Adhikarana atha granthyarbudashlIpadApacInADIvij~jAnIyo nAma catustriMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতো গ্রন্থ্যর্বুদশ্লীপদাপচীনাডীবিজ্ঞানীযং নামাধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातो ग्रन्थ्यर्बुदश्लीपदापचीनाडीविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana granthinidAnaM niruktishca (2) · Śloka 2
কফপ্রধানাঃ কুর্বন্তি মেদোমাংসাস্রগামলাঃ| বৃত্তোন্নতং তং শ্বযথুং স গ্রন্থির্গ্রথনাত্ স্মৃতঃ||২||
कफप्रधानाः कुर्वन्ति मेदोमांसास्रगामलाः| वृत्तोन्नतं तं श्वयथुं स ग्रन्थिर्ग्रथनात् स्मृतः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grantheH sa~gkhyAsamprAptiH (3) · Śloka 3
দোষাসৃঙ্হ্মাংসমেদোঽস্থিসিরাব্রণভবা নব| তে.......................................||৩||
दोषासृङ्ह्मांसमेदोऽस्थिसिराव्रणभवा नव| ते.......................................||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtagranthilakShaNam (4) · Śloka 4
অত্র বাতাদাযামতোদভেদান্বিতোঽসিতঃ| স্থানাত্স্থানান্তরগতিরকস্মাদ্ধানিবৃদ্ধিমান্| মৃদুর্বস্তিরিবানদ্ধো বিভিন্নোচ্ছং স্রবত্যসৃক্||৪||
अत्र वातादायामतोदभेदान्वितोऽसितः| स्थानात्स्थानान्तरगतिरकस्माद्धानिवृद्धिमान्| मृदुर्बस्तिरिवानद्धो विभिन्नोच्छं स्रवत्यसृक्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittagranthilakShaNam (5) · Śloka 5
পিত্তাত্ সদাহপীতাভো রক্তো বা পচ্যতে দ্রুতম্| ভিন্নোঽস্রমুষ্ণং স্রবতি....................||৫||
पित्तात् सदाहपीताभो रक्तो वा पच्यते द्रुतम्| भिन्नोऽस्रमुष्णं स्रवति....................||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmagranthilakShaNam (6) · Śloka 6
.........................শ্লেষ্মণা নীরুজো ঘনঃ| শীতঃ সবর্ণঃ কণ্ডূমান্ পক্বঃ পূযং স্রবেদ্ ঘনম্||৬||
.........................श्लेष्मणा नीरुजो घनः| शीतः सवर्णः कण्डूमान् पक्वः पूयं स्रवेद् घनम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajagranthilakShaNam (7) · Śloka 7
দোষৈর্দুষ্টেঽসৃজি গ্রন্থির্ভবেন্মূর্চ্ছত্সু জন্তুষু| সিরামাংসঞ্চ সংশ্রিত্য সস্বাপঃ পৈত্তলক্ষণঃ||৭||
दोषैर्दुष्टेऽसृजि ग्रन्थिर्भवेन्मूर्च्छत्सु जन्तुषु| सिरामांसञ्च संश्रित्य सस्वापः पैत्तलक्षणः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsagranthilakShaNam (8) · Śloka 8
মাংসলৈর্দূষিতং মাংসমাহারৈর্গ্রন্থিমাবহেত্| স্নিগ্ধং মহান্তং কঠিনং সিরানদ্ধং কফাকৃতিম্||৮||
मांसलैर्दूषितं मांसमाहारैर्ग्रन्थिमावहेत्| स्निग्धं महान्तं कठिनं सिरानद्धं कफाकृतिम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medogranthilakShaNam (9) · Śloka 9
প্রবৃদ্ধং মেদুরৈর্মেদো নীতং মাংসেঽথ বা ত্বচি| বাযুনা কুরুতে গ্রন্থিং ভৃশং স্নিগ্ধং মৃদুং চলম্| শ্লেষ্মতুল্যাকৃতিং দেহক্ষযবৃদ্ধিক্ষযোদযম্| স বিভিন্নো ঘনং মেদস্তাম্রাসিতসিতং স্রবেত্||৯||
प्रवृद्धं मेदुरैर्मेदो नीतं मांसेऽथ वा त्वचि| वायुना कुरुते ग्रन्थिं भृशं स्निग्धं मृदुं चलम्| श्लेष्मतुल्याकृतिं देहक्षयवृद्धिक्षयोदयम्| स विभिन्नो घनं मेदस्ताम्रासितसितं स्रवेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthigranthilakShaNam (10) · Śloka 10
অস্থিভঙ্গাভিঘাতাভ্যামুন্নতাবনতং তু যত্| সোঽস্থিগ্রন্থিঃ............................||১০||
अस्थिभङ्गाभिघाताभ्यामुन्नतावनतं तु यत्| सोऽस्थिग्रन्थिः............................||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAgranthilakShaNam (11) · Śloka 11
.........................পদাতেস্তু সহসাঽম্ভোঽবগাহনাত্| ব্যাযামাদ্বা প্রতান্তস্য সিরাজালং সশোণিতম্| বাযুঃ সম্পীড্য সঙ্কোচ্য বক্রীকৃত্য বিশোষ্য চ| নিস্ফুরং নীরুজং গ্রন্থিং কুরুতে স সিরাহ্বযঃ||১১||
.........................पदातेस्तु सहसाऽम्भोऽवगाहनात्| व्यायामाद्वा प्रतान्तस्य सिराजालं सशोणितम्| वायुः सम्पीड्य सङ्कोच्य वक्रीकृत्य विशोष्य च| निस्फुरं नीरुजं ग्रन्थिं कुरुते स सिराह्वयः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNagranthilakShaNam (12) · Śloka 12
অরূঢে রূঢমাত্রে বা ব্রণে সর্বরসাশিনঃ| সার্দ্রে বা বন্ধরহিতে গাত্রেঽশ্মাভিহতেঽথ বা| বাতোঽস্রমস্রুতং দুষ্টং সংশোষ্য গ্রথিতং ব্রণম্| কুর্যাত্ সদাহঃ কণ্ডূমান্ ব্রণগ্রন্থিরযং স্মৃতঃ||১২||
अरूढे रूढमात्रे वा व्रणे सर्वरसाशिनः| सार्द्रे वा बन्धरहिते गात्रेऽश्माभिहतेऽथ वा| वातोऽस्रमस्रुतं दुष्टं संशोष्य ग्रथितं व्रणम्| कुर्यात् सदाहः कण्डूमान् व्रणग्रन्थिरयं स्मृतः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhyAsAdhyaviBAgaH (13) · Śloka 13
সাধ্যা দোষাস্রমেদোজা ন তু স্থূলখরাশ্চলাঃ| মর্মকণ্ঠোদরস্থাশ্চ........................||১৩||
साध्या दोषास्रमेदोजा न तु स्थूलखराश्चलाः| मर्मकण्ठोदरस्थाश्च........................||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arbudasya sAmAnyasvarUpam (14) · Śloka 14
...............................ংঅহত্তু গ্রন্থিতোঽর্বুদম্||১৪||
...............................ंअहत्तु ग्रन्थितोऽर्बुदम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshena lakShaNanirdeshaH (15) · Śloka 15
তল্লক্ষণং চ মেদোঽন্তৈঃ ষোঢা দোষাদিভিস্তু তত্| প্রাযো মেদঃ কফাঢ্যত্বাত্ স্থিরত্বাচ্চ ন পচ্যতে||১৫||
तल्लक्षणं च मेदोऽन्तैः षोढा दोषादिभिस्तु तत्| प्रायो मेदः कफाढ्यत्वात् स्थिरत्वाच्च न पच्यते||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shoNitArbudasya visheShalakShaNam (16) · Śloka 16
সিরাস্থং শোণিতং দোষঃ সঙ্কোচ্যানুপ্রপীড্য চ| পাচযেচ্চ তদানদ্ধং সাঽস্রাবং মাংসপিণ্ডিতম্| মাংসাঙ্কুরৈশ্চিতং যাতি বৃদ্ধিং চাশু স্রবেত্ততঃ| অজস্রং দুষ্টরুধিরং ভূরি তচ্ছোণিতার্বুদম্||১৬||
सिरास्थं शोणितं दोषः सङ्कोच्यानुप्रपीड्य च| पाचयेच्च तदानद्धं साऽस्रावं मांसपिण्डितम्| मांसाङ्कुरैश्चितं याति वृद्धिं चाशु स्रवेत्ततः| अजस्रं दुष्टरुधिरं भूरि तच्छोणितार्बुदम्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arbudAnAM sAdhyAsAdhyavibhAgaH (17) · Śloka 17
তেষ্বসৃঙ্মাংসজে বর্জ্যে চত্বার্যন্যানি সাধযেত্||১৭||
तेष्वसृङ्मांसजे वर्ज्ये चत्वार्यन्यानि साधयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlIpadalakShaNam (18) · Śloka 18
প্রস্থিতা বঙ্ক্ষণোর্বাদিমধঃ কাযং কফোল্বণাঃ| দোষা মাংসাস্রগাঃ পাদৌ কালেনাশ্রিত্য কুর্বতে| শনৈঃ শনৈর্ঘনং শোফং শ্লীপদং তং প্রচক্ষতে||১৮||
प्रस्थिता वङ्क्षणोर्वादिमधः कायं कफोल्बणाः| दोषा मांसास्रगाः पादौ कालेनाश्रित्य कुर्वते| शनैः शनैर्घनं शोफं श्लीपदं तं प्रचक्षते||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajashlIpadalakShaNam (19) · Śloka 19
পরিপোটযুতং কৃষ্ণমনিমিত্তরুজং খরম্| রূক্ষং চ বাতাত্...........................||১৯||
परिपोटयुतं कृष्णमनिमित्तरुजं खरम्| रूक्षं च वातात्...........................||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajashlIpadalakShaNam (20) · Śloka 20
...................পিত্তাত্তু পীতং দাহজ্বরান্বিতম্||২০||
...................पित्तात्तु पीतं दाहज्वरान्वितम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajashlIpadalakShaNam (21) · Śloka 21
কফাদ্গুরুস্নিগ্ধমরুক্চিতং মাংসাঙ্কুরৈর্বৃহত্||২১||
कफाद्गुरुस्निग्धमरुक्चितं मांसाङ्कुरैर्बृहत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyashlIpadalakShaNam (22) · Śloka 22
তত্ত্যজেদ্বত্সরাতীতং সুমহত্সপরিস্রুতিঃ||২২||
तत्त्यजेद्वत्सरातीतं सुमहत्सपरिस्रुतिः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlIpadaviShaye matAntaram (23) · Śloka 23
পাণিনা সৌষ্ঠকর্ণেষু বদন্ত্যন্যে তু পাদবত্| শ্লীপদং......................................||২৩||
पाणिना सौष्ठकर्णेषु वदन्त्यन्ये तु पादवत्| श्लीपदं......................................||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlIpadahetuH (24) · Śloka 24
..................জাযতে তচ্চ দেশেঽনূপে ভৃশং ভ্রমাত্||২৪||
..................जायते तच्च देशेऽनूपे भृशं भ्रमात्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apacInidAnam (25) · Śloka 25
মেদস্থাঃ কণ্ঠমন্যাক্ষকক্ষবঙ্ক্ষণগা মলাঃ| সবর্ণান্ কঠিনান্স্নিগ্ধান্বার্তাকামলকাকৃতীন্| অবগাঢান্ বহন্ গণ্ডাংশ্চিরপাকাংশ্চ কুর্বতে| পচ্যন্তেঽল্পরুজস্তেঽন্যে স্রবন্ত্যন্যেঽতিকণ্ডুরাঃ| নশ্যন্ত্যন্যে ভবন্ত্যন্যে দীর্ঘকালানুবন্ধিনঃ| গণ্ডমালাপচী চেযং দূর্বেব ক্ষযবৃদ্ধিভাক্| তাং ত্যজেত্সজ্বরচ্ছর্দিপার্শ্বরুক্কাসপীনসাম্||২৫||
मेदस्थाः कण्ठमन्याक्षकक्षवङ्क्षणगा मलाः| सवर्णान् कठिनान्स्निग्धान्वार्ताकामलकाकृतीन्| अवगाढान् बहन् गण्डांश्चिरपाकांश्च कुर्वते| पच्यन्तेऽल्परुजस्तेऽन्ये स्रवन्त्यन्येऽतिकण्डुराः| नश्यन्त्यन्ये भवन्त्यन्ये दीर्घकालानुबन्धिनः| गण्डमालापची चेयं दूर्वेव क्षयवृद्धिभाक्| तां त्यजेत्सज्वरच्छर्दिपार्श्वरुक्कासपीनसाम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nADIvraNaH (26) · Śloka 26
অভেদাত্ পক্বশোফস্য ব্রণে চাপথ্যসেবিনঃ| অনুপ্রবিশ্য মাংসাদীন্ দূরং পূযোঽভিধাবতি| গতিঃ সা দূরগমনান্নাডী নাডীব সংস্রুতেঃ| নাড্যেকানৃজুরন্যেষাং সৈবানেকগতির্গতিঃ||২৬||
अभेदात् पक्वशोफस्य व्रणे चापथ्यसेविनः| अनुप्रविश्य मांसादीन् दूरं पूयोऽभिधावति| गतिः सा दूरगमनान्नाडी नाडीव संस्रुतेः| नाड्येकानृजुरन्येषां सैवानेकगतिर्गतिः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nADIvraNasya sa~gkhyAsamprAptiH (27) · Śloka 27
সা দোষৈঃ পৃথগেকস্থৈঃ শল্যহেতুশ্চ পঞ্চমী||২৭||
सा दोषैः पृथगेकस्थैः शल्यहेतुश्च पञ्चमी||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajanADIlakShaNam (28) · Śloka 28
বাতাত্ সরুক্সূক্ষ্মমুখী বিবর্ণা ফেনিলোদ্বমা| স্রবত্যভ্যধিকং রাত্রৌ....................||২৮||
वातात् सरुक्सूक्ष्ममुखी विवर्णा फेनिलोद्वमा| स्रवत्यभ्यधिकं रात्रौ....................||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajanADIlakShaNam (29) · Śloka 29
......................পিত্তাত্তৃড্জ্বরদাহকৃত্| পীতোষ্ণপূতিপূযস্রুদ্দিবা চাতি নিষিঞ্চতি||২৯||
......................पित्तात्तृड्ज्वरदाहकृत्| पीतोष्णपूतिपूयस्रुद्दिवा चाति निषिञ्चति||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajanADIlakShaNam (30) · Śloka 30
ধনপিচ্ছিলসংস্রাবা কণ্ডূলা কঠিনা কফাত্| নিশি চাভ্যধিকক্লেদা......................||৩০||
धनपिच्छिलसंस्रावा कण्डूला कठिना कफात्| निशि चाभ्यधिकक्लेदा......................||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtanADIlakShaNam (31) · Śloka 31
..........................সর্বৈঃ সর্বাকৃতিং ত্যজেত্||৩১||
..........................सर्वैः सर्वाकृतिं त्यजेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shalyajanADIlakShaNam (32-34) · Śloka 34
ন্তঃস্থিতং শল্যমনাহৃতং তু করোতি নাডীং বহতে চ সাস্য| ফেনানুবিদ্ধং তনুমল্পমুষ্ণং সাস্রঞ্চ পূযং সরুজঞ্চ নিত্যম্||৩২|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতাবষ্টাঙ্গ সংগ্রহসংহিতাযামুত্তরতন্ত্রে গ্রন্থ্যর্বুদশ্লীপদাপচী নাডীবিজ্ঞানীযো নাম চতুস্ত্রিংশোঽধ্যাযঃ||৩৪||
न्तःस्थितं शल्यमनाहृतं तु करोति नाडीं बहते च सास्य| फेनानुविद्धं तनुमल्पमुष्णं सास्रञ्च पूयं सरुजञ्च नित्यम्||३२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्ग संग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे ग्रन्थ्यर्बुदश्लीपदापची नाडीविज्ञानीयो नाम चतुस्त्रिंशोऽध्यायः||३४||
🔊 Audio coming soon