Adhikarana atha nAsArogapratiShedho nAma caturviMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਨਾਸਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो नासरोगप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pInasacikitsAsUtram (2) · Śloka 2
ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਾਦੌ ਪੀਨਸੇਸੁ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਵਮਨਧੂਮਗਣ੍ਡੂਸਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਭੋਜਨਨਿਵਾਤਸ਼ਯਨਾਸਨਾਨਿ ਸੇਵੇਤ||੨||
सर्वेष्वादौ पीनसेषु स्नेहस्वेदवमनधूमगण्डूषस्निग्धोष्णभोजननिवातशयनासनानि सेवेत||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAcanauShadhAni (3) · Śloka 3
ਪਾਚਨਾਰ੍ਥਞ੍ਚ ਗੁਡਾਰ੍ਦ੍ਰਕਕ੍ਸੀਰਤ੍ਰਿਕਟੁਕਾਜਮਾਂਸਮਦ੍ਯਾਮ੍ਲਭੋਜਨਾਨਿ||੩||
पाचनार्थञ्च गुडार्द्रकक्षीरत्रिकटुकाजमांसमद्याम्लभोजनानि||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upajighraNaM dhUmashca (4) · Śloka 4
ਰੋਹਿਸਾਜਾਜੀਵਚਾਚੋਰਕੋਪਕੁਞ੍ਚਿਕਾਤਰ੍ਕਾਰੀਚਾਤੁਰ੍ਜਾਤਕਰਜੋ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਵਬਦ੍ਧਂ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰੁਪਜਿਘ੍ਰੇਤ੍| ਘਤਾਕ੍ਤਸਕ੍ਤੂਨ੍ ਮਲ੍ਲਕਸਮ੍ਪੁਟੇ ਕਤ੍ਵਾ ਧੂਮਂ ਚ ਪਿਬੇਤ੍||੪||
रोहिषाजाजीवचाचोरकोपकुञ्चिकातर्कारीचातुर्जातकरजो वस्त्रावबद्धं मुहुर्मुहुरुपजिघ्रेत्| घृताक्तसक्तून् मल्लकसम्पुटे कृत्वा धूमं च पिबेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakve cikitsAkramaH (5) · Śloka 5
ਪਕ੍ਵੇ ਤੁ ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਮਵਪੀਡਂ ਚ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍||੫||
पक्वे तु शिरोविरेचनमवपीडं च युञ्ज्यात्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAnyamapathyam (6) · Śloka 6
ਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤਾਨਿ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸ੍ਨਾਨਪਾਨਾਤ੍ਯੁਚ੍ਚੋਪਧਾਨਾਨੁਪਧਾਨਕ੍ਰੋਧਸ਼ੋਕਾਨ੍||੬||
निदानोक्तानि च वर्जयेत्| विशेषेण शीताम्बुस्नानपानात्युच्चोपधानानुपधानक्रोधशोकान्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapratiSyAyacikitsA (7) · Śloka 7
ਅਥ ਵਾਤਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯੇ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਵਾਤਹਰਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਪਕ੍ਵਂ ਸਸੈਨ੍ਧਵਂ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਬੇਨ੍ਮਹਾਸ੍ਟਪਲਂ ਵਾ||੭||
अथ वातप्रतिश्याये पूर्वमेव वातहरद्रव्यविपक्वं ससैन्धवं प्रातः सर्पिः पिबेन्महाष्टपलं वा||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapratishyAyacikitsA (8) · Śloka 8
ਦਸ਼ਮੂਲਕੁਲਤ੍ਥਕੋਲਯਵਸ਼ੁਸ਼੍ਕਮੂਲਕਵ੍ਯੋਸਲਵਣਪਞ੍ਚਕੈਃ ਸਦਧਿਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ ਸਰ੍ਪਿਃਸਿਦ੍ਧਮਾਹਾਰੇ ਪਾਨੇ ਚ ਪ੍ਰਣੀਤਮ੍ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਯਕ੍ਸ੍ਮਾਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਗ੍ਰਹਣੀਗੁਲ੍ਮਵਿਬਨ੍ਧਨਮ੍||੮||
दशमूलकुलत्थकोलयवशुश्कमूलकव्योषलवणपञ्चकैः सदधिधान्याम्लं सर्पिःसिद्धमाहारे पाने च प्रणीतम् प्रतिश्याययक्ष्माकासश्वासग्रहणीगुल्मविबन्धनम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapratishyAyacikitsA (9) · Śloka 9
ਜੀਰ੍ਣਸ੍ਨੇਹਂ ਜਾਙ੍ਗਲਰਸੇਨ ਵ੍ਯੋਸਦਾਡਿਮਸੈਨ੍ਧਵਵਤਾ ਬਾਲਮੂਲਕਰਸੇਨ ਸਰ੍ਵਧਾਨ੍ਯਯੂਸੇਣ ਵਾ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਨਾਗਰਂ ਵਾ ਪਯਸਾ ਪਿਬੇਤ੍||੯||
जीर्णस्नेहं जाङ्गलरसेन व्योषदाडिमसैन्धववता बालमूलकरसेन सर्वधान्ययूषेण वा भोजयेत्| नागरं वा पयसा पिबेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapratishyAyacikitsA (10) · Śloka 10
ਕਸ੍ਣਾਦਸ਼ਮੂਲਸ਼ੁਣ੍ਠੀਯਵੈਰਣ੍ਡਮੂਲਕ੍ਵਾਥਸਿਦ੍ਧੇਨ ਪਯਸੋਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗਂ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍| ਤਦੇਵ ਚ ਪਾਨਭੋਜਨਯੋਰ੍ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍| ਆਰ੍ਦਿਤੋਕ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵੇਦਾਨ੍| ਏਵਮਪਰਿਪਚ੍ਯਮਾਨੇ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਨਾਡੀਸ੍ਵੇਦਂ ਵਾਤਹਰਂ ਚਾਸ੍ਥਾਪਨਮਨੁਵਾਸਨਂ ਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤਿਞ੍ਚ||੧੦||
कृष्णादशमूलशुण्ठीयवैरण्डमूलक्वाथसिद्धेन पयसोत्तमाङ्गं स्वेदयेत्| तदेव च पानभोजनयोर्विदध्यात्| आर्दितोक्तांश्च स्वेदान्| एवमपरिपच्यमाने पुनः पुनर्नाडीस्वेदं वातहरं चास्थापनमनुवासनं शिरोबस्तिञ्च||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapratishyAyacikitsA (11) · Śloka 11
ਪਕ੍ਵੇ ਤੁ ਤੈਲਂ ਕ੍ਸਵਕਚੂਰ੍ਣਯੁਕ੍ਤਂ ਸਸੈਨ੍ਧਵਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਾ ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੋਚਨਮ੍||੧੧||
पक्वे तु तैलं क्षवकचूर्णयुक्तं ससैन्धवं सर्पिर्वा शिरोविरोचनम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittapratiSyAyacikitsA (12) · Śloka 12
ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯੇ ਪਦ੍ਮਕੋਸ਼ੀਰਪਟੋਲਸਾਰਿਵਾਵਿਦਾਰੀਸ਼ਤਾਵਰੀਕ੍ਸੀਰਿਦ੍ਰੁਮਸ਼ੁਙ੍ਗਸ਼ਠੀਕਰ੍ਕਟਾਖ੍ਯਾਦੁਰਾਲਭਾਨਾਮਰ੍ਦ੍ਧਾਢਕਮਸ੍ਟਗੁਣੇਮ੍ਭਸਿ ਵਿਪਾਚ੍ਯ ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸੇ ਮਧੁਕਮਦ੍ਵੀਕਾਚਨ੍ਦਨਸ਼੍ਰਙ੍ਗਾਟਕਕਸ਼ੇਰੁਕਸ਼੍ਵੇਤਪਾਕਾਨ੍ਯਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਦਤ੍ਵਾ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਯਸਾ ਸਹ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਤਃ ਪਾਨਾਯ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਜੀਰ੍ਣੇ ਸੁਖੋਸ੍ਣਤੋਯਪਰਿਸਿਕ੍ਤਂ ਸਸੈਨ੍ਧਵੇਨ ਰਸੇਨ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪਟੋਲਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਣੀਮੂਰ੍ਵਾਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਪਥ੍ਯਾਪੂਗਫਲਚੂਰ੍ਣਾਨ੍ਵਿਤੇਨ||੧੨||
पित्तप्रतिश्याये पद्मकोशीरपटोलसारिवाविदारीशतावरीक्षीरिद्रुमशुङ्गशठीकर्कटाख्यादुरालभानामर्द्धाढकमष्टगुणेऽम्भसि विपाच्य पादावशेषे मधुकमृद्वीकाचन्दनश्रृङ्गाटककशेरुकश्वेतपाकान्यक्षमात्राणि दत्वा घृतप्रस्थं पयसा सह साधयेत्| तत् प्रातः पानाय युञ्ज्यात्| जीर्णे सुखोष्णतोयपरिषिक्तं ससैन्धवेन रसेन भोजयेत्| सुस्निग्धं विरेचयेत् द्राक्षापटोलश्रीपर्णीमूर्वात्रिवृत्क्वाथेन त्रिवृत्पथ्यापूगफलचूर्णान्वितेन||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittapratishyAyacikitsA (13) · Śloka 13
ਵਿਰਿਕ੍ਤਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੀਤੈਃ ਸ਼ਿਰੋਵਕ੍ਤ੍ਰਲੇਪਪਰਿਸੇਕਕਵਲਗ੍ਰਹਾਨ੍ ਵਿਤਰੇਤ੍||੧੩||
विरिक्तभुक्तस्य शीतैः शिरोवक्त्रलेपपरिषेककवलग्रहान् वितरेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittapratishyAyacikitsA (14) · Śloka 14
ਵ੍ਯਜਨਪਵਨਵਿਧੂਯਮਾਨਸ਼੍ਚ ਨੀਲਸ਼ਾਦ੍ਵਲੋਪਵਨਸ਼ਿਸ਼ਿਰਕਰਕਿਰਣਧਾਰਾਗਹਾਣਿ ਸੇਵੇਤ||੧੪||
व्यजनपवनविधूयमानश्च नीलशाद्वलोपवनशिशिरकरकिरणधारागृहाणि सेवेत||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittapratishyAyacikitsA (15) · Śloka 15
ਤਤ੍ਰ ਚ ਪਕ੍ਵੇ ਤੁ ਦੋਸੇ ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਕਂ ਪੁਰਾਣਘਤੇਨ ਸਸੈਨ੍ਧਵੇਨ ਘਤਮਣ੍ਡੇਨ ਵਾ ਕਟ੍ਫਲਾਨ੍ਵਿਤੇਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਰੋਤਸਸ਼੍ਚ ਜਾਙ੍ਗਲਰਸੇਨ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਵਾ ਸ਼ੀਤੇਨ ਭੋਜਨਮ੍||੧੫||
तत्र च पक्वे तु दोषे शिरोविरेकं पुराणघृतेन ससैन्धवेन घृतमण्डेन वा कट्फलान्वितेन कुर्यात्| विशुद्धस्रोतसश्च जाङ्गलरसेन क्षीरेण वा शीतेन भोजनम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphapratishyAyacikitsA (16) · Śloka 16
ਕਫਜੇ ਤੁ ਯਵਕ੍ਸਾਰਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮੁਸ੍ਣੋਦਕਾਨੁਪਾਨਂ ਘਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਜੀਰ੍ਣੇ ਚ ਤਿਲਮਾਸਪਲਲਵਤੀਂ ਯਵਾਗੂਮ੍| ਤਤੋ ਵਾਮਨੀਯੌਸਧਕ੍ਵਾਥਸਿਦ੍ਧਯਾ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਯਾ ਸੈਨ੍ਧਵਮਾਸਚੂਰ੍ਣਪ੍ਰਗਾਢਯਾ ਪੇਯਯੋਸ੍ਣਾਮ੍ਭਸਾ ਚ ਵਾਮਯੇਤ੍||੧੬||
कफजे तु यवक्षारावचूर्णितमुष्णोदकानुपानं घृतं पाययेत्| जीर्णे च तिलमाषपललवतीं यवागूम्| ततो वामनीयौषधक्वाथसिद्धया ससर्पिष्कया सैन्धवमाषचूर्णप्रगाढया पेययोष्णाम्भसा च वामयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphapratishyAyacikitsA (17) · Śloka 17
ਤਤਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਧੂਮਕਵਲਯਵਾਨਚਣਕਪ੍ਰਾਯਾਹਾਰਨਾਡੀਸ੍ਵੇਦੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਅਰੁਚਿਗੌਰਵਯੋਸ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍||੧੭||
ततस्तीक्ष्णधूमकवलयवानचणकप्रायाहारनाडीस्वेदैरुपाचरेत्| अरुचिगौरवयोस्तु विशोधयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphapratishyAyacikitsA (18) · Śloka 18
ਪਕ੍ਵੇ ਕ੍ਸਵਕਵਿਡਙ੍ਗਸੈਨ੍ਧਵਾਦਿਭਿਰ੍ਨਸ੍ਯਮ੍| ਤੈਲਾਪ੍ਲੁਤੋ ਨਾਗਰਚੂਰ੍ਣਾਨੁਵਿਦ੍ਧੋ ਮੁਦ੍ਗ ਆਹਾਰੋ ਯਥਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਚ ਰੂਕ੍ਸਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਮ੍||੧੮||
पक्वे क्षवकविडङ्गसैन्धवादिभिर्नस्यम्| तैलाप्लुतो नागरचूर्णानुविद्धो मुद्ग आहारो यथासात्म्यं च रूक्षतीक्ष्णोष्णम्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphapratishyAye nasyam (19) · Śloka 19
ਸ਼ੁਦ੍ਧਘ੍ਰਾਣਪਾਥਸ੍ਯ ਦੇਵਦਾਰੁਸਰਲਕਾਕੋਲੀਜੀਵਕਮਧੁਕਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਨਨ੍ਤਾਕ੍ਸੀਰਵਿਪਕ੍ਵਂ ਤੈਲਂ ਨਸ੍ਯਮ੍||੧੯||
शुद्धघ्राणपाथस्य देवदारुसरलकाकोलीजीवकमधुकपिप्पल्यनन्ताक्षीरविपक्वं तैलं नस्यम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtapratishyAyacikitsA (20) · Śloka 20
ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕੇ ਦੋਸਬਲਤਃ ਪ੍ਰਤਿਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਰਸਾਞ੍ਜਨਾਤਿਵਿਸਾਮੁਸ੍ਤਭਦ੍ਰਦਾਰੁਸਾਧਿਤਂ ਚਾਤ੍ਰਂ ਤੈਲਂ ਨਾਵਨਮ੍||੨੦||
सान्निपातिके दोषबलतः प्रतिकुर्यात्| रसाञ्जनातिविषामुस्तभद्रदारुसाधितं चात्रं तैलं नावनम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajapratishyAyacikitsA (21) · Śloka 21
ਰਕ੍ਤਜੇ ਪੈਤ੍ਤਿਕੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੋਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਵਿਧਿਃ||੨੧||
रक्तजे पैत्तिको रक्तपित्तोक्तश्च विधिः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTapratishyAyacikitsA (22) · Śloka 22
ਦੁਸ੍ਟਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯੇ ਵ੍ਯੋਸਚਿਤ੍ਰਕਯਵਕ੍ਸਾਰਬੀਜਕਵਿਡਙ੍ਗਪੂਤਿਕਰਞ੍ਜਤ੍ਵਗ੍ਲਵਣਤ੍ਰਯੈਰ੍ਮਾਂਸਰਸਪ੍ਰਤਿਵਾਪਵਿਪਕ੍ਵਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਜੀਰ੍ਣੇ ਘਤੇ ਜਾਙ੍ਗਲਰਸੇਨ ਤੈਲੋਪਸੇਕਂ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਕਫਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਵਦੁਪਾਚਰੇਤ੍||੨੨||
दुष्टप्रतिश्याये व्योषचित्रकयवक्षारबीजकविडङ्गपूतिकरञ्जत्वग्लवणत्रयैर्मांसरसप्रतिवापविपक्वं सक्षौद्रं सर्पिः पाययेत्| जीर्णे घृते जाङ्गलरसेन तैलोपसेकं भोजयेत्| स्निग्धं कफप्रतिश्यायवदुपाचरेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTapratishyAyacikitsA (23) · Śloka 23
ਪਕ੍ਵੇਵਪੀਡਂ ਵ੍ਯੋਸੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਵਿਡਙ੍ਗਸਾਰਜੀਰਕਸੈਨ੍ਧਵੈਰ੍ਬਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਘ੍ਰਾਣਸ੍ਰੋਤਸਂ ਚ ਪੁਨਰੁਪਸ੍ਨੇਹ੍ਯ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍| ਭਸ੍ਟਾਨ੍ ਯਵਾਨ੍ ਭੂਸ੍ਤਣਕਾਮ੍ਰਾਤਕਜੀਰਕਤ੍ਰਿਵਤਾਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਕ੍ਵਾਥਯੇਤ੍| ਤਂ ਕ੍ਵਾਥਮਭਯਾਨਾਗਰਮਰਿਚਕ੍ਰਮੁਕਸੈਨ੍ਧਵਯਾਵਸ਼ੂਕਚੂਰ੍ਣਯੁਕ੍ਤਂ ਸਬੀਜਪੂਰਕਰਸਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਕੋਸ੍ਣੋਦਕਂ ਚਾਨੁਕਣ੍ਠਯੇਤ੍||੨੩||
पक्वेऽवपीडं व्योषेन्द्रयवविडङ्गसारजीरकसैन्धवैर्बस्तमूत्रपिष्टैर्दद्यात्| विशुद्धघ्राणस्रोतसं च पुनरुपस्नेह्य विरेचयेत्| भृष्टान् यवान् भूस्तृणकाम्रातकजीरकत्रिवृतायुक्तान् गोमूत्रेण क्वाथयेत्| तं क्वाथमभयानागरमरिचक्रमुकसैन्धवयावशूकचूर्णयुक्तं सबीजपूरकरसं पाययेत्| कोष्णोदकं चानुकण्ठयेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTapratishyAyacikitsA (24) · Śloka 24
ਵਿਰਿਕ੍ਤਂ ਚ ਕਾਲੇ ਮੁਸ੍ਤਹਰਿਦ੍ਰਾਨਾਗਰਯਵਕ੍ਸਾਰਪੂਤੀਕਰਞ੍ਜ੍ਰੇਣੁਕਾਭਿਰਜਾਵਿਗੋਮੂਤ੍ਰਦਧਿਭਿਸ਼੍ਚ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਰੁਪਯੋਜਯੇਤ੍| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਚ ਨਿਰੂਹਾਨੁਵਾਸਨਾਨਿ| ਅਰਿਸ੍ਟਾਂਸ਼੍ਚ ਪਾਨਾਰ੍ਥਮ੍||੨੪||
विरिक्तं च काले मुस्तहरिद्रानागरयवक्षारपूतीकरञ्ज्रेणुकाभिरजाविगोमूत्रदधिभिश्च सिद्धं सर्पिरुपयोजयेत्| तीक्ष्णानि च निरूहानुवासनानि| अरिष्टांश्च पानार्थम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTapratishyAyacikitsA (25) · Śloka 25
ਏਵਮਪ੍ਯਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਹਿਙ੍ਗੁਕ੍ਸਾਰਾਮਰਦਾਰੁਵਿਪਕ੍ਵਂ ਘਤਂ ਮਾਂਸਰਸਾਨੁਪਾਨਂ ਪਿਬੇਤ੍||੨੫||
एवमप्यशान्तौ हिङ्गुक्षारामरदारुविपक्वं घृतं मांसरसानुपानं पिबेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTapratishyAyacikitsA (26) · Śloka 26
ਕੋਸ਼ਾਮ੍ਰਪਲ੍ਲਵਮੂਰ੍ਵਾਤਰ੍ਕਾਰੀਙ੍ਗੁਦੀਫਲਣਿਜ੍ਜਕਮਹਾਪਞ੍ਚਮੂਲਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾਸਾਰਿਵੋਰੁਪੂਗਹਿਂਸ੍ਰਾਨਿਮ੍ਬਸ਼ਿਗ੍ਰੁਫਲਰਕ੍ਸੋਘ੍ਨਕਮਿਘ੍ਨਦਨ੍ਤੀਪੂਤੀਕਰਞ੍ਜਪਿਪ੍ਪਲੀਵਾਰ੍ਤਾਕਬੀਜਾਹਿਮਾਰਕਮੂਲਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਪੁਸ੍ਪਫਲੈਰਜਾਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟੈਰਜਾਸ਼੍ਵਸ਼ਕਦ੍ਰਸਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਧੂਮਵਰ੍ਤ੍ਤਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਘਤਾਭ੍ਯਕ੍ਤਾਂ ਪਾਤੁਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛੇਤ੍||੨੬||
कोशाम्रपल्लवमूर्वातर्कारीङ्गुदीफलणिज्जकमहापञ्चमूलकण्टकारिकासारिवोरुपूगहिंस्रानिम्बशिग्रुफलरक्षोघ्नकृमिघ्नदन्तीपूतीकरञ्जपिप्पलीवार्ताकबीजाहिमारकमूलत्वक्पत्रपुष्पफलैरजामूत्रपिष्टैरजाश्वशकृद्रसयुक्तैर्धूमवर्त्तिं कृत्वा घृताभ्यक्तां पातुं प्रयच्छेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTapratishyAyacikitsA (27) · Śloka 27
ਪਿਪ੍ਪਲੀਵਰ੍ਧਮਾਨਂ ਚੋਪਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਕਮਿਘ੍ਨੈਸ਼੍ਚ ਯੋਗੈਰ੍ਯਾਪਯੇਤ੍||੨੭||
पिप्पलीवर्धमानं चोपयुञ्जीत| कृमिघ्नैश्च योगैर्यापयेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhRushakShavathupuTakayoH cikitsA (28) · Śloka 28
ਭਸ਼ਕ੍ਸਵਥੌ ਪੁਟਕੇ ਚ ਨਿਮ੍ਬਕਟ੍ਫਲਕੁਸ੍ਠਮਰਿਚਚੂਰ੍ਣੈਃ ਕ੍ਲੇਦਨਾਥ ਪ੍ਰਧਮਨਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਕੁਸ੍ਠਸ਼ੁਣ੍ਠੀਵਿਡਙ੍ਗਮਦ੍ਵੀਕਾਕਸਾਯਕਲ੍ਕਵਿਪਕ੍ਵਂ ਤੈਲਂ ਘਤਂ ਵਾ ਨਾਵਨਮ੍||੨੮||
भृशक्षवथौ पुटके च निम्बकट्फलकुष्ठमरिचचूर्णैः क्लेदनाथ प्रधमनम्| पिप्पलीकुष्ठशुण्ठीविडङ्गमृद्वीकाकषायकल्कविपक्वं तैलं घृतं वा नावनम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsASoShanAsAnAhayoH cikitsA (29) · Śloka 29
ਨਾਸਾਸ਼ੋਸੇ ਬਲਾਤੈਲਂ ਪਾਨੇ ਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤੌ ਚ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦਃ| ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਰ੍ਨਸ੍ਯਂ ਮਧੁਰਵਰ੍ਗਸਾਧਿਤਂ ਵਾ ਤੈਲਮ੍| ਸ੍ਨੈਹਿਕੋ ਧੂਮਃ| ਤਥਾ ਨਾਸਾਨਾਹੇਪਿ| ਏਵਮਨੁਪਸ਼ਮੇ ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਕਃ||੨੯||
नासाशोषे बलातैलं पाने शिरोबस्तौ च| स्निग्धस्य स्वेदः| क्षीरसर्पिर्नस्यं मधुरवर्गसाधितं वा तैलम्| स्नैहिको धूमः| तथा नासानाहेऽपि| एवमनुपशमे शिरोविरेकः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsApAkadIptyoshcikitsA (30) · Śloka 30
ਨਾਸਾਪਾਕੇ ਦੀਪ੍ਤੌ ਚ ਜਲੌਕੋਭਿਰਸ੍ਰਵਿਸ੍ਰਾਵਣਮ੍| ਸ਼ੀਤੈਰੂਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋਵਿਰੇਕਲੇਪਸੇਕਾਃ||੩੦||
नासापाके दीप्तौ च जलौकोभिरस्रविस्रावणम्| शीतैरूर्ध्वाधोविरेकलेपसेकाः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsAsrAvacikitsA (31) · Śloka 31
ਨਾਸਾਸ੍ਰਾਵੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਨਸ੍ਯਂ ਧੂਮਸ਼੍ਚ||੩੧||
नासास्रावे तीक्ष्णं नस्यं धूमश्च||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avInasapUtinAsayoshcikitsA (32) · Śloka 32
ਅਵੀਨਸੇ ਪੂਤਿਨਾਸੇ ਚ ਗੁਡਮਰਿਚਹਿਙ੍ਗੁਸ਼ਿਵਾਟਿਕਾਵਿਡਙ੍ਗੈਰਜਾਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਨਸ੍ਯਮ੍| ਕਫਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਵਚ੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਵਮਨਾਨਿ||੩੨||
अवीनसे पूतिनासे च गुडमरिचहिङ्गुशिवाटिकाविडङ्गैरजामूत्रपिष्टैर्नस्यम्| कफप्रतिश्यायवच्च स्नेहस्वेदवमनानि||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avInasapUtinAsayoshcikitsA (33) · Śloka 33
ਵਮਿਤਵਤੋ ਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀਸ਼ਿਗ੍ਰੁਤਰ੍ਕਾਰੀਫਣਿਜ੍ਜਕਕ੍ਸਵਕਸੁਰਜਾਰ੍ਜਕਪਤ੍ਰਸ੍ਵਰਸੇਨ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਪੀਲੁਜਂ ਵਾ ਤੈਲਂ ਵਿਪਚ੍ਯ ਨਸ੍ਯਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍||੩੩||
वमितवतो निर्गुण्डीशिग्रुतर्कारीफणिज्जकक्षवकसुरजार्जकपत्रस्वरसेन सार्षपं पीलुजं वा तैलं विपच्य नस्यं विदध्यात्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avInasapUtinAsayoshcikitsA (34) · Śloka 34
ਲਾਕ੍ਸਾਵਿਡਙ੍ਗਪਿਪ੍ਪਲੀਲਵਙ੍ਗਕ੍ਸਵਕਨਿਸ਼ਾਕੁਸ੍ਠਵਚਾਕਰਞ੍ਜਿਕਾਕਲ੍ਕੈਰ੍ਵਾ ਤਿਲਤੈਲਮ੍| ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਬਹਤੀਦਨ੍ਤੀਮੂਲਬਿਲ੍ਵਵ੍ਯੋਸਸੁਰਸਸੈਨ੍ਧਵੈਰ੍ਵਾ||੩੪||
लाक्षाविडङ्गपिप्पलीलवङ्गक्षवकनिशाकुष्ठवचाकरञ्जिकाकल्कैर्वा तिलतैलम्| शिग्रुबृहतीदन्तीमूलबिल्वव्योषसुरससैन्धवैर्वा||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUyaraktacikitsA (35) · Śloka 35
ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਮਾਤ੍ਰਂ ਪੂਯਰਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਵਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍| ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਂ ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਵਤ੍| ਕਤਵਮਨਸ੍ਯ ਚਾਸ੍ਯ ਨਸ੍ਯਧੂਮੌ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੩੫||
उत्पन्नमात्रं पूयरक्तं रक्तप्रतिश्यायवच्चिकित्सेत्| प्रवृद्धं नाडीव्रणवत्| कृतवमनस्य चास्य नस्यधूमौ प्रयोजयेत्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAshArsacikitsA (36) · Śloka 36
ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਵਿਧਿਵਤ੍ ਕ੍ਸਾਰੇਣਾਗ੍ਨਿਨਾ ਵਾ ਦਹੇਤ੍| ਸ੍ਥੂਲਾਨਿ ਤੁ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸ੍ਪਸ੍ਟ੍ਵਾ ਦਾਹਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ੀਤਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਯੋਜਯੇਤ੍||੩੬||
अर्शांसि विधिवत् क्षारेणाग्निना वा दहेत्| स्थूलानि तु शस्त्रेण स्पृष्ट्वा दाहानन्तरं शीतां क्रियां योजयेत्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAshArsacikitsA (37) · Śloka 37
ਵਰ੍ਤ੍ਤਿਞ੍ਚ ਨਾਸਾਯਾਂ ਕੁਮ੍ਭਨਿਕੁਮ੍ਭਾਗ੍ਨਿਕਸੈਨ੍ਧਵਪਿਪ੍ਪਲੀਮਨਸ਼੍ਸ਼ਿਲਾਲਕਲ੍ਕਮਧੁਘਤਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਾਮ੍||੩੭||
वर्त्तिञ्च नासायां कुम्भनिकुम्भाग्निकसैन्धवपिप्पलीमनश्शिलालकल्कमधुघृतप्रदिग्धाम्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAshArsacikitsA (38) · Śloka 38
ਤੁਵਰਿਕਾਬਿਭੀਤਕਹਰਿਦ੍ਰਾਲੋਧ੍ਰਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਕਰਞ੍ਜਿਕਾਕਲ੍ਕਗੁਡੋਦਕਵਿਪਕ੍ਵਂ ਤੈਲਂ ਨਾਵਨਮ੍| ਕਰਞ੍ਜਕਲੋਧ੍ਰੋਤ੍ਪਲਮਧੁਕਤਿਨ੍ਦੁਕਾਸ੍ਥਿਤ੍ਰਿਫਲਾਖਦਿਰਸਾਰਵਿਪਕ੍ਵਂ ਵਾ||੩੮||
तुवरिकाबिभीतकहरिद्रालोध्रप्रियङ्गुकरञ्जिकाकल्कगुडोदकविपक्वं तैलं नावनम्| करञ्जकलोध्रोत्पलमधुकतिन्दुकास्थित्रिफलाखदिरसारविपक्वं वा||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAshArsacikitsA (39) · Śloka 39
ਯਥਾਦੋਸਞ੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਵਮਨਵਿਰੇਕਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਣਿਦਧ੍ਯਾਤ੍||੩੯||
यथादोषञ्च स्नेहवमनविरेकादीन् प्रणिदध्यात्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsArbudacikitsA (40) · Śloka 40
ਅਰ੍ਬੁਦਂ ਬਡਿਸ਼ੇਨ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇਣ ਮੂਲੇ ਸਮਂ ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਤ੍| ਛਿਨ੍ਨਂ ਚੋਚ੍ਛਿਙ੍ਖਯੇਤ੍| ਚੈਲਪ੍ਰਮਸ੍ਟਂ ਚ ਵ੍ਰਣਂ ਸ਼ਲਾਕਯਾ ਦਹੇਤ੍ਤੈਲੇਨ ਵਾ| ਅਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਂ ਭ੍ਰਙ੍ਕ੍ਸਯੇਤ੍ਤਤਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੈਃ ਪ੍ਰਦੇਹੈਃ||੪੦||
अर्बुदं बडिशेन गृहीत्वा मण्डलाग्रेण मूले समं छिन्द्यात्| छिन्नं चोच्छिङ्खयेत्| चैलप्रमृष्टं च व्रणं शलाकया दहेत्तैलेन वा| अग्निदग्धं भ्रङ्क्षयेत्ततः शिशिरैः प्रदेहैः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsArbudacikitsA (41) · Śloka 41
ਉਪਰੂਢਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਲੋਧ੍ਰਾਵਾਪਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਲਵਣਦ੍ਰਵ੍ਯਗੋਮੂਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਕਾਰਞ੍ਜਂ ਵਾ ਤੈਲਂ ਨਾਵਨਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਰਕ੍ਤਜੇ ਵਾਰ੍ਬੁਦੇ ਗੋਦਨ੍ਤਸੈਨ੍ਧਵਾਲਕਾਸੀਸਕਾਂਸ੍ਯਨੀਲੈਰਮ੍ਬੁਪਿਸ੍ਟੈਰਾਲੇਪਃ| ਤਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤਾਃ ਪ੍ਰਦੇਹਸੇਕਾਃ| ਸ਼ੀਤੈਰੇਵ ਚ ਸਾਧਿਤਾਨਿ ਘਤਾਨ੍ਯਭ੍ਯਙ੍ਗਨਸ੍ਯਪਾਨਾਨਿ| ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ||੪੧||
उपरूढव्रणस्य लोध्रावापं तीक्ष्णोष्णलवणद्रव्यगोमूत्रयुक्तं सार्षपं कारञ्जं वा तैलं नावनम्| पित्तजे रक्तजे वार्बुदे गोदन्तसैन्धवालकासीसकांस्यनीलैरम्बुपिष्टैरालेपः| ततश्च शीताः प्रदेहसेकाः| शीतैरेव च साधितानि घृतान्यभ्यङ्गनस्यपानानि| भवति चात्र||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsArbudacikitsA (42) · Śloka 42
ਮਾਂਸਮੇਦਃਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਰ੍ਸ਼ੋਰ੍ਬੁਦਾਨਿ ਚੈਵਂ ਸਾਧਯੇਦਿਤਿ|੪੨|
मांसमेदःसन्निपातार्शोर्बुदानि चैवं साधयेदिति|४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsArbudacikitsA (42-24) · Śloka 24
ਉਪਸਂਹਰਤਿ ਹੀਨਚ੍ਛੇਦਾਤ੍ ਪੁਨਰ੍ਵਦ੍ਧਿਰਤਿਚ੍ਛੇਦਾਤ੍ ਸ੍ਵਰਕ੍ਸਯਃ| ਗਨ੍ਧਾਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਵੀਸਰ੍ਪੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਦਤਃ ਸਮਮ੍||੪੨|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਨਾਸਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੪||
उपसंहरति हीनच्छेदात् पुनर्वृद्धिरतिच्छेदात् स्वरक्षयः| गन्धाज्ञानं च वीसर्पो मूर्च्छा छिन्द्यादतः समम्||४२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे नासरोगप्रतिषेधो नाम चतुर्विंशोऽध्यायः||२४||
🔊 Audio coming soon