Adhikarana atha kShudrarogavij~jAnIyo nAma ShaTtriMsho~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতঃ ক্ষুদ্ররোগবিজ্ঞানীযং নামাধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातः क्षुद्ररोगविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajagallikA (2) · Śloka 2
স্নিগ্ধাঃ সবর্ণা গ্রথিতা নীরুজা মুদ্গসন্নিভাঃ| পিটকাঃ কফবাতাভ্যাং বালানামজগল্লিকা||২||
स्निग्धाः सवर्णा ग्रथिता नीरुजा मुद्गसन्निभाः| पिटकाः कफवाताभ्यां बालानामजगल्लिका||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavaprakhyA alajI ca (3) · Śloka 3
যবপ্রখ্যা যবপ্রখ্যা তাভ্যাং মাংসাশ্রিতা ঘনা| অবক্ত্রা ত্বলজী..............................||৩||
यवप्रख्या यवप्रख्या ताभ्यां मांसाश्रिता घना| अवक्त्रा त्वलजी..............................||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kacCapI (4) · Śloka 4
....................বৃত্তাঃ স্তোকপূযা ঘনোন্নতাঃ| গ্রন্থযঃ পঞ্চ বা ষড্বা কচ্ছপী কচ্ছপোন্নতাঃ||৪||
....................वृत्ताः स्तोकपूया ग़नोन्नताः| ग्रन्थयः पञ्च वा षड्वा कच्छपी कच्छपोन्नताः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana panasikA (5) · Śloka 5
কর্ণস্যোর্ধ্বং সমন্তাদ্বা পিটকা কঠিনোগ্ররুক্| শালূকাভা পনসিকা..............................||৫||
कर्णस्योर्ध्वं समन्ताद्वा पिटका कठिनोग्ररुक्| शालूकाभा पनसिका..............................||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAShANagardabhaH (6) · Śloka 6
........................শোফস্ত্বল্পরুজঃ স্থিরঃ| হনুসন্ধিসমুদ্ভূতস্তাভ্যাং পাষাণগর্দভঃ||৬||
........................शोफस्त्वल्परुजः स्थिरः| हनुसन्धिसमुद्भूतस्ताभ्यां पाषाणगर्दभः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhadUShikA (7) · Śloka 7
শাল্মলীকণ্টকাকারাঃ পিটকাঃ সরুজো ঘনাঃ| মেদোগর্ভা মুখেশূনাং তাভ্যাং চ মুখদূষিকা||৭||
शाल्मलीकण्टकाकाराः पिटकाः सरुजो घनाः| मेदोगर्भा मुखेशूनां ताभ्यां च मुखदूषिका||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana padmakaNTakA (8) · Śloka 8
তে পদ্মকণ্টকা জ্ঞেযা যৈঃ পদ্মমিব কণ্টকৈঃ| চীযতে নীরুজৈঃ শ্বেতৈঃ শরীরং কফবাতজৈঃ||৮||
ते पद्मकण्टका ज्ञेया यैः पद्ममिव कण्टकैः| चीयते नीरुजैः श्वेतैः शरीरं कफवातजैः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vivRutA (9) · Śloka 9
পিত্তেন পিটকা বৃত্তা পক্বোদুম্বরসন্নিভা| মহাদাহজ্বরকরী বিবৃতা বিবৃতাননা||৯||
पित्तेन पिटका वृत्ता पक्वोदुम्बरसन्निभा| महादाहज्वरकरी विवृता विवृतानना||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana masUrikAH (10) · Śloka 10
গাত্রেষ্বন্তশ্চ বক্ত্রস্য দাহজ্বররুজান্বিতাঃ| মসূরমাত্রাস্তদ্বর্ণাস্তত্সংজ্ঞাঃ পিটকা ঘনাঃ||১০||
गात्रेष्वन्तश्च वक्त्रस्य दाहज्वररुजान्विताः| मसूरमात्रास्तद्वर्णास्तत्संज्ञाः पिटका घनाः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visphoTAH (11) · Śloka 11
ততঃ কষ্টতরাঃ স্ফোটা বিস্ফোটাখ্যা মহারুজাঃ||১১||
ततः कष्टतराः स्फोटा विस्फोटाख्या महारुजाः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viddhA gardabhI ca (12) · Śloka 12
যা পদ্মকর্ণিকাকারা পিটকা পিটকাচিতা| সা বিদ্ধা বাতপিত্তাভ্যাং তাভ্যামেব চ গর্দভী||১২||
या पद्मकर्णिकाकारा पिटका पिटकाचिता| सा विद्धा वातपित्ताभ्यां ताभ्यामेव च गर्दभी||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maNDalA (13) · Śloka 13
মণ্ডলা বিপুলোত্সন্না সরাগপিটকাচিতা||১৩||
मण्डला विपुलोत्सन्ना सरागपिटकाचिता||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kakShyA gandhanAmA ca (14) · Śloka 14
কক্ষ্যেতি কক্ষাসন্নেষু প্রাযো দেশেষু সানিলাত্| পিত্তাদ্ভবন্তি পিটকাঃ সূক্ষ্মা লাজোপমা ঘনাঃ| তাদৃশী মহতী ত্বেকা গন্ধনামেতি কীর্তিতা||১৪||
कक्ष्येति कक्षासन्नेषु प्रायो देशेषु सानिलात्| पित्ताद्भवन्ति पिटकाः सूक्ष्मा लाजोपमा घनाः| तादृशी महती त्वेका गन्धनामेति कीर्तिता||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjikAH (15) · Śloka 15
ঘর্মস্বেদপরীতেঽঙ্গে পিটকাঃ সরুজো ঘনাঃ| রাজিকাবর্ণসংস্থানপ্রমাণা রাজিকাহ্বযাঃ||১৫||
घर्मस्वेदपरीतेऽङ्गे पिटकाः सरुजो घनाः| राजिकावर्णसंस्थानप्रमाणा राजिकाह्वयाः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jAlagardabhaH (16) · Śloka 16
দোষৈঃ পিত্তোল্বণৈর্মন্দৈর্বিসর্পতি বিসর্পবত্| শোফো পাকস্তনুস্তাম্রো জ্বরকৃজ্জালগর্দভঃ||১৬||
दोषैः पित्तोल्बणैर्मन्दैर्विसर्पति विसर्पवत्| शोफो पाकस्तनुस्ताम्रो ज्वरकृज्जालगर्दभः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnirohiNI (17) · Śloka 17
মলৈঃ পিত্তোল্বণৈঃ স্ফোটা জ্বরিণো মাংসদারণাঃ| কক্ষ্যাভাগেষু জাযন্তে যেঽগ্ন্যাভাঃ সাঽগ্নিরোহিণী| পঞ্চাহাত্ সপ্তরাত্রাদ্বা পক্ষাদ্বা হন্তি জীবিতম্||১৭||
मलैः पित्तोल्बणैः स्फोटा ज्वरिणो मांसदारणाः| कक्ष्याभागेषु जायन्ते येऽग्न्याभाः साऽग्निरोहिणी| पञ्चाहात् सप्तरात्राद्वा पक्षाद्वा हन्ति जीवितम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana irigallikA (18) · Śloka 18
ত্রিলিঙ্গা পিটকা বৃত্তা জত্রূর্ধ্বমিরিগল্লিকা||১৮||
त्रिलिङ्गा पिटका वृत्ता जत्रूर्ध्वमिरिगल्लिका||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidArI (19) · Śloka 19
বিদারীকন্দকঠিনা বিদারী কক্ষবঙ্ক্ষণে||১৯||
विदारीकन्दकठिना विदारी कक्षवङ्क्षणे||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharkarArbudam (20) · Śloka 20
মেদোঽনিলকর্ফর্গ্রন্থিঃ স্নাযুমাংসসিরাশ্রযৈঃ| ভিন্নো বসাজ্যমধ্বাভং স্রবেত্তত্রোল্বণোঽনিলঃ| মাংসং বিশোষ্য গ্রথিতাং শর্করামুপপাদযেত্| দুর্গন্ধিরুধিরং ক্লিন্নং নানাবর্ণংততো মলাঃ| তাং স্রাবযন্তি নিচিতাং বিদ্যাত্তচ্ছর্করার্বুদম্||২০||
मेदोऽनिलकर्फर्ग्रन्थिः स्नायुमांससिराश्रयैः| भिन्नो वसाज्यमध्वाभं स्रवेत्तत्रोल्बणोऽनिलः| मांसं विशोष्य ग्रथितां शर्करामुपपादयेत्| दुर्गन्धिरुधिरं क्लिन्नं नानावर्णंततो मलाः| तां स्रावयन्ति निचितां विद्यात्तच्छर्करार्बुदम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana valmIkaH (21) · Śloka 21
পাণিপাদতলে সন্ধৌ জত্রূর্ধ্বং বোপচীযতে| বল্মীকবচ্ছনৈর্গ্রন্থিস্তদ্বদ্বহ্বণুভির্মুখৈঃ| রুগ্দাহকণ্ডূক্লেদাড্যৈর্বল্মীকোঽসৌ সমস্তজঃ||২১||
पाणिपादतले सन्धौ जत्रूर्ध्वं वोपचीयते| वल्मीकवच्छनैर्ग्रन्थिस्तद्वद्बह्वणुभिर्मुखैः| रुग्दाहकण्डूक्लेदाड्यैर्वल्मीकोऽसौ समस्तजः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kadaram (22) · Śloka 22
শর্করোন্মথিতে পাদে ক্ষতে বা কণ্টকাদিভিঃ| গ্রন্থিঃ কীলবদুত্সন্নো জাযতে কদরং তু তত্||২২||
शर्करोन्मथिते पादे क्षते वा कण्टकादिभिः| ग्रन्थिः कीलवदुत्सन्नो जायते कदरं तु तत्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ruddhagudam (23) · Śloka 23
বেগসন্ধারণাদ্বাযুরপানোপানসংশ্রযম্| অণূকরোতি বাহ্যন্তর্মার্গমস্য ততঃ শকৃত্| কৃচ্ছ্রান্নির্গচ্ছতি ব্যাধিরযং রুদ্ধগুদো মতঃ||২৩||
वेगसन्धारणाद्वायुरपानोपानसंश्रयम्| अणूकरोति बाह्यन्तर्मार्गमस्य ततः शकृत्| कृच्छ्रान्निर्गच्छति व्याधिरयं रुद्धगुदो मतः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cippam (24) · Śloka 24
কুর্যাত্ পিত্তানিলং পাকং নখমাংসে সরুগ্জ্বরম্| চিপ্পমক্ষতরোগং চ বিদ্যাদুপনখং চ তম্||২৪||
कुर्यात् पित्तानिलं पाकं नखमांसे सरुग्ज्वरम्| चिप्पमक्षतरोगं च विद्यादुपनखं च तम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kunakhaH (25) · Śloka 25
কৃষ্ণোঽভিঘাতাদ্রূক্ষশ্চ খরশ্চ কুনখো নখঃ||২৫||
कृष्णोऽभिघाताद्रूक्षश्च खरश्च कुनखो नखः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasam (26) · Śloka 26
দুষ্টকর্দমসংস্পর্শাত্ কণ্ডূক্লেদান্বিতান্তরাঃ| অঙ্গুল্যোঽলসমিত্যাহুঃ ..........................||২৬||
दुष्टकर्दमसंस्पर्शात् कण्डूक्लेदान्वितान्तराः| अङ्गुल्योऽलसमित्याहुः ..........................||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilakAlakAdirogAH (27) · Śloka 27
........................তিলাভাংস্তিলকালকান্| কৃষ্ণানবেদনাংস্ত্বক্স্থান্ মশাংস্তানেব চোন্নতান্| মশেভ্যস্তূন্নততরান্ চর্মকীলান্ সিতাসিতান্| তথাবিধো জতুমণিঃ সরুজো লোহিতস্তু সঃ||২৭||
........................तिलाभांस्तिलकालकान्| कृष्णानवेदनांस्त्वक्स्थान् मशांस्तानेव चोन्नतान्| मशेभ्यस्तून्नततरान् चर्मकीलान् सितासितान्| तथाविधो जतुमणिः सरुजो लोहितस्तु सः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lA~jchanam (28) · Śloka 28
কৃষ্ণং সিতং বা সহজং মণ্ডলং লাঞ্ছনং সমম্||২৮||
कृष्णं सितं वा सहजं मण्डलं लाञ्छनं समम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vya~ggaM nIlikA ca (29) · Śloka 29
শোকক্রোধাদিকুপিতাদ্বাতপিত্তান্মুখে তনু| শ্যামলং মণ্ডলং ব্যঙ্গং বক্ত্রাদন্যত্র নীলিকা||২৯||
शोकक्रोधादिकुपिताद्वातपित्तान्मुखे तनु| श्यामलं मण्डलं व्यङ्गं वक्त्रादन्यत्र नीलिका||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShavibhAgena vya~ggalakShaNam (30) · Śloka 30
পরুষং পরুষস্পর্শং ব্যঙ্গং শ্যাবং চ মারুতাত্| পিত্তাত্তাম্রান্তমানীলং শ্বেতান্তং কণ্ডুমত্কফাত্| রক্তাদ্রক্তান্তমাতাম্রং সোষং চিমিচিমাযতে||৩০||
परुषं परुषस्पर्शं व्यङ्गं श्यावं च मारुतात्| पित्तात्ताम्रान्तमानीलं श्वेतान्तं कण्डुमत्कफात्| रक्ताद्रक्तान्तमाताम्रं सोषं चिमिचिमायते||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prasuptiH (31) · Śloka 31
বাযুনোদীরিতঃ শ্লেষ্মা ত্বচং প্রাপ্য বিশুষ্যতি| ততস্ত্বগ্জাযতে পাণ্ডুঃ ক্রমেণ চ বিচেতনা| অল্পকণ্ডূরবিক্লেদা সা প্রসুপ্তিঃ প্রসুপ্তিতঃ||৩১||
वायुनोदीरितः श्लेष्मा त्वचं प्राप्य विशुष्यति| ततस्त्वग्जायते पाण्डुः क्रमेण च विचेतना| अल्पकण्डूरविक्लेदा सा प्रसुप्तिः प्रसुप्तितः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana utkoThaH koThashca (32) · Śloka 32
অসম্যগ্বমনোদীর্ণপিত্তশ্লেষ্মান্ননিগ্রহৈঃ| মণ্ডলান্যতিকণ্ডূনি রাগবন্তি বহূনি চ| উত্কোঠঃ সোঽনুবন্ধস্তু কোঠ ইত্যভিধীযতে||৩২||
असम्यग्वमनोदीर्णपित्तश्लेष्मान्ननिग्रहैः| मण्डलान्यतिकण्डूनि रागवन्ति बहूनि च| उत्कोठः सोऽनुबन्धस्तु कोठ इत्यभिधीयते||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uktarogANAM sa~gkhyAnam (33-36) · Śloka 36
প্রোক্তাঃ ষট্ত্রিংশদিত্যেতে ক্ষুদ্ররোগা বিভাগশঃ| যান্ বিজ্ঞায ন সম্মুহ্যেচ্চিকিত্সাযাং চিকিত্সকঃ||৩৩|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতা বষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযামুত্তরতন্ত্রে ক্ষুদ্ররোগ বিজ্ঞানীযো নাম ষট্ত্রিংশোঽধ্যাযঃ||৩৬||
प्रोक्ताः षट्त्रिंशदित्येते क्षुद्ररोगा विभागशः| यान् विज्ञाय न सम्मुह्येच्चिकित्सायां चिकित्सकः||३३|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे क्षुद्ररोग विज्ञानीयो नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः||३६||
🔊 Audio coming soon