Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতো মাত্রাশিতীযং নামাধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
View original
अथातो मात्राशितीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
11. mātrāśitīyaḥ
Adhikarana mAtrAshanopadeshaH mAtrA cAgnibalApekShiNI (2) · Śloka 2
মাত্রাশী স্যাত্| মাত্রা পুনরগ্নিবলাহারদ্রব্যাপেক্ষিণী||২||
View original
मात्राशी स्यात्| मात्रा पुनरग्निबलाहारद्रव्यापेक्षिणी||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtrAlakShaNam (3) · Śloka 3
কুক্ষেরপ্রতিপীডনমাহারেণ, হৃদযস্যাসংরোধঃ, পার্শ্বযোরবিপাটনমনতিগৌরবমুদরস্য, প্রীণনমিন্দ্রিযাণাং, ক্ষুত্পিপাসোপরতিঃ, স্থানাসনশযনগমনোচ্ছ্বাসপ্রশ্বাসভাষ্যসঙ্কথাসু সুখানুবৃত্তিঃ, সাযং প্রাতশ্চ সুখেন পরিণমনম্, বলবর্ণোপচযকরত্বঞ্চেতি মাত্রাযা লক্ষণম্||৩||
View original
कुक्षेरप्रतिपीडनमाहारेण, हृदयस्यासंरोधः, पार्श्वयोरविपाटनमनतिगौरवमुदरस्य, प्रीणनमिन्द्रियाणां, क्षुत्पिपासोपरतिः, स्थानासनशयनगमनोच्छ्वासप्रश्वासभाष्यसङ्कथासु सुखानुवृत्तिः, सायं प्रातश्च सुखेन परिणमनम्, बलवर्णोपचयकरत्वञ्चेति मात्राया लक्षणम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gurulaghudravyApekShayA mAtrA (4) · Śloka 4
ত্রিভাগসৌহিত্যং বা গুরূণামুপদিশ্যতে| লঘূনামপি নাতিসৌহিত্যম্| অনিলানলগুণবহুলানি হি লঘূনি তুল্যগুণত্বাদগ্নিসন্ধুক্ষণান্যবিধিনা চাল্পদোষাণি| ইতরাণি তু পৃথিবীসলিলগুণবহুলান্যসামান্যাদ্বিপরীতান্যন্যত্র ব্যাযামাগ্নিবলাত্||৪||
View original
त्रिभागसौहित्यं वा गुरूणामुपदिश्यते| लघूनामपि नातिसौहित्यम्| अनिलानलगुणबहुलानि हि लघूनि तुल्यगुणत्वादग्निसन्धुक्षणान्यविधिना चाल्पदोषाणि| इतराणि तु पृथिवीसलिलगुणबहुलान्यसामान्याद्विपरीतान्यन्यत्र व्यायामाग्निबलात्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana amAtrAshanasya doShAH (5) · Śloka 5
অমাত্রা পুনরশনস্য হীনতাঽঽধিক্যং চ| তত্র হীনমাত্রমশনং বলবর্ণোপচযমনোবুদ্ধীন্দ্রিযোপঘাতকরং বিবন্ধকৃদবৃষ্যমনাযুষ্যমনৌজস্যং সারবিধ্মাপনমলক্ষ্মীজননমশীতেশ্চ বাতবিকারাণামাযতনম্| অতিমাত্রং পুনঃ সর্বদোষপ্রকোপনমাহুঃ||৫||
View original
अमात्रा पुनरशनस्य हीनताऽऽधिक्यं च| तत्र हीनमात्रमशनं बलवर्णोपचयमनोबुद्धीन्द्रियोपघातकरं विबन्धकृदवृष्यमनायुष्यमनौजस्यं सारविध्मापनमलक्ष्मीजननमशीतेश्च वातविकाराणामायतनम्| अतिमात्रं पुनः सर्वदोषप्रकोपनमाहुः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasakaviShUcikAsambhavaH (6) · Śloka 6
তেন হি প্রপীড্যমানা বাতাদযো যুগপত্প্রকুপিতাঃ কুক্ষ্যৈকদেশস্থাস্তদেবাপরিপক্বমাবিশ্য বিষ্টম্ভযন্তোঽলসকমভিনির্বর্তযন্তি| সহসা বাধরোত্তরাভ্যাং মার্গাভ্যাং প্রচ্যাবযন্তো বিষূচিকাম্||৬||
View original
तेन हि प्रपीड्यमाना वातादयो युगपत्प्रकुपिताः कुक्ष्यैकदेशस्थास्तदेवापरिपक्वमाविश्य विष्टम्भयन्तोऽलसकमभिनिर्वर्तयन्ति| सहसा वाधरोत्तराभ्यां मार्गाभ्यां प्रच्यावयन्तो विषूचिकाम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasakalakShaNam (7) · Śloka 7
অপি চ- প্রযাতি নোর্ধ্বং নাধস্তাদাহারো ন চ পচ্যতে| আমাশযেঽলসীভূতস্তেন সোঽলসকঃ স্মৃতঃ||৭||
View original
अपि च- प्रयाति नोर्ध्वं नाधस्तादाहारो न च पच्यते| आमाशयेऽलसीभूतस्तेन सोऽलसकः स्मृतः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShUcikAlakShaNam (8) · Śloka 8
বিবিধৈর্বেদনোদ্ভেদৈর্বায্বাদিভৃশকোপতঃ| সূচীভিরিব গাত্রাণি বিধ্যতীতি বিষূচিকা||৮||
View original
विविधैर्वेदनोद्भेदैर्वाय्वादिभृशकोपतः| सूचीभिरिव गात्राणि विध्यतीति विषूचिका||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdhikaviShUcikAlakShaNam (9) · Śloka 9
তত্র বাতঃ শূলানাহাঙ্গমর্দমুখশোষপ্রলাপকম্পমূর্চ্ছাভ্রমজৃম্ভোদ্বে-ষ্টনাক্ষিপ্রবেশশিরোহৃদযাতিরুক্সিরাকুঞ্চনস্তম্ভনানি করোতি||৯||
View original
तत्र वातः शूलानाहाङ्गमर्दमुखशोषप्रलापकम्पमूर्च्छाभ्रमजृम्भोद्वे-ष्टनाक्षिप्रवेशशिरोहृदयातिरुक्सिराकुञ्चनस्तम्भनानि करोति||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAdhikaviShUcikAlakShaNam (10) · Śloka 10
পিত্তং পুনঃ জ্বরাতিসারান্তর্দাহবৈবর্ণ্যতৃষ্ণামদভ্রমপ্রলযানি||১০||
View original
पित्तं पुनः ज्वरातिसारान्तर्दाहवैवर्ण्यतृष्णामदभ्रमप्रलयानि||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmAdhikaviShUcikAlakShaNam (11) · Śloka 11
শ্লেষ্মা তু ছর্দ্যরোচকপ্রসেকাঙ্গসাদাবিপাকশীতজ্বরগাত্রগৌরবাণি||১১||
View original
श्लेष्मा तु छर्द्यरोचकप्रसेकाङ्गसादाविपाकशीतज्वरगात्रगौरवाणि||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasalakShaNam (12) · Śloka 12
বিশেষতস্তু দুর্বলস্যাল্পবহ্নের্বহুশ্লেষ্মণো বাতমূত্রপুরীষবেগবিধারিণোঽন্নপানমনিলপ্রপীডিতং শ্লেষ্মণা বিবদ্ধমার্গমলসত্ত্বাদবহির্মুখীভবত্ ছর্দ্যতীসারবর্জ্যানি যথোক্তানি শূলাদীন্যুপজনযত্যতিমাত্রাণি সোঽলসঃ||১২||
View original
विशेषतस्तु दुर्बलस्याल्पवह्नेर्बहुश्लेष्मणो वातमूत्रपुरीषवेगविधारिणोऽन्नपानमनिलप्रपीडितं श्लेष्मणा विबद्धमार्गमलसत्त्वादबहिर्मुखीभवत् छर्द्यतीसारवर्ज्यानि यथोक्तानि शूलादीन्युपजनयत्यतिमात्राणि सोऽलसः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyAlasakalakShaNam (13) · Śloka 13
অতিমাত্রদুষ্টাস্তু দোষাঃ প্রদুষ্টামবদ্ধমার্গাস্তির্যগ্গচ্ছন্তঃ কদাচিদস্য শরীরং দণ্ডবত্ স্তম্ভযন্তি ততস্তমলসকমসাধ্যং ব্রুবতে||১৩||
View original
अतिमात्रदुष्टास्तु दोषाः प्रदुष्टामबद्धमार्गास्तिर्यग्गच्छन्तः कदाचिदस्य शरीरं दण्डवत् स्तम्भयन्ति ततस्तमलसकमसाध्यं ब्रुवते||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmaviShaM tasyAsAdhyatva~jca (14) · Śloka 14
বিরুদ্ধাধ্যশনাজীর্ণশীলিনঃ পুনরামদোষমামবিষমামনন্তি বিষসদৃশলিঙ্গত্বাত্| তত্পরমসাধ্যানাম্| আশুকারিতযা বিরুদ্ধোপক্রমত্বাচ্চ||১৪||
View original
विरुद्धाध्यशनाजीर्णशीलिनः पुनरामदोषमामविषमामनन्ति विषसदृशलिङ्गत्वात्| तत्परमसाध्यानाम्| आशुकारितया विरुद्धोपक्रमत्वाच्च||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtrayaiva na kRutsnAmAhAraphalamavApyate (15) · Śloka 15
ন চ কেবলং মাত্রযৈব কৃত্স্নমাহারফলমবাপ্তুং শক্যং, স্বভাবাদীনাং ভিন্নফলত্বাত্| তথা হি-গুরুরূক্ষশুষ্কশীতদ্বিষ্টবিষ্টম্ভিবিদাহ্যশুচিবিরুদ্ধাত্যম্বুপানদ্রবমকালে কালে বা কামক্রোধলোভের্ষ্যাহ্রীশোকোদ্বেগভযক্ষুদুপতপ্তেন বা যদন্নপানমুপযুজ্যতে তদপ্যামমেব প্রদূষযতি||১৫||
View original
न च केवलं मात्रयैव कृत्स्नमाहारफलमवाप्तुं शक्यं, स्वभावादीनां भिन्नफलत्वात्| तथा हि-गुरुरूक्षशुष्कशीतद्विष्टविष्टम्भिविदाह्यशुचिविरुद्धात्यम्बुपानद्रवमकाले काले वा कामक्रोधलोभेर्ष्याह्रीशोकोद्वेगभयक्षुदुपतप्तेन वा यदन्नपानमुपयुज्यते तदप्याममेव प्रदूषयति||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake mRudu vamanam (16) · Śloka 16
তত্র সাধ্যমামং দুষ্টমলসীভূতমুল্লিখেত্, পাযযিত্বা সলবণমুষ্ণং বারি||১৬||
View original
तत्र साध्यमामं दुष्टमलसीभूतमुल्लिखेत्, पाययित्वा सलवणमुष्णं वारि||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake tIkShNAni vamanAni (17) · Śloka 17
তথাত্বচ্ছর্দযন্তমতিলীনদোষং কৃষ্ণানাগদন্তীকল্কযুক্তং পাযযেত্| মদনফলকষাযং বা পিপ্পলীসিদ্ধার্থকল্কযুক্তম্| দন্তীমাগধিকাবচূর্ণিতং বা কোশাতকীরসম্| অবস্থাপেক্ষী বা বমনকল্পোক্তানি তীক্ষ্ণবমনানি||১৭||
View original
तथात्वच्छर्दयन्तमतिलीनदोषं कृष्णानागदन्तीकल्कयुक्तं पाययेत्| मदनफलकषायं वा पिप्पलीसिद्धार्थकल्कयुक्तम्| दन्तीमागधिकावचूर्णितं वा कोशातकीरसम्| अवस्थापेक्षी वा वमनकल्पोक्तानि तीक्ष्णवमनानि||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake svedagudavartI (18) · Śloka 18
ততঃ স্বেদবর্ত্তিপ্রণিধানাভ্যামুপাচরেত্||১৮||
View original
ततः स्वेदवर्त्तिप्रणिधानाभ्यामुपाचरेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake shUlaharAH yogAH (19) · Śloka 19
অপি চ- সদ্যঃ সম্যগ্বিশুদ্ধস্য শাম্যন্তি তদুপদ্রবাঃ| শূলে নিরন্নকোষ্ঠেঽদ্ভিঃ কোষ্ণাভিশ্চূর্ণিতাঃ পিবেত্| হিঙ্গুপ্রতিবিষাব্যোষসৌবর্চলবচাঽভযাঃ| অথবা পিপ্পলীমূলং ত্রিবৃতাদারুসৈন্ধবম্| শুণ্ঠীঃ সক্ষীরলবণপিপ্পলীমরিচানি চ| পাঠাম্লবেতসক্ষারযবানীপৌষ্করাণি বা||১৯||
View original
अपि च- सद्यः सम्यग्विशुद्धस्य शाम्यन्ति तदुपद्रवाः| शूले निरन्नकोष्ठेऽद्भिः कोष्णाभिश्चूर्णिताः पिबेत्| हिङ्गुप्रतिविषाव्योषसौवर्चलवचाऽभयाः| अथवा पिप्पलीमूलं त्रिवृतादारुसैन्धवम्| शुण्ठीः सक्षीरलवणपिप्पलीमरिचानि च| पाठाम्लवेतसक्षारयवानीपौष्कराणि वा||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake hi~ggvAdicUrNam (20) · Śloka 2
দ্বিরুত্তরং হিঙ্গুবচাঽগ্নিকুষ্ঠসুবর্চিকাক্ষারবিডাজমোজম্| শূলোদরানাহবিষূচিকার্শোহৃদ্রোগগুল্মোর্ধ্বসমীরণঘ্নম্||২||
View original
द्विरुत्तरं हिङ्गुवचाऽग्निकुष्ठसुवर्चिकाक्षारबिडाजमोजम्| शूलोदरानाहविषूचिकार्शोहृद्रोगगुल्मोर्ध्वसमीरणघ्नम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake tRuTchUlasaMyukte mustAdikvAthaH (21) · Śloka 21
মুস্তাজমোজপূতীকবচাশুণ্ঠ্যগ্নিধান্যকৈঃ| সবালকশঠীবিল্বৈঃ ক্বাথং তৃট্ছূলবান্ পিবেত্||২১||
View original
मुस्ताजमोजपूतीकवचाशुण्ठ्यग्निधान्यकैः| सवालकशठीबिल्वैः क्वाथं तृट्छूलवान् पिबेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake rAsnAdilepodvarttanadhUpana~jca (22) · Śloka 22
রাস্নাকট্ফলষড্গ্রন্থাবৃহতীদ্বযজোঙ্গকৈঃ| গুগ্গুল্বতিবিষাকুষ্ঠপত্রব্যাঘ্রনখাম্বুদৈঃ| কুর্যাচ্ছুষ্কৈঃ সমূত্রৈর্বা লেপোদ্বর্ত্তনধূপনম্||২২||
View original
रास्नाकट्फलषड्ग्रन्थाबृहतीद्वयजोङ्गकैः| गुग्गुल्वतिविषाकुष्ठपत्रव्याघ्रनखाम्बुदैः| कुर्याच्छुष्कैः समूत्रैर्वा लेपोद्वर्त्तनधूपनम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake saruje udare cAnaddhe devadArvAdilepaH (23) · Śloka 23
সরুক্চানদ্ধমুদরমম্লপিষ্টৈঃ প্রলেপযেত্| দারুহৈমবতীকুষ্ঠশতাহ্বাহিঙ্গুসৈন্ধবৈঃ||২৩||
View original
सरुक्चानद्धमुदरमम्लपिष्टैः प्रलेपयेत्| दारुहैमवतीकुष्ठशताह्वाहिङ्गुसैन्धवैः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake koShThArttijidyavacUrNalepaH (24) · Śloka 24
যবচূর্ণশ্চ সক্ষারতক্রঃ কোষ্ঠার্তিজিত্ পরম্||২৪||
View original
यवचूर्णश्च सक्षारतक्रः कोष्ठार्तिजित् परम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake viNmUtrasaMgrahe gudavartiH (25) · Śloka 25
যোজযেত্সৈন্ধবান্তৈশ্চ বর্তিং বিণ্মূত্রসঙ্গ্রহে||২৫||
View original
योजयेत्सैन्धवान्तैश्च वर्तिं विण्मूत्रसङ्ग्रहे||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake svinnasya veShTanam (26) · Śloka 26
নাম্যমানানি চাঙ্গানি ভৃশং স্বিন্নানি বেষ্টযেত্||২৬||
View original
नाम्यमानानि चाङ्गानि भृशं स्विन्नानि वेष्टयेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShUcikAyAM pArShNyordAhaH (27) · Śloka 27
বিষূচ্যামতিবৃদ্ধাযাং পার্ষ্ণ্যোর্দাহঃ প্রশস্যতে||২৭||
View original
विषूच्यामतिवृद्धायां पार्ष्ण्योर्दाहः प्रशस्यते||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShUcikAyAM dvikShArAdi tailAbhya~jjanam (28) · Śloka 28
দ্বিক্ষারজীর্ণপিণ্যাককুষ্ঠারুষ্করচিত্রকৈঃ| সশুক্তসৈন্ধবৈস্তৈলং পক্বমভ্যঞ্জনে হিতম্||২৮||
View original
द्विक्षारजीर्णपिण्याककुष्ठारुष्करचित्रकैः| सशुक्तसैन्धवैस्तैलं पक्वमभ्यञ्जने हितम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhallAtakAdiyamakaH gAtrAyAmakhallIghnaH (29) · Śloka 29
সুচ্ছর্দিতবিরিক্তস্য গাত্রাযামেঽতিদারুণে| ভল্লাতকমধূচ্ছিষ্টজীর্ণপিণ্যাকনাগরৈঃ| ঘৃততৈলং পচেত্সাম্লৈস্তচ্চ খল্লীঘ্নমুত্তমম্||২৯||
View original
सुच्छर्दितविरिक्तस्य गात्रायामेऽतिदारुणे| भल्लातकमधूच्छिष्टजीर्णपिण्याकनागरैः| घृततैलं पचेत्साम्लैस्तच्च खल्लीघ्नमुत्तमम्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana KalliviShUcikAghnamudvartanaM taila~jca (30) · Śloka 30
ত্বক্পত্ররাস্নাগরুশিগ্রুকুষ্ঠৈ রম্লপ্রপিষ্টৈঃ সবচাশতাহ্বৈঃ| উদ্বর্তনং খল্লিবিষূচিকাঘ্নং তৈলং বিপক্বং চ তদর্থকারি||৩০||
View original
त्वक्पत्ररास्नागरुशिग्रुकुष्ठै रम्लप्रपिष्टैः सवचाशताह्वैः| उद्वर्तनं खल्लिविषूचिकाघ्नं तैलं विपक्वं च तदर्थकारि||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShUcyAmupavAsaH saMsarjanakramashca (31) · Śloka 31
তদহশ্চোপবাস্যৈনং বিরিক্তবদুপাচরেত্| সামান্যেনেতি সিদ্ধোক্তা বিষূচ্যলসকক্রিযা||৩১||
View original
तदहश्चोपवास्यैनं विरिक्तवदुपाचरेत्| सामान्येनेति सिद्धोक्ता विषूच्यलसकक्रिया||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sheSheshvAmadoSheShu pAcanadIpanauShadhadAnopadeshaH (32) · Śloka 32
আমদোষেষু ত্বন্নকালে জীর্ণাহারং দোষোপলিপ্তামাশযং স্তিমিতগুরুকোষ্ঠমনন্নাভিলাষিণমভিসমীক্ষ্য পাযযেদ্দোষশেষপাচনার্থমৌষধং বহ্নি সংধুক্ষণার্থঞ্চ||৩২||
View original
आमदोषेषु त्वन्नकाले जीर्णाहारं दोषोपलिप्तामाशयं स्तिमितगुरुकोष्ठमनन्नाभिलाषिणमभिसमीक्ष्य पाययेद्दोषशेषपाचनार्थमौषधं वह्नि संधुक्षणार्थञ्च||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajIrNAhArasya auShadhaniShedhastatra hetushca (33) · Śloka 33
অজীর্ণাহারং পুনর্ন পাযযেত্| যত আমদোষদুর্বলো হ্যগ্নির্যুগপদামদোষমৌষধমাহারজাতং চাশক্তঃ পক্তুম্| অপি চৈশাং বিভ্রমোঽতিবলত্বাদুপরতানলবলমাতুরং সহসৈবাতিপাতযেত্||৩৩||
View original
अजीर्णाहारं पुनर्न पाययेत्| यत आमदोषदुर्बलो ह्यग्निर्युगपदामदोषमौषधमाहारजातं चाशक्तः पक्तुम्| अपि चैशां विभ्रमोऽतिबलत्वादुपरतानलबलमातुरं सहसैवातिपातयेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmadoShANAmapatarpaNenaiva cikitsopadeshaH (34) · Śloka 1
আমদোষজানাং পুনর্বিকারাণামপতর্পণেনৈবোপশমো ভবতি||১||
View original
आमदोषजानां पुनर्विकाराणामपतर्पणेनैवोपशमो भवति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apatarpaNasya traividhyam (35) · Śloka 35
তত্তু ত্রিবিধং লঙ্ঘনং লঙ্ঘনপাচনমবসেবনঞ্চ||৩৫||
View original
तत्तु त्रिविधं लङ्घनं लङ्घनपाचनमवसेवनञ्च||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanam (36) · Śloka 36
তত্র লঙ্ঘনমল্পদোষাণাম্| তেন হ্যনিলানলবৃদ্ধ্যা বাতাতপপরীত ইবাল্পঃ সলিলাশযোঽল্পদোষঃ প্রশোষমাপদ্যতে||৩৬||
View original
तत्र लङ्घनमल्पदोषाणाम्| तेन ह्यनिलानलवृद्ध्या वातातपपरीत इवाल्पः सलिलाशयोऽल्पदोषः प्रशोषमापद्यते||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanapAcanayoH (37) · Śloka 37
লঙ্ঘনপাচনাভ্যাং মধ্যদোষে বাতাতপাভ্যান্ পাংসুভস্মাবকিরণৈরিব চানতিমহান্ সলিলাশযঃ||৩৭||
View original
लङ्घनपाचनाभ्यां मध्यदोषे वातातपाभ्यान् पांसुभस्मावकिरणैरिव चानतिमहान् सलिलाशयः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avasecanam (38) · Śloka 38
বহুদোষাণাং পুনর্দোষাবসেচনমেব কার্যম্| ন হ্যস্রাবিতে পল্বলোদকৌঘে শাল্যাদিপুষ্টির্ভবতি||৩৮||
View original
बहुदोषाणां पुनर्दोषावसेचनमेव कार्यम्| न ह्यस्राविते पल्वलोदकौघे शाल्यादिपुष्टिर्भवति||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santarpaNajanyavyAdherapatarpaNamauShadhamapatarpaNajanye santarpaNa~jca (39) · Śloka 39
তস্মাত্সন্তর্পণনিমিত্তানাং নান্তরেণাপতর্পণমস্তি শান্তিঃ| অপতর্পণনিমিত্তানাঞ্চ নান্তরেণ সন্তর্পণমিতি||৩৯||
View original
तस्मात्सन्तर्पणनिमित्तानां नान्तरेणापतर्पणमस्ति शान्तिः| अपतर्पणनिमित्तानाञ्च नान्तरेण सन्तर्पणमिति||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvAmayeShu nidAnaviparItamauShadhamavacAraNIyam (40) · Śloka 40
এবমন্যেষামপি ব্যাধীনাং যথাস্বং নিদানবিপরীতমৌষধমবচারযেত্||৪০||
View original
एवमन्येषामपि व्याधीनां यथास्वं निदानविपरीतमौषधमवचारयेत्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAdhiviparItatadarthakAricikitsayoshcAvasaraH (41) · Śloka 41
সতি ত্বনুবন্ধে নিদানবিপরীতমপাস্য ব্যাধিবিপরীতমেব তদর্থকারি বা||৪১||
View original
सति त्वनुबन्धे निदानविपरीतमपास्य व्याधिविपरीतमेव तदर्थकारि वा||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirAmAderabhya~ggAdividhAnam (42) · Śloka 42
বিমুক্তামদোষস্য পুনঃ পরিক্বামদোষশেষস্য দীপ্তে চাগ্নাবভ্যঙ্গাস্থাপনানুবাসনং বিবিধস্নেহপানং চ যুক্ত্যা প্রযোজ্যম্| প্রসমীক্ষ্য দোষৌষধাদীনামবস্থান্তরাণি||৪২||
View original
विमुक्तामदोषस्य पुनः परिक्वामदोषशेषस्य दीप्ते चाग्नावभ्यङ्गास्थापनानुवासनं विविधस्नेहपानं च युक्त्या प्रयोज्यम्| प्रसमीक्ष्य दोषौषधादीनामवस्थान्तराणि||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyAmadoShavataH lakShaNam (43) · Śloka 43
ভবন্তি চাত্র- যঃ শ্যাবদন্তৌষ্ঠনখোঽল্পসংজ্ঞঃ ছর্দ্যর্দিতোঽন্তর্গততাম্রনেত্রঃ| ক্ষামস্বরঃ স্রস্তসমস্তসন্ধি- র্যাযান্নরোঽসৌ পুনরাগমায||৪৩||
View original
भवन्ति चात्र- यः श्यावदन्तौष्ठनखोऽल्पसंज्ञः छर्द्यर्दितोऽन्तर्गतताम्रनेत्रः| क्षामस्वरः स्रस्तसमस्तसन्धि- र्यायान्नरोऽसौ पुनरागमाय||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShUcikAghnAH vyoShAdya~jjanam (44) · Śloka 44
ব্যোষং করঞ্জস্য ফলং হরিদ্রে মূলং সমাবাপ্য চ মাতুলুঙ্গাঃ| ছাযাবিশুষ্কা গুলিকাঃ কৃতাস্তা হন্যুর্বিষূচীং নযনাঞ্জনেন||৪৪||
View original
व्योषं करञ्जस्य फलं हरिद्रे मूलं समावाप्य च मातुलुङ्गाः| छायाविशुष्का गुलिकाः कृतास्ता हन्युर्विषूचीं नयनाञ्जनेन||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShUcikAghnI shirIShAdivartiH (45) · Śloka 45
শিরীষনক্তাহ্বফণিজ্জবীজত্রাযন্ত্যপামার্গফলৈশ্চ বর্ত্তিঃ| বস্তস্য মূত্রেণ বিষূচিকাঘ্নী প্রলেপধূপাঞ্জননস্যযোগৈঃ||৪৫||
View original
शिरीषनक्ताह्वफणिज्जबीजत्रायन्त्यपामार्गफलैश्च वर्त्तिः| बस्तस्य मूत्रेण विषूचिकाघ्नी प्रलेपधूपाञ्जननस्ययोगैः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajIrNasya traividhyam (46) · Śloka 46
অজীর্ণং চ কফাদামং বিষ্টব্ধমনিলাদ্ভবেত্| বিদগ্ধং পিত্তকোপেন ত্রিপ্রকারমিতি স্মৃতম্||৪৬||
View original
अजीर्णं च कफादामं विष्टब्धमनिलाद्भवेत्| विदग्धं पित्तकोपेन त्रिप्रकारमिति स्मृतम्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmAjIrNalakShaNam (47) · Śloka 47
তত্রামে গুরুতোত্ক্লেদঃ শোফো গণ্ডাক্ষিকূটযোঃ| উদ্গারশ্চ যথাভুক্তমবিদগ্ধঃ প্রবর্ত্ততে||৪৭||
View original
तत्रामे गुरुतोत्क्लेदः शोफो गण्डाक्षिकूटयोः| उद्गारश्च यथाभुक्तमविदग्धः प्रवर्त्तते||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShTabdhAjIrNalakShaNam (48) · Śloka 48
বিষ্টব্ধে শূলমাধ্মানং বিবিধা বাতবেদনাঃ| মলবাতপ্রবৃত্তিশ্চ স্তম্ভো মোহোঽঙ্গপীডনম্||৪৮||
View original
विष्टब्धे शूलमाध्मानं विविधा वातवेदनाः| मलवातप्रवृत्तिश्च स्तम्भो मोहोऽङ्गपीडनम्||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidagdhAjIrNalakShaNam (49) · Śloka 49
বিদগ্ধে ভ্রমতৃণ্মূর্চ্ছাঃ পিত্তাচ্চ বিবিধা রুজাঃ| উদ্গারশ্চ সধূমাম্লঃ স্বেদো দাহশ্চ জাযতে||৪৯||
View original
विदग्धे भ्रमतृण्मूर्च्छाः पित्ताच्च विविधा रुजाः| उद्गारश्च सधूमाम्लः स्वेदो दाहश्च जायते||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmAdyajIrNeShu cikitsAsUtram (50) · Śloka 50
লঙ্ঘনং কার্যমামে তু বিষ্টব্ধে স্বেদনং ভৃশম্| বিদগ্ধে বমনম্ যদ্বা যথাবস্থং হিতং ভবেত্||৫০||
View original
लङ्घनं कार्यमामे तु विष्टब्धे स्वेदनं भृशम्| विदग्धे वमनम् यद्वा यथावस्थं हितं भवेत्||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vilambikAlakShaNaM pratIkArashca (51) · Śloka 51
গরীযসো ভবেল্লীনাদামাদেব বিলম্বিকা| কফবাতানুবিদ্ধামলিঙ্গা তত্সমসাধনা||৫১||
View original
गरीयसो भवेल्लीनादामादेव विलम्बिका| कफवातानुविद्धामलिङ्गा तत्समसाधना||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasasheShAjIrNalakShaNaM pratIkArashca (52) · Śloka 52
রসশেষেঽন্নবিদ্বেষো হৃদযাশুদ্ধিগৌরবে| তত্রাভুক্ত্বা দিবা স্বপ্যাত্ক্ষুদ্বানদ্যাল্লঘু প্রতি||৫২||
View original
रसशेषेऽन्नविद्वेषो हृदयाशुद्धिगौरवे| तत्राभुक्त्वा दिवा स्वप्यात्क्षुद्वानद्याल्लघु प्रति||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnyanurodhena bhojyauShadhayoH pAkakAlaH (53) · Śloka 53
যামৈশ্চতুর্ভির্দ্বাভ্যাং চ ভোজ্যভৈষজ্যযোঃ সমে| পাকোঽগ্নৌ যুক্তযোর্দ্রাক্চ তীক্ষ্ণে মন্দে পুনশ্চিরাত্||৫৩||
View original
यामैश्चतुर्भिर्द्वाभ्यां च भोज्यभैषज्ययोः समे| पाकोऽग्नौ युक्तयोर्द्राक्च तीक्ष्णे मन्दे पुनश्चिरात्||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mandAgneH sabhaktauShadhadAnaM pUrvAhNe bhojana~jca (54) · Śloka 54
সভক্তমৌষধং তস্মান্মন্দাগ্নেরবচারযেত্| পূর্বাহ্ণে ভোজনং সাত্ম্যং লঘু দীপনবৃংহণম্||৫৪||
View original
सभक्तमौषधं तस्मान्मन्दाग्नेरवचारयेत्| पूर्वाह्णे भोजनं सात्म्यं लघु दीपनबृंहणम्||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvAhNabhojane~ajIrNe~api sAyaMbhojanopadeshaH (55) · Śloka 55
প্রাতরাশে ত্বজীর্ণেঽপি সাযমাশো ন দুষ্যতি| অজীর্ণে সাযমাশে তু প্রাতরাশো হি দুষ্যতি||৫৫||
View original
प्रातराशे त्वजीर्णेऽपि सायमाशो न दुष्यति| अजीर्णे सायमाशे तु प्रातराशो हि दुष्यति||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAtarAshe~ajIrNe~api sAyamAshAnumatau yuktiH (56) · Śloka 56
দিবা প্রবোধ্যতেঽর্কেণ হৃদযং পুণ্ডরীকবত্| তস্মিন্বিবুদ্ধে স্রোতাংসি স্ফুটত্বং যান্তি সর্বশঃ| ব্যাযামাচ্চ বিচারাচ্চ বিক্ষিপ্তত্বাচ্চ চেতসঃ| ন ক্লেদমুপগচ্ছন্তি দিবা তেনাস্য ধাতবঃ| অক্লিন্নেষ্বন্নমাসিক্তমত্যন্তেন ন দুষ্যতি| অবিদগ্ধেষ্বিব পযস্স্বন্যত্সম্মিশ্রিতং পযঃ||৫৬||
View original
दिवा प्रबोध्यतेऽर्केण हृदयं पुण्डरीकवत्| तस्मिन्विबुद्धे स्रोतांसि स्फुटत्वं यान्ति सर्वशः| व्यायामाच्च विचाराच्च विक्षिप्तत्वाच्च चेतसः| न क्लेदमुपगच्छन्ति दिवा तेनास्य धातवः| अक्लिन्नेष्वन्नमासिक्तमत्यन्तेन न दुष्यति| अविदग्धेष्विव पयस्स्वन्यत्सम्मिश्रितं पयः||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAyamAshe~ajIrNe prAtarAshasya niShedhe yuktiH (57) · Śloka 57
রাত্রৌ তু হৃদযে ম্লানে সংবৃতেষ্বযনেষু চ| যান্তি কোষ্ঠে পরিক্লেদং সংবৃতে সর্বধাতবঃ| ক্লিন্নেষ্বন্যদপক্বেষু তেষ্বাসিক্তং প্রদুষ্যতি| বিদগ্ধেষু পযস্স্বন্যত্ পযস্তপ্তেষ্বিবার্পিতং| নৈশে তস্মাদজীর্ণেঽন্নে নান্যদ্ভুঞ্জীত ভোজনম্||৫৭||
View original
रात्रौ तु हृदये म्लाने संवृतेष्वयनेषु च| यान्ति कोष्ठे परिक्लेदं संवृते सर्वधातवः| क्लिन्नेष्वन्यदपक्वेषु तेष्वासिक्तं प्रदुष्यति| विदग्धेषु पयस्स्वन्यत् पयस्तप्तेष्विवार्पितं| नैशे तस्मादजीर्णेऽन्ने नान्यद्भुञ्जीत भोजनम्||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIrNAhAralakShaNam (58) · Śloka 58
উদ্গারশুদ্ধিরুত্সাহো বেগোত্সর্গো যথোচিতঃ| লঘুতা ক্ষুত্পিপাসা চ জীর্ণাহারস্য লক্ষণম্||৫৮||
View original
उद्गारशुद्धिरुत्साहो वेगोत्सर्गो यथोचितः| लघुता क्षुत्पिपासा च जीर्णाहारस्य लक्षणम्||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashanalubdhatvameva viShUcikAyAH kAraNam (59) · Śloka 59
প্রাযঃ প্রজ্ঞাপরাধেন রোগগ্রামঃ প্রজাযতে| নৃণামশনলুব্ধানাং বিশেষেণ বিষূচিকা||৫৯||
View original
प्रायः प्रज्ञापराधेन रोगग्रामः प्रजायते| नृणामशनलुब्धानां विशेषेण विषूचिका||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTA buBukShA (11) · Śloka 11
দোষোপনদ্ধং যদি লীনমন্নং পিত্তোল্বণস্যাবৃণুযান্ন বহ্নিম্| জাযেত দুষ্টা তু ততো বুভুক্ষা যা মন্দবুদ্ধীন্ বিষবন্নিহন্তি| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতাবষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং সূত্রস্থানে মাত্রাশিতীযো নামৈকাদশোঽধ্যাযঃ||১১||
View original
दोषोपनद्धं यदि लीनमन्नं पित्तोल्बणस्यावृणुयान्न वह्निम्| जायेत दुष्टा तु ततो बुभुक्षा या मन्दबुद्धीन् विषवन्निहन्ति| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने मात्राशितीयो नामैकादशोऽध्यायः||११||
🔊 Audio coming soon