Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో బాలగ్రహవిజ్ఞానీయం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
View original
अथातो बालग्रहविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
3. bālagrahavijñānīyaḥ
Adhikarana grahANAM samBavaH (2) · Śloka 2
పురా గుహస్య రక్షార్థం నిర్మితాః శూలపాణినా| మనుష్యవిగ్రహాః పంచ సప్త స్త్రీవిగ్రహా గ్రహాః| స్కందో విశాఖో మేషాస్యః శ్వగ్రహః పితృసంజ్ఞితః| శకునిః పూతనా శీతపూతనాఽదృష్టిపూతనా| ముఖమండితికా తద్వద్రేవతీ శుష్కరేవతీ||2||
View original
पुरा गुहस्य रक्षार्थं निर्मिताः शूलपाणिना| मनुष्यविग्रहाः पञ्च सप्त स्त्रीविग्रहा ग्रहाः| स्कन्दो विशाखो मेषास्यः श्वग्रहः पितृसंज्ञितः| शकुनिः पूतना शीतपूतनाऽदृष्टिपूतना| मुखमण्डितिका तद्वद्रेवती शुष्करेवती||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahANAM vRuttivyavasthA (3) · Śloka 3
తే కామరూపిణః స్కందముపచేరుః సమాహితాః| స్కందస్య బాలధారత్వాత్తేషాం స్కందోఽగ్రణీరభూత్| స్కందేఽథ యౌవనం ప్రాప్తే సేనాపత్యం చ తాన్ గ్రహాన్| రౌద్రాన్ రుద్రోఽనుజగ్రాహ ప్రహ్వాన్ వృత్త్యభిలాషిణః| న తిథిష్వప్యతిథయో దేవతాః పితరోఽపి వా| యేషు వేశ్మసు పూజ్యంతే నివృత్తాచారవర్త్మసు| హరధ్వం తేషు బాలానామారోగ్యం ధారిశర్మ చ||3||
View original
ते कामरूपिणः स्कन्दमुपचेरुः समाहिताः| स्कन्दस्य बालधारत्वात्तेषां स्कन्दोऽग्रणीरभूत्| स्कन्देऽथ यौवनं प्राप्ते सेनापत्यं च तान् ग्रहान्| रौद्रान् रुद्रोऽनुजग्राह प्रह्वान् वृत्त्यभिलाषिणः| न तिथिष्वप्यतिथयो देवताः पितरोऽपि वा| येषु वेश्मसु पूज्यन्ते निवृत्ताचारवर्त्मसु| हरध्वं तेषु बालानामारोग्यं धारिशर्म च||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahagrahaNahetavaH kAlaH prakArashca (4) · Śloka 4
శూలినేతి నియుక్తాస్తే బలిపూజాభికాంక్షిణః| క్రుద్ధాన్ భీతాన్ విమనసః శూన్యస్థానైకచారిణః| పరోపభుక్తకుసుమవస్త్రాభరణధారిణః| బాలాన్ కశ్మలధాత్రీకాన్ సంధ్యాసు రుదతోఽశుచీన్| ఋక్షోలూకబిడాలాదిరూపైరన్యైస్తథాద్భుతైః| సంత్రాసయంతః శయితాన్ కదాచిజ్జాగ్రతోఽపి వా| ప్రాయః పర్వసు గృహ్ణంతి గ్రహాశ్ఛిద్రప్రహారిణః| ఆవిశంతశ్చ లక్ష్యంతే కేవలం శాస్త్రచక్షుషా| శుద్ధేన దేహం బాలానాం గంధర్వా ఇవ యోషితాం||4||
View original
शूलिनेति नियुक्तास्ते बलिपूजाभिकाङ्क्षिणः| क्रुद्धान् भीतान् विमनसः शून्यस्थानैकचारिणः| परोपभुक्तकुसुमवस्त्राभरणधारिणः| बालान् कश्मलधात्रीकान् सन्ध्यासु रुदतोऽशुचीन्| ऋक्षोलूकबिडालादिरूपैरन्यैस्तथाद्भुतैः| सन्त्रासयन्तः शयितान् कदाचिज्जाग्रतोऽपि वा| प्रायः पर्वसु गृह्णन्ति ग्रहाश्छिद्रप्रहारिणः| आविशन्तश्च लक्ष्यन्ते केवलं शास्त्रचक्षुषा| शुद्धेन देहं बालानां गन्धर्वा इव योषिताम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAnyaM pUrvarUpam (5) · Śloka 5
తేషాం గ్రహిష్యతాం రూపం ప్రతతం రోదనం జ్వరః||5||
View original
तेषां ग्रहिष्यतां रूपं प्रततं रोदनं ज्वरः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAnyaM rUpam (6) · Śloka 6
సామాన్యం రూపముత్రాసజృంభాభ్రూక్షేపదీనతాః| ఫేనస్రావోర్ధ్వదుష్ట్యోష్ఠదంతదంశప్రజాగరాః| రోదనం కూజనం స్తన్యవిద్వేషః స్వరవైకృతం| నఖైరకస్మాత్పరితః స్వధాత్ర్యంగవిలేఖనం||6||
View original
सामान्यं रूपमुत्रासजृम्भाभ्रूक्षेपदीनताः| फेनस्रावोर्ध्वदुष्ट्योष्ठदन्तदंशप्रजागराः| रोदनं कूजनं स्तन्यविद्वेषः स्वरवैकृतम्| नखैरकस्मात्परितः स्वधात्र्यङ्गविलेखनम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana skandagrahe lakShaNam (7) · Śloka 7
తత్రైకనయనస్రావీ శిరో విక్షిపతే ముహుః| హతైకపక్షః స్తబ్ధాంగః సస్వేదో నతకంధరః| దంతఖాదీ స్తనద్వేషీ త్రస్యన్ రోదితి విస్వరం| వక్రవక్త్రో వమన్ లాలాం భృశమూర్ధ్వం నిరీక్షతే| వసాస్రగంధిరుద్విగ్నో బద్ధముష్టిశకృచ్ఛిశుః| చలితైకాక్షిగండభ్రూః సంరక్తోభయలోచనః| స్కందార్త్తస్తేన వైకల్యం మరణం వా భవేద్ ధ్రువం||7||
View original
तत्रैकनयनस्रावी शिरो विक्षिपते मुहुः| हतैकपक्षः स्तब्धाङ्गः सस्वेदो नतकन्धरः| दन्तखादी स्तनद्वेषी त्रस्यन् रोदिति विस्वरम्| वक्रवक्त्रो वमन् लालां भृशमूर्ध्वं निरीक्षते| वसास्रगन्धिरुद्विग्नो बद्धमुष्टिशकृच्छिशुः| चलितैकाक्षिगण्डभ्रूः संरक्तोभयलोचनः| स्कन्दार्त्तस्तेन वैकल्यं मरणं वा भवेद् ध्रुवम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana skandApasmAralakShaNam (8) · Śloka 8
సంజ్ఞానాశో ముహుః కేశలుంచనం కంధరానతిః| వనమ్య జృంభమాణస్య శకృన్మూత్రప్రవర్తనం| స్తనస్వజిహ్వాసందంశసంరంభజ్వరజాగరాః| పూయశోణితగంధశ్చ స్కందాపస్మారలక్షణం||8||
View original
संज्ञानाशो मुहुः केशलुञ्चनं कन्धरानतिः| वनम्य जृम्भमाणस्य शकृन्मूत्रप्रवर्तनम्| स्तनस्वजिह्वासन्दंशसंरम्भज्वरजागराः| पूयशोणितगन्धश्च स्कन्दापस्मारलक्षणम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana naigameShagrahe lakShaNam (9) · Śloka 9
ఆధ్మానం పాణిపాదస్య స్పందనం ఫేననిర్వమిః| తృణ్ముష్టిబంధాతీసారస్వరదైన్యవివర్ణతాః| కూజనం స్తననం ఛర్దిః కాసహిధ్మాప్రజాగరాః| ఓష్ఠదంశాంససంకోచస్తంభబస్తాభగంధతాః| ఊర్ధ్వం నిరీక్ష్య హసనం మధ్యే వినమనం జ్వరః| మూర్ఛైకనేత్రశోఫశ్చ నైగమేషగ్రహాకృతిః||9||
View original
आध्मानं पाणिपादस्य स्पन्दनं फेननिर्वमिः| तृण्मुष्टिबन्धातीसारस्वरदैन्यविवर्णताः| कूजनं स्तननं छर्दिः कासहिध्माप्रजागराः| ओष्ठदंशांससङ्कोचस्तम्भबस्ताभगन्धताः| ऊर्ध्वं निरीक्ष्य हसनं मध्ये विनमनं ज्वरः| मूर्छैकनेत्रशोफश्च नैगमेषग्रहाकृतिः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shvagrahe lakShaNam (10) · Śloka 10
కంపో హృషితరోమత్వం స్వేదశ్చక్షునిమీలనం| బహిరాయామనం జిహ్వాదేశోఽంతఃకంఠకూజనం| ధావనం విట్సగంధత్వం క్రోశనంచ శ్వవచ్ఛుని||10||
View original
कम्पो हृषितरोमत्वं स्वेदश्चक्षुनिमीलनम्| बहिरायामनं जिह्वादेशोऽन्तःकण्ठकूजनम्| धावनं विट्सगन्धत्वं क्रोशनञ्च श्ववच्छुनि||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pitRugrahe lakShaNam (11) · Śloka 11
రోమహర్షో ముహుస్త్రాసః సహసా రోదనం జ్వరః| కాసాతిసారవమథుజృంభాతృట్చ్ఛవగంధితాః| అంగేష్వాక్షేపవిక్షేపశోషస్తంభవివర్ణతాః| ముష్టిబంధః స్రుతిశ్చాక్ష్ణోర్బాలస్య స్యుః పితృగ్రహే||11||
View original
रोमहर्षो मुहुस्त्रासः सहसा रोदनं ज्वरः| कासातिसारवमथुजृम्भातृट्च्छवगन्धिताः| अङ्गेष्वाक्षेपविक्षेपशोषस्तम्भविवर्णताः| मुष्टिबन्धः स्रुतिश्चाक्ष्णोर्बालस्य स्युः पितृग्रहे||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shakunigrahe lakShaNam (12) · Śloka 12
స్రస్తాంగత్వమతీసారో జిహ్వాతాలుగలే వ్రణాః| స్ఫోటాః సదాహరుక్పాకాః సంధిషు స్యుః పునఃపునః| నిశ్యహ్ని ప్రవిలీయంతే పాకో వక్త్రే గుదేఽపి వా| భయం శకునగంధత్వం జ్వరశ్చ శకునిగ్రహే||12||
View original
स्रस्ताङ्गत्वमतीसारो जिह्वातालुगले व्रणाः| स्फोटाः सदाहरुक्पाकाः सन्धिषु स्युः पुनःपुनः| निश्यह्नि प्रविलीयन्ते पाको वक्त्रे गुदेऽपि वा| भयं शकुनगन्धत्वं ज्वरश्च शकुनिग्रहे||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUtanAgrahe lakShaNam (13) · Śloka 13
పూతనాయాం వమిః కంపః తంద్రా రాత్రౌ ప్రజాగరః| హిధ్మాధ్మానం శకృద్భేదః పిపాసా మూత్రనిగ్రహః| స్రస్తహృష్టాంగరోమత్వం కాకవత్ పూతిగంధితా||13||
View original
पूतनायां वमिः कम्पः तन्द्रा रात्रौ प्रजागरः| हिध्माध्मानं शकृद्भेदः पिपासा मूत्रनिग्रहः| स्रस्तहृष्टाङ्गरोमत्वं काकवत् पूतिगन्धिता||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItapUtanAgrahe lakShaNam (14) · Śloka 14
శీతపూతనయా కంపో రోదనం తిర్యగీక్షణం| తృష్ణాంత్రకూజోఽతీసారో వసావద్విస్రగంధితా| పార్శ్వస్యైకస్య శీతత్వముష్ణత్వమపరస్య చ||14||
View original
शीतपूतनया कम्पो रोदनं तिर्यगीक्षणम्| तृष्णान्त्रकूजोऽतीसारो वसावद्विस्रगन्धिता| पार्श्वस्यैकस्य शीतत्वमुष्णत्वमपरस्य च||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana andhapUtanAgrahe lakShaNam (15) · Śloka 15
అంధపూతనయా చ్ఛర్దిర్జ్వరః కాసోఽల్పనిద్రతా| వర్చసో భేదవైవర్ణ్యదౌర్గంధ్యాన్యంగశోషణం| దుష్టిసాదోఽక్షిరుక్కండూః పోథకీజన్మశూనతా| హిధ్మోద్వేగః స్తనద్వేషవైవర్ణ్యస్వరతీక్ష్ణతాః| వేపథుర్మత్స్యగంధిత్వమథవా సామ్లగంధితా||15||
View original
अन्धपूतनया च्छर्दिर्ज्वरः कासोऽल्पनिद्रता| वर्चसो भेदवैवर्ण्यदौर्गन्ध्यान्यङ्गशोषणम्| दुष्टिसादोऽक्षिरुक्कण्डूः पोथकीजन्मशूनता| हिध्मोद्वेगः स्तनद्वेषवैवर्ण्यस्वरतीक्ष्णताः| वेपथुर्मत्स्यगन्धित्वमथवा साम्लगन्धिता||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana muKamaNDitikAgrahe lakShaNam (16) · Śloka 16
ముఖమండితయా పాణిపాదాస్యరమణీయతా| సిరాభిరసితాభాభిరాచితోదరతా జ్వరః| అరోచకోఽంగగ్లపనం గోమూత్రసమగంధితా||16||
View original
मुखमण्डितया पाणिपादास्यरमणीयता| सिराभिरसिताभाभिराचितोदरता ज्वरः| अरोचकोऽङ्गग्लपनं गोमूत्रसमगन्धिता||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana revatIgrahe lakShaNam (17) · Śloka 17
రేవత్యాం శ్యావనీలత్వం కర్ణనాసాక్షిమర్దనం| కాసహిధ్మాక్షివిక్షేపవక్త్రవక్రత్వరక్తతాః| వస్తగంధో జ్వరః శోషః ...................||17||
View original
रेवत्यां श्यावनीलत्वं कर्णनासाक्षिमर्दनम्| कासहिध्माक्षिविक्षेपवक्त्रवक्रत्वरक्तताः| वस्तगन्धो ज्वरः शोषः ...................||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuShkarevatIgrahe lakShaNam (18) · Śloka 18
........................ పురీషం హరితం ద్రవం| జాయతే శుష్కరేవత్యాం క్రమాత్ సర్వాంగసంక్షయః| కేశశాతోఽన్నవిద్వేషః స్వరదైన్యం వివర్ణతా| నానావర్ణపురీషత్వముదరే గ్రంథయః సిరాః| రోదనం గృధ్రగంధిత్వం దీర్ఘకాలానువర్తనం||18||
View original
........................ पुरीषं हरितं द्रवम्| जायते शुष्करेवत्यां क्रमात् सर्वाङ्गसङ्क्षयः| केशशातोऽन्नविद्वेषः स्वरदैन्यं विवर्णता| नानावर्णपुरीषत्वमुदरे ग्रन्थयः सिराः| रोदनं गृध्रगन्धित्वं दीर्घकालानुवर्तनम्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyagrahe lakShaNam (19) · Śloka 19
ఉదరే గ్రంథయో వృత్తా యస్య నానావిధం శకృత్| జిహ్వాయా నిమ్నతా మధ్యే శ్యావం తాలుం చ తం త్యజేత్||19||
View original
उदरे ग्रन्थयो वृत्ता यस्य नानाविधं शकृत्| जिह्वाया निम्नता मध्ये श्यावं तालुं च तं त्यजेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuShkarevatyAH vishiShTamasAdhyalakShaNam (20) · Śloka 20
భుంజానోఽన్నం బహువిధం యో బాలః పరిహీయతే| తృష్ణాగృహీతః క్షామాక్షో హంతి తం శుష్కరేవతీ||20||
View original
भुञ्जानोऽन्नं बहुविधं यो बालः परिहीयते| तृष्णागृहीतः क्षामाक्षो हन्ति तं शुष्करेवती||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahagrahaNahetutraividhyam (21) · Śloka 21
హింసారత్యర్చనాకాంక్షా గ్రహగ్రహణకారణం||21||
View original
हिंसारत्यर्चनाकाङ्क्षा ग्रहग्रहणकारणम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hiMsAtmake grahe lakShaNam (22) · Śloka 22
తత్ర హింసాత్మకే బాలో మహాన్ వా స్రుతనాసికః| క్షతజిహ్వః క్వణన్ బాఢమసుఖీ సాస్రలోచనః| దుర్వర్ణో హీనవచనః పూతిగంధశ్చ జాయతే| క్షామో మూత్రపురీషం స్వం మృద్నాతి న జుగుప్సతే| హస్తౌ చోద్యమ్య సంరబ్ధో హంత్యాత్మానం తథాపరం| తద్వచ్చ శస్త్రకాష్ఠాద్యైరగ్నిం వా దీప్తమావిశేత్| అప్సు మజ్జేత్పతేత్ కూపే కుర్యాదన్యచ్చ తద్విధం| తృడ్దాహమోహాన్ పూయస్య ఛర్దనం చ ప్రవర్తయేత్| సక్తంచ సర్వమార్గేభ్యోఽరిష్టోత్పత్తించ తం త్యజేత్||22||
View original
तत्र हिंसात्मके बालो महान् वा स्रुतनासिकः| क्षतजिह्वः क्वणन् बाढमसुखी सास्रलोचनः| दुर्वर्णो हीनवचनः पूतिगन्धश्च जायते| क्षामो मूत्रपुरीषं स्वं मृद्नाति न जुगुप्सते| हस्तौ चोद्यम्य संरब्धो हन्त्यात्मानं तथापरम्| तद्वच्च शस्त्रकाष्ठाद्यैरग्निं वा दीप्तमाविशेत्| अप्सु मज्जेत्पतेत् कूपे कुर्यादन्यच्च तद्विधम्| तृड्दाहमोहान् पूयस्य छर्दनं च प्रवर्तयेत्| सक्तञ्च सर्वमार्गेभ्योऽरिष्टोत्पत्तिञ्च तं त्यजेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ratikAme grahe lakShaNam (23) · Śloka 23
రహఃస్త్రీరతిసంల్లాపగంధస్రగ్భూషణప్రియః| హృష్టః శాంతశ్చ దుఃసాధ్యో రతికామేన పీడితః||23||
View original
रहःस्त्रीरतिसंल्लापगन्धस्रग्भूषणप्रियः| हृष्टः शान्तश्च दुःसाध्यो रतिकामेन पीडितः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arcanAkAmagrahe lakShaNam (24) · Śloka 24
దీనః పరిమృశన్ వక్త్రం శుష్కౌష్ఠగలతాలుకః| శంకితం వీక్షతే రౌతి ధ్యాయత్యాయాతి భీతతాం| అన్నమన్నాభిలాషేఽపి దత్తం నాతి బుభుక్షతే| గృహీతం బలికామేన తం విద్యాత్ సుఖసాధనం||24||
View original
दीनः परिमृशन् वक्त्रं शुष्कौष्ठगलतालुकः| शङ्कितं वीक्षते रौति ध्यायत्यायाति भीतताम्| अन्नमन्नाभिलाषेऽपि दत्तं नाति बुभुक्षते| गृहीतं बलिकामेन तं विद्यात् सुखसाधनम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikitsAsUtram (25-26) · Śloka 26
హంతుకామం జయేద్ధోమైః సిద్ధమంత్రప్రవర్తితైః| ఇతరౌ తు యథాకామం రతిబల్యాదిదానతః||25|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే బాలగ్రహవిజ్ఞానీయో నామ తృతీయోఽధ్యాయః||26||
View original
हन्तुकामं जयेद्धोमैः सिद्धमन्त्रप्रवर्तितैः| इतरौ तु यथाकामं रतिबल्यादिदानतः||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे बालग्रहविज्ञानीयो नाम तृतीयोऽध्यायः||२६||
🔊 Audio coming soon