM pratIkArashca (52) · Śloka 52
రసశేషేఽన్నవిద్వేషో హృదయాశుద్ధిగౌరవే| తత్రాభుక్త్వా దివా స్వప్యాత్క్షుద్వానద్యాల్లఘు ప్రతి||52||
View original
रसशेषेऽन्नविद्वेषो हृदयाशुद्धिगौरवे| तत्राभुक्त्वा दिवा स्वप्यात्क्षुद्वानद्याल्लघु प्रति||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnyanurodhena bhojyauShadhayoH pAkakAlaH (53) · Śloka 53
యామైశ్చతుర్భిర్ద్వాభ్యాం చ భోజ్యభైషజ్యయోః సమే| పాకోఽగ్నౌ యుక్తయోర్ద్రాక్చ తీక్ష్ణే మందే పునశ్చిరాత్||53||
View original
यामैश्चतुर्भिर्द्वाभ्यां च भोज्यभैषज्ययोः समे| पाकोऽग्नौ युक्तयोर्द्राक्च तीक्ष्णे मन्दे पुनश्चिरात्||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mandAgneH sabhaktauShadhadAnaM pUrvAhNe bhojana~jca (54) · Śloka 54
సభక్తమౌషధం తస్మాన్మందాగ్నేరవచారయేత్| పూర్వాహ్ణే భోజనం సాత్మ్యం లఘు దీపనబృంహణం||54||
View original
सभक्तमौषधं तस्मान्मन्दाग्नेरवचारयेत्| पूर्वाह्णे भोजनं सात्म्यं लघु दीपनबृंहणम्||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvAhNabhojane~ajIrNe~api sAyaMbhojanopadeshaH (55) · Śloka 55
ప్రాతరాశే త్వజీర్ణేఽపి సాయమాశో న దుష్యతి| అజీర్ణే సాయమాశే తు ప్రాతరాశో హి దుష్యతి||55||
View original
प्रातराशे त्वजीर्णेऽपि सायमाशो न दुष्यति| अजीर्णे सायमाशे तु प्रातराशो हि दुष्यति||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAtarAshe~ajIrNe~api sAyamAshAnumatau yuktiH (56) · Śloka 56
దివా ప్రబోధ్యతేఽర్కేణ హృదయం పుండరీకవత్| తస్మిన్విబుద్ధే స్రోతాంసి స్ఫుటత్వం యాంతి సర్వశః| వ్యాయామాచ్చ విచారాచ్చ విక్షిప్తత్వాచ్చ చేతసః| న క్లేదముపగచ్ఛంతి దివా తేనాస్య ధాతవః| అక్లిన్నేష్వన్నమాసిక్తమత్యంతేన న దుష్యతి| అవిదగ్ధేష్వివ పయస్స్వన్యత్సమ్మిశ్రితం పయః||56||
View original
दिवा प्रबोध्यतेऽर्केण हृदयं पुण्डरीकवत्| तस्मिन्विबुद्धे स्रोतांसि स्फुटत्वं यान्ति सर्वशः| व्यायामाच्च विचाराच्च विक्षिप्तत्वाच्च चेतसः| न क्लेदमुपगच्छन्ति दिवा तेनास्य धातवः| अक्लिन्नेष्वन्नमासिक्तमत्यन्तेन न दुष्यति| अविदग्धेष्विव पयस्स्वन्यत्सम्मिश्रितं पयः||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAyamAshe~ajIrNe prAtarAshasya niShedhe yuktiH (57) · Śloka 57
రాత్రౌ తు హృదయే మ్లానే సంవృతేష్వయనేషు చ| యాంతి కోష్ఠే పరిక్లేదం సంవృతే సర్వధాతవః| క్లిన్నేష్వన్యదపక్వేషు తేష్వాసిక్తం ప్రదుష్యతి| విదగ్ధేషు పయస్స్వన్యత్ పయస్తప్తేష్వివార్పితం| నైశే తస్మాదజీర్ణేఽన్నే నాన్యద్భుంజీత భోజనం||57||
View original
रात्रौ तु हृदये म्लाने संवृतेष्वयनेषु च| यान्ति कोष्ठे परिक्लेदं संवृते सर्वधातवः| क्लिन्नेष्वन्यदपक्वेषु तेष्वासिक्तं प्रदुष्यति| विदग्धेषु पयस्स्वन्यत् पयस्तप्तेष्विवार्पितं| नैशे तस्मादजीर्णेऽन्ने नान्यद्भुञ्जीत भोजनम्||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIrNAhAralakShaNam (58) · Śloka 58
ఉద్గారశుద్ధిరుత్సాహో వేగోత్సర్గో యథోచితః| లఘుతా క్షుత్పిపాసా చ జీర్ణాహారస్య లక్షణం||58||
View original
उद्गारशुद्धिरुत्साहो वेगोत्सर्गो यथोचितः| लघुता क्षुत्पिपासा च जीर्णाहारस्य लक्षणम्||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashanalubdhatvameva viShUcikAyAH kAraNam (59) · Śloka 59
ప్రాయః ప్రజ్ఞాపరాధేన రోగగ్రామః ప్రజాయతే| నృణామశనలుబ్ధానాం విశేషేణ విషూచికా||59||
View original
प्रायः प्रज्ञापराधेन रोगग्रामः प्रजायते| नृणामशनलुब्धानां विशेषेण विषूचिका||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTA buBukShA (11) · Śloka 11
దోషోపనద్ధం యది లీనమన్నం పిత్తోల్బణస్యావృణుయాన్న వహ్నిం| జాయేత దుష్టా తు తతో బుభుక్షా యా మందబుద్ధీన్ విషవన్నిహంతి| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం సూత్రస్థానే మాత్రాశితీయో నామైకాదశోఽధ్యాయః||11||
View original
दोषोपनद्धं यदि लीनमन्नं पित्तोल्बणस्यावृणुयान्न वह्निम्| जायेत दुष्टा तु ततो बुभुक्षा या मन्दबुद्धीन् विषवन्निहन्ति| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने मात्राशितीयो नामैकादशोऽध्यायः||११||
🔊 Audio coming soon