Adhikarana atha granthyarbudashlIpadApacInADIvij~jAnIyo nAma catustriMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో గ్రంథ్యర్బుదశ్లీపదాపచీనాడీవిజ్ఞానీయం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो ग्रन्थ्यर्बुदश्लीपदापचीनाडीविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana granthinidAnaM niruktishca (2) · Śloka 2
కఫప్రధానాః కుర్వంతి మేదోమాంసాస్రగామలాః| వృత్తోన్నతం తం శ్వయథుం స గ్రంథిర్గ్రథనాత్ స్మృతః||2||
कफप्रधानाः कुर्वन्ति मेदोमांसास्रगामलाः| वृत्तोन्नतं तं श्वयथुं स ग्रन्थिर्ग्रथनात् स्मृतः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grantheH sa~gkhyAsamprAptiH (3) · Śloka 3
దోషాసృఙ్హ్మాంసమేదోఽస్థిసిరావ్రణభవా నవ| తే.......................................||3||
दोषासृङ्ह्मांसमेदोऽस्थिसिराव्रणभवा नव| ते.......................................||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtagranthilakShaNam (4) · Śloka 4
అత్ర వాతాదాయామతోదభేదాన్వితోఽసితః| స్థానాత్స్థానాంతరగతిరకస్మాద్ధానివృద్ధిమాన్| మృదుర్బస్తిరివానద్ధో విభిన్నోచ్ఛం స్రవత్యసృక్||4||
अत्र वातादायामतोदभेदान्वितोऽसितः| स्थानात्स्थानान्तरगतिरकस्माद्धानिवृद्धिमान्| मृदुर्बस्तिरिवानद्धो विभिन्नोच्छं स्रवत्यसृक्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittagranthilakShaNam (5) · Śloka 5
పిత్తాత్ సదాహపీతాభో రక్తో వా పచ్యతే ద్రుతం| భిన్నోఽస్రముష్ణం స్రవతి....................||5||
पित्तात् सदाहपीताभो रक्तो वा पच्यते द्रुतम्| भिन्नोऽस्रमुष्णं स्रवति....................||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmagranthilakShaNam (6) · Śloka 6
.........................శ్లేష్మణా నీరుజో ఘనః| శీతః సవర్ణః కండూమాన్ పక్వః పూయం స్రవేద్ ఘనం||6||
.........................श्लेष्मणा नीरुजो घनः| शीतः सवर्णः कण्डूमान् पक्वः पूयं स्रवेद् घनम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajagranthilakShaNam (7) · Śloka 7
దోషైర్దుష్టేఽసృజి గ్రంథిర్భవేన్మూర్చ్ఛత్సు జంతుషు| సిరామాంసంచ సంశ్రిత్య సస్వాపః పైత్తలక్షణః||7||
दोषैर्दुष्टेऽसृजि ग्रन्थिर्भवेन्मूर्च्छत्सु जन्तुषु| सिरामांसञ्च संश्रित्य सस्वापः पैत्तलक्षणः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsagranthilakShaNam (8) · Śloka 8
మాంసలైర్దూషితం మాంసమాహారైర్గ్రంథిమావహేత్| స్నిగ్ధం మహాంతం కఠినం సిరానద్ధం కఫాకృతిం||8||
मांसलैर्दूषितं मांसमाहारैर्ग्रन्थिमावहेत्| स्निग्धं महान्तं कठिनं सिरानद्धं कफाकृतिम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medogranthilakShaNam (9) · Śloka 9
ప్రవృద్ధం మేదురైర్మేదో నీతం మాంసేఽథ వా త్వచి| వాయునా కురుతే గ్రంథిం భృశం స్నిగ్ధం మృదుం చలం| శ్లేష్మతుల్యాకృతిం దేహక్షయవృద్ధిక్షయోదయం| స విభిన్నో ఘనం మేదస్తామ్రాసితసితం స్రవేత్||9||
प्रवृद्धं मेदुरैर्मेदो नीतं मांसेऽथ वा त्वचि| वायुना कुरुते ग्रन्थिं भृशं स्निग्धं मृदुं चलम्| श्लेष्मतुल्याकृतिं देहक्षयवृद्धिक्षयोदयम्| स विभिन्नो घनं मेदस्ताम्रासितसितं स्रवेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthigranthilakShaNam (10) · Śloka 10
అస్థిభంగాభిఘాతాభ్యామున్నతావనతం తు యత్| సోఽస్థిగ్రంథిః............................||10||
अस्थिभङ्गाभिघाताभ्यामुन्नतावनतं तु यत्| सोऽस्थिग्रन्थिः............................||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAgranthilakShaNam (11) · Śloka 11
.........................పదాతేస్తు సహసాఽంభోఽవగాహనాత్| వ్యాయామాద్వా ప్రతాంతస్య సిరాజాలం సశోణితం| వాయుః సంపీడ్య సంకోచ్య వక్రీకృత్య విశోష్య చ| నిస్ఫురం నీరుజం గ్రంథిం కురుతే స సిరాహ్వయః||11||
.........................पदातेस्तु सहसाऽम्भोऽवगाहनात्| व्यायामाद्वा प्रतान्तस्य सिराजालं सशोणितम्| वायुः सम्पीड्य सङ्कोच्य वक्रीकृत्य विशोष्य च| निस्फुरं नीरुजं ग्रन्थिं कुरुते स सिराह्वयः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNagranthilakShaNam (12) · Śloka 12
అరూఢే రూఢమాత్రే వా వ్రణే సర్వరసాశినః| సార్ద్రే వా బంధరహితే గాత్రేఽశ్మాభిహతేఽథ వా| వాతోఽస్రమస్రుతం దుష్టం సంశోష్య గ్రథితం వ్రణం| కుర్యాత్ సదాహః కండూమాన్ వ్రణగ్రంథిరయం స్మృతః||12||
अरूढे रूढमात्रे वा व्रणे सर्वरसाशिनः| सार्द्रे वा बन्धरहिते गात्रेऽश्माभिहतेऽथ वा| वातोऽस्रमस्रुतं दुष्टं संशोष्य ग्रथितं व्रणम्| कुर्यात् सदाहः कण्डूमान् व्रणग्रन्थिरयं स्मृतः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhyAsAdhyaviBAgaH (13) · Śloka 13
సాధ్యా దోషాస్రమేదోజా న తు స్థూలఖరాశ్చలాః| మర్మకంఠోదరస్థాశ్చ........................||13||
साध्या दोषास्रमेदोजा न तु स्थूलखराश्चलाः| मर्मकण्ठोदरस्थाश्च........................||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arbudasya sAmAnyasvarUpam (14) · Śloka 14
................................మహత్తు గ్రంథితోఽర్బుదం||14||
...............................ंअहत्तु ग्रन्थितोऽर्बुदम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshena lakShaNanirdeshaH (15) · Śloka 15
తల్లక్షణం చ మేదోఽంతైః షోఢా దోషాదిభిస్తు తత్| ప్రాయో మేదః కఫాఢ్యత్వాత్ స్థిరత్వాచ్చ న పచ్యతే||15||
तल्लक्षणं च मेदोऽन्तैः षोढा दोषादिभिस्तु तत्| प्रायो मेदः कफाढ्यत्वात् स्थिरत्वाच्च न पच्यते||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shoNitArbudasya visheShalakShaNam (16) · Śloka 16
సిరాస్థం శోణితం దోషః సంకోచ్యానుప్రపీడ్య చ| పాచయేచ్చ తదానద్ధం సాఽస్రావం మాంసపిండితం| మాంసాంకురైశ్చితం యాతి వృద్ధిం చాశు స్రవేత్తతః| అజస్రం దుష్టరుధిరం భూరి తచ్ఛోణితార్బుదం||16||
सिरास्थं शोणितं दोषः सङ्कोच्यानुप्रपीड्य च| पाचयेच्च तदानद्धं साऽस्रावं मांसपिण्डितम्| मांसाङ्कुरैश्चितं याति वृद्धिं चाशु स्रवेत्ततः| अजस्रं दुष्टरुधिरं भूरि तच्छोणितार्बुदम्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arbudAnAM sAdhyAsAdhyavibhAgaH (17) · Śloka 17
తేష్వసృఙ్మాంసజే వర్జ్యే చత్వార్యన్యాని సాధయేత్||17||
तेष्वसृङ्मांसजे वर्ज्ये चत्वार्यन्यानि साधयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlIpadalakShaNam (18) · Śloka 18
ప్రస్థితా వంక్షణోర్వాదిమధః కాయం కఫోల్బణాః| దోషా మాంసాస్రగాః పాదౌ కాలేనాశ్రిత్య కుర్వతే| శనైః శనైర్ఘనం శోఫం శ్లీపదం తం ప్రచక్షతే||18||
प्रस्थिता वङ्क्षणोर्वादिमधः कायं कफोल्बणाः| दोषा मांसास्रगाः पादौ कालेनाश्रित्य कुर्वते| शनैः शनैर्घनं शोफं श्लीपदं तं प्रचक्षते||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajashlIpadalakShaNam (19) · Śloka 19
పరిపోటయుతం కృష్ణమనిమిత్తరుజం ఖరం| రూక్షం చ వాతాత్...........................||19||
परिपोटयुतं कृष्णमनिमित्तरुजं खरम्| रूक्षं च वातात्...........................||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajashlIpadalakShaNam (20) · Śloka 20
...................పిత్తాత్తు పీతం దాహజ్వరాన్వితం||20||
...................पित्तात्तु पीतं दाहज्वरान्वितम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajashlIpadalakShaNam (21) · Śloka 21
కఫాద్గురుస్నిగ్ధమరుక్చితం మాంసాంకురైర్బృహత్||21||
कफाद्गुरुस्निग्धमरुक्चितं मांसाङ्कुरैर्बृहत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyashlIpadalakShaNam (22) · Śloka 22
తత్త్యజేద్వత్సరాతీతం సుమహత్సపరిస్రుతిః||22||
तत्त्यजेद्वत्सरातीतं सुमहत्सपरिस्रुतिः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlIpadaviShaye matAntaram (23) · Śloka 23
పాణినా సౌష్ఠకర్ణేషు వదంత్యన్యే తు పాదవత్| శ్లీపదం......................................||23||
पाणिना सौष्ठकर्णेषु वदन्त्यन्ये तु पादवत्| श्लीपदं......................................||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlIpadahetuH (24) · Śloka 24
..................జాయతే తచ్చ దేశేఽనూపే భృశం భ్రమాత్||24||
..................जायते तच्च देशेऽनूपे भृशं भ्रमात्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apacInidAnam (25) · Śloka 25
మేదస్థాః కంఠమన్యాక్షకక్షవంక్షణగా మలాః| సవర్ణాన్ కఠినాన్స్నిగ్ధాన్వార్తాకామలకాకృతీన్| అవగాఢాన్ బహన్ గండాంశ్చిరపాకాంశ్చ కుర్వతే| పచ్యంతేఽల్పరుజస్తేఽన్యే స్రవంత్యన్యేఽతికండురాః| నశ్యంత్యన్యే భవంత్యన్యే దీర్ఘకాలానుబంధినః| గండమాలాపచీ చేయం దూర్వేవ క్షయవృద్ధిభాక్| తాం త్యజేత్సజ్వరచ్ఛర్దిపార్శ్వరుక్కాసపీనసాం||25||
मेदस्थाः कण्ठमन्याक्षकक्षवङ्क्षणगा मलाः| सवर्णान् कठिनान्स्निग्धान्वार्ताकामलकाकृतीन्| अवगाढान् बहन् गण्डांश्चिरपाकांश्च कुर्वते| पच्यन्तेऽल्परुजस्तेऽन्ये स्रवन्त्यन्येऽतिकण्डुराः| नश्यन्त्यन्ये भवन्त्यन्ये दीर्घकालानुबन्धिनः| गण्डमालापची चेयं दूर्वेव क्षयवृद्धिभाक्| तां त्यजेत्सज्वरच्छर्दिपार्श्वरुक्कासपीनसाम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nADIvraNaH (26) · Śloka 26
అభేదాత్ పక్వశోఫస్య వ్రణే చాపథ్యసేవినః| అనుప్రవిశ్య మాంసాదీన్ దూరం పూయోఽభిధావతి| గతిః సా దూరగమనాన్నాడీ నాడీవ సంస్రుతేః| నాడ్యేకానృజురన్యేషాం సైవానేకగతిర్గతిః||26||
अभेदात् पक्वशोफस्य व्रणे चापथ्यसेविनः| अनुप्रविश्य मांसादीन् दूरं पूयोऽभिधावति| गतिः सा दूरगमनान्नाडी नाडीव संस्रुतेः| नाड्येकानृजुरन्येषां सैवानेकगतिर्गतिः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nADIvraNasya sa~gkhyAsamprAptiH (27) · Śloka 27
సా దోషైః పృథగేకస్థైః శల్యహేతుశ్చ పంచమీ||27||
सा दोषैः पृथगेकस्थैः शल्यहेतुश्च पञ्चमी||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajanADIlakShaNam (28) · Śloka 28
వాతాత్ సరుక్సూక్ష్మముఖీ వివర్ణా ఫేనిలోద్వమా| స్రవత్యభ్యధికం రాత్రౌ....................||28||
वातात् सरुक्सूक्ष्ममुखी विवर्णा फेनिलोद्वमा| स्रवत्यभ्यधिकं रात्रौ....................||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajanADIlakShaNam (29) · Śloka 29
......................పిత్తాత్తృడ్జ్వరదాహకృత్| పీతోష్ణపూతిపూయస్రుద్దివా చాతి నిషించతి||29||
......................पित्तात्तृड्ज्वरदाहकृत्| पीतोष्णपूतिपूयस्रुद्दिवा चाति निषिञ्चति||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajanADIlakShaNam (30) · Śloka 30
ధనపిచ్ఛిలసంస్రావా కండూలా కఠినా కఫాత్| నిశి చాభ్యధికక్లేదా......................||30||
धनपिच्छिलसंस्रावा कण्डूला कठिना कफात्| निशि चाभ्यधिकक्लेदा......................||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtanADIlakShaNam (31) · Śloka 31
..........................సర్వైః సర్వాకృతిం త్యజేత్||31||
..........................सर्वैः सर्वाकृतिं त्यजेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shalyajanADIlakShaNam (32-34) · Śloka 34
ంతఃస్థితం శల్యమనాహృతం తు కరోతి నాడీం బహతే చ సాస్య| ఫేనానువిద్ధం తనుమల్పముష్ణం సాస్రంచ పూయం సరుజంచ నిత్యం||32|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగ సంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే గ్రంథ్యర్బుదశ్లీపదాపచీ నాడీవిజ్ఞానీయో నామ చతుస్త్రింశోఽధ్యాయః||34||
न्तःस्थितं शल्यमनाहृतं तु करोति नाडीं बहते च सास्य| फेनानुविद्धं तनुमल्पमुष्णं सास्रञ्च पूयं सरुजञ्च नित्यम्||३२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्ग संग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे ग्रन्थ्यर्बुदश्लीपदापची नाडीविज्ञानीयो नाम चतुस्त्रिंशोऽध्यायः||३४||
🔊 Audio coming soon