Adhikarana atha granthyarbudashlIpadA~apacInADIpratiShedho nAma pa~jcatriMsho~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতো গ্রন্থ্যাদিপ্রতিষেধং নামাধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातो ग्रन्थ्यादिप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana granthiShu sAmAnyacikitsA (2) · Śloka 2
সর্বেষ্বেব পূর্বং গ্রন্থিষু বৃহতীদ্বযপিপ্পলীচিত্রকসাধিতেন পুরাণসর্পিষা স্নিগ্ধং বামযেদ্বিরেচযেচ্চ| কৃতসংসর্জনস্য চোত্তমাঙ্গগতেষু গ্রন্থিষু লাক্ষাদ্বিরজনীবিডঙ্গশুণ্ঠীপূতী দারুভিঃ শিরো বিরচযেত্| ধূমকবলগণ্ডূষাংশ্চ সংসেবেত| অঙ্কোলমধুকমাতুলুঙ্গহিংস্রাপূতীদারুবিল্বমূলসরলকুষ্ঠবচাবরুণত্বক্কালাতিবিষাজগন্ধার্ভির্লেপঃ| শ্যামা সুরদারুসমঙ্গাকোশাতকোপুনর্নবসর্ষপৈর্Vবা| সশোফরুক্স্তম্ভে চোপনাহো যবসক্তুমধুককুষ্ঠশত পুষ্পাদেবদারুভির্ঘৃতযুক্তৈঃ| গোজাঽবিখরোষ্ট্রাশ্বহস্তিমূ ষিকমাংসৈর্বা বেশবারীকৃতৈর্বসাতৈলবদ্ভিঃ| পলাশবৃন্তাগ্নিমন্থত্বক্কল্কেন মাংসপিণ্ডৈর্বা| বহুশঃ স্বিন্নমঙ্গুষ্ঠেন বেণুপর্বণা বা শতৈশ্শনৈঃ পুনঃ পুনর্বিম র্দ্দযেত্| যথাযথঞ্চ শোফবত্ ক্রিযাং প্রযুঞ্জীত||২||
सर्वेष्वेव पूर्वं ग्रन्थिषु बृहतीद्वयपिप्पलीचित्रकसाधितेन पुराणसर्पिषा स्निग्धं वामयेद्विरेचयेच्च| कृतसंसर्जनस्य चोत्तमाङ्गगतेषु ग्रन्थिषु लाक्षाद्विरजनीविडङ्गशुण्ठीपूती दारुभिः शिरो विरचयेत्| धूमकवलगण्डूषांश्च संसेवेत| अङ्कोलमधुकमातुलुङ्गहिंस्रापूतीदारुबिल्वमूलसरलकुष्ठवचावरुणत्वक्कालातिविषाजगन्धार्भिर्लेपः| श्यामा सुरदारुसमङ्गाकोशातकोपुनर्नवसर्षपैर्Vवा| सशोफरुक्स्तम्भे चोपनाहो यवसक्तुमधुककुष्ठशत पुष्पादेवदारुभिर्घृतयुक्तैः| गोजाऽविखरोष्ट्राश्वहस्तिमू षिकमांसैर्वा वेशवारीकृतैर्वसातैलवद्भिः| पलाशवृन्ताग्निमन्थत्वक्कल्केन मांसपिण्डैर्वा| बहुशः स्विन्नमङ्गुष्ठेन वेणुपर्वणा वा शतैश्शनैः पुनः पुनर्विम र्द्दयेत्| यथायथञ्च शोफवत् क्रियां प्रयुञ्जीत||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajagranthicikitsA (3) · Śloka 3
অথ বাতজে গ্রন্থৌ দশমূলসিদ্ধং মহাস্নেহং পিবেত্| অমৃতা নিম্ববীজভার্ঙ্গীস্যোনাকবাণতালপত্রীকৃষ্ণগন্ধাগরুভিঃ ক্ষীরপিষ্টৈস্সুখোষ্ণৈর্লেপঃ| বিবিধাশ্চ বাতব্যাধিবিহিতাঃ স্নেহস্বেদোপনাহাঃ| তথানুপশমে সিরাব্যধঃ| পক্বং তু বিদার্য নিরস্তপূযং কৃত্বাঽর্কাদিবর্গাম্ভসা প্রক্ষা ল্য তিলকল্কেন সচিত্রকসৈন্ধবেনালেপযেত্| তৈলঞ্চ রোপণং রাস্নাসরলোশীরবিডঙ্গমধুকক্ষীরসংস্কৃতং কুর্যাত্||৩||
अथ वातजे ग्रन्थौ दशमूलसिद्धं महास्नेहं पिबेत्| अमृता निम्बबीजभार्ङ्गीस्योनाकबाणतालपत्रीकृष्णगन्धागरुभिः क्षीरपिष्टैस्सुखोष्णैर्लेपः| विविधाश्च वातव्याधिविहिताः स्नेहस्वेदोपनाहाः| तथानुपशमे सिराव्यधः| पक्वं तु विदार्य निरस्तपूयं कृत्वाऽर्कादिवर्गाम्भसा प्रक्षा ल्य तिलकल्केन सचित्रकसैन्धवेनालेपयेत्| तैलञ्च रोपणं रास्नासरलोशीरविडङ्गमधुकक्षीरसंस्कृतं कुर्यात्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajagranthicikitsA raktajA ca (4) · Śloka 4
পিত্তজে রক্তজে চ জলৌকসো ন্যগ্রোধাদিঃ প্রদেহপরিষে কযোঃ পদ্মকাদিঃ পানে চ দ্রাক্ষেক্ষুরসযুক্তা হরীতকীবিরেকঃ| পক্বে পাটিতে চ পিত্তব্রণোক্তো বিধিঃ||৪||
पित्तजे रक्तजे च जलौकसो न्यग्रोधादिः प्रदेहपरिषे कयोः पद्मकादिः पाने च द्राक्षेक्षुरसयुक्ता हरीतकीविरेकः| पक्वे पाटिते च पित्तव्रणोक्तो विधिः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajagranthicikitsA (5) · Śloka 5
কফজমন্তঃশুদ্ধস্য ভৃশং স্বেদযেদ্বিম্লাপযেচ্চ কাকা দনীবিকঙ্কতকাকনন্দিকারগ্বধেঙ্গুদমূলমদনফলভার্ঙ্গী করঞ্জৈর্লেপযেত্| নাগরবিডঙ্গৈলবালুকচব্যপলাশবৃন্ত চিত্রকৈর্বা| ভল্লাতকসৈন্ধবাজগন্ধাসর্ষর্পৈর্বা| এবমপ্যপচ্যমানমমর্মস্থং বিদার্য স্থিতরক্তং নিশ্শেষ মগ্নিনা দহেত্| সশেষো হি পুনরাপূর্যতে| ততো নির্বাপিতং ক্ষারক্ষৌদ্রগুডোত্তরৈরালেপৈস্সংশুদ্ধং রোপযেত্||৫||
कफजमन्तःशुद्धस्य भृशं स्वेदयेद्विम्लापयेच्च काका दनीविकङ्कतकाकनन्दिकारग्वधेङ्गुदमूलमदनफलभार्ङ्गी करञ्जैर्लेपयेत्| नागरविडङ्गैलवालुकचव्यपलाशवृन्त चित्रकैर्वा| भल्लातकसैन्धवाजगन्धासर्षर्पैर्वा| एवमप्यपच्यमानममर्मस्थं विदार्य स्थितरक्तं निश्शेष मग्निना दहेत्| सशेषो हि पुनरापूर्यते| ततो निर्वापितं क्षारक्षौद्रगुडोत्तरैरालेपैस्संशुद्धं रोपयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsavraNamedogranthInAM cikitsA (6) · Śloka 6
মাংসব্রণগ্রন্থী চৈবমেব যাপযেত্| মেদোজেঽপ্যযমেব বিধিঃ| অপি চ মেদোগ্রন্থিং তিলকল্কদিগ্ধং দ্বিগুণপটান্তরিতং তপ্তেন ফালেন দর্ব্যা বা জতুলিপ্তযা বহুশঃ প্রমৃজ্যাত্| শস্ত্রং চাবচার্য পূর্ববন্মেদো দহেত্| সুপক্বং বা বিপাট্য মূত্রপ্রক্ষালিতং ক্ষৌদ্রসৈন্ধবসুবর্চিকাকাঞ্চনক্ষীরীহরিতাল মিশ্রৈঃ ক্ষীরবকপ্রগাঢৈস্তিলৈরালেপযেত্| গুঞ্জাদ্বিকরঞ্জতাপসবৃক্ষবংশাবলেখমূত্রসিদ্ধং তৈলমভ্যঙ্গঃ| সম্যকশুদ্ধং চৈনং রোপযেত্||৬||
मांसव्रणग्रन्थी चैवमेव यापयेत्| मेदोजेऽप्ययमेव विधिः| अपि च मेदोग्रन्थिं तिलकल्कदिग्धं द्विगुणपटान्तरितं तप्तेन फालेन दर्व्या वा जतुलिप्तया बहुशः प्रमृज्यात्| शस्त्रं चावचार्य पूर्ववन्मेदो दहेत्| सुपक्वं वा विपाट्य मूत्रप्रक्षालितं क्षौद्रसैन्धवसुवर्चिकाकाञ्चनक्षीरीहरिताल मिश्रैः क्षीरबकप्रगाढैस्तिलैरालेपयेत्| गुञ्जाद्विकरञ्जतापसवृक्षवंशावलेखमूत्रसिद्धं तैलमभ्यङ्गः| सम्यकशुद्धं चैनं रोपयेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAgranthicikitsA (7) · Śloka 7
সিরাগ্রন্থৌ ত্বভিনবে তৈলে সাহচরং পিবেত্ উপনাহঞ্চ বাত হরৈর্বস্তিকর্ম চ কুর্যাত্| সিরাব্যধঞ্চ||৭||
सिराग्रन्थौ त्वभिनवे तैले साहचरं पिबेत् उपनाहञ्च वात हरैर्बस्तिकर्म च कुर्यात्| सिराव्यधञ्च||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtArbudacikitsA (8) · Śloka 8
বাতার্বুদমৈরণ্ডপ্রিযালনালিকেরমজ্জোর্বারুকর্কারুবী জোত্কারিকযোপনাহযেত্| আনূপামিষবেশবারৈর্বা| নাডী স্বেদঞ্চ কুর্যাত্ বহুশশ্চাত্র শৃঙ্গেণ রুধিরমবসেচযেত্| বাতহরবর্গক্বাথপযোঽম্লসিদ্ধং ত্রিবৃতং পিবেত্||৮||
वातार्बुदमैरण्डप्रियालनालिकेरमज्जोर्वारुकर्कारुबी जोत्कारिकयोपनाहयेत्| आनूपामिषवेशवारैर्वा| नाडी स्वेदञ्च कुर्यात् बहुशश्चात्र शृङ्गेण रुधिरमवसेचयेत्| वातहरवर्गक्वाथपयोऽम्लसिद्धं त्रिवृतं पिबेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittArbudacikitsA (9) · Śloka 9
পিত্তোত্থে মৃদূন্ স্বেদোপনাহান্ কাযবিরেচনঞ্চ প্রযোজযেত্| শাককাকোদুম্বরিকাপত্রঘৃষ্টে চ প্রিযঙ্গুপত্তঙ্গঙ্গসর্জরসা র্জুনলোধ্রমধুকৈর্লেপঃ| শ্যামাগিরিকর্ণিকাঞ্জনক্লীতন কনখদ্রাক্ষাসপ্তলান্যতমরসসাধিতং সর্পিঃ পীতং পিত্তা র্বুদশ্লীপদোদরঘ্নম্||৯||
पित्तोत्थे मृदून् स्वेदोपनाहान् कायविरेचनञ्च प्रयोजयेत्| शाककाकोदुम्बरिकापत्रघृष्टे च प्रियङ्गुपत्तङ्गङ्गसर्जरसा र्जुनलोध्रमधुकैर्लेपः| श्यामागिरिकर्णिकाञ्जनक्लीतन कनखद्राक्षासप्तलान्यतमरससाधितं सर्पिः पीतं पित्ता र्बुदश्लीपदोदरघ्नम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmArbudacikitsA (10) · Śloka 10
শ্লেষ্মজে তূর্ধ্বমধশ্চ হৃতদোষস্য স্রুতরক্তস্য চ বমন বিরেচনদ্রব্যৈঃ প্রলেপঃ| কাকাদনীশুকবর্হিগ্নিজিহ্বামূল দক্ষকপোতগৃধ্রপুরীষকাশমূলৈর্বা পলাশক্ষীরপিষ্টৈঃ| পিণ্যা ককুলত্থনিষ্পাবৈর্বা মাংসপ্রগাঢৈর্দধিপিষ্টৈর্লেপযেত্| লেপা স্বাদলোভেন চ নিলীযমানাঃ মক্ষিকাঃ সমুপেক্ষেত| তদ্বিমুক্তৈঃ কৃমিভিরিতরৈর্বা ভক্ষ্যমাণঞ্চ| ততঃ কৃমিভক্ষি তাবশেষং শাকাদিপত্রৈর্বিলিখ্যাঽগ্নিনা প্রতিসারযেত্| অল্পমূলং বা ত্রপুতাম্রাযঃ সীসপট্টকবেষ্টিতম্| পুনঃ পুনশ্চ ক্ষারান্ কালাপেক্ষযা যোজযেত্| জাত্যাস্ফোতকরবীরপল্লবাংশ্চ ব্রণশোধনায কল্কাদৌ| তৈলঞ্চাত্র পাঠাবি ডঙ্গভার্ঙ্গীত্রিফলাকষাযসিদ্ধমভ্যঞ্জনম্||১০||
श्लेष्मजे तूर्ध्वमधश्च हृतदोषस्य स्रुतरक्तस्य च वमन विरेचनद्रव्यैः प्रलेपः| काकादनीशुकबर्हिग्निजिह्वामूल दक्षकपोतगृध्रपुरीषकाशमूलैर्वा पलाशक्षीरपिष्टैः| पिण्या ककुलत्थनिष्पावैर्वा मांसप्रगाढैर्दधिपिष्टैर्लेपयेत्| लेपा स्वादलोभेन च निलीयमानाः मक्षिकाः समुपेक्षेत| तद्विमुक्तैः कृमिभिरितरैर्वा भक्ष्यमाणञ्च| ततः कृमिभक्षि तावशेषं शाकादिपत्रैर्विलिख्याऽग्निना प्रतिसारयेत्| अल्पमूलं वा त्रपुताम्रायः सीसपट्टकवेष्टितम्| पुनः पुनश्च क्षारान् कालापेक्षया योजयेत्| जात्यास्फोतकरवीरपल्लवांश्च व्रणशोधनाय कल्कादौ| तैलञ्चात्र पाठावि डङ्गभार्ङ्गीत्रिफलाकषायसिद्धमभ्यञ्जनम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medo~arbudacikitsA (11) · Śloka 11
মেদোঽর্বুদং স্বিন্নভিন্নং সুশোধিতমেদস্কমুপশান্তরক্ত স্রাবং সদ্যস্সীব্যেত্| ততো গৃহধূমলোধ্রমনঃ শিলাহরি দ্রাপত্তঙ্গচূর্ণৈর্মধুমদ্ভিঃ প্রতিসারযেত্| করঞ্জতৈলঞ্চাভ্যঞ্চনার্থে নিযুঞ্জীত| সর্বার্বুদানি চ যদৃচ্ছযা পর্যাগতানি সুপরিশোধিতানি রোপযেত্| অপি চ সশোষদোষাণি তু যোঽর্বুদানি করোতি তস্যাশু পুনর্ভবন্তি| তস্মাদশেষোদ্ধরণং প্রশস্তং ক্ষারেণ শস্ত্রেণ তথাগ্নিনা বা||১১||
मेदोऽर्बुदं स्विन्नभिन्नं सुशोधितमेदस्कमुपशान्तरक्त स्रावं सद्यस्सीव्येत्| ततो गृहधूमलोध्रमनः शिलाहरि द्रापत्तङ्गचूर्णैर्मधुमद्भिः प्रतिसारयेत्| करञ्जतैलञ्चाभ्यञ्चनार्थे नियुञ्जीत| सर्वार्बुदानि च यदृच्छया पर्यागतानि सुपरिशोधितानि रोपयेत्| अपि च सशोषदोषाणि तु योऽर्बुदानि करोति तस्याशु पुनर्भवन्ति| तस्मादशेषोद्धरणं प्रशस्तं क्षारेण शस्त्रेण तथाग्निना वा||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajashlIpadacikitsA (12) · Śloka 12
শ্লীপদে তু বাতাত্মকে স্নেহস্বেদোপনাহান্ প্রযুজ্যগুল্ফস্যোপরিষ্ট্যঙ্গুলে সিরাং বিধ্যেত্| এরণ্ডতৈলঞ্চ গোমূত্রেণ মাসং পিবেত্| জীর্ণে নাগরক্বথিতেন পযসা পুরাণধা ন্যান্যশ্নীযাত্| ত্রিবৃতঞ্চ পাযযেত্| বস্তিঞ্চ প্রযুঞ্জীত| এবমপ্যশাম্যত্যগ্নিনা দহেত্||১২||
श्लीपदे तु वातात्मके स्नेहस्वेदोपनाहान् प्रयुज्यगुल्फस्योपरिष्ट्यङ्गुले सिरां विध्येत्| एरण्डतैलञ्च गोमूत्रेण मासं पिबेत्| जीर्णे नागरक्वथितेन पयसा पुराणधा न्यान्यश्नीयात्| त्रिवृतञ्च पाययेत्| बस्तिञ्च प्रयुञ्जीत| एवमप्यशाम्यत्यग्निना दहेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikashlIpadacikitsA (13) · Śloka 13
পৈত্তিকে মৃদুরুপনাহো গুল্ফস্যাধঃসিরামোক্ষঃ পিত্তার্বুদো ক্তাঃ স্নেহবিরেকাঃ পিত্তঘ্নাশ্চ লেপাঃ||১৩||
पैत्तिके मृदुरुपनाहो गुल्फस्याधःसिरामोक्षः पित्तार्बुदो क्ताः स्नेहविरेकाः पित्तघ्नाश्च लेपाः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikashlIpadacikitsA (14) · Śloka 14
শ্লৈষ্মিকে ত্বঙ্গুষ্ঠে সিরাং মুঞ্চেত্| সক্ষৌদ্রাংশ্চ কফঘ্নান্ কষাযানভীক্ষ্ণং পাযযেত্| যথাবলং বা হরীতকী বর্দ্ধ মানাঃ||১৪||
श्लैष्मिके त्वङ्गुष्ठे सिरां मुञ्चेत्| सक्षौद्रांश्च कफघ्नान् कषायानभीक्ष्णं पाययेत्| यथाबलं वा हरीतकी वर्द्ध मानाः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlIpadAdiShu AhAryakShAraprayogaH (15) · Śloka 15
আদারীকাকজঙ্গাকাকাদনীশুকনাসাকদম্বপুষ্পবৃহতী দ্বযমন্তর্ধূমং দগ্ধ্বা গোমূত্রেণ বহুশঃ পরিস্রাবযেত্| তত স্তত্ ক্ষারোদকং ক্ষারকল্পেন বিপচেত্| দদ্যাচ্চাত্র প্রতী বাপং ফল্গুশুকাখ্যা মদনফলরসম্| এষ ক্ষারো মধুরা হারেণাভ্যস্তঃ শ্লীপদাপচীগ্রহণীদোষারোচকান্ সর্ব বিষাণি চ নিযচ্ছতি||১৫||
आदारीकाकजङ्गाकाकादनीशुकनासाकदम्बपुष्पबृहती द्वयमन्तर्धूमं दग्ध्वा गोमूत्रेण बहुशः परिस्रावयेत्| तत स्तत् क्षारोदकं क्षारकल्पेन विपचेत्| दद्याच्चात्र प्रती वापं फल्गुशुकाख्या मदनफलरसम्| एष क्षारो मधुरा हारेणाभ्यस्तः श्लीपदापचीग्रहणीदोषारोचकान् सर्व विषाणि च नियच्छति||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viDa~ggAditailapAnam (16) · Śloka 16
তৈলং বা পিবেদ্বিডঙ্গার্কমরিচচিত্রকশুণ্ঠীদেবদার্বৈলবালু কলবণপঞ্চকৈস্সিদ্ধম্||১৬||
तैलं वा पिबेद्विडङ्गार्कमरिचचित्रकशुण्ठीदेवदार्वैलवालु कलवणपञ्चकैस्सिद्धम्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAgarAdyAlepanAni (17) · Śloka 17
ওলেপযেচ্চ নাগরামৃতাবিডঙ্গকটুকাভদ্রদারুভির্মূত্রপিষ্টৈঃ ঊরুস্তম্ভোক্তৈশ্চ ভেষজৈর্যবান্নঞ্চ শীলযেত্||১৭||
ओलेपयेच्च नागरामृताविडङ्गकटुकाभद्रदारुभिर्मूत्रपिष्टैः ऊरुस्तम्भोक्तैश्च भेषजैर्यवान्नञ्च शीलयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gaNDamAlAcikitsA (18) · Śloka 18
গণ্ডমালাযাং কুম্ভনিকুম্ভদ্রবন্তীজীমূতকোশাতকী ফলবিপক্বং ঘৃতমুভযানুলোমনং পিবেত্| শার্ঙ্গষ্টামূলং বা তক্রপিষ্টম্| বমনার্থং সুখোদকেন বা জাতীর্বহিষ্ঠ নির্গুণ্ডীজীমূতকোত্তুণ্ডকীমূলত্বক্চূর্ণম্| সিরা চাস্য বিধ্যেত্| সশেষদোষং তু কৌষ্ঠিকং নবকং পাযযেত্| রসাঞ্জনং গোমূত্র তণ্ডুলোদকান্যতরেণ| তদেব চ নাবযেত্| মধুকসারং বা শিগ্রুফলানি বা নিম্বকরঞ্জকরবীরসিদ্ধং বা তৈলং বৈরেচনিকঞ্চ ধূমং পিবেত্| অপক্বাংশ্চ গণ্ডান্নাকুলীসৈন্ধবনাগরৈর্লেপযেত্| গুঞ্জাক রবীরার্কশ্যামাসিদ্ধার্থকৈরজামূত্রযুক্তৈর্দ্দশকৃত্বো বিপক্বং তৈলং লবণপঞ্চকপিপ্পলীমরিচচূর্ণোপেতমভ্যঙ্গাত্সর্বাব স্থানপচ্যর্শোঽর্বুদনাডীদুষ্টব্রণবল্মীকানপোহতি||১৮||
गण्डमालायां कुम्भनिकुम्भद्रवन्तीजीमूतकोशातकी फलविपक्वं घृतमुभयानुलोमनं पिबेत्| शार्ङ्गष्टामूलं वा तक्रपिष्टम्| वमनार्थं सुखोदकेन वा जातीर्बहिष्ठ निर्गुण्डीजीमूतकोत्तुण्डकीमूलत्वक्चूर्णम्| सिरा चास्य विध्येत्| सशेषदोषं तु कौष्ठिकं नवकं पाययेत्| रसाञ्जनं गोमूत्र तण्डुलोदकान्यतरेण| तदेव च नावयेत्| मधुकसारं वा शिग्रुफलानि वा निम्बकरञ्जकरवीरसिद्धं वा तैलं वैरेचनिकञ्च धूमं पिबेत्| अपक्वांश्च गण्डान्नाकुलीसैन्धवनागरैर्लेपयेत्| गुञ्जाक रवीरार्कश्यामासिद्धार्थकैरजामूत्रयुक्तैर्द्दशकृत्वो विपक्वं तैलं लवणपञ्चकपिप्पलीमरिचचूर्णोपेतमभ्यङ्गात्सर्वाव स्थानपच्यर्शोऽर्बुदनाडीदुष्टव्रणवल्मीकानपोहति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apacIcikitsA (19) · Śloka 19
ঔর্বচলসৈন্ধবোদ্ভিদদন্তীভল্লাতকচিত্রককল্কেন সিদ্ধং তৈলমভ্যঙ্গোঽপচ্যাম্| তণ্ডুলীযকস্বরসেন বা সনি র্গুণ্ডীরসং বা তৈলং সাধিতমভ্যঙ্গপাননাবনৈর্গণ্ডমালা নাডীব্রণকুষ্ঠানিলর্তিহরম্| কাকাদনীনলিকাগ্নিজিহ্বাবন্ধ্যাকর্কোটকীবিশা লাপাঠোত্তুণ্ডকীজীমূতকোশাতকীবীজৈরার্দ্ধপলংশৈর্বিষক র্ষযুক্তৈর্নির্গুণ্ডীস্বরসোপেতং করঞ্জতৈলপ্রস্থং বিপচেত্তত্পূর্ব বদেব প্রযুক্তং পরমপচীঘ্নম্||১৯||
और्वचलसैन्धवोद्भिददन्तीभल्लातकचित्रककल्केन सिद्धं तैलमभ्यङ्गोऽपच्याम्| तण्डुलीयकस्वरसेन वा सनि र्गुण्डीरसं वा तैलं साधितमभ्यङ्गपाननावनैर्गण्डमाला नाडीव्रणकुष्ठानिलर्तिहरम्| काकादनीनलिकाग्निजिह्वावन्ध्याकर्कोटकीविशा लापाठोत्तुण्डकीजीमूतकोशातकीबीजैरार्द्धपलंशैर्विषक र्षयुक्तैर्निर्गुण्डीस्वरसोपेतं करञ्जतैलप्रस्थं विपचेत्तत्पूर्व वदेव प्रयुक्तं परमपचीघ्नम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana amarmajeShu gaNDeShu shastrakarma (20) · Śloka 20
অমর্মজাংশ্চ গণ্ডানপক্বানেবোদ্ধৃত্যাগ্নিনা ক্ষারেণ বা প্রসাধযেত্| সর্ষপবৃক্ষাদনীক্বাথৈর্ব্রণক্ষালনম্| তিলকু ন্তলক্ষারপিষ্টস্তিলকল্কঃ সুখোষ্ণো লেপঃ| কাককৃ কলাসগোধাহিনির্মোককূর্মাণামন্যতমস্যান্তর্ধূমদগ্ধস্য মষীঙ্গুদতৈলপ্লুতাভ্যঙ্গঃ| মাংসীসর্জরসকার্পাসীফল সৈন্ধবৈঃ স্তন্যপিষ্টৈস্তৈলং বিপক্বমভ্যঙ্গো ব্রণকাঠিন্যঘ্নঃ সর্পাজগরবসে তৈলং চ সমং ত্রযমেতদপচীঘ্নম্| শ্লী পদোক্তানি চ তৈলানি প্রযোজযেত্| এবমনুপশমে বামপার্শ্বজাযাং দক্ষিণজঙ্ঘাপৃষ্ঠমধ্যাদিন্দ্র বস্তেরধ ঊর্ধ্বং বা শস্ত্রেণাক্ষিমাত্রং ব্রণং কৃত্বা মত্স্যা ণ্ডজালনিভং মেদোপনীযাঽগ্নিনা দহেত্| অনেনেতরপার্শ্বজা ব্যাখ্যাতা| এবমুভযপার্শ্বজাযামুভযতঃ| যবমুদ্গপ্রাযং চ গণ্ডমালাসু ভোজনম্||২০||
अमर्मजांश्च गण्डानपक्वानेवोद्धृत्याग्निना क्षारेण वा प्रसाधयेत्| सर्षपवृक्षादनीक्वाथैर्व्रणक्षालनम्| तिलकु न्तलक्षारपिष्टस्तिलकल्कः सुखोष्णो लेपः| काककृ कलासगोधाहिनिर्मोककूर्माणामन्यतमस्यान्तर्धूमदग्धस्य मषीङ्गुदतैलप्लुताभ्यङ्गः| मांसीसर्जरसकार्पासीफल सैन्धवैः स्तन्यपिष्टैस्तैलं विपक्वमभ्यङ्गो व्रणकाठिन्यघ्नः सर्पाजगरवसे तैलं च समं त्रयमेतदपचीघ्नम्| श्ली पदोक्तानि च तैलानि प्रयोजयेत्| एवमनुपशमे वामपार्श्वजायां दक्षिणजङ्घापृष्ठमध्यादिन्द्र वस्तेरध ऊर्ध्वं वा शस्त्रेणाक्षिमात्रं व्रणं कृत्वा मत्स्या ण्डजालनिभं मेदोपनीयाऽग्निना दहेत्| अनेनेतरपार्श्वजा व्याख्याता| एवमुभयपार्श्वजायामुभयतः| यवमुद्गप्रायं च गण्डमालासु भोजनम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajanADIcikitsA (21) · Śloka 21
নাডীমনিলজামুপনাহ্য পূযগতিমস্যা নিশ্শেষমেষিত্বাঽ বদারযেচ্ছস্ত্রেণ| ততস্তিলাপামার্গফলকল্কেন সসৈ ন্ধবেন পূরযিত্বা বধ্নীযাত্||২১||
नाडीमनिलजामुपनाह्य पूयगतिमस्या निश्शेषमेषित्वाऽ वदारयेच्छस्त्रेण| ततस्तिलापामार्गफलकल्केन ससै न्धवेन पूरयित्वा बध्नीयात्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajanADIcikitsA (22) · Śloka 22
পিত্তজাং সঘৃতক্ষীরযা পদ্মকাদিকৃতযোত্কারিকযোঽপনা হিতাম্| বিদারিতাঞ্চ তিলনাগদন্তীমঞ্জিষ্ঠাকল্কেন পূর যেত্| শ্যামাত্রিভণ্ডীত্রিফলাতিল্বকহরিদ্রাদ্বযকল্ক ক্ষীরসংস্কৃতং সর্পিরভ্যঙ্গঃ| পরং নাডীনিবর্হণম্||২২||
पित्तजां सघृतक्षीरया पद्मकादिकृतयोत्कारिकयोऽपना हिताम्| विदारिताञ्च तिलनागदन्तीमञ्जिष्ठाकल्केन पूर येत्| श्यामात्रिभण्डीत्रिफलातिल्वकहरिद्राद्वयकल्क क्षीरसंस्कृतं सर्पिरभ्यङ्गः| परं नाडीनिबर्हणम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajanADicikitsA (23) · Śloka 23
শ্লেষ্মজাং সক্তুকুলত্থকিণ্বসর্ষপৈরুপনাহ্য বিদার্য চ নিম্বতৈলসৈন্ধবসৌরাষ্ট্রীনিকুম্ভৈর্লেপযেত্| দন্তীচিত্রকস্ব র্জিকাসৈন্ধবতালীসনলদপূতিকাপামার্গফলৈস্তৈলং সমূত্রং পাচিতমভ্যঙ্গঃ||২৩||
श्लेष्मजां सक्तुकुलत्थकिण्वसर्षपैरुपनाह्य विदार्य च निम्बतैलसैन्धवसौराष्ट्रीनिकुम्भैर्लेपयेत्| दन्तीचित्रकस्व र्जिकासैन्धवतालीसनलदपूतिकापामार्गफलैस्तैलं समूत्रं पाचितमभ्यङ्गः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shalyajanADIcikitsA (24) · Śloka 24
শল্যহেতুকীং পাটযিত্বা সর্বশঃ শল্যং বিশোধ্য মধুঘৃত তিলকল্কপ্রতিচ্ছন্নাং বধ্নীযাত্| বিল্বকপিত্থকুম্ভী খর্জূরবনস্পতিশলাটুক্বাথে প্রিযঙ্গুমুস্তোরুপূগশকুনসু গন্ধিকালোধ্রমোচরসধাতকীপুষ্পগর্ভাং তৈলং প্রসাধিতং সাধযত্যাশু শল্যজাং গতিম্||২৪||
शल्यहेतुकीं पाटयित्वा सर्वशः शल्यं विशोध्य मधुघृत तिलकल्कप्रतिच्छन्नां बध्नीयात्| बिल्वकपित्थकुम्भी खर्जूरवनस्पतिशलाटुक्वाथे प्रियङ्गुमुस्तोरुपूगशकुनसु गन्धिकालोध्रमोचरसधातकीपुष्पगर्भां तैलं प्रसाधितं साधयत्याशु शल्यजां गतिम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashastrakRutyArhanADIcikitsA (25) · Śloka 25
অশস্ত্রকৃত্যাং নাড্যাং ভেদিন্যৈষিণ্যাঽন্তে সমুদ্ভিদ্য ক্ষা রাক্তং সূত্রং প্রবেশযেত্| তদসন্নিধানে ত্বিতরযৈষিণ্যা চ তেনাবদীর্ণাযাং তদনুস্যূতমন্যদন্যত্ ক্ষারসূত্রং সঞ্চারযে দাগতিভেদাদমনপাযেঽভ্যুপাযঃ| সূক্ষ্মানেকগতিষু ভগ ন্দরেষু মূলেষু চ ছিদ্রিতেষু গ্রন্থ্যর্বুদেষ্বিতি||২৫||
अशस्त्रकृत्यां नाड्यां भेदिन्यैषिण्याऽन्ते समुद्भिद्य क्षा राक्तं सूत्रं प्रवेशयेत्| तदसन्निधाने त्वितरयैषिण्या च तेनावदीर्णायां तदनुस्यूतमन्यदन्यत् क्षारसूत्रं सञ्चारये दागतिभेदादमनपायेऽभ्युपायः| सूक्ष्मानेकगतिषु भग न्दरेषु मूलेषु च छिद्रितेषु ग्रन्थ्यर्बुदेष्विति||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshena vraNacikitsA (26-35) · Śloka 35
ভবতি চাত্র- ব্রণেষু দুষ্টসূক্ষ্মাস্যগম্ভরাদিষু সাধনম্| যা বর্ত্যো যানি তৈলানি তন্নাডীষ্বপি কল্পযেত্| বিভীতকাম্রাস্থিবটপ্রবালহরেণুকাশাল্মলিবীজযুক্তা| বরাহবিষ্ঠা চ মষী সুদগ্ধা তৈলপ্লুতা সর্বগতীর্নিহন্তি| ধত্তূরকং মদনকোদ্রবজঞ্চ বীজং কোশাতকী শুকনসা মৃগভাজনী চ| অঙ্কোলজঞ্চ কুসুমং পরিকল্প্য চূর্ণং লাক্ষোদকাপহৃতদোষগতৌ প্রযোজ্যম্| মিশ্রিতং তেন তৈলঞ্চ পরমং গতিরোপণম্| সৌবহেষু চ কন্দেষু কৃতং বজ্রাহ্বযেষু চ| ভল্লাতকার্কমরিচৈর্লবণোত্তমেন সিদ্ধং বিডঙ্গরজনীদ্বযচিত্রকৈশ্চ| তৈলং সমার্কবরসৈর্বিনিহন্তি কৃচ্ছ্রাং নাডীং কফানিলকৃতামপচীব্রণাংশ্চ||২৬|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতাবষ্টাঙ্গ সংগ্রহসংহিতাযামুত্তরতন্ত্রে গ্রন্থ্যর্বুদশ্লীপদাপচী নাডীপ্রতিষেধো নাম পঞ্চত্রিংশোঽধ্যাযঃ||৩৫||
भवति चात्र- व्रणेषु दुष्टसूक्ष्मास्यगम्भरादिषु साधनम्| या वर्त्यो यानि तैलानि तन्नाडीष्वपि कल्पयेत्| विभीतकाम्रास्थिवटप्रवालहरेणुकाशाल्मलिबीजयुक्ता| वराहविष्ठा च मषी सुदग्धा तैलप्लुता सर्वगतीर्निहन्ति| धत्तूरकं मदनकोद्रवजञ्च बीजं कोशातकी शुकनसा मृगभाजनी च| अङ्कोलजञ्च कुसुमं परिकल्प्य चूर्णं लाक्षोदकापहृतदोषगतौ प्रयोज्यम्| मिश्रितं तेन तैलञ्च परमं गतिरोपणम्| सौवहेषु च कन्देषु कृतं वज्राह्वयेषु च| भल्लातकार्कमरिचैर्लवणोत्तमेन सिद्धं विडङ्गरजनीद्वयचित्रकैश्च| तैलं समार्कवरसैर्विनिहन्ति कृच्छ्रां नाडीं कफानिलकृतामपचीव्रणांश्च||२६|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्ग संग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे ग्रन्थ्यर्बुदश्लीपदापची नाडीप्रतिषेधो नाम पञ्चत्रिंशोऽध्यायः||३५||
🔊 Audio coming soon