Adhikarana atha nAsArogavij~jAnIyo nAma trayoviMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ നാസാരോഗവിജ്ഞാനീയം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातो नासारोगविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratiSyAyanidAnaM samprAptiSca (2) · Śloka 2
അവശ്യായാനിലരജോഭാഷ്യാതിസ്വപ്നജാഗരൈഃ| നീചാത്യുച്ചോപധാനേന പീതേനാന്യേന വാരിണാ| അത്യമ്ബുപാനരമണച്ഛര്ദിബാഷ്പഗ്രഹാദിഭിഃ| ക്രൃദ്ധാ വാതോല്ബണാ ദോഷാ നാസായാം സ്ത്യാനതാങ്ഗതാഃ| ജനയന്തി പ്രതിശ്യായം വര്ധമാനം ക്ഷയപ്രദമ്||൨||
अवश्यायानिलरजोभाष्यातिस्वप्नजागरैः| नीचात्युच्चोपधानेन पीतेनान्येन वारिणा| अत्यम्बुपानरमणच्छर्दिबाष्पग्रहादिभिः| क्रृद्धा वातोल्बणा दोषा नासायां स्त्यानताङ्गताः| जनयन्ति प्रतिश्यायं वर्धमानं क्षयप्रदम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapratishyAyalakShaNam (3) · Śloka 3
തത്ര വാതാത്പ്രതിശ്യായേ മുഖശോഷോ ഭൃശം ക്ഷവഃ| ഘ്രാണോപരോധനിസ്തോദദ്ന്തശങ്ഖശിരോവ്യഥാഃ| കീടകാ ഇവ സര്പന്തി മന്യതേ പരിതോ ഭ്രുവൌ| സ്വരസാദശ്ചിരാത്പാകഃ ശിശിരാച്ഛകഫസ്രുതിഃ||൩||
तत्र वातात्प्रतिश्याये मुखशोषो भृशं क्षवः| घ्राणोपरोधनिस्तोदद्न्तशङ्खशिरोव्यथाः| कीटका इव सर्पन्ति मन्यते परितो भ्रुवौ| स्वरसादश्चिरात्पाकः शिशिराच्छकफस्रुतिः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittapratiSyAyalakShaNam (4) · Śloka 4
പിത്താത്തൃഷ്ണാജ്വരഘ്രാണപിടകാസമ്ഭവഭ്രമാഃ| നാസാഗ്രപാകോ രൂക്ഷോഷ്ണതാമ്രപീതകഫസ്രുതിഃ||൪||
पित्तात्तृष्णाज्वरघ्राणपिटकासम्भवभ्रमाः| नासाग्रपाको रूक्षोष्णताम्रपीतकफस्रुतिः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPapratiSyAyalakShaNam (5) · Śloka 5
കഫാത്കാസോ രുചിഃ ശ്വാസോ വമഥുര്ഗാത്രഗൌരവമ്| മാധുര്യം വദനേ കണ്ഡൂഃ സ്നിഗ്ധശുക്ലകഫസ്രുതിഃ||൫||
कफात्कासो रुचिः श्वासो वमथुर्गात्रगौरवम्| माधुर्यं वदने कण्डूः स्निग्धशुक्लकफस्रुतिः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShajapratiSyAyalakShaNam (6) · Śloka 6
സര്വജോ ലക്ഷണൈഃ സര്വൈരകസ്മാദ്ധദ്ധിശാന്തിമാന്||൬||
सर्वजो लक्षणैः सर्वैरकस्माद्धद्धिशान्तिमान्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktapratiSyAyalakShaNam (7) · Śloka 7
ദുഷ്ട നാസാസിരാഃ പ്രാപ്യ പ്രതിശ്യായം കരോത്യസൃക്| ഉരസഃ സുപ്തതാ താമ്രനേത്രത്വം ശ്വാസപൂതിതാ| കണ്ഡൂഃ ശ്രോത്രാക്ഷിനാസാസു പിത്തോക്തം ചാത്ര ലക്ഷണമ്||൭||
दुष्ट नासासिराः प्राप्य प्रतिश्याय़ं करोत्यसृक्| उरसः सुप्तता ताम्रनेत्रत्वं श्वासपूतिता| कण्डूः श्रोत्राक्षिनासासु पित्तोक्तं चात्र लक्षणम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTapratiSyAyalakShaNam (8) · Śloka 8
സര്വ ഏവ പ്രതിശ്യായാ ദുഷ്ടതാം യാന്ത്യുപേക്ഷിതാഃ| യഥോക്തോപദ്രവാധിക്യാത്സ സര്വേന്ദ്രിയതാപനഃ| സാഗ്നിസാദജ്വരശ്വാസകാസോരഃപാര്ശ്വവേദനഃ| കുപ്യത്യകസ്മാദ്ബഹുശോ മുഖദൌര്ഗന്ധ്യശോഷകൃത്| നാസികാക്ലേദസംശോഷശുദ്ധിരോധകരോ മുഹുഃ| പൂയോപമാസിതാ രക്തഗ്രഥിതശ്ലേഷ്മസംസ്രുതിഃ| മൂര്ച്ഛന്തി ചാത്ര കൃമയോ ദീര്ഘസ്നിഗ്ധസിതാണവഃ||൮||
सर्व एव प्रतिश्याया दुष्टतां यान्त्युपेक्षिताः| यथोक्तोपद्रवाधिक्यात्स सर्वेन्द्रियतापनः| साग्निसादज्वरश्वासकासोरःपार्श्ववेदनः| कुप्यत्यकस्माद्बहुशो मुखदौर्गन्ध्यशोषकृत्| नासिकाक्लेदसंशोषशुद्धिरोधकरो मुहुः| पूयोपमासिता रक्तग्रथितश्लेष्मसंस्रुतिः| मूर्च्छन्ति चात्र कृमयो दीर्घस्निग्धसिताणवः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvapratiSyAyalakShaNam (9) · Śloka 9
പക്വലിങ്ഗാനി തേഷ്വങ്ഗലാഘവം ക്ഷവഥോഃ ശമഃ| ശ്ലേഷ്മാ സുചിക്കണഃ പീതോ ജ്ഞാനം ച രസഗന്ധയോഃ||൯||
पक्वलिङ्गानि तेष्वङ्गलाघवं क्षवथोः शमः| श्लेष्मा सुचिक्कणः पीतो ज्ञानं च रसगन्धयोः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhRushakShavalakShaNam (10) · Śloka 10
തീക്ഷ്ണാഘ്രാണോപയോഗാര്കരശ്മിസൂത്രതൃണാദിഭിഃ| വാതകോപിഭിരന്യൈര്വാ നാസികാതരുണാസ്ഥനി| വിഘട്ടിതേऽനിലഃ ക്രുദ്ധോ രുദ്ധഃ ശ്രൃങ്ഗാടകം വ്രജന്| നിവൃത്തഃ കുരുതേऽത്യര്ഥം ക്ഷവഥും സ ഭൃശക്ഷവഃ||൧൦||
तीक्ष्णाघ्राणोपयोगार्करश्मिसूत्रतृणादिभिः| वातकोपिभिरन्यैर्वा नासिकातरुणास्थनि| विघट्टितेऽनिलः क्रुद्धो रुद्धः श्रृङ्गाटकं व्रजन्| निवृत्तः कुरुतेऽत्यर्थं क्षवथुं स भृशक्षवः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsikASoShalakShaNam (11) · Śloka 11
ശോഷയന്നാസികാസ്രോതഃ കഫം ച കുരുതേऽനിലഃ| ശൂകപൂര്ണാഭനാസാത്വം കൃച്ഛ്രാദുച്ഛ്വസനം തതഃ| സ്മൃതോऽസൌ നാസികാശോഷഃ........................||൧൧||
शोषयन्नासिकास्रोतः कफं च कुरुतेऽनिलः| शूकपूर्णाभनासात्वं कृच्छ्रादुच्छ्वसनं ततः| स्मृतोऽसौ नासिकाशोषः........................||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsAnAhalakShaNam (12) · Śloka 12
........................ംആസാനാഹേ തു ജായതേ| നദ്ധത്വമിവ നാസായാഃ ശ്ലേഷ്മരുദ്ധേന വായുനാ| നിഃശ്വാസോച്ഛ്വാസസംരോധാത്സ്രോതസീ സംവൃതേ ഇവ||൧൨||
........................ंआसानाहे तु जायते| नद्धत्वमिव नासायाः श्लेष्मरुद्धेन वायुना| निःश्वासोच्छ्वाससंरोधात्स्रोतसी संवृते इव||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghrANapAkalakShaNam (13) · Śloka 13
പചേന്നാസാപുടേ പിത്തം ത്വങ്മാംസം ദാഹശൂലവത്| സ ഘ്രാണപാകഃ...................................||൧൩||
पचेन्नासापुटे पित्तं त्वङ्मांसं दाहशूलवत्| स घ्राणपाकः...................................||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsAsrAvalakShaNam (14) · Śloka 14
..........സ്രാവസ്തു തത്സംജ്ഞം ശ്ലേഷ്മസമ്ഭവഃ| അച്ഛോ ജലോപമോऽജസ്രം വിശേഷാന്നിശി ജായതേ||൧൪||
..........स्रावस्तु तत्संज्ञं श्लेष्मसम्भवः| अच्छो जलोपमोऽजस्रं विशेषान्निशि जायते||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avInasalakShaNam (15) · Śloka 15
കഫഃ പ്രവൃദ്ധോ നാസായാം രുദ്ധ്വാ സ്രോതാംസ്യവീനസമ്| കുര്യാത്സഘുര്ഘുരശ്വാസം പീനസാധികവേദനമ്| അവേരിവ സ്രവത്യസ്യ പ്രക്ലിന്നാ തേന നാസികാ| അജസ്രം പിച്ഛിലം ശീതം പക്വം സിങ്ഘാണകം ഘനമ്||൧൫||
कफः प्रवृद्धो नासायां रुद्ध्वा स्रोतांस्यवीनसम्| कुर्यात्सघुर्घुरश्वासं पीनसाधिकवेदनम्| अवेरिव स्रवत्यस्य प्रक्लिन्ना तेन नासिका| अजस्रं पिच्छिलं शीतं पक्वं सिङ्घाणकं घनम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dIptilakShaNam (16) · Śloka 16
രക്തേന നാസാ ദഗ്ധേവ ബാഹ്യാന്തഃ സ്പര്ശനാസഹാ| ഭവേദ്ധൂമോപമോച്ഛ്വാസാ സാ ദീപ്തിര്ദഹതീവ ച||൧൬||
रक्तेन नासा दग्धेव बाह्यान्तः स्पर्शनासहा| भवेद्धूमोपमोच्छ्वासा सा दीप्तिर्दहतीव च||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUtinAsAlakShaNam (17) · Śloka 17
താലുമൂലേ മലൈര്ദുഷ്ടേ മാരുതോ മുഖനാസികാത്| ശ്ലേഷ്മാ ച പൂതിര്നിര്ഗച്ഛേത്പൂതിനാസം വദന്തി തമ്||൧൭||
तालुमूले मलैर्दुष्टे मारुतो मुखनासिकात्| श्लेष्मा च पूतिर्निर्गच्छेत्पूतिनासं वदन्ति तम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUyaraktalakShaNam (18) · Śloka 18
നിചയാദഭിഘാതാദ്വാ പൂയാസൃങ്നാസികാ സ്രവേത്| തത്പൂയരക്തമാഖ്യാതം ശിരോദാഹരുജാകരമ്||൧൮||
निचयादभिघाताद्वा पूयासृङ्नासिका स्रवेत्| तत्पूयरक्तमाख्यातं शिरोदाहरुजाकरम्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTakalakShaNam (19) · Śloka 19
പിത്തശ്ലേഷ്മാവരുദ്ധോന്തര്നാസായാം ശോഷയേന്മരുത്| കഫം സ ശുഷ്കഃ പുടതാം പ്രാപ്നോതി പുടകം തു തത്||൧൯||
पित्तश्लेष्मावरुद्धोन्तर्नासायां शोषयेन्मरुत्| कफं स शुष्कः पुटतां प्राप्नोति पुटकं तु तत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsArSo~arbudalakShaNam (20) · Śloka 20
അര്ശോര്ബുദാനി വിഭജേദ്ദോഷലിങ്ഗൈര്യഥായഥമ്||൨൦||
अर्शोर्बुदानि विभजेद्दोषलिङ्गैर्यथायथम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsArogasAdhAraNalakShaNam (21) · Śloka 21
സര്വേഷു കൃച്ഛ്രോച്ഛ്വസനം പീനസം പ്രതതം ക്ഷുതമ്| സാനുനാസികവാദിത്വം പൂതിനാസഃ ശിരോവ്യഥാ||൨൧||
सर्वेषु कृच्छ्रोच्छ्वसनं पीनसं प्रततं क्षुतम्| सानुनासिकवादित्वं पूतिनासः शिरोव्यथा||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhyAsAdhyatAnirdeSaH (27-23) · Śloka 23
അഷ്ടാദശാനാമിത്യേഷാം യാപയേദ്ദഷ്ടപീനസമ്||൨൭|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ നാസരോഗവിജ്ഞാനീയോ നാമ ത്രയോവിംശോऽധ്യായഃ||൨൩||
अष्टादशानामित्येषां यापयेद्दष्टपीनसम्||२७|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे नासरोगविज्ञानीयो नाम त्रयोविंशोऽध्यायः||२३||
🔊 Audio coming soon