7. bhūtavijñānīyaḥ

Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1

అథాతో భూతవిజ్ఞానీయం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||

Adhikarana BUtalokanirdeshaH (2) · Śloka 2

అష్టాదశ భూతాధిపతయః| తద్యథా-సురాసురగంధర్వారగ యక్షబ్రహ్మరాక్షసరాక్షసపిశాచప్రేతకూష్మాండకాఖోర్దమౌకి రణవేతాలపితరః ఋషిగురువృద్ధసిద్ధాశ్చ| తే పునః పృథక్ కోటిపరివారాః| తేషామపి ప్రత్యేకమపరిసంఖ్యేయః పరి వార ఇత్యనంతో భూతలోకః||2||

Adhikarana sAmAnyena BUtasvaBAvaH (3) · Śloka 3

సర్వేఽపి చ ప్రాయేణాహారకామా నిశాఽర్ధవిచారిణో భయా నకా మాంసాసృగ్వసాశినః||3||

Adhikarana BUtasaMj~jAvisheShe hetuH (4) · Śloka 4

అపి చ సురాసురాదిసంవాససంసర్గాత్తచ్ఛీలాచారకర్మతయా చ తత్సంజ్ఞాం లభంతే||4||

Adhikarana BUtAnupraveshahetuH sampraptishca (5) · Śloka 5

తేషాం పునరనుప్రవేశే కారణం సద్యః పూర్వకృతో వా విశేషేణ ప్రజ్ఞాపరాధః| తేన హి కామక్రోధలోభమోహాదిజనితేన ప్రలుప్తధర్మో భిన్న వ్రతాచారశౌచో మలీమసః పూజ్యానతిక్రామన్నాత్మానముపహంతి| తతస్తమాత్మహనమవతారగవేషిణో దేవాదిగ్రహా అప్యనుఘ్నంతి| తద్వదున్మాదాపస్మారోపప్లుతచిత్తం తథా జ్వరాద్యామయోపహతమపి| విశేషతశ్చ వ్రణినః పూయాసృక్స్నేహగంధేన||5||

Adhikarana BUtAveshakAlAH (6) · Śloka 6

ఏవంవిధాంస్తు పురుషనేష్వాఘాతకాలేష్వభిగచ్ఛంతి| తద్యథా-పాపస్య కర్మణః సమారంభే| పూర్వకృతస్య వా పరిణామకాలే| ఏకస్య వా శూన్యగృహనివాసే| చతుష్పథాధిష్ఠానే వ| సంధ్యావేలాయామప్రయతభావే వా పక్షసంధిషు యా మిథునీభావే| రజస్వలాభిగమనే వా| విగుణే వాధ్యా పనహోమబలిమంగలప్రయోగే| నియమబ్రహ్మచర్యవ్రతభంగే వా| మహాహవే వా| దేశపురకులవినాశే వా| మహాగ్రహోపగమనే వా| స్త్రియా వా ప్రజననకాలే| వివిధభూతాశుచిసంస్పర్శే వా| వమనవిరేచనరుధిరస్రావే వా| అశుచేరప్రయతస్య వా చైత్యదేవాయతనాభిగమనే వా| మాంసమధుగుడాతిలమద్యోచ్ఛిష్టే వా| దిగ్వాససి వా| నిశి నగరచతుష్పథోపవనశ్మశా నాభిగమనే వా| ద్విజగురుసురయతిపూజ్యవ్యతిక్రమే వా||6||

Adhikarana surAdInAmAveshaprakAraH (7) · Śloka 7

తత్రావలోకయంతో జనయంతి మనోవికారం సురాసురగ్రహాః| స్పృశంతో గంధర్వాః| సమావిశంతో భుజగాః| యక్షాశ్చాత్మగంధమాఘ్రాపయంతః| రాక్షసా వాహయంతోఽధిరుహ్య| తథైవ పిశాచాద్యాః| దర్శయంతః పితరోఽభిశపంత ఋషిగురు వృద్ధసిద్ధాః||7||

Adhikarana surAdInAmAveshapAtrANi kAlashca (8) · Śloka 8

తత్ర శీలవంతం చోక్షాచారం శుక్లాంబరధరం తపఃస్వా ధ్యాయపరం ప్రాయః శుక్లప్రతిపది త్రయోదశ్యాం చతుర్దశ్యాం పౌర్ణమాస్యాం వా దేవా గృహ్ణంతి| క్రోధనం కదర్యమాత్మసంభావినం కులరూపగర్వితం కృష్ణద్వాదశ్యాం కృష్ణత్రయోదశ్యాం సంధ్య యోశ్చాసురాః| ప్రియనృత్తగీతవాదిత్రగంధమాల్యాంబరం పరదార రతం చోక్షాచారం ప్రాయశ్చతుర్థ్యామష్టమ్యాం ద్వాదశ్యాం చతుర్దశ్యాం చ గంధర్వాః| స్వప్నశీలం చపలమనిమిత్తక్రోధనమర్థసిద్ధం బ్రాహ్మణం ప్రాయః పంచమ్యాం సంధ్యయోర్మధ్యాహ్నే చ నాగాః| సత్త్వబలరూపగాంధర్వధనశౌర్యయుక్తం మాల్యానులేపనహా స్యప్రియమతివ్యాకరణం ప్రాయః శుక్లసప్తమ్యామేకాదశ్యాంచ యక్షాః| స్వాధ్యాయతపోవ్రతచర్యాదేవయతిగురుపూజారతం భ్రష్టశౌచం వా బ్రాహ్మణమబ్రాహ్మణం వా బ్రహ్మవాదినం శూరం మానినం దేవాగార సలిలక్రీడనప్రియం చ స్ఖలితబ్రహ్మచర్యం ప్రాయః శుక్ల పంచమ్యామష్టమ్యాం పూర్ణచంద్రదర్శనే సంధ్యాసు చ బ్రహ్మరాక్షసాః| హీనస్త్వం పిశునం స్తేనం లుబ్ధం శఠం ప్రాయో ద్వితీయాతృతీ యాష్టమీషు రాక్షసపిశాచాదయః| కలిపానప్రియమసూయావంతం పరుషభాషిణం బహ్వాశినం చ కృష్ణనవమీద్వాదశ్యోర్నిశి చ రాక్షసాః| ఆత్మశ్లాఘినం కూటసాక్ష్యప్రదం పరోపతాపినం చ చతుర్దశ్యాం పిశాచాదయః| మాతాపితృగురువృద్ధసిద్ధాచార్యోపసేవినం ప్రాయో దశమ్యామమా వాస్యాం చ పితరః| తద్విధమేవ చ ప్రాయః షష్ఠ్యాం నవమ్యాం చ గురువృద్ధసిద్ధాః| తథైవ చ స్నానశుచివివిక్తసేవినం ధర్మశాస్త్రశ్రుతికావ్యకుశలమృషయః||8||

Adhikarana grahagrahaNapUrvarUpANi (9) · Śloka 9

తేషాం తు గ్రహీష్యతాం పూర్వారూపాణి భవంతి| తద్యథా-దేవ గోబ్రాహ్మణతపస్వినాం హింసారుచిత్వం నృశంసాభిప్రాయతా కోప నత్వమరతిరోజోవర్ణచ్ఛాయాబలవపుషాం చోపతప్తిః స్వప్నే దేవాదిభిర్భర్త్సనం ప్రవర్త్తనం చ||9||

Adhikarana devagrahAviShTe lakShaNAni (10) · Śloka 10

తత్ర సౌమ్యదృష్టిం గంభీరమప్రధృష్యమకోపనం శుచిమనిద్రం భోజ నానాభిలాషిణమల్పస్వేదమూత్రపురీషవాచం సంస్కృతవాదినం దేవద్విజగురుభక్తం శుక్లమాల్యాంబరసరిత్పులినశైలోచ్చ భవనదధిక్షీరసురభిప్రియం చిరాదక్షిణీ నిమీలయంతంవర ప్రదాతారం శుభగంధం వర్చస్వినం ఫుల్లపద్మోపమముఖం దేవగ్రహేణ గృహీతం విద్యాత్| తత్రాపి గోవృషమివ నదంతం దీప్తముఖనయనమాదీప్తేన స్వరేణ సర్వమా భాషమాణమీశ్వరేణ| మేఘస్తనితవిద్యుదృష్టీర్వాచా విసృజంతమింద్రేణ| ధనాని వాచా ప్రయచ్ఛంతమాచ్ఛిందంతం చ ధనదేన| సురాసవసమగంధం కాష్ఠతృణరజ్జ్వాది సర్వం పాశమభిమన్యమానం వరుణేన||10||

Adhikarana asurAviShTe lakShaNAni (11) · Śloka 11

జిహ్వాదృష్టిం దుష్టాత్మానం క్రోధనమతృప్తం సస్వేదగాత్రం దేవ బ్రాహ్మణగురుద్వేషిణం నిర్భయమభిమానినం శూరం వ్యవసాయినం రుద్రోఽహమింద్రోఽహముపేంద్రోఽహం స్కందోఽహం విశాఖేఽహమి త్యాదిభాషమాణం వికృతవాచమసకృద్ధసంతం సురామిషరుచిం దంతైర్నఖైశ్చ పరాన్ హింసంతమసురేణ||11||

Adhikarana gandharvAviShTe lakShaNAni (12) · Śloka 12

స్వాచారం హృష్టాత్మానం శుభగంధమల్పవ్యవహారం నృత్యంతం గాయంతం ముఖవాద్యాని కుర్వంతం ప్రియోద్యానపులినరక్తవస్త్రస్నానమా- ల్యానులేపనధూపాన్నపానహాసలీలా శృంగారకథాగాంధర్వం గంధ ర్వేణ| తత్రాపి శిరో ధునానం కలహం కుర్వంతం సంరంభేణ జా-గరూకం పఠంతం హసంతం హసనేన||12||

Adhikarana uragAviShTe lakShaNAni (13) · Śloka 13

క్రోధనమనిశం నిఃశ్వసంతం భ్రమంతమాతపత్రాత్ త్రస్యంతం రక్తాక్షం స్తబ్ధదృష్టిం జిహ్వాం లోలయంతం సృక్కిణ్యౌ లిహానమధోముఖ శాయినం చలం వక్రగామినం బిలమవలోక్య సర్పవదూర్ధ్వం ప్రసరంతం జలౌఘఘనదున్నుభిస్వనైర్హృష్యంతం క్షీరఘృతగుడమధు స్నానమాల్యప్రియం గాత్రాణి కంపయంతం దంతైః ఖాదంతం జలేఽవతీర్ణముత్తరణమనిచ్ఛంతమురగేణ||13||

Adhikarana yakShAviShTe lakShaNAni (14) · Śloka 14

అసకృత్ స్వప్నరోదనహాసనృత్యగీతపాఠకథాన్నపానస్నాన మాల్యధూపగంధరక్తవస్త్రరతిం రక్తత్రస్తవిప్లుతాక్షం ద్రుతం సగర్వం మత్తమివ గచ్ఛంతం వస్త్రాంతముత్కర్షయంతం చలితాగ్రహస్తం బహు భాషిణం స్త్రీలోలుపం మద్యామిషప్రియం సన్నహ్య శస్త్రం మృగయమాణ మతిబలమవ్యథం హృష్టం తుష్టమల్పరోషం కిం కస్మై దదామీతి వాదినం శుభగంధం వర్చస్వినం ద్విజాతివైద్యపరిభావినం రహస్య భాషిణం యక్షేణ||14||

Adhikarana yakShavisheShAviShTe lakShaNAni (15) · Śloka 15

తత్రాపి హృషితరోమాణమూర్ధ్వేక్షణం ప్రహృష్టనయనం చండం పరుషం మహానినాదం మణివరేణ| రహోహసితనృత్యగీతాన్యాచరంత మాకీర్ణే మౌనమాసేవమానం వికటేన||15||

Adhikarana brahmarAkShasAviShTe lakShaNAni (16) · Śloka 16

హాసనృత్తప్రియమాక్రోశినం ప్రధావినం దేవద్విజభిషగ్ద్వేషిణం మంత్ర వేదశాస్త్రాభిధాయినం కాష్ఠశస్త్రాదిభిశ్చాత్మానమాఘ్నంతం ఛిద్రప్రహారిణం వైద్యరంధ్రాన్వేషిణం భోఃశబ్దవాదినం పరుషం రౌద్ర చేష్టం శీఘ్రగామినం బ్రహ్మరాక్షసేన| తత్రాపి వికృతస్వరం భాషయంతముత్రాసయంతం బ్రహ్మవాదినం సంస్కృతభాషిణం బహుశ స్తోయం యాచంతం యజ్ఞసేనేన||16||

Adhikarana rAkShasAviShTe lakShaNAni (17) · Śloka 17

సక్Rరోధదృష్టిం భ్రూకుటిముద్వహంతం భైరవాస్యం త్వరితమభిధావంతం రువంతం ససంభ్రమం ప్రహరంతం నష్టనిద్రం నిశావిచారిణమన్న ద్వేషిణమనాహారమప్యతిబలినమన్నకాలే హసంతం నిర్లజ్జం శూరం రోషణమప్రియవాదినమశుచిం స్త్రీమద్యమాంసరక్తమాల్యప్రియం రక్తమామివం వా దృష్ట్వోష్ఠౌ పరిలిహంతం దీనం శంకితం ధావ ంతమకస్మాద్రుదంతం హసంతం గాయంతం నృత్యంతం నిరర్థకం పరి భాషమాణం రాక్షసేన| తత్రాపి పరుషచ్ఛవిం భూమిం తాడయంత మకస్మాద్రుదంతం విశాఖేన| భిన్నగద్గదకంఠమంగాని భంజ యంతం జిహ్వాం పరిలిహానమక్షమాలయా జపమానం శౌచమభీక్ష్ణం కుర్వాణం సఙమేన| మేఘవిద్యుదుదయాయాసతే క్రుధ్యంతం జలవృష్టిం సమంతాన్మన్యమానం శకటనిష్పీడినం విద్యున్మాలినా| ఆమ మాంసపలమూలకాపూపపరమాన్నయాచినం రూక్షచ్ఛవిం విరూ పాక్షేణ||17||

Adhikarana pishAcAviShTe lakShaNAni (18) · Śloka 18

అస్వస్థచిత్తం నైకత్ర తిష్ఠంతం పరిధావినం దయితనృత్యగీత హాసోచ్ఛిష్టమద్యమాంసశూన్యనివాసరతిం పురస్తాదభిఘ్నంతం నిర్భర్త్సనాద్దీనశంకితవదనం నఖైరాత్మవపుషి లిఖంతం నష్ట స్మృతిం బద్ధాబద్ధభాషిణమకస్మాద్రుదంతం దుఃఖాన్యావేదయమాన ముధ్వస్తరూక్షదేహస్వరం దుర్గంధమశుచిం నగ్నం మలినం రథ్యాచైల తృణాభరణాం సంకరకూటకాష్ఠాశ్వారోహిణం లోలం బహ్వాశినం పిశాచేన||18||

Adhikarana pretAviShTe lakShaNAni (19) · Śloka 19

తత్రాపి భోజనం దృష్ట్వా హసంతం విస్వరం క్రోశంతం నిత్యభీతం కశ్మలేన| సర్వగాత్రాణి స్పందయంతం ముహుర్ముహుర్ధావంతం భీష యమాణం కుశేన| వైద్య దృష్ట్వా కుప్యంతం భ్రమద్భోజిన బహ్వాశినం భస్మగంఠనశయనం స్త్రియోమార్గే రుంధానం మూత్రపురీషవిమర్దినం నిస్తేజసా| ప్రేతాకృతిచేష్టాగంధం తృణచ్ఛేదినం భీతమాహార ద్వేషిణం ప్రేతేన||19||

Adhikarana kUShmANDAviShTe lakShaNAni (20) · Śloka 20

బహుప్రలాపముగ్రవాక్యం విలంబితగతిం కృష్ణవదనం శూనప్రల ంబవృషణం కూష్మాండేన||20||

Adhikarana kAkhordAviShTe lakShaNAni (21) · Śloka 21

నగ్నం ధావంతమకస్మాదశ్మకాష్ఠాది గృహీత్వా భ్రమంతం తృణ చీరమాల్యనివసనముత్రస్తదృష్టిం పరుషాభిధయినం శ్మశాన శూన్యైకవృక్షరథ్యానిషేవిణం తిలాన్నమద్యామిషసక్తదృష్టిం కాఖోర్దేన||21||

Adhikarana maukiraNAviShTe lakShaNAni (22) · Śloka 22

ఉగ్రవాదినం రక్తత్రస్తనేన్నమన్నాభిలాషిణముదకం ప్రార్థయమానం మౌకిరణేన||22||

Adhikarana vetAlAviShTe lakShaNAni (23) · Śloka 23

సత్యవాదినం పరివేపినం ధూపగంధమాల్యరతిమతినిద్రాలుం వేతా లేన||23||

Adhikarana pitRugrahAviShTe lakShaNAni (24) · Śloka 24

అప్రసన్నదృష్టిం చలన్నేత్రపక్ష్మాణం శంకితేక్షణం దీనవదనం సం శుష్కతాలుం నిద్రాలుం ప్రతిహతవాచమపసవ్యవస్త్రమల్పాగ్ని మరోచకినం తిలగుడపాయసమాంసరుచిం చ పితృగ్రహేణ||24||

Adhikarana RuShyAdyAviShTe lakShaNam (25) · Śloka 25

ఋషిగురువృద్ధసిద్ధానామభిశాపానుధ్యానానురూపవిహార వ్యాహారం తద్ గ్రహేణ గృహీతం విద్యాదితి||25||

Adhikarana saMgrahashlokaH (26) · Śloka 26

భవతి చాత్ర లక్షయేత్ జ్ఞానవిజ్ఞానవాక్చేష్టాబలపౌరుషం| పురుషేఽపౌరుషం యత్ర తత్ర భూతగ్రహం వదేత్||26||

Adhikarana asAdhyagrahalakShaNam (27-28) · Śloka 28

కుమారవృందానుగతం నగ్నముద్ధతమూర్ధజం| అస్వస్థమనసం దైర్ఘ్యకాలికం సగ్రహం త్యజేత్||27|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే భూతవిజ్ఞానీయో నామ సప్తమోఽధ్యాయః||28||