Adhikarana atha shastrakarmavidhirnAmAShTatriMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧਿਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातः शस्त्रकर्मविधिं नामाध्यायं व्याख़्याख़्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shastrakarmaviShayaH (2) · Śloka 2
ਦ੍ਵਿਵਿਧੇ ਹਿ ਵ੍ਯਾਧਾਵੁਪਾਯਾਪੇਕ੍ਸੇ ਨਿਜ ਆਗਨ੍ਤੌ ਵਾ ਭੇਸਜ- ਵਿਸਯਾਤੀਤੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ||੨||
द्विविधे हि व्याधावुपायापेक्षे निज आगन्तौ वा भेषज- विषयातीते शस्त्रकर्म प्रयुज्यते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shoPAvasthAyAM cikitsAvisheShaH (3) · Śloka 3
ਸ ਚਾਮਯਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸ਼੍ਵਯਥੁਪੂਰ੍ਵਕੋ ਭਵਤਿ| ਅਤਃ ਸ਼ੋਫਾ ਵਸ੍ਥਸ੍ਯੈਵ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਰਕ੍ਤਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਤ੍ਮਕਤਾਮੁਪ ਲਕ੍ਸ੍ਯ ਪਾਕਭਯਾਦ੍ਯਥਾਸ੍ਵਮੁਪਵਾਸਲੇਪਸੇਕਾਸਙ੍ਮੋਕ੍ਸਕਸਾ ਯਗ਼ਤਪਾਨਸ਼ੋਧਨਾਨਿ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਤਥਾਪ੍ਯਨੁਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਪ੍ਰਵਿ ਲਯਨਮ੍| ਅਵਿਲੀਯਮਾਨੇ ਚੋਪਨਾਹਨਮ੍||੩||
स चामयः प्रायेण श्वयथुपूर्वको भवति| अतः शोफा वस्थस्यैव वातपित्तकफरक्तसंसर्गसन्निपातात्मकतामुप लक्ष्य पाकभयाद्यथास्वमुपवासलेपसेकासृङ्मोक्षकषा यग़ृतपानशोधनानि प्रयुञ्जीत| तथाप्यनुपशाम्यति प्रवि लयनम्| अविलीयमाने चोपनाहनम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmashoPalakShaNam (4) · Śloka 4
ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੋਫਸ੍ਯਾਮਲਕ੍ਸਣਮਲ੍ਪਤਾ ਚਾਲ੍ਪੋਸ੍ਮਰੁਜਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸ ਵਰ੍ਣਤਾ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਚ||੪||
तत्र शोफस्यामलक्षणमल्पता चाल्पोष्मरुजत्वं त्वक्स वर्णता स्थैर्यं च||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pacyamAnashoPalakShaNam (5) · Śloka 5
ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਵਿਵਰ੍ਣੋ ਬਸ੍ਤਿਰਿਵਾਤਤਃ| ਸਂਰਮ੍ਭਸ਼ੂਲਰਾਗ- ਦਾਹੋਸਾਰੁਚਿਤਸ੍ਣਾਜ੍ਵਰਾਰਤਿਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸਹਤ੍ਵਾਨਿਦ੍ਰਤਾਸਮਨ੍ਵਿਤੋ ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਯਤਿ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸ਼ੋਸਯਤਿ ਪ੍ਰਦੇਹਂ ਸਰ੍ਸਪਕਲ੍ਕੋਪਲਿਪ੍ਤ ਇਵ ਚਿਮਿਚਿਮਾਯਤੇ ਪਿਪੀਲਿਕਾਭਿਰਿਵ ਸਂਸਰ੍ਪ੍ਯਤੇ ਪੀਡ੍ਯਤ ਇਵ ਪਾਣਿਨਾ ਗ਼ਟ੍ਯਤ ਇਵਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਤਾਡ੍ਯਤ ਇਵ ਦਣ੍ਡੇਨ ਤੁਦ੍ਯਤ ਇਵ ਸੂਚੀਭਿਰ੍ਭਿਦ੍ਯਤ ਇਵ ਸ਼ਕ੍ਤਿਭਿਸ਼੍ਛਿਦ੍ਯਤ ਇਵ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਦਸ਼੍ਯਤ ਏਵ ਵਸ਼੍ਚਿਕੈਰ੍ਦਹ੍ਯਤ ਇਵਾਗ੍ਨਿਕ੍ਸਾਰਾਭ੍ਯਾਂ ਮਥ੍ਯਤ ਇਵੋਮੁਲ੍ਕੇਨ||੫||
पच्यमानस्तु विवर्णो बस्तिरिवाततः| संरम्भशूलराग- दाहोषारुचितृष्णाज्वरारतिस्पर्शासहत्वानिद्रतासमन्वितो विष्यन्दयति सर्पिः शोषयति प्रदेहं सर्षपकल्कोपलिप्त इव चिमिचिमायते पिपीलिकाभिरिव संसर्प्यते पीड्यत इव पाणिना ग़ट्यत इवाङ्गुल्या ताड्यत इव दण्डेन तुद्यत इव सूचीभिर्भिद्यत इव शक्तिभिश्छिद्यत इव शस्त्रेण दश्यत एव वृश्चिकैर्दह्यत इवाग्निक्षाराभ्यां मथ्यत इवोमुल्केन||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvashoPalakShaNAni (6) · Śloka 6
ਪਕ੍ਵੇ ਤੁ ਗਤਵੇਗਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਮ੍ਲਾਨਤਾ ਤ੍ਵਕਿਸ਼ਥਿਲਤਾ ਬਲੀ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਃ ਪਾਣ੍ਡੁਤਾ ਮਧ੍ਯੋਨ੍ਨਤਤਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਵਪੀਡਿਤਮੁਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁ ਨ੍ਨਮਨਂ ਬਸ੍ਤਾਵਿਵੋਦਕਸ੍ਯ ਪੂਯਸ੍ਯ ਸਞ੍ਚਰਣਂ ਕਣ੍ਡੁਸਂਰਮ੍ਭ ਸ਼ੂਲਾਦ੍ਯੁਪਸ਼ਮਸ਼੍ਚ||੬||
पक्वे तु गतवेगत्वं प्रम्लानता त्वकिशथिलता बली प्रादुर्भावः पाण्डुता मध्योन्नतताङ्गुल्यवपीडितमुक्ते प्रत्यु न्नमनं बस्ताविवोदकस्य पूयस्य सञ्चरणं कण्डुसंरम्भ शूलाद्युपशमश्च||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shoPapAke tridoShasambandhaH (7) · Śloka 7
ਸ਼ੂਲਂ ਨਰ੍ਤੇਨਿਲਾਦ੍ਦਾਹਃ ਪਿਤ੍ਤਾਚ੍ਛੋਫਃ ਕਫੋਦਯਾਤ੍| ਰਾਗੋ ਰਕ੍ਤਾਚ੍ਚ ਪਾਕਃ ਸ੍ਯਾਦਤੋ ਦੋਸੈਃ ਸਸ਼ੋਣਿਤੈਃ||੭||
शूलं नर्तेऽनिलाद्दाहः पित्ताच्छोफः कफोदयात्| रागो रक्ताच्च पाकः स्यादतो दोषैः सशोणितैः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAkalakShaNAni (8) · Śloka 8
ਪਾਕੇਤਿਵਤ੍ਤੇ ਸੁਸਿਰਸ੍ਤਨੁਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਭਕ੍ਸਿਤਃ| ਬਲੀਭਿਰਾਚਿਤਃ ਸ਼੍ਯਾਵਃ ਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਤਨੂਰੁਹਃ||੮||
पाकेऽतिवृत्ते सुषिरस्तनुत्वग्दोषभक्षितः| बलीभिराचितः श्यावः शीर्यमाणतनूरुहः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktapAkalakShaNam (9) · Śloka 9
ਕਫਜੇਸੁ ਤੁ ਸ਼ੋਫੇਸੁ ਕੇਸੁਚਿਦ੍ਗਮ੍ਭੀਰਤ੍ਵਾਦ੍ਰਕ੍ਤਮੇਵ ਵਿਪ ਚ੍ਯਤੇ| ਤਤਸ਼੍ਚਾਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਪਕ੍ਵਲਿਙ੍ਗਂ ਭਵਤਿ| ਯਤ੍ਰ ਹਿ ਤ੍ਵਕ੍ਸਾ ਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਸ਼ੀਤਸ਼ੋਫਤਾਲ੍ਪਰੁਜਤਾਸ਼੍ਮਵਚ੍ਚ ਗ਼ਨਤਾ, ਨ ਤਤ੍ਰ ਮੋਹ ਮੁਪੇਯਾਤ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਪਾਕਮਿਤ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ||੯||
कफजेषु तु शोफेषु केषुचिद्गम्भीरत्वाद्रक्तमेव विप च्यते| ततश्चास्पष्टं पक्वलिङ्गं भवति| यत्र हि त्वक्सा वर्ण्यं शीतशोफताल्परुजताश्मवच्च ग़नता, न तत्र मोह मुपेयात्तं रक्तपाकमित्याचक्षते||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktapAke dAraNapATanayoH prayogasthAnaBedaH (10) · Śloka 10
ਅਥੈਨਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪਕ੍ਵਮਵਧਾਰ੍ਯ ਭੀਰੁਵਦ੍ਧਬਾਲਦੁਰ੍ਬਲਕ੍ਲੀ ਬਕ੍ਸੀਣਗਰ੍ਭਿਣੀਵਿਸਾਰ੍ਦਿਤਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਮੇਸੁ ਪਾਕੋਦ੍ਧਤਦੋਸੇਸੁ ਚ ਪਿਣ੍ਡਿਤੇਸੁ ਸਨ੍ਧਿਮਰ੍ਮਾਸ਼੍ਰਿਤੇਸ੍ਵਲ੍ਪੇਸੁ ਵਾ ਸ਼ੋਫੇਸੁ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਦਾਰਣਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ| ਇਤਰੇਸੁ ਪਾਟਨਮ੍||੧੦||
अथैनं सम्यक्पक्वमवधार्य भीरुवृद्धबालदुर्बलक्ली बक्षीणगर्भिणीविषार्दितशस्त्रक्षामेषु पाकोद्धतदोषेषु च पिण्डितेषु सन्धिमर्माश्रितेष्वल्पेषु वा शोफेषु तीक्ष्णोष्ण द्रव्यैर्दारणं कुर्वीत| इतरेषु पाटनम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmapATanadoShAH (11) · Śloka 11
ਆਮਪਾਟਨੇ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਵ੍ਯਾਪਾਦਨਂ ਸ਼ੋਣਿਤਾਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵੇਦ ਨਾਤਿਵਦ੍ਧਿਰਵਦਰਣਂ ਕ੍ਸਤਵਿਸਰ੍ਪੋ ਵਾ ਸ੍ਯਾਤ੍||੧੧||
आमपाटने सिरास्नायुव्यापादनं शोणितातिप्रवृत्तिर्वेद नातिवृद्धिरवदरणं क्षतविसर्पो वा स्यात्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvasyApATane doShaH (12) · Śloka 12
ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਨਨ੍ਤਃ ਪੁਨਃ ਪੂਯਃ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯ੍ਵਸਗਾਮਿਸਮ੍| ਵਿਵਦ੍ਧੋ ਦਹਤਿ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਤਣੋਲਪਮਿਵਾਨਲਃ||੧੨||
तिष्ठन्नन्तः पुनः पूयः सिरास्नाय्वसृगामिषम्| विवृद्धो दहति क्षिप्रं तृणोलपमिवानलः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aj~javaidyanindA (13) · Śloka 13
ਯਸ਼੍ਛਿਨਤ੍ਤ੍ਯਾਮਮਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਵਮੁਪੇਕ੍ਸਤੇ| ਸ਼੍ਵਪਚਾਵਿਵ ਵਿਜ੍ਞੇਯੌ ਤਾਵਨਿਸ਼੍ਚਿਤਕਾਰਿਣੌ||੧੩||
यश्छिनत्त्याममज्ञानाद्यश्च पक्वमुपेक्षते| श्वपचाविव विज्ञेयौ तावनिश्चितकारिणौ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shastrakarmaNaH prAgvidhirapavAdashca (14) · Śloka 14
ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਭੋਜਯੇਦਿਸ੍ਟਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਮਦ੍ਯਞ੍ਚ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਨ ਮੂਰ੍ਛਤ੍ਯਨ੍ਨਸਂਯੋਗਾਨ੍ਮਤ੍ਤਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨ ਬੁਧ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮੂਢਗਰ੍ਭੋਦਰਾਸ਼੍ਮਰੀਮੁਖਰੋਗੇਭ੍ਯਃ||੧੪||
प्राक् शस्त्राद्भोजयेदिष्टं तीक्ष्णं मद्यञ्च पाययेत्| न मूर्छत्यन्नसंयोगान्मत्तः शस्त्रं न बुध्यते| अन्यत्र मूढगर्भोदराश्मरीमुखरोगेभ्यः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shastrakarmavidhiH (15) · Śloka 15
ਅਥੋਪਹਤਯਨ੍ਤ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਜਾਮ੍ਬਵੌਸ੍ਠਪਿਚੁਪ੍ਲੋਤਪਤ੍ਰ ਸੂਤ੍ਰਚਰ੍ਮਪਟ੍ਟਮਧੁਸ੍ਨੇਹਕਸਾਯਾਲੇਪਕਲ੍ਕਸੇਕੋਦਕੁਮ੍ਭਸ਼ੀ ਤੋਸ੍ਣੋਦਕਕਟਾਹਵ੍ਯਜਨਾਦਿਵ੍ਰਣੋਪਯੋਗਿ ਸਰ੍ਵੋਪਕਰਣਮਾ ਸ਼੍ਰਿਤਸ਼ਯਨੀਯਮੁਪਸ੍ਥਿਤਸ੍ਥਿਰਸ੍ਨੇਹਬਲਵਦਵਲਮ੍ਬਕਪੁਰੁਸ ਮਿਸ੍ਟੇਹਨਿ ਮੁਹੂਰ੍ਤੇ ਚ ਦਧ੍ਯਕ੍ਸਤਾਨ੍ਨਪਾਨਰੁਕ੍ਮਰਤ੍ਨਾਰ੍ਚਿਤਵਿਪ੍ਰਂ ਪ੍ਰਣਤੇਸ੍ਟਦੇਵਤਂ ਕਤਮਙ੍ਗਲਂ ਭੁਕ੍ਤਵਨ੍ਤਮਾਤੁਰਂ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖ਼ਮੁਪ ਵੇਸ਼੍ਯ ਸਂਵੇਸ਼੍ਯ ਵਾ ਯਨ੍ਤ੍ਰਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਮੁਖ਼ੋ ਵੈਦ੍ਯੋ ਮਰ੍ਮਸਿ ਰਾਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਧਮਨੀਃ ਪਰਿਹਰਨਨੁਲੋਮਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨਿਦਧ੍ਯਾਦਾ ਪੂਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਸਕਦੇਵਾਹਰੇਚ੍ਛਸ੍ਰਮਾਸ਼ੁ ਚ| ਮਹਤ੍ਸ੍ਵਪਿ ਚ ਪਾਕੇਸੁ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪਦਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਨ੍ਤਰਂ ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਨ੍ਤਰਂ ਵਾ ਭਿਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਵਿਵਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਵਾਮਪ੍ਰਦਸ਼ਿਨ੍ਯੈਸਿਤ੍ਵਾ ਨਾਤਿ ਵਿਵਤ੍ਤੇ ਗਮ੍ਭੀਰਮਾਂਸਲੇ ਚੈਸਣ੍ਯਾ ਵਿਪਰੀਤੇ ਕਰੀਰਾਦਿਨਾਲੇ ਨਾਤਿਸਂਵਤੇ ਸੂਕਰਵਾਲੇਨ||੧੫||
अथोपहृतयन्त्रशस्त्रक्षाराग्निजाम्बवौष्ठपिचुप्लोतपत्र सूत्रचर्मपट्टमधुस्नेहकषायालेपकल्कसेकोदकुम्भशी तोष्णोदककटाहव्यजनादिव्रणोपयोगि सर्वोपकरणमा श्रितशयनीयमुपस्थितस्थिरस्नेहबलवदवलम्बकपुरुष मिष्टेऽहनि मुहूर्ते च दध्यक्षतान्नपानरुक्मरत्नार्चितविप्रं प्रणतेष्टदेवतं कृतमङ्गलं भुक्तवन्तमातुरं प्राङ्मुख़मुप वेश्य संवेश्य वा यन्त्रयित्वा प्रत्यङ्मुख़ो वैद्यो मर्मसि रास्नायुसन्ध्यस्थिधमनीः परिहरननुलोमं शस्त्रं निदध्यादा पूयदर्शनात्सकृदेवाहरेच्छस्रमाशु च| महत्स्वपि च पाकेषु द्व्यङ्गुलं शस्त्रपदमुक्तम्| द्व्यङ्गुलान्तरं त्र्यङ्गुलान्तरं वाऽ भिसमीक्ष्य विवृत्ते प्रदेशे वामप्रदशिन्यैषित्वा नाति विवृत्ते गम्भीरमांसले चैषण्या विपरीते करीरादिनाले नातिसंवृते सूकरवालेन||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNakaraNasthAnaM vraNasvarUpa~jca (16) · Śloka 16
ਯਤੋ ਗਤਾਂ ਗਤਿਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦੁਤ੍ਸਙ੍ਗੋ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਚ| ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਵ੍ਰਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸੁਵਿਭਕ੍ਤਂ ਨਿਰਾਸ਼ਯਮ੍| ਆਯਤਞ੍ਚ ਵਿਸ਼ਾਲਞ੍ਚ ਯਥਾ ਦੋਸੋ ਨ ਤਿਸ੍ਠਤਿ||੧੬||
यतो गतां गतिं विद्यादुत्सङ्गो यत्र यत्र च| तत्र तत्र व्रणं कुर्यात्सुविभक्तं निराशयम्| आयतञ्च विशालञ्च यथा दोषो न तिष्ठति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shastrakarmaNi vaidyaguNAH vaidyAshritAH prashastaguNAH (17) · Śloka 17
ਸ਼ੌਰ੍ਯਮਾਸ਼ੁਕ੍ਰਿਯਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਸ੍ਵੇਦਵੇਪਥੁਮ੍| ਅਸਮ੍ਮੋਹਸ਼੍ਚ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੧੭||
शौर्यमाशुक्रिया तीक्ष्णं शस्त्रमस्वेदवेपथुम्| असम्मोहश्च वैद्यस्य शस्त्रकर्मणि शस्यते||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tiryakCedaviShayaH (18) · Śloka 18
ਤਤ੍ਰ ਭ੍ਰੂਗਣ੍ਡਲਲਾਟਾਕ੍ਸਿਕੂਟੌਸ੍ਠਦਨ੍ਤਵੇਸ੍ਟਮਨ੍ਯਾਕਣ੍ਠਜਤ੍ਰੁ ਕਕ੍ਸ੍ਯਾਕੁਲ੍ਕ੍ਸਿਵਙ੍ਕ੍ਸਣੇਸੁ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਛੇਦ ਇਸ੍ਟਃ||੧੮||
तत्र भ्रूगण्डललाटाक्षिकूटौष्ठदन्तवेष्टमन्याकण्ठजत्रु कक्ष्याकुल्क्षिवङ्क्षणेषु तिर्यक्छेद इष्टः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aviShaye tiryakCede doShAH (19) · Śloka 19
ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੂਪਗ਼ਾਤੋਤਿਵੇਦਨਾ ਚਿਰਾਦ੍ਵ੍ਰਣਸਂਰੋਹੋ ਮਾਂਸਸ੍ਕਨ੍ਦੀ ਚ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਚ੍ਛੇਦਾਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ||੧੯||
अन्यत्र तु सिरास्नायूपग़ातोऽतिवेदना चिराद्व्रणसंरोहो मांसस्कन्दी च तिर्यक्च्छेदाद्भवन्ति||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shastrAvacAraNottaraM karma (20) · Śloka 20
ਤਤਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਵਚਾਰ੍ਯ ਸ਼ੀਤਾਭਿਰਦ੍ਭਿਰਾਤੁਰਮਾਸ਼ਵਾਸ੍ਯ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਪੀਡ੍ਯਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਵ੍ਰਣਮਪਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲ੍ਯ ਕਸਾਯੇਣ ਵ੍ਰਣਾਤ੍ ਪ੍ਲੋਤੇਨਾਮ੍ਭੋਪਨੀਯ ਵੇਦਨਾਰਕ੍ਸੋਗ਼੍ਨੈਰ੍ਗੁਗ੍ਗੁਲ੍ਵਗਰੁਸਰ੍ਜਰਸਵਚਾ ਗੌਰਸਰ੍ਸਪਹਿਙ੍ਗੁਲਵਣਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰੈਃ ਸਗ਼ਤੈਰ੍ਵ੍ਰਣਂ ਧੂਪਯਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾ ਸ੍ਵਮੌਸਧੇਨ ਮਧੁਗ਼ਤਤਿਲਕਲ੍ਕੈਸ਼੍ਚ ਦਿਗ੍ਧਾਂ ਵਰ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਣਿ ਧਾਯ ਕਲ੍ਕੇਨ ਪੂਰਯਿਤ੍ਵਾ ਨਾਤਿਭਸ੍ਟਯਵਸਕ੍ਤੁਭਿਰ੍ਗ਼ਤਾ ਕ੍ਤੈਰ੍ਭਾਜਨਾਨ੍ਤੇਮ੍ਭਸਾ ਦਕ੍ਸਿਣਾਙ੍ਗੁਲੀਭਿਃ ਸੁਮਦਿਤੈਰਵਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਗ਼ਨਾਂ ਕਵਲਿਕਾਂ ਦਤ੍ਵਾ ਸਵ੍ਯਦਕ੍ਸਿਣਾਨ੍ਯਤਰਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਜੁਮਨਾ ਵਿਦ੍ਧਮਸਙ੍ਕੁਚਿਤਂ ਮਦੁਪਟ੍ਟਂ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਦ੍ਭਵਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਸ੍ਤ੍ਰਿਰ੍ਵਾ ਵੇਸ੍ਟਯੇਦ੍ਵ੍ਰਣਾਨ੍| ਸਕਦੇਵ ਪਰਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਾਭਿਗ਼ਾਤਜਾਨ੍| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਤਰੁਜਾਯਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਤਤਾਯਾਂ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਸਰ੍ਪਿਸੋਸ੍ਣੇਨ ਵ੍ਰਣਂ ਸਿਞ੍ਚੇਤ੍| ਉਦਕੁਮ੍ਭਾਚ੍ਚਾਪੋ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸਯਨ੍ ਪਰਿਤੋ ਪਰ੍ਣ ਸ਼ਬਰ੍ਯਾਦਿਭਿਰਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਰਕ੍ਸੋ ਭਿਭਵਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਮ੍| ਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਬਲਿਮੁਪਹਰੇਤ੍| ਧਾਰਯੇਚ੍ਚ ਸ਼ਿਰਸਾ| ਲਕ੍ਸ੍ਮੀ ਗੁਹਾਮਤਿਗੁਹਾਂ ਜਟਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣੀਮ੍| ਵਚਾਂ ਛਤ੍ਰਾਮਤਿਚ੍ਛਤ੍ਰਾਂ ਦੂਰ੍ਵਾਂ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਾਨਪਿ| ਗੁਗ੍ਗੁਲ੍ਵਾਦਿਭਿਰੇਵਂ ਸ਼ਯਨਾਸਨਾਦਿ ਦ੍ਵਿਰਹ੍ਨੋ ਧੂਪਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਸ੍ਨੇਹੋਕ੍ਤਂ ਦਿਨਚਰ੍ਯੋਕ੍ਤਮਾਚਾਰਮਨੁਵਰ੍ਤੇਤ||੨੦||
ततः शस्त्रमवचार्य शीताभिरद्भिरातुरमाशवास्य समन्तात् प्रतिपीड्याङ्गुल्या व्रणमपि प्रक्षाल्य कषायेण व्रणात् प्लोतेनाम्भोऽपनीय वेदनारक्षोग़्नैर्गुग्गुल्वगरुसर्जरसवचा गौरसर्षपहिङ्गुलवणनिम्बपत्रैः सग़ृतैर्व्रणं धूपयित्वा यथा स्वमौषधेन मधुग़ृततिलकल्कैश्च दिग्धां वर्तिं प्रणि धाय कल्केन पूरयित्वा नातिभृष्टयवसक्तुभिर्ग़ृता क्तैर्भाजनान्तेऽम्भसा दक्षिणाङ्गुलीभिः सुमृदितैरवच्छाद्य ग़नां कवलिकां दत्वा सव्यदक्षिणान्यतरपार्श्वे ऋजुमना विद्धमसङ्कुचितं मृदुपट्टं निवेश्य बध्नीयात्| वातश्लेष्मोद्भवांस्तत्र द्विस्त्रिर्वा वेष्टयेद्व्रणान्| सकृदेव परिक्षिप्य पित्तरक्ताभिग़ातजान्| शस्त्रक्षतरुजायां तु प्रततायां यष्टीमधुकसर्पिषोष्णेन व्रणं सिञ्चेत्| उदकुम्भाच्चापो गृहीत्वा प्रोक्षयन् परितो पर्ण शबर्यादिभिरस्य रक्षां कुर्याद्रक्षो ऽभिभवनिषेधार्थम्| तेभ्यश्च बलिमुपहरेत्| धारयेच्च शिरसा| लक्ष्मी गुहामतिगुहां जटिलां ब्रह्मचारिणीम्| वचां छत्रामतिच्छत्रां दूर्वां सिद्धार्थकानपि| गुग्गुल्वादिभिरेवं शयनासनादि द्विरह्नो धूपयेत्| तथा स्नेहोक्तं दिनचर्योक्तमाचारमनुवर्तेत||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNitasya visheSharihAryANi (21) · Śloka 21
ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ਼੍ਚ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦ੍ ਵ੍ਰਣੇ ਸ਼ੋਫਕਣ੍ਡੂਰਾਗਰੁਕ੍ਪੂਯ ਵਦ੍ਧਿਃ| ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਤੁ ਸ੍ਮਤਿਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਦਸ਼ਨਸ਼੍ਚਲਿਤੇ ਸ੍ਰੁਤੇ| ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ਵ੍ਯਵਾਯਜਾਨ੍ ਦੋਸਾਨਸਂਸਰ੍ਗੇਪ੍ਯਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍||੨੧||
विशेषतश्च दिवास्वप्नाद् व्रणे शोफकण्डूरागरुक्पूय वृद्धिः| स्त्रीणां तु स्मृतिसंस्पर्शदशनश्चलिते स्रुते| शुक्रे व्यवायजान् दोषानसंसर्गेऽप्यवाप्नुयात्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pathyAhAraH (22) · Śloka 22
ਭੋਜਯੇਚ੍ਚੈਨਂ ਯਥਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸਮਾਤੀਤਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਯਵ ਗੋਧੂਮਾਨ੍ਯਤਮਂ ਮੁਦ੍ਗਮਸੂਰਾਢਕੀਸਤੀਨਯੂਸਜਾਙ੍ਗਲਰਸੋਪੇਤਂ ਜੀਵਨ੍ਤੀਸੁਨਿਸਣ੍ਣਕਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕਵਾਸ੍ਤੁਕਵਾਰ੍ਤਾਕਪਟੋਲ ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਕਬਾਲਮੂਲਕਸ਼ਾਕਯੁਕ੍ਤਂ ਦਾਡਿਮਾਮਲਕਸੈਨ੍ਧ ਵਸਹਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਲਘ੍ਵਲ੍ਪਮੁਸ੍ਣੋਦਕੋਤ੍ਤਰਂ ਚ| ਏਵਮਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗਸ਼ਿਤਂ ਜਰਾਮੁਪੈਤਿ||੨੨||
भोजयेच्चैनं यथासात्म्यं समातीतशालिषष्टिकयव गोधूमान्यतमं मुद्गमसूराढकीसतीनयूषजाङ्गलरसोपेतं जीवन्तीसुनिषण्णकतण्डुलीयकवास्तुकवार्ताकपटोल कारवेल्लकबालमूलकशाकयुक्तं दाडिमामलकसैन्ध वसहितं सर्पिःस्निग्धं लघ्वल्पमुष्णोदकोत्तरं च| एवमस्य सम्यगशितं जरामुपैति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajIrNadoShAH navadhAnyAdivargastadvarjana~jca (23) · Śloka 23
ਅਜੀਰ੍ਣਾਦਨਿਲਾਦੀਨਾਂ ਵਿਭ੍ਰਮੋ ਬਲਵਾਨ੍ ਭਵੇਤ੍| ਤਤਃ ਸ਼ੋਫਰੁਜਾਪਾਕਦਾਹਾਨਾਹਾਨਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍| ਨਵਧਾਨ੍ਯਮਾਸਕਲਾਯਕੁਲਤ੍ਥਨਿਸ੍ਪਾਵਸ਼ਿਮ੍ਬੀਸ਼ਿਤਾਮ੍ਬੁਮਦ੍ਯੇ ਕ੍ਸੁਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟਤਿਲਵਿਕਤਿਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਪਿਸ਼ਿਤਹਰਿਤਸ਼ਾਕਾਮ੍ਲ ਲਵਣਕਟੁਕਕ੍ਸਾਰਾਨੂਪਾਮਿਸਾਣਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਵਰ੍ਗੋਯਂ ਨਵਧਾਨ੍ਯਾਦਿਰ੍ਵਣਿਨਃ ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਤ੍| ਮਦ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਾਮ੍ਲਮਾਸ਼ੁ ਵ੍ਯਾਪਾਦਯੇਦ੍ ਵ੍ਰਣਮ੍||੨੩||
अजीर्णादनिलादीनां विभ्रमो बलवान् भवेत्| ततः शोफरुजापाकदाहानाहानवाप्नुयात्| नवधान्यमाषकलायकुलत्थनिष्पावशिम्बीशिताम्बुमद्ये क्षुक्षीरपिष्टतिलविकृतिशुष्कशाकपिशितहरितशाकाम्ल लवणकटुकक्षारानूपामिषाणि वर्जयेत्| वर्गोऽयं नवधान्यादिर्वणिनः सर्वदोषकृत्| मद्यं तीक्ष्णोष्णरूक्षाम्लमाशु व्यापादयेद् व्रणम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vihArAdi pathya~jca (24) · Śloka 24
ਬਾਲੋਸ਼ੀਰੈਸ਼੍ਚ ਵੀਜ੍ਯੇਤ ਨ ਚੈਨਂ ਪਰਿਘਟ੍ਟਯੇਤ੍| ਨ ਤੁਦੇਨ੍ਨ ਚ ਕਣ੍ਡੂਯੇਚ੍ਚੇਸ੍ਟਮਾਨਸ਼੍ਚ ਪਾਲਯੇਤ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਵਦ੍ਧਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਕਥਾਃ ਸ਼ਣ੍ਵਨ੍ਮਨਃਪ੍ਰਿਯਾ| ਆਸ਼ਾਵਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਧਿਮੋਕ੍ਸਾਯ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਵ੍ਰਣਮਪੋਹਤਿ||੨੪||
बालोशीरैश्च वीज्येत न चैनं परिघट्टयेत्| न तुदेन्न च कण्डूयेच्चेष्टमानश्च पालयेत्| स्निग्धवृद्धद्विजातीनां कथाः शृण्वन्मनःप्रिया| आशावान् व्याधिमोक्षाय क्षिप्रं व्रणमपोहति||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana punarvraNaprakShAlanAdikarmakAlaH dvitIyadivase mokShaNAddoShAH (25) · Śloka 25
ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਤਤੀਯੇਹਨਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਾਦਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਵ੍ਰਣਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਦਿਵਸੇ ਮੋਕ੍ਸਣਾਦ੍ਵਿਗ੍ਰਥਿਤੋ ਵ੍ਰਣਸ਼੍ਚਿਰਾਦੁਪਰੋਹਤ੍ਯੁਗ੍ਰਰੁ ਜਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ||੨੫||
पुनश्च तृतीयेऽहनि प्रक्षालनादि पूर्ववत् व्रणकर्म कुर्यात्| द्वितीये दिवसे मोक्षणाद्विग्रथितो व्रणश्चिरादुपरोहत्युग्ररु जश्च भवति||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikeshikauShadhadoShAdi (26) · Śloka 26
ਨ ਚ ਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾਮੌਸਧਂ ਵਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਮਤਿਸ਼੍ਲਥ ਮਤਿਗਾਢਮਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਂ ਦੁਰ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਂ ਵਾ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਅਤਿਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ ਕ੍ਲੇਦਃ| ਅਤਿਰੌਕ੍ਸ੍undefinedਾਚ੍ਛੇਦੋ ਵੇਦਨਾ ਚ| ਅਤਿਸ਼੍ਲਥਤ੍ਵਾਦ ਪਰਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ| ਗਾਢਤਯਾ ਸਂਰਮ੍ਭ ਅਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਾਦ੍ਦੁਰ੍ਨ੍ਯਾਸਾਚ੍ਚ ਵ੍ਰਣਵਰ੍ਤ੍ਮੋਪਗ਼ਰ੍ਸਣਮ੍||੨੬||
न च विकेशिकामौषधं वातिस्निग्धरूक्षमतिश्लथ मतिगाढमश्लक्ष्णं दुर्न्यस्तं वा दद्यात्| अतिस्नेहात् क्लेदः| अतिरौक्ष्य़ाच्छेदो वेदना च| अतिश्लथत्वाद परिशुद्धिः| गाढतया संरम्भ अश्लक्ष्णत्वाद्दुर्न्यासाच्च व्रणवर्त्मोपग़र्षणम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikeshikAguNAH (27) · Śloka 27
ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਸਾਸ਼ਯੇ ਵ੍ਰਣੇ ਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਸਪੂਤਿਮਾਂਸਂ ਸੋਤ੍ਸ੍ਸਰ੍ਗਮ੍| ਸਗਤਿਂ ਪੂਯਗਰ੍ਭਿਣਮ੍| ਵ੍ਰਣਂ ਸ਼ੋਧਯਤੇ ਸ਼ੀਗ਼੍ਰਂ ਸ੍ਥਿਤਾ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾਃ||੨੭||
अवश्यं साशये व्रणे विकेशिकां दद्यात्| सपूतिमांसं सोत्स्सर्गम्| सगतिं पूयगर्भिणम्| व्रणं शोधयते शीग़्रं स्थिता ह्यन्तर्विकेशिकाः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana IShatpakvashoPapATane upacAraH (28) · Śloka 28
ਵ੍ਯਮ੍ਲਂ ਤੁ ਪਾਟਿਤਂ ਸ਼ੋਫਂ ਪਾਚਨੈਃ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਭੋਜਨੈਰੁਪਨਾਹੈਸ਼੍ਚ ਨਾਤਿਵ੍ਰਣਵਿਰੋਧਿਭਿਃ||੨੮||
व्यम्लं तु पाटितं शोफं पाचनैः समुपाचरेत्| भोजनैरुपनाहैश्च नातिव्रणविरोधिभिः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sIvanavidhiH (29) · Śloka 29
ਯਸ੍ਤੁ ਸੀਵ੍ਯੋ ਵ੍ਰਣਸ੍ਤਤ੍ਰ ਚਲਾਸ੍ਥਿਸ਼ਲ੍ਯਪਾਂਸੁਤਣਰੋਮਸ਼ੁਸ੍ਕ ਰਕ੍ਤਾਦੀਨਪੋਹ੍ਯ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਵਿਲਮ੍ਬਿਤਂ ਮਾਂਸਂ ਸਮ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥੀਨਿ ਚ ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਥਿਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਯਥਾਰ੍ਹਂ ਸੂਚ੍ਯੋਪਹਤੇਨ ਸ੍ਨਾਯੁਸੂਤ੍ਰਵਾਲਾਨ੍ਯਤਮੇਨ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍| ਸ਼ਣਾ ਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਮੁਰ੍ਵਾਤਸੀਨਾਂ ਵਾ ਵਲ੍ਕੈਃ||੨੯||
यस्तु सीव्यो व्रणस्तत्र चलास्थिशल्यपांसुतृणरोमशुष्क रक्तादीनपोह्य विच्छिन्नं प्रविलम्बितं मांसं सम्ध्यस्थीनि च यथास्थानं सम्यक् स्थापयित्वा स्थिते रक्ते यथार्हं सूच्योपहृतेन स्नायुसूत्रवालान्यतमेन सीव्येत्| शणा श्मन्तकमुर्वातसीनां वा वल्कैः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturvidhasIvanaprakArAH (30) · Śloka 30
ਸੀਵਨਵਿਕਲ੍ਪਾਸ੍ਤੁ ਸਮਾਸੇਨ ਚਤ੍ਵਾਰਃ| ਤਦ੍ਯਥਾ ਗੋਸ੍ਫ ਣਿਕਾਤੁਨ੍ਨਸੀਵਨਵੇਲ੍ਲਿਤਕਰਜ੍ਜੁਗ੍ਰਨ੍ਥਿਬਨ੍ਧਨਮਿਤਿ| ਤੇਸਾਂ ਨਾਮਭਿਰੇਵਾਕਤਿਵਿਭਾਗਃ| ਪ੍ਰਹਾਰਵਸ਼ਾਚ੍ਚੋਪਯੋਗਃ|੩੦|
सीवनविकल्पास्तु समासेन चत्वारः| तद्यथा गोष्फ णिकातुन्नसीवनवेल्लितकरज्जुग्रन्थिबन्धनमिति| तेषां नामभिरेवाकृतिविभागः| प्रहारवशाच्चोपयोगः|३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sIvanavidhiH sIvanottarakarma (30) · Śloka 30
ਨ ਚਾਤਿਸਨ੍ਨਿਕਸ੍ਟਾਂ ਵਿਪ੍ਰਕਸ੍ਟਾਮਤ੍ਯਲ੍ਪਬਹੁਗ੍ਰਾਹਿਣੀਂ ਵਾ ਸੂਚੀਂ ਪਾਤਯੇਤ੍| ਏਵਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਯੂਤਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਮਗ਼ੁਗ਼ਤਯੁਕ੍ਤੈਰਞ੍ਜਨਮਧੁਕਨਿਮ੍ਬ ਲੋਧ੍ਰਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਸਲ੍ਲਕੀਫਲਕ੍ਸੌਮਮਸੀਚੂਰ੍ਣੈਰਵਕਿਰ੍ਯ ਪੁਰ੍ਵ ਵਦ੍ਵਨ੍ਧਾਦਿ ਯੋਜਯੇਤ੍||੩੦||
न चातिसन्निकृष्टां विप्रकृष्टामत्यल्पबहुग्राहिणीं वा सूचीं पातयेत्| एवं सम्यक्स्यूतमवेक्ष्य मग़ुग़ृतयुक्तैरञ्जनमधुकनिम्ब लोध्रप्रियङ्गुसल्लकीफलक्षौममषीचूर्णैरवकिर्य पुर्व वद्वन्धादि योजयेत्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asIvyA vraNAH (31) · Śloka 31
ਅਸੀਵ੍ਯਾ ਵਂਕ੍ਸਣਵਕ੍ਸਃਕਕ੍ਸਾਦਿਸੁ ਪ੍ਰਚਲੇਸ੍ਵਲ੍ਪਮਾਂਸੇਸੁ ਚ ਵਾਯੁਨਿਰ੍ਵਮਿਣੋਨ੍ਤਰ੍ਲੋਹਿਤਸ਼ਲ੍ਯਾ ਵਿਸਾਗ੍ਨਿਕ੍ਸਾਰਕਤਾਸ਼੍ਚ ਵ੍ਰਣਾਃ||੩੧||
असीव्या वंक्षणवक्षःकक्षादिषु प्रचलेष्वल्पमांसेषु च वायुनिर्वमिणोऽन्तर्लोहितशल्या विषाग्निक्षारकृताश्च व्रणाः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sIvyavraNAH (32) · Śloka 32
ਸੀਵ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਮੇਦਸ੍ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾ ਭਿਨ੍ਨਲਿਖ਼ਿਤਾਃ ਕਫਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰਲ੍ਪ ਪਾਲਿਕਾਃ ਕਰ੍ਣਃ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਾਸ਼੍ਚ| ਸ਼ਿਰੋਲਲਾਟਾਕ੍ਸਿਕੂਟ ਕਰ੍ਣਨਾਸਾਗਣ੍ਡੌਸ੍ਠਕਕਾਟਿਕਾਬਾਹੂਦਰਸ੍ਫਿਕ੍ਪਾਯੁਪ੍ਰਜਨਨ ਮੁਸ੍ਕਾਦਿਸ੍ਵਚਲੇਸੁ ਮਾਂਸਵਸ੍ਤੁ ਚ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਸੁ||੩੨||
सीव्यास्तु मेदस्समुत्थिता भिन्नलिख़िताः कफग्रन्थिरल्प पालिकाः कर्णः सद्योव्रणाश्च| शिरोललाटाक्षिकूट कर्णनासागण्डौष्ठकृकाटिकाबाहूदरस्फिक्पायुप्रजनन मुष्कादिष्वचलेषु मांसवस्तु च प्रदेशेषु||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcadashabandhAsteShAmupayogasthAnAni ca (33) · Śloka 33
ਕੋਸ਼ਦਾਮੋਤ੍ਸਙ੍ਗਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਾਨੁਵੇਲ੍ਲਿਤਮੁਤ੍ਤੋਲੀਮਣ੍ਡਲਸ੍ਥ ਵਿਕਾਯਮਕਖ਼ਟ੍ਵਾਚੀਨਵਿਬਨ੍ਧਵਿਤਾਨਗੋਸ੍ਫਣਾਃ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੀ ਚੇਤਿ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਬਨ੍ਧਵਿਸ਼ੇਸਾਃ| ਤੇਸਾਂ ਨਾਮਭਿਰੇਵਾਕਤਯਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਤਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਕੋਸ਼ਮਙ੍ਗੁਲੀਪਰ੍ਵਸੁ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍| ਦਾਮ ਸਮ੍ਬਾਧੇਙ੍ਗੇ| ਉਤ੍ਸਙ੍ਗ ਵਿਲਮ੍ਬਿਨਿ| ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਂ ਸਨ੍ਧਿ ਕੂਰ੍ਚਭ੍ਰੂਸ੍ਤਨਾਨ੍ਤਰਕੁਕ੍ਸ੍ਯਕ੍ਸਿਕਪੋਲਕਰ੍ਣੇਸੁ| ਅਨੁਵੇਲ੍ਲਿਤਂ ਸ਼ਾਖ਼ਾਸੁ| ਮੁਤ੍ਤੋਲੀਂ ਗ੍ਰੀਵਾਮੇਢ੍ਰਯੋਃ| ਮਣ੍ਡਲਂ ਵ੍ਰੁਤ੍ਤੇਙ੍ਗੇ| ਸ੍ਥਵਿਕਾਮਙ੍ਗੁਸ੍ਠਾਙ੍ਗਮੇਢ੍ਰਾਗ੍ਰਾਮੂਤ੍ਰਵਦ੍ਧਿਸੁ| ਯਮਕਂ ਯਮਲਵ੍ਰ ਣਯੋਃ| ਖ਼ਟ੍ਵਾਂ ਹਨੁਸ਼ਙ੍ਖ਼ਗਣ੍ਡੇਸੁ| ਚੀਨਮਪਾਙ੍ਗਯੋਃ| ਵਿਬ ਨ੍ਧਮੁਦਰੋਰੁਪਸ੍ਠੇਸੁ| ਵਿਤਾਨਂ ਮੂਰ੍ਧਾਦੌ ਪਥੁਲੇਙ੍ਗੇ| ਗੋਸ੍ਫਣਂ ਨਾਸੌਸ੍ਠਚਿਬੁਕਸਨ੍ਧਿਸੁ| ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੀ ਜਤ੍ਰੂਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤਿ| ਯੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਸੁਨਿਵਿਸ੍ਟੋ ਭਵਤਿ ਤਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕੁਰ੍ਵੀਤ| ਨ ਤੁ ਵ੍ਰਣ ਸ੍ਯੋਪਰਿ ਨ ਚਾਬਾਧਕਰੋ ਯਥਾ ਸ੍ਯਾਤ੍||੩੩||
कोशदामोत्सङ्गस्वस्तिकानुवेल्लितमुत्तोलीमण्डलस्थ विकायमकख़ट्वाचीनविबन्धवितानगोष्फणाः पञ्चाङ्गी चेति पञ्चदश बन्धविशेषाः| तेषां नामभिरेवाकृतयः प्रायेण व्याख़्याताः| तत्र कोशमङ्गुलीपर्वसु विदध्यात्| दाम सम्बाधेऽङ्गे| उत्सङ्ग विलम्बिनि| स्वस्तिकं सन्धि कूर्चभ्रूस्तनान्तरकुक्ष्यक्षिकपोलकर्णेषु| अनुवेल्लितं शाख़ासु| मुत्तोलीं ग्रीवामेढ्रयोः| मण्डलं व्रुत्तेऽङ्गे| स्थविकामङ्गुष्ठाङ्गमेढ्राग्रामूत्रवृद्धिषु| यमकं यमलव्र णयोः| ख़ट्वां हनुशङ्ख़गण्डेषु| चीनमपाङ्गयोः| विब न्धमुदरोरुपृष्ठेषु| वितानं मूर्धादौ पृथुलेऽङ्गे| गोष्फणं नासौष्ठचिबुकसन्धिषु| पञ्चाङ्गी जत्रूर्ध्वमिति| यो यस्मिन् प्रदेशे सुनिविष्टो भवति तं तस्मिन् कुर्वीत| न तु व्रण स्योपरि न चाबाधकरो यथा स्यात्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bandhasyAvAntaraBedAH doShAnusAraM gADhAdibandhaviBAgaH (34) · Śloka 34
ਬਨ੍ਧਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਟੋਨਿਲੇ ਦੁਸ੍ਟੇ ਦਸ੍ਟੇ ਭਗ੍ਨੇ ਵ੍ਰਣੇਸੁ ਚ| ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਯੋਰ੍ਦ੍ਵਿਧਾ ਬਨ੍ਧਃ ਸਵ੍ਯਦਕ੍ਸਿਣਭੇਦਤਃ| ਤ੍ਰਿਵਿਧਸ੍ਤ੍ਵੇਵ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਗਾਢਸ਼੍ਲਥਸਮਤ੍ਵਤਃ| ਕਫਵਾਤੇ ਗ਼ਨੋ ਗ਼ਾਢਃ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੇ ਤਨੁਃਸ਼੍ਲਥਃ| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਸਮੋ ਬਨ੍ਧਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਵ੍ਰਣੇਸੁ ਚ||੩੪||
बन्धस्त्वष्टोऽनिले दुष्टे दष्टे भग्ने व्रणेषु च| तत्रान्त्ययोर्द्विधा बन्धः सव्यदक्षिणभेदतः| त्रिविधस्त्वेव सर्वत्र गाढश्लथसमत्वतः| कफवाते ग़नो ग़ाढः पित्तरक्ते तनुःश्लथः| वातपित्ते समो बन्धः कफपित्तव्रणेषु च||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthAnadoShakAlavisheShAnusAraM gADhabandhanAdiniyamAH (35) · Śloka 35
ਤਥਾ ਸ੍ਫਿਕ੍ਕਕ੍ਸ੍ਯਾਵਙ੍ਕ੍ਸਣੋਰੁਸ਼ਿਰਸ੍ਸੁ ਗਾਢਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਦਨਕਣ੍ਠਕਰ੍ਣਮੇਢ੍ਰਮੁਸ੍ਕਪਸ੍ਠਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋਦਰੋਰਸ੍ਸੁ ਸਮਮ੍| ਅਕ੍ਸ੍ਣੋਃ ਸਨ੍ਧਿਸੁ ਚ ਸ਼ਿਥਿਲਮ੍| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜੇਸੁ ਸ਼ਿਥਿਲ ਸ੍ਥਾਨੇ ਸਮਮ੍| ਸਮਸ੍ਥਾਨੇ ਗਾਢਮ੍| ਗਾਢਸ੍ਥਾਨੇ ਗਾਢਤਰਮ੍| ਤਥਾ ਸ਼ੀਤਵਸਨ੍ਤਯੋਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਤ੍| ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੇਸੁ ਤੁ ਗਾਢਸ੍ਥਾਨੇ ਸਮਮ੍| ਸਮਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਿਥਿਲਮ੍| ਸ਼ਿਥਿਲਸ੍ਥਾਨੇ ਨੈਵ| ਤਥਾ ਸ਼ਰਦ੍ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਯੋਃ ਸਾਯਂ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|੩੫|
तथा स्फिक्कक्ष्यावङ्क्षणोरुशिरस्सु गाढं बध्नीयात्| शाख़ावदनकण्ठकर्णमेढ्रमुष्कपृष्ठपार्श्वोदरोरस्सु समम्| अक्ष्णोः सन्धिषु च शिथिलम्| वातश्लेष्मजेषु शिथिल स्थाने समम्| समस्थाने गाढम्| गाढस्थाने गाढतरम्| तथा शीतवसन्तयोस्त्र्यहात्| पित्तरक्तेषु तु गाढस्थाने समम्| समस्थाने शिथिलम्| शिथिलस्थाने नैव| तथा शरद्ग्रीष्मयोः सायं प्रातः स्यात्|३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abadhyamAnavraNadoShAH (35) · Śloka 35
ਅਬਧ੍ਯਮਾਨਃ ਪੁਨਰ੍ਦਂਸ਼ਮਸ਼ਕਤਣਕਾਸ੍ਠਪਾਂਸੁਸ਼ੀਤਵਾਤਾਤ ਪਾਦਿਸਮ੍ਪਰ੍ਕਾਦ੍ਵਿਵਿਧੋਪਦ੍ਰਵੋਪਦ੍ਰੁਤੋ ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਤਾਮੁਪੈਤਿ| ਸ੍ਨੇਹ ਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਨ ਚਿਰਂ ਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਭੇਸਜਮਾਚਿਰਾਚ੍ਛੁਸ੍ਯਤਿ| ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਰੋਹਤਿ| ਰੂਢੇ ਚ ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਭਵਤਿ||੩੫||
अबध्यमानः पुनर्दंशमशकतृणकाष्ठपांसुशीतवातात पादिसम्पर्काद्विविधोपद्रवोपद्रुतो दुष्टव्रणतामुपैति| स्नेह श्चात्र न चिरं तिष्ठति| भेषजमाचिराच्छुष्यति| कृच्छ्रेण रोहति| रूढे च वैवर्ण्यं भवति||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bandhaprashaMsA (36) · Śloka 36
ਅਪਿ ਚ - ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਮਥਿਤਂ ਭਗ੍ਨਂ ਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਮਥ ਪਾਟਿਤਮ੍| ਅਸ੍ਥਿਸ੍ਨਾਯੁਸਿਰਾਂਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮਾਸ਼ੁ ਬਨ੍ਧੇਨ ਰੋਹਤਿ| ਉਤ੍ਥਾਨਸ਼ਯਨਾਦ੍ਯਾਸੁ ਸਰ੍ਵੇਹਾਸੁ ਨ ਪੀਡ੍ਯਤੇ| ਉਦ੍ਦ੍ੜਤ੍ਤੌਸ੍ਠਃ ਸਮੁਤ੍ਸਨ੍ਨੋ ਵਿਸਮਃ ਕਠਿਨੋਤਿਰੁਕ੍| ਸਮੋ ਮਦੁਰਰੁਕ੍ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵ੍ਰਣਃ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ ਰੋਹਤਿ||੩੬||
अपि च - चूर्णितं मथितं भग्नं विश्लिष्टमथ पाटितम्| अस्थिस्नायुसिरांच्छिन्नमाशु बन्धेन रोहति| उत्थानशयनाद्यासु सर्वेहासु न पीड्यते| उद्द्ऱृत्तौष्ठः समुत्सन्नो विषमः कठिनोऽतिरुक्| समो मृदुररुक् शीघ्रं व्रणः शुध्यति रोहति||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNasya patrairAcCAdanam (37) · Śloka 37
ਸ਼੍ਥਿਰਾਣਾਮਲ੍ਪਮਾਂਸਾਨਾਂ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਨੁਪਰੋਹਤਾਮ੍| ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦ੍ਯਮੌਸਧਂ ਪਤ੍ਰੈਰ੍ਯਥਾਦੋਸਂ ਯਥਰ੍ਤ੍ਤੁ ਚ| ਅਜੀਰ੍ਣਾਤਰੁਣਾਚ੍ਛਿਦ੍ਰੈਃ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਸੁਨਿਵੇਸ਼ਿਤੈਃ| ਧੌਤੈਰਕਰ੍ਕਸ਼ੈਃ ਕ੍ਸੀਰੀਭੂਰ੍ਜਾਰ੍ਜੁਨਕਦਮ੍ਬਜੈਃ||੩੭||
श्थिराणामल्पमांसानां रौक्ष्यादनुपरोहताम्| प्रच्छाद्यमौषधं पत्रैर्यथादोषं यथर्त्तु च| अजीर्णातरुणाच्छिद्रैः समन्तात्सुनिवेशितैः| धौतैरकर्कशैः क्षीरीभूर्जार्जुनकदम्बजैः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abandhyavraNAH (38) · Śloka 38
ਕੁਸ੍ਠਿਨਾਮਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਾਨਾਂ ਪਿਟਕਾਮਧੁਮੇਹਿਨਾਮ੍| ਕਰ੍ਣਿਕਾਸ਼੍ਚੋਨ੍ਦੁਰੁਵਿਸੇ ਕ੍ਸਾਰਦਗ੍ਧਾ ਵਿਸਾਨ੍ਵਿਤਾਃ| ਮਾਂਸਪਾਕੇ ਨ ਬਦ੍ਧ੍ਵ੍ਯਾ ਗੁਦਪਾਕੇ ਚ ਦਾਰੁਣੇ| ਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਾਃ ਸਰੁਗ੍ਦਾਹਾਃ ਸ਼ੋਫਾਵਸ੍ਥਾਵਿਸਰ੍ਪਿਣਃ||੩੮||
कुष्ठिनामग्निदग्धानां पिटकामधुमेहिनाम्| कर्णिकाश्चोन्दुरुविषे क्षारदग्धा विषान्विताः| मांसपाके न बद्ध्व्या गुदपाके च दारुणे| शीर्यमाणाः सरुग्दाहाः शोफावस्थाविसर्पिणः||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sakrimivraNacikitsA (39) · Śloka 39
ਅਰਕ੍ਸਯਾ ਵ੍ਰਣੇ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਮਕ੍ਸਿਕਾ ਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ਕ੍ਰਿਮੀਨ੍| ਤੇ ਭਕ੍ਸਯਨ੍ਤਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਰੁਜਾਸ਼ੋਫਾਸ੍ਰਸਂਸ੍ਰਵਾਨ੍| ਸੁਰਸਾਦਿਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਤਤ੍ਰ ਧਾਵਨਪੂਰਣੇ| ਸਪ੍ਤਪੂਣਕਰਞ੍ਜਾਰ੍ਕਨਿਮ੍ਬਰਾਜਾਦਨਤ੍ਵਚਃ| ਗੋਮੂਤ੍ਰਕਲ੍ਕਿਤੋ ਲੇਪਃ ਸੇਕਃ ਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਬੁਨਾ ਹਿਤਃ| ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਮਾਂਸਪੇਸ਼੍ਯਾ ਵਾ ਵ੍ਰਣਂ ਤਾਨਾਸ਼ੁ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍||੩੯||
अरक्षया व्रणे यस्मिन्मक्षिका निक्षिपेत्क्रिमीन्| ते भक्षयन्तः कुर्वन्ति रुजाशोफास्रसंस्रवान्| सुरसादिं प्रयुञ्जीत तत्र धावनपूरणे| सप्तपूणकरञ्जार्कनिम्बराजादनत्वचः| गोमूत्रकल्कितो लेपः सेकः क्षाराम्बुना हितः| प्रच्छाद्य मांसपेश्या वा व्रणं तानाशु निर्हरेत्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNaM sAntardoShaN na rohayet (40) · Śloka 40
ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਮਾਨਾਸੁ ਚ ਤਾਸੁ ਤਾਸ੍ਵਵਸ੍ਥਾਸੁ ਦੋਸਾਦੀਨਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਯਥਾ ਸ੍ਵਮੁਪਕ੍ਰਮੈਰੁਪਕ੍ਰਮੇਤ੍| ਨ ਚੈਨਂ ਤ੍ਵਰਮਾਣਃ ਸਾਨ੍ਤਰ੍ਦੋਸ ਮੁਪਸਂਰੋਹਯੇਤ੍| ਸ ਹ੍ਯਲ੍ਪੇਨਾਪ੍ਯਵਚਾਰੇਣਾਨ੍ਤਰੁਤ੍ਸਙ੍ਗਂ ਕਤ੍ਵਾ ਭੂਯੋ ਵਿਕੁਰੁਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸੁਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਰੋਪਯੇਤ੍||੪੦||
उत्पद्यमानासु च तासु तास्ववस्थासु दोषादीनपेक्ष्य यथा स्वमुपक्रमैरुपक्रमेत्| न चैनं त्वरमाणः सान्तर्दोष मुपसंरोहयेत्| स ह्यल्पेनाप्यवचारेणान्तरुत्सङ्गं कृत्वा भूयो विकुरुते| तस्मात्सुशुद्धं रोपयेत्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNe rUDhe~api pathyamaryAdA (41) · Śloka 41
ਰੂਢੇਪ੍ਯਜੀਰ੍ਣਵ੍ਯਾਯਾਮਵ੍ਯਵਾਯਾਦੀਨ੍ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਮਾਸਾਨ੍ਸਟ੍ ਸਪ੍ਤ ਵਾ ਨਣਾਂ ਵਿਧਿਰੇਸਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੪੧||
रूढेऽप्यजीर्णव्यायामव्यवायादीन्विवर्जयेत्| मासान्षट् सप्त वा नृणां विधिरेषः प्रशस्यते||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upasaMhAraH (42-43) · Śloka 43
ਇਤੀਦਂ ਵ੍ਰਣਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਦਿਙ੍ਮਾਤ੍ਰਮੁਪਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍| ਉਤ੍ਤਰੇ ਵਿਸ੍ਤਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਸਾਧਨਂ ਪ੍ਰਤਿ||੪੨|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮਾਸ੍ਟਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪੩||
इतीदं व्रणमाश्रित्य दिङ्मात्रमुपदर्शितम्| उत्तरे विस्तरस्तस्य वक्ष्यते साधनं प्रति||४२|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने शस्त्रकर्मविधिर्नामाष्टत्रिंशोऽध्यायः||४३||
🔊 Audio coming soon