Adhikarana atha nAsArogavij~jAnIyo nAma trayoviMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋ ನಾಸಾರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातो नासारोगविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratiSyAyanidAnaM samprAptiSca (2) · Śloka 2
ಅವಶ್ಯಾಯಾನಿಲರಜೋಭಾಷ್ಯಾತಿಸ್ವಪ್ನಜಾಗರೈಃ| ನೀಚಾತ್ಯುಚ್ಚೋಪಧಾನೇನ ಪೀತೇನಾನ್ಯೇನ ವಾರಿಣಾ| ಅತ್ಯಮ್ಬುಪಾನರಮಣಚ್ಛರ್ದಿಬಾಷ್ಪಗ್ರಹಾದಿಭಿಃ| ಕ್ರೃದ್ಧಾ ವಾತೋಲ್ಬಣಾ ದೋಷಾ ನಾಸಾಯಾಂ ಸ್ತ್ಯಾನತಾಙ್ಗತಾಃ| ಜನಯನ್ತಿ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಂ ವರ್ಧಮಾನಂ ಕ್ಷಯಪ್ರದಮ್||೨||
अवश्यायानिलरजोभाष्यातिस्वप्नजागरैः| नीचात्युच्चोपधानेन पीतेनान्येन वारिणा| अत्यम्बुपानरमणच्छर्दिबाष्पग्रहादिभिः| क्रृद्धा वातोल्बणा दोषा नासायां स्त्यानताङ्गताः| जनयन्ति प्रतिश्यायं वर्धमानं क्षयप्रदम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapratishyAyalakShaNam (3) · Śloka 3
ತತ್ರ ವಾತಾತ್ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೇ ಮುಖಶೋಷೋ ಭೃಶಂ ಕ್ಷವಃ| ಘ್ರಾಣೋಪರೋಧನಿಸ್ತೋದದ್ನ್ತಶಙ್ಖಶಿರೋವ್ಯಥಾಃ| ಕೀಟಕಾ ಇವ ಸರ್ಪನ್ತಿ ಮನ್ಯತೇ ಪರಿತೋ ಭ್ರುವೌ| ಸ್ವರಸಾದಶ್ಚಿರಾತ್ಪಾಕಃ ಶಿಶಿರಾಚ್ಛಕಫಸ್ರುತಿಃ||೩||
तत्र वातात्प्रतिश्याये मुखशोषो भृशं क्षवः| घ्राणोपरोधनिस्तोदद्न्तशङ्खशिरोव्यथाः| कीटका इव सर्पन्ति मन्यते परितो भ्रुवौ| स्वरसादश्चिरात्पाकः शिशिराच्छकफस्रुतिः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittapratiSyAyalakShaNam (4) · Śloka 4
ಪಿತ್ತಾತ್ತೃಷ್ಣಾಜ್ವರಘ್ರಾಣಪಿಟಕಾಸಮ್ಭವಭ್ರಮಾಃ| ನಾಸಾಗ್ರಪಾಕೋ ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣತಾಮ್ರಪೀತಕಫಸ್ರುತಿಃ||೪||
पित्तात्तृष्णाज्वरघ्राणपिटकासम्भवभ्रमाः| नासाग्रपाको रूक्षोष्णताम्रपीतकफस्रुतिः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPapratiSyAyalakShaNam (5) · Śloka 5
ಕಫಾತ್ಕಾಸೋ ರುಚಿಃ ಶ್ವಾಸೋ ವಮಥುರ್ಗಾತ್ರಗೌರವಮ್| ಮಾಧುರ್ಯಂ ವದನೇ ಕಣ್ಡೂಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಶುಕ್ಲಕಫಸ್ರುತಿಃ||೫||
कफात्कासो रुचिः श्वासो वमथुर्गात्रगौरवम्| माधुर्यं वदने कण्डूः स्निग्धशुक्लकफस्रुतिः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShajapratiSyAyalakShaNam (6) · Śloka 6
ಸರ್ವಜೋ ಲಕ್ಷಣೈಃ ಸರ್ವೈರಕಸ್ಮಾದ್ಧದ್ಧಿಶಾನ್ತಿಮಾನ್||೬||
सर्वजो लक्षणैः सर्वैरकस्माद्धद्धिशान्तिमान्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktapratiSyAyalakShaNam (7) · Śloka 7
ದುಷ್ಟ ನಾಸಾಸಿರಾಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಂ ಕರೋತ್ಯಸೃಕ್| ಉರಸಃ ಸುಪ್ತತಾ ತಾಮ್ರನೇತ್ರತ್ವಂ ಶ್ವಾಸಪೂತಿತಾ| ಕಣ್ಡೂಃ ಶ್ರೋತ್ರಾಕ್ಷಿನಾಸಾಸು ಪಿತ್ತೋಕ್ತಂ ಚಾತ್ರ ಲಕ್ಷಣಮ್||೭||
दुष्ट नासासिराः प्राप्य प्रतिश्याय़ं करोत्यसृक्| उरसः सुप्तता ताम्रनेत्रत्वं श्वासपूतिता| कण्डूः श्रोत्राक्षिनासासु पित्तोक्तं चात्र लक्षणम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTapratiSyAyalakShaNam (8) · Śloka 8
ಸರ್ವ ಏವ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಾ ದುಷ್ಟತಾಂ ಯಾನ್ತ್ಯುಪೇಕ್ಷಿತಾಃ| ಯಥೋಕ್ತೋಪದ್ರವಾಧಿಕ್ಯಾತ್ಸ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯತಾಪನಃ| ಸಾಗ್ನಿಸಾದಜ್ವರಶ್ವಾಸಕಾಸೋರಃಪಾರ್ಶ್ವವೇದನಃ| ಕುಪ್ಯತ್ಯಕಸ್ಮಾದ್ಬಹುಶೋ ಮುಖದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಶೋಷಕೃತ್| ನಾಸಿಕಾಕ್ಲೇದಸಂಶೋಷಶುದ್ಧಿರೋಧಕರೋ ಮುಹುಃ| ಪೂಯೋಪಮಾಸಿತಾ ರಕ್ತಗ್ರಥಿತಶ್ಲೇಷ್ಮಸಂಸ್ರುತಿಃ| ಮೂರ್ಚ್ಛನ್ತಿ ಚಾತ್ರ ಕೃಮಯೋ ದೀರ್ಘಸ್ನಿಗ್ಧಸಿತಾಣವಃ||೮||
सर्व एव प्रतिश्याया दुष्टतां यान्त्युपेक्षिताः| यथोक्तोपद्रवाधिक्यात्स सर्वेन्द्रियतापनः| साग्निसादज्वरश्वासकासोरःपार्श्ववेदनः| कुप्यत्यकस्माद्बहुशो मुखदौर्गन्ध्यशोषकृत्| नासिकाक्लेदसंशोषशुद्धिरोधकरो मुहुः| पूयोपमासिता रक्तग्रथितश्लेष्मसंस्रुतिः| मूर्च्छन्ति चात्र कृमयो दीर्घस्निग्धसिताणवः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvapratiSyAyalakShaNam (9) · Śloka 9
ಪಕ್ವಲಿಙ್ಗಾನಿ ತೇಷ್ವಙ್ಗಲಾಘವಂ ಕ್ಷವಥೋಃ ಶಮಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಸುಚಿಕ್ಕಣಃ ಪೀತೋ ಜ್ಞಾನಂ ಚ ರಸಗನ್ಧಯೋಃ||೯||
पक्वलिङ्गानि तेष्वङ्गलाघवं क्षवथोः शमः| श्लेष्मा सुचिक्कणः पीतो ज्ञानं च रसगन्धयोः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhRushakShavalakShaNam (10) · Śloka 10
ತೀಕ್ಷ್ಣಾಘ್ರಾಣೋಪಯೋಗಾರ್ಕರಶ್ಮಿಸೂತ್ರತೃಣಾದಿಭಿಃ| ವಾತಕೋಪಿಭಿರನ್ಯೈರ್ವಾ ನಾಸಿಕಾತರುಣಾಸ್ಥನಿ| ವಿಘಟ್ಟಿತೇಽನಿಲಃ ಕ್ರುದ್ಧೋ ರುದ್ಧಃ ಶ್ರೃಙ್ಗಾಟಕಂ ವ್ರಜನ್| ನಿವೃತ್ತಃ ಕುರುತೇಽತ್ಯರ್ಥಂ ಕ್ಷವಥುಂ ಸ ಭೃಶಕ್ಷವಃ||೧೦||
तीक्ष्णाघ्राणोपयोगार्करश्मिसूत्रतृणादिभिः| वातकोपिभिरन्यैर्वा नासिकातरुणास्थनि| विघट्टितेऽनिलः क्रुद्धो रुद्धः श्रृङ्गाटकं व्रजन्| निवृत्तः कुरुतेऽत्यर्थं क्षवथुं स भृशक्षवः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsikASoShalakShaNam (11) · Śloka 11
ಶೋಷಯನ್ನಾಸಿಕಾಸ್ರೋತಃ ಕಫಂ ಚ ಕುರುತೇಽನಿಲಃ| ಶೂಕಪೂರ್ಣಾಭನಾಸಾತ್ವಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಾದುಚ್ಛ್ವಸನಂ ತತಃ| ಸ್ಮೃತೋಽಸೌ ನಾಸಿಕಾಶೋಷಃ........................||೧೧||
शोषयन्नासिकास्रोतः कफं च कुरुतेऽनिलः| शूकपूर्णाभनासात्वं कृच्छ्रादुच्छ्वसनं ततः| स्मृतोऽसौ नासिकाशोषः........................||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsAnAhalakShaNam (12) · Śloka 12
........................ಂಆಸಾನಾಹೇ ತು ಜಾಯತೇ| ನದ್ಧತ್ವಮಿವ ನಾಸಾಯಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮರುದ್ಧೇನ ವಾಯುನಾ| ನಿಃಶ್ವಾಸೋಚ್ಛ್ವಾಸಸಂರೋಧಾತ್ಸ್ರೋತಸೀ ಸಂವೃತೇ ಇವ||೧೨||
........................ंआसानाहे तु जायते| नद्धत्वमिव नासायाः श्लेष्मरुद्धेन वायुना| निःश्वासोच्छ्वाससंरोधात्स्रोतसी संवृते इव||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghrANapAkalakShaNam (13) · Śloka 13
ಪಚೇನ್ನಾಸಾಪುಟೇ ಪಿತ್ತಂ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಂ ದಾಹಶೂಲವತ್| ಸ ಘ್ರಾಣಪಾಕಃ...................................||೧೩||
पचेन्नासापुटे पित्तं त्वङ्मांसं दाहशूलवत्| स घ्राणपाकः...................................||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsAsrAvalakShaNam (14) · Śloka 14
..........ಸ್ರಾವಸ್ತು ತತ್ಸಂಜ್ಞಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಮ್ಭವಃ| ಅಚ್ಛೋ ಜಲೋಪಮೋಽಜಸ್ರಂ ವಿಶೇಷಾನ್ನಿಶಿ ಜಾಯತೇ||೧೪||
..........स्रावस्तु तत्संज्ञं श्लेष्मसम्भवः| अच्छो जलोपमोऽजस्रं विशेषान्निशि जायते||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avInasalakShaNam (15) · Śloka 15
ಕಫಃ ಪ್ರವೃದ್ಧೋ ನಾಸಾಯಾಂ ರುದ್ಧ್ವಾ ಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯವೀನಸಮ್| ಕುರ್ಯಾತ್ಸಘುರ್ಘುರಶ್ವಾಸಂ ಪೀನಸಾಧಿಕವೇದನಮ್| ಅವೇರಿವ ಸ್ರವತ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಕ್ಲಿನ್ನಾ ತೇನ ನಾಸಿಕಾ| ಅಜಸ್ರಂ ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ಶೀತಂ ಪಕ್ವಂ ಸಿಙ್ಘಾಣಕಂ ಘನಮ್||೧೫||
कफः प्रवृद्धो नासायां रुद्ध्वा स्रोतांस्यवीनसम्| कुर्यात्सघुर्घुरश्वासं पीनसाधिकवेदनम्| अवेरिव स्रवत्यस्य प्रक्लिन्ना तेन नासिका| अजस्रं पिच्छिलं शीतं पक्वं सिङ्घाणकं घनम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dIptilakShaNam (16) · Śloka 16
ರಕ್ತೇನ ನಾಸಾ ದಗ್ಧೇವ ಬಾಹ್ಯಾನ್ತಃ ಸ್ಪರ್ಶನಾಸಹಾ| ಭವೇದ್ಧೂಮೋಪಮೋಚ್ಛ್ವಾಸಾ ಸಾ ದೀಪ್ತಿರ್ದಹತೀವ ಚ||೧೬||
रक्तेन नासा दग्धेव बाह्यान्तः स्पर्शनासहा| भवेद्धूमोपमोच्छ्वासा सा दीप्तिर्दहतीव च||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUtinAsAlakShaNam (17) · Śloka 17
ತಾಲುಮೂಲೇ ಮಲೈರ್ದುಷ್ಟೇ ಮಾರುತೋ ಮುಖನಾಸಿಕಾತ್| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಚ ಪೂತಿರ್ನಿರ್ಗಚ್ಛೇತ್ಪೂತಿನಾಸಂ ವದನ್ತಿ ತಮ್||೧೭||
तालुमूले मलैर्दुष्टे मारुतो मुखनासिकात्| श्लेष्मा च पूतिर्निर्गच्छेत्पूतिनासं वदन्ति तम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUyaraktalakShaNam (18) · Śloka 18
ನಿಚಯಾದಭಿಘಾತಾದ್ವಾ ಪೂಯಾಸೃಙ್ನಾಸಿಕಾ ಸ್ರವೇತ್| ತತ್ಪೂಯರಕ್ತಮಾಖ್ಯಾತಂ ಶಿರೋದಾಹರುಜಾಕರಮ್||೧೮||
निचयादभिघाताद्वा पूयासृङ्नासिका स्रवेत्| तत्पूयरक्तमाख्यातं शिरोदाहरुजाकरम्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTakalakShaNam (19) · Śloka 19
ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾವರುದ್ಧೋನ್ತರ್ನಾಸಾಯಾಂ ಶೋಷಯೇನ್ಮರುತ್| ಕಫಂ ಸ ಶುಷ್ಕಃ ಪುಟತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಪುಟಕಂ ತು ತತ್||೧೯||
पित्तश्लेष्मावरुद्धोन्तर्नासायां शोषयेन्मरुत्| कफं स शुष्कः पुटतां प्राप्नोति पुटकं तु तत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsArSo~arbudalakShaNam (20) · Śloka 20
ಅರ್ಶೋರ್ಬುದಾನಿ ವಿಭಜೇದ್ದೋಷಲಿಙ್ಗೈರ್ಯಥಾಯಥಮ್||೨೦||
अर्शोर्बुदानि विभजेद्दोषलिङ्गैर्यथायथम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsArogasAdhAraNalakShaNam (21) · Śloka 21
ಸರ್ವೇಷು ಕೃಚ್ಛ್ರೋಚ್ಛ್ವಸನಂ ಪೀನಸಂ ಪ್ರತತಂ ಕ್ಷುತಮ್| ಸಾನುನಾಸಿಕವಾದಿತ್ವಂ ಪೂತಿನಾಸಃ ಶಿರೋವ್ಯಥಾ||೨೧||
सर्वेषु कृच्छ्रोच्छ्वसनं पीनसं प्रततं क्षुतम्| सानुनासिकवादित्वं पूतिनासः शिरोव्यथा||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhyAsAdhyatAnirdeSaH (27-23) · Śloka 23
ಅಷ್ಟಾದಶಾನಾಮಿತ್ಯೇಷಾಂ ಯಾಪಯೇದ್ದಷ್ಟಪೀನಸಮ್||೨೭|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ನಾಸರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ತ್ರಯೋವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೩||
अष्टादशानामित्येषां यापयेद्दष्टपीनसम्||२७|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे नासरोगविज्ञानीयो नाम त्रयोविंशोऽध्यायः||२३||
🔊 Audio coming soon