Adhikarana atha kShudrarogavij~jAnIyo nAma ShaTtriMsho~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతః క్షుద్రరోగవిజ్ఞానీయం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातः क्षुद्ररोगविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajagallikA (2) · Śloka 2
స్నిగ్ధాః సవర్ణా గ్రథితా నీరుజా ముద్గసన్నిభాః| పిటకాః కఫవాతాభ్యాం బాలానామజగల్లికా||2||
स्निग्धाः सवर्णा ग्रथिता नीरुजा मुद्गसन्निभाः| पिटकाः कफवाताभ्यां बालानामजगल्लिका||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavaprakhyA alajI ca (3) · Śloka 3
యవప్రఖ్యా యవప్రఖ్యా తాభ్యాం మాంసాశ్రితా ఘనా| అవక్త్రా త్వలజీ..............................||3||
यवप्रख्या यवप्रख्या ताभ्यां मांसाश्रिता घना| अवक्त्रा त्वलजी..............................||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kacCapI (4) · Śloka 4
....................వృత్తాః స్తోకపూయా ఘనోన్నతాః| గ్రంథయః పంచ వా షడ్వా కచ్ఛపీ కచ్ఛపోన్నతాః||4||
....................वृत्ताः स्तोकपूया ग़नोन्नताः| ग्रन्थयः पञ्च वा षड्वा कच्छपी कच्छपोन्नताः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana panasikA (5) · Śloka 5
కర్ణస్యోర్ధ్వం సమంతాద్వా పిటకా కఠినోగ్రరుక్| శాలూకాభా పనసికా..............................||5||
कर्णस्योर्ध्वं समन्ताद्वा पिटका कठिनोग्ररुक्| शालूकाभा पनसिका..............................||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAShANagardabhaH (6) · Śloka 6
........................శోఫస్త్వల్పరుజః స్థిరః| హనుసంధిసముద్భూతస్తాభ్యాం పాషాణగర్దభః||6||
........................शोफस्त्वल्परुजः स्थिरः| हनुसन्धिसमुद्भूतस्ताभ्यां पाषाणगर्दभः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhadUShikA (7) · Śloka 7
శాల్మలీకంటకాకారాః పిటకాః సరుజో ఘనాః| మేదోగర్భా ముఖేశూనాం తాభ్యాం చ ముఖదూషికా||7||
शाल्मलीकण्टकाकाराः पिटकाः सरुजो घनाः| मेदोगर्भा मुखेशूनां ताभ्यां च मुखदूषिका||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana padmakaNTakA (8) · Śloka 8
తే పద్మకంటకా జ్ఞేయా యైః పద్మమివ కంటకైః| చీయతే నీరుజైః శ్వేతైః శరీరం కఫవాతజైః||8||
ते पद्मकण्टका ज्ञेया यैः पद्ममिव कण्टकैः| चीयते नीरुजैः श्वेतैः शरीरं कफवातजैः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vivRutA (9) · Śloka 9
పిత్తేన పిటకా వృత్తా పక్వోదుంబరసన్నిభా| మహాదాహజ్వరకరీ వివృతా వివృతాననా||9||
पित्तेन पिटका वृत्ता पक्वोदुम्बरसन्निभा| महादाहज्वरकरी विवृता विवृतानना||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana masUrikAH (10) · Śloka 10
గాత్రేష్వంతశ్చ వక్త్రస్య దాహజ్వరరుజాన్వితాః| మసూరమాత్రాస్తద్వర్ణాస్తత్సంజ్ఞాః పిటకా ఘనాః||10||
गात्रेष्वन्तश्च वक्त्रस्य दाहज्वररुजान्विताः| मसूरमात्रास्तद्वर्णास्तत्संज्ञाः पिटका घनाः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visphoTAH (11) · Śloka 11
తతః కష్టతరాః స్ఫోటా విస్ఫోటాఖ్యా మహారుజాః||11||
ततः कष्टतराः स्फोटा विस्फोटाख्या महारुजाः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viddhA gardabhI ca (12) · Śloka 12
యా పద్మకర్ణికాకారా పిటకా పిటకాచితా| సా విద్ధా వాతపిత్తాభ్యాం తాభ్యామేవ చ గర్దభీ||12||
या पद्मकर्णिकाकारा पिटका पिटकाचिता| सा विद्धा वातपित्ताभ्यां ताभ्यामेव च गर्दभी||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maNDalA (13) · Śloka 13
మండలా విపులోత్సన్నా సరాగపిటకాచితా||13||
मण्डला विपुलोत्सन्ना सरागपिटकाचिता||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kakShyA gandhanAmA ca (14) · Śloka 14
కక్ష్యేతి కక్షాసన్నేషు ప్రాయో దేశేషు సానిలాత్| పిత్తాద్భవంతి పిటకాః సూక్ష్మా లాజోపమా ఘనాః| తాదృశీ మహతీ త్వేకా గంధనామేతి కీర్తితా||14||
कक्ष्येति कक्षासन्नेषु प्रायो देशेषु सानिलात्| पित्ताद्भवन्ति पिटकाः सूक्ष्मा लाजोपमा घनाः| तादृशी महती त्वेका गन्धनामेति कीर्तिता||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjikAH (15) · Śloka 15
ఘర్మస్వేదపరీతేఽంగే పిటకాః సరుజో ఘనాః| రాజికావర్ణసంస్థానప్రమాణా రాజికాహ్వయాః||15||
घर्मस्वेदपरीतेऽङ्गे पिटकाः सरुजो घनाः| राजिकावर्णसंस्थानप्रमाणा राजिकाह्वयाः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jAlagardabhaH (16) · Śloka 16
దోషైః పిత్తోల్బణైర్మందైర్విసర్పతి విసర్పవత్| శోఫో పాకస్తనుస్తామ్రో జ్వరకృజ్జాలగర్దభః||16||
दोषैः पित्तोल्बणैर्मन्दैर्विसर्पति विसर्पवत्| शोफो पाकस्तनुस्ताम्रो ज्वरकृज्जालगर्दभः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnirohiNI (17) · Śloka 17
మలైః పిత్తోల్బణైః స్ఫోటా జ్వరిణో మాంసదారణాః| కక్ష్యాభాగేషు జాయంతే యేఽగ్న్యాభాః సాఽగ్నిరోహిణీ| పంచాహాత్ సప్తరాత్రాద్వా పక్షాద్వా హంతి జీవితం||17||
मलैः पित्तोल्बणैः स्फोटा ज्वरिणो मांसदारणाः| कक्ष्याभागेषु जायन्ते येऽग्न्याभाः साऽग्निरोहिणी| पञ्चाहात् सप्तरात्राद्वा पक्षाद्वा हन्ति जीवितम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana irigallikA (18) · Śloka 18
త్రిలింగా పిటకా వృత్తా జత్రూర్ధ్వమిరిగల్లికా||18||
त्रिलिङ्गा पिटका वृत्ता जत्रूर्ध्वमिरिगल्लिका||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidArI (19) · Śloka 19
విదారీకందకఠినా విదారీ కక్షవంక్షణే||19||
विदारीकन्दकठिना विदारी कक्षवङ्क्षणे||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharkarArbudam (20) · Śloka 20
మేదోఽనిలకర్ఫర్గ్రంథిః స్నాయుమాంససిరాశ్రయైః| భిన్నో వసాజ్యమధ్వాభం స్రవేత్తత్రోల్బణోఽనిలః| మాంసం విశోష్య గ్రథితాం శర్కరాముపపాదయేత్| దుర్గంధిరుధిరం క్లిన్నం నానావర్ణంతతో మలాః| తాం స్రావయంతి నిచితాం విద్యాత్తచ్ఛర్కరార్బుదం||20||
मेदोऽनिलकर्फर्ग्रन्थिः स्नायुमांससिराश्रयैः| भिन्नो वसाज्यमध्वाभं स्रवेत्तत्रोल्बणोऽनिलः| मांसं विशोष्य ग्रथितां शर्करामुपपादयेत्| दुर्गन्धिरुधिरं क्लिन्नं नानावर्णंततो मलाः| तां स्रावयन्ति निचितां विद्यात्तच्छर्करार्बुदम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana valmIkaH (21) · Śloka 21
పాణిపాదతలే సంధౌ జత్రూర్ధ్వం వోపచీయతే| వల్మీకవచ్ఛనైర్గ్రంథిస్తద్వద్బహ్వణుభిర్ముఖైః| రుగ్దాహకండూక్లేదాడ్యైర్వల్మీకోఽసౌ సమస్తజః||21||
पाणिपादतले सन्धौ जत्रूर्ध्वं वोपचीयते| वल्मीकवच्छनैर्ग्रन्थिस्तद्वद्बह्वणुभिर्मुखैः| रुग्दाहकण्डूक्लेदाड्यैर्वल्मीकोऽसौ समस्तजः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kadaram (22) · Śloka 22
శర్కరోన్మథితే పాదే క్షతే వా కంటకాదిభిః| గ్రంథిః కీలవదుత్సన్నో జాయతే కదరం తు తత్||22||
शर्करोन्मथिते पादे क्षते वा कण्टकादिभिः| ग्रन्थिः कीलवदुत्सन्नो जायते कदरं तु तत्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ruddhagudam (23) · Śloka 23
వేగసంధారణాద్వాయురపానోపానసంశ్రయం| అణూకరోతి బాహ్యంతర్మార్గమస్య తతః శకృత్| కృచ్ఛ్రాన్నిర్గచ్ఛతి వ్యాధిరయం రుద్ధగుదో మతః||23||
वेगसन्धारणाद्वायुरपानोपानसंश्रयम्| अणूकरोति बाह्यन्तर्मार्गमस्य ततः शकृत्| कृच्छ्रान्निर्गच्छति व्याधिरयं रुद्धगुदो मतः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cippam (24) · Śloka 24
కుర్యాత్ పిత్తానిలం పాకం నఖమాంసే సరుగ్జ్వరం| చిప్పమక్షతరోగం చ విద్యాదుపనఖం చ తం||24||
कुर्यात् पित्तानिलं पाकं नखमांसे सरुग्ज्वरम्| चिप्पमक्षतरोगं च विद्यादुपनखं च तम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kunakhaH (25) · Śloka 25
కృష్ణోఽభిఘాతాద్రూక్షశ్చ ఖరశ్చ కునఖో నఖః||25||
कृष्णोऽभिघाताद्रूक्षश्च खरश्च कुनखो नखः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasam (26) · Śloka 26
దుష్టకర్దమసంస్పర్శాత్ కండూక్లేదాన్వితాంతరాః| అంగుల్యోఽలసమిత్యాహుః ..........................||26||
दुष्टकर्दमसंस्पर्शात् कण्डूक्लेदान्वितान्तराः| अङ्गुल्योऽलसमित्याहुः ..........................||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilakAlakAdirogAH (27) · Śloka 27
........................తిలాభాంస్తిలకాలకాన్| కృష్ణానవేదనాంస్త్వక్స్థాన్ మశాంస్తానేవ చోన్నతాన్| మశేభ్యస్తూన్నతతరాన్ చర్మకీలాన్ సితాసితాన్| తథావిధో జతుమణిః సరుజో లోహితస్తు సః||27||
........................तिलाभांस्तिलकालकान्| कृष्णानवेदनांस्त्वक्स्थान् मशांस्तानेव चोन्नतान्| मशेभ्यस्तून्नततरान् चर्मकीलान् सितासितान्| तथाविधो जतुमणिः सरुजो लोहितस्तु सः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lA~jchanam (28) · Śloka 28
కృష్ణం సితం వా సహజం మండలం లాంఛనం సమం||28||
कृष्णं सितं वा सहजं मण्डलं लाञ्छनं समम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vya~ggaM nIlikA ca (29) · Śloka 29
శోకక్రోధాదికుపితాద్వాతపిత్తాన్ముఖే తను| శ్యామలం మండలం వ్యంగం వక్త్రాదన్యత్ర నీలికా||29||
शोकक्रोधादिकुपिताद्वातपित्तान्मुखे तनु| श्यामलं मण्डलं व्यङ्गं वक्त्रादन्यत्र नीलिका||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShavibhAgena vya~ggalakShaNam (30) · Śloka 30
పరుషం పరుషస్పర్శం వ్యంగం శ్యావం చ మారుతాత్| పిత్తాత్తామ్రాంతమానీలం శ్వేతాంతం కండుమత్కఫాత్| రక్తాద్రక్తాంతమాతామ్రం సోషం చిమిచిమాయతే||30||
परुषं परुषस्पर्शं व्यङ्गं श्यावं च मारुतात्| पित्तात्ताम्रान्तमानीलं श्वेतान्तं कण्डुमत्कफात्| रक्ताद्रक्तान्तमाताम्रं सोषं चिमिचिमायते||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prasuptiH (31) · Śloka 31
వాయునోదీరితః శ్లేష్మా త్వచం ప్రాప్య విశుష్యతి| తతస్త్వగ్జాయతే పాండుః క్రమేణ చ విచేతనా| అల్పకండూరవిక్లేదా సా ప్రసుప్తిః ప్రసుప్తితః||31||
वायुनोदीरितः श्लेष्मा त्वचं प्राप्य विशुष्यति| ततस्त्वग्जायते पाण्डुः क्रमेण च विचेतना| अल्पकण्डूरविक्लेदा सा प्रसुप्तिः प्रसुप्तितः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana utkoThaH koThashca (32) · Śloka 32
అసమ్యగ్వమనోదీర్ణపిత్తశ్లేష్మాన్ననిగ్రహైః| మండలాన్యతికండూని రాగవంతి బహూని చ| ఉత్కోఠః సోఽనుబంధస్తు కోఠ ఇత్యభిధీయతే||32||
असम्यग्वमनोदीर्णपित्तश्लेष्मान्ननिग्रहैः| मण्डलान्यतिकण्डूनि रागवन्ति बहूनि च| उत्कोठः सोऽनुबन्धस्तु कोठ इत्यभिधीयते||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uktarogANAM sa~gkhyAnam (33-36) · Śloka 36
ప్రోక్తాః షట్త్రింశదిత్యేతే క్షుద్రరోగా విభాగశః| యాన్ విజ్ఞాయ న సమ్ముహ్యేచ్చికిత్సాయాం చికిత్సకః||33|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతా వష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే క్షుద్రరోగ విజ్ఞానీయో నామ షట్త్రింశోఽధ్యాయః||36||
प्रोक्ताः षट्त्रिंशदित्येते क्षुद्ररोगा विभागशः| यान् विज्ञाय न सम्मुह्येच्चिकित्सायां चिकित्सकः||३३|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे क्षुद्ररोग विज्ञानीयो नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः||३६||
🔊 Audio coming soon