Adhikarana atha sarpaviShavij~jAnIyo nAma ekacatvAriMsho~adhyAyaH, pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতঃ সর্পবিষবিজ্ঞানীযং নামাধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातः सर्पविषविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana divyasarpebhyaH namaskAraH (2) · Śloka 2
দিব্যভৌমবিভাগেন দ্বিবিধাঃ পন্নগাঃ স্মৃতাঃ| বাসুকিস্তক্ষকোঽনন্তঃ সগরঃ সাগরালযঃ| তথা নন্দোপনন্দাদ্যাঃ সমিদ্ধাগ্নিনসমপ্রভাঃ| দিব্যা গর্জন্তি বর্ষন্তি দ্যোতন্তে দ্যোতযন্তি তে| ধারযন্তি জগত্কৃত্স্নং কুর্যুঃ ক্রুদ্ধাশ্চ ভস্মসাত্| দৃঙ্নিশ্বাসৈর্নমস্তেভ্যো ন তেষ্বস্তি চিকিত্সিতম্||২||
दिव्यभौमविभागेन द्विविधाः पन्नगाः स्मृताः| वासुकिस्तक्षकोऽनन्तः सगरः सागरालयः| तथा नन्दोपनन्दाद्याः समिद्धाग्निनसमप्रभाः| दिव्या गर्जन्ति वर्षन्ति द्योतन्ते द्योतयन्ति ते| धारयन्ति जगत्कृत्स्नं कुर्युः क्रुद्धाश्च भस्मसात्| दृङ्निश्वासैर्नमस्तेभ्यो न तेष्वस्ति चिकित्सितम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhaumasarpabhedAH (3) · Śloka 3
দর্বীকরা মণ্ডলিনো রাজীমন্তশ্চ পন্নগাঃ| ত্রিধা সমাসতো ভৌমা ভিদ্যন্তে তে ত্বনেকধা| ব্যাসতো যোনিভেদেন নোচ্যন্তেঽনুপযোগতঃ||৩||
दर्वीकरा मण्डलिनो राजीमन्तश्च पन्नगाः| त्रिधा समासतो भौमा भिद्यन्ते ते त्वनेकधा| व्यासतो योनिभेदेन नोच्यन्तेऽनुपयोगतः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana darvIkarAdInAM viShapraBAvaH (4) · Śloka 4
বিশেষাদ্রূক্ষকটুকমম্লোষ্ণং স্বাদু শীতলম্| বিষং দর্বীকরাদীনাং ক্রমাদ্বাতাদিকোপনম্||৪||
विशेषाद्रूक्षकटुकमम्लोष्णं स्वादु शीतलम्| विषं दर्वीकरादीनां क्रमाद्वातादिकोपनम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana darvIkarAdInAM viShavRuddhikAlaH (5) · Śloka 5
তারুণ্যমধ্যবৃদ্ধত্বে বৃষ্টিশীতাতপেষু চ| বিষোল্বণা ভবন্ত্যেতে ব্যন্তরা ঋতুসন্ধিষু||৫||
तारुण्यमध्यवृद्धत्वे वृष्टिशीतातपेषु च| विषोल्बणा भवन्त्येते व्यन्तरा ऋतुसन्धिषु||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana darvIkarAdInAM lakShaNAni (6) · Śloka 6
রথাঙ্গলাঙ্গলচ্ছত্রস্বস্তিকাঙ্কুশধারিণঃ| ফণিনঃ শীঘ্রগতযঃ সর্পা দর্বীকরাঃ স্মৃতাঃ||৬||
रथाङ्गलाङ्गलच्छत्रस्वस्तिकाङ्कुशधारिणः| फणिनः शीघ्रगतयः सर्पा दर्वीकराः स्मृताः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maNDalilakShaNAni (7) · Śloka 7
জ্ঞেযা মণ্ডলিনোঽভোগা মণ্ডলৈর্বিবিধৈশ্চিতাঃ| প্রাংশবো মন্দগমনাঃ..........................||৭||
ज्ञेया मण्डलिनोऽभोगा मण्डलैर्विविधैश्चिताः| प्रांशवो मन्दगमनाः..........................||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjImantalakShaNAni (8) · Śloka 8
...........................রাজীমন্তস্তু রাজিভিঃ| স্নিগ্ধা বিচিত্রবর্ণাভিস্তির্যগূর্ধ্বং চ চিত্রিতাঃ||৮||
...........................राजीमन्तस्तु राजिभिः| स्निग्धा विचित्रवर्णाभिस्तिर्यगूर्ध्वं च चित्रिताः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gaudheraviShalakShaNam (9) · Śloka 9
গোধাসুতস্তু গৌধেরো বিষে দর্বীকরৈঃ সমঃ| চতুষ্পাত্....................................||৯||
गोधासुतस्तु गौधेरो विषे दर्वीकरैः समः| चतुष्पात्....................................||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyantaraviShalakShaNam (10) · Śloka 10
এতেষামেব দর্বীকরাদীনাং সঙ্করাত্ স্ত্রীপুংসমিশ্রীভাবাত্ ব্যন্তরান্ বিদ্যাত্| তে হি ব্যন্তরা যথাসঙ্করং ব্যামিশ্রলক্ষণঃ সন্নিপাতপ্রকোপনাশ্চ||১০||
एतेषामेव दर्वीकरादीनां सङ्करात् स्त्रीपुंसमिश्रीभावात् व्यन्तरान् विद्यात्| ते हि व्यन्तरा यथासङ्करं व्यामिश्रलक्षणः सन्निपातप्रकोपनाश्च||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirviShAH sarpAH (11) · Śloka 11
দিব্যকোঽজগরঃ সর্পঃ পতাকো বৃক্ষশাযিকঃ| শকলীপুষ্পকঃ ক্ষীরী লাসিনী সারসাহিকঃ| বর্ষাহিকো জ্যোতিরথঃ শুকবক্ত্রো বলাহকঃ| গজভক্ষঃ প্লবোদ্বাহী নির্বিষাঃ ষোডশাহযঃ||১১||
दिव्यकोऽजगरः सर्पः पताको वृक्षशायिकः| शकलीपुष्पकः क्षीरी लासिनी सारसाहिकः| वर्षाहिको ज्योतिरथः शुकवक्त्रो बलाहकः| गजभक्षः प्लवोद्वाही निर्विषाः षोडशाहयः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarpajanmakramaH (12) · Śloka 12
প্রাযেণর্তুমতী মাসং জ্যেষ্ঠং তিষ্ঠতি পন্নগী| আষাঢে সর্পসংযোগাদণ্ডানাং মাসি কার্তিকে| দ্বে শতে বিংশতী দ্বে চ সা সূতে...............||১২||
प्रायेणर्तुमती मासं ज्येष्ठं तिष्ठति पन्नगी| आषाढे सर्पसंयोगादण्डानां मासि कार्तिके| द्वे शते विंशती द्वे च सा सूते...............||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strIpuMnapuMsakajanmavibhAgaH (13) · Śloka 13
..................................তত্র জাযতে| কর্কেতনসবর্ণেঽণ্ডে সমুদ্ভিন্নে ভুজঙ্গম্| দীর্ঘলোহিতরাজীভিশ্চিত্রে যোষিন্নপুংসকম্| শিরীষপুষ্পসদৃশে .....................||১৩||
..................................तत्र जायते| कर्केतनसवर्णेऽण्डे समुद्भिन्ने भुजङ्गम्| दीर्घलोहितराजीभिश्चित्रे योषिन्नपुंसकम्| शिरीषपुष्पसदृशे .....................||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daMShTrAviShavikalpanAdi (14) · Śloka 14
......................................দংষ্ট্রাঃ সর্পস্য সপ্তমে| চতস্রঃ সম্ভবন্ত্যহ্নি বিষং তাসু চতুর্দশে| বামাধরাঽসিতা পীতা তদূর্ধ্বা দক্ষিণা ত্বধঃ| রক্তা শ্যাবোত্তরৈকদ্বিত্রিচতুর্বিষবিন্দুকাঃ| তা ক্রমান্মুদ্গমাত্রোঽত্র বিন্দুরেষ হি ভোগিনাম্| বিষে বিকল্পন্যেষাং বিদ্যাদ্দংষ্ট্রাস্তথাঽপরাঃ| চত্বারিংশদ্ভুজঙ্গস্য নির্বিষাশ্চতুরুত্তরাঃ||১৪||
......................................दंष्ट्राः सर्पस्य सप्तमे| चतस्रः सम्भवन्त्यह्नि विषं तासु चतुर्दशे| वामाधराऽसिता पीता तदूर्ध्वा दक्षिणा त्वधः| रक्ता श्यावोत्तरैकद्वित्रिचतुर्विषबिन्दुकाः| ता क्रमान्मुद्गमात्रोऽत्र विन्दुरेष हि भोगिनाम्| विषे विकल्पन्येषां विद्याद्दंष्ट्रास्तथाऽपराः| चत्वारिंशद्भुजङ्गस्य निर्विषाश्चतुरुत्तराः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarpANAmAyuH (15) · Śloka 15
আযুর্বর্ষশতং বিংশং পঞ্চবর্ষশতাযুষঃ| গোনসা ঘর্মতপ্তানাং গবাং নাসাসমুদ্ভবাঃ||১৫||
आयुर्वर्षशतं विंशं पञ्चवर्षशतायुषः| गोनसा घर्मतप्तानां गवां नासासमुद्भवाः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strIpuMnapuMsakalakShaNAni (16) · Śloka 16
তত্রোর্ধ্বদৃঙ্মহাকাযনেত্রজিহ্বাশিরঃস্বরঃ| ব্যক্তভোগঃ পুমান্ ধীরঃ স্ত্রী স্যাত্তস্মাদ্বিপর্যযে| আযতা চপলা ক্লীবঃ সুকুমারো জডাকৃতিঃ| মন্দবেগস্বনক্রোধঃ সিতাভস্তির্যশীর্ষকঃ||১৬||
तत्रोर्ध्वदृङ्महाकायनेत्रजिह्वाशिरःस्वरः| व्यक्तभोगः पुमान् धीरः स्त्री स्यात्तस्माद्विपर्यये| आयता चपला क्लीबः सुकुमारो जडाकृतिः| मन्दवेगस्वनक्रोधः सिताभस्तिर्यशीर्षकः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balakAlavibhAgaH (17) · Śloka 17
দিনত্রিযামাসন্ধ্যাসু প্রবলাস্তে যথাক্রমম্| তদৈব চাপরাধ্যন্তি সর্বদৈব তু পন্নগী||১৭||
दिनत्रियामासन्ध्यासु प्रबलास्ते यथाक्रमम्| तदैव चापराध्यन्ति सर्वदैव तु पन्नगी||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana brAhmaNasarpalakShaNAni (18) · Śloka 18
ব্রাহ্মণাঃ ক্রোধনা নীলকপিলাঃ শ্বেতলোহিতাঃ| রক্তাস্যাঃ পিঙ্গনযনা মেধ্যদেশবিচারিণঃ| ভোগে যজ্ঞোপবীতাদিদ্বিজচিহ্নোপচিহ্নিতাঃ| বিল্বপুষ্পহিমোশীরপদ্মগুগ্গুলুগন্ধযঃ||১৮||
ब्राह्मणाः क्रोधना नीलकपिलाः श्वेतलोहिताः| रक्तास्याः पिङ्गनयना मेध्यदेशविचारिणः| भोगे यज्ञोपवीतादिद्विजचिह्नोपचिह्निताः| बिल्वपुष्पहिमोशीरपद्मगुग्गुलुगन्धयः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatriyasarpalakShaNAni (19) · Śloka 19
ক্ষত্রিযা মানিনো ধীরা রক্তাক্ষা ভৃশকোপনাঃ| পক্বজাম্ববখর্জূরদ্রাক্ষাভিন্নাঞ্জনপ্রভাঃ| ভোগেঽর্দ্ধচন্দ্রশ্রীবত্সশঙ্খচক্রহলাঙ্কিতাঃ| জাতীচম্পকপুন্নাগপত্রজোঙ্গকগন্ধযঃ||১৯||
क्षत्रिया मानिनो धीरा रक्ताक्षा भृशकोपनाः| पक्वजाम्बवखर्जूरद्राक्षाभिन्नाञ्जनप्रभाः| भोगेऽर्द्धचन्द्रश्रीवत्सशङ्खचक्रहलाङ्किताः| जातीचम्पकपुन्नागपत्रजोङ्गकगन्धयः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaishyasarpalakShaNAni (20) · Śloka 20
বৈশ্যাঃ পারাবতাভাসা বজ্রগোমেদকপ্রভাঃ| বিন্দুমণ্ডলচিত্রাঙ্গা ধূম্রপাটললোহিতাঃ| বস্তকুষ্ঠাবিকক্ষীরসর্পিষাং গন্ধতঃ সমাঃ||২০||
वैश्याः पारावताभासा वज्रगोमेदकप्रभाः| बिन्दुमण्डलचित्राङ्गा धूम्रपाटललोहिताः| बस्तकुष्ठाविकक्षीरसर्पिषां गन्धतः समाः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shUdrasarpalakShaNAni (21) · Śloka 21
শূদ্রাঃ সবর্ণা গোধূমমহিষদ্বিপকর্দমৈঃ| বিন্দুরেখাচিতা রূক্ষাঃ সুরাশোণিতগন্ধযঃ||২১||
शूद्राः सवर्णा गोधूममहिषद्विपकर्दमैः| बिन्दुरेखाचिता रूक्षाः सुराशोणितगन्धयः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana brAhmAdInAM sa~jcaraNakAlaH (22) · Śloka 22
পূর্বমধ্যাপরাহ্ণেষু চরন্তি ব্রাহ্মণাদযঃ| অস্তঙ্গতে রবৌ শূদ্রাঃ....................||২২||
पूर्वमध्यापराह्णेषु चरन्ति ब्राह्मणादयः| अस्तङ्गते रवौ शूद्राः....................||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana brAhmaNAdInAM dashanaprakArAH (23) · Śloka 23
..............................দশন্তি ব্রাহ্মণাঃ পুরঃ| সংস্থিতা দক্ষিণে পার্শ্বে ক্ষত্রিযা বামতো বিশঃ| শূদ্রাস্তু পৃষ্ঠতো...............................||২৩||
..............................दशन्ति ब्राह्मणाः पुरः| संस्थिता दक्षिणे पार्श्वे क्षत्रिया वामतो विशः| शूद्रास्तु पृष्ठतो...............................||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana brAhmaNAdInAM doShAdikopanaprakAraH (24) · Śloka 24
.....................................বিপ্রাস্ত্রীনপ্যনিলপূর্বকান্| কোপযন্তি ক্রমাদ্দোষাংস্ত্রীস্ত্রযঃ ক্ষত্রিযাদযাঃ||২৪||
.....................................विप्रास्त्रीनप्यनिलपूर्वकान्| कोपयन्ति क्रमाद्दोषांस्त्रीस्त्रयः क्षत्रियादयाः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daMshagandhena parIkShA (25) · Śloka 25
দংশগন্ধোঙ্গগন্ধেন জ্ঞেযস্তেষাং যথাযথম্||২৫||
दंशगन्धोङ्गगन्धेन ज्ञेयस्तेषां यथायथम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarpANAmAhAravibhAgaH (26) · Śloka 26
বাযুমূষিকমণ্ডূকসর্বভক্ষাঃ ক্রমেণ তে||২৬||
वायुमूषिकमण्डूकसर्वभक्षाः क्रमेण ते||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarpANAM daMshakAraNam (27) · Śloka 27
আহারার্থং ভযাত্পাদস্পর্শাদতিবিষাত্ক্রুধঃ| পাপবত্ততযা বৈরাদ্দেবর্ষিযমচোদনাত্| দশন্তি সর্পাস্তেষূক্তং বিষাধিক্যং যথোত্তরম্||২৭||
आहारार्थं भयात्पादस्पर्शादतिविषात्क्रुधः| पापवत्ततया वैराद्देवर्षियमचोदनात्| दशन्ति सर्पास्तेषूक्तं विषाधिक्यं यथोत्तरम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratikArasUtram (28) · Śloka 28
আবিষ্টাত্ কারণং জ্ঞাত্বা প্রতিকুর্যাদ্যথাযথম্||২৮||
आविष्टात् कारणं ज्ञात्वा प्रतिकुर्याद्यथायथम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyantaradashanavaishiShTyam (29) · Śloka 29
ব্যন্তরঃ পাপশীলত্বান্মার্গমাবৃত্য তিষ্ঠতি||২৯||
व्यन्तरः पापशीलत्वान्मार्गमावृत्य तिष्ठति||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daMshalakShaNam (30) · Śloka 30
যত্র লালাপরিক্লেদমাত্রং গাত্রে প্রদৃশ্যতে| ন তু দংষ্ট্রাকৃতং দংশং তত্তুণ্ডাহতমাদিশেত্| একং দংষ্ট্রাপদং দ্বে বা ব্যালীঢাখ্যমশোণিতম্| দংষ্ট্রাপদে সরক্তে দ্বে ব্যালুপ্তং ত্রীণি তানি তু| মাংসচ্ছেদাদবিচ্ছিন্নরক্তবাহীনি দষ্টকম্| দংষ্ট্রাপদানি চত্বারি তদ্বদ্দষ্টনিপীডিতম্||৩০||
यत्र लालापरिक्लेदमात्रं गात्रे प्रदृश्यते| न तु दंष्ट्राकृतं दंशं तत्तुण्डाहतमादिशेत्| एकं दंष्ट्रापदं द्वे वा व्यालीढाख्यमशोणितम्| दंष्ट्रापदे सरक्ते द्वे व्यालुप्तं त्रीणि तानि तु| मांसच्छेदादविच्छिन्नरक्तवाहीनि दष्टकम्| दंष्ट्रापदानि चत्वारि तद्वद्दष्टनिपीडितम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daMshe viShapramANavikalpaH (31) · Śloka 31
নির্বিষং দ্বযমত্রাদ্যমসাধ্যং পশ্চিমং বদেত্||৩১||
निर्विषं द्वयमत्राद्यमसाध्यं पश्चिमं वदेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktasambandhavisheShaH (32) · Śloka 32
বিষং নাহেযমপ্রাপ্য রক্তং দূষযতে বপুঃ| রক্তমণ্বপি তু প্রাপ্তং বর্ধতে তৈলবিন্দুবত্||৩২||
विषं नाहेयमप्राप्य रक्तं दूषयते वपुः| रक्तमण्वपि तु प्राप्तं वर्धते तैलबिन्दुवत्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarpA~ggAbhihatam (33) · Śloka 33
ভীরোঃ সর্পাঙ্গসংস্পর্শাদ্ভযেন কুপিতোঽনিলঃ| কদাচিত্ কুরুতে শোফং সর্পাঙ্গাভিহতং তু তত্||৩৩||
भीरोः सर्पाङ्गसंस्पर्शाद्भयेन कुपितोऽनिलः| कदाचित् कुरुते शोफं सर्पाङ्गाभिहतं तु तत्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sha~gkAviSham (34) · Śloka 34
দুর্গান্ধকারে বিদ্ধস্য কেনচিদ্দষ্টশঙ্কযা| বিষোদ্বেগো জ্বরশ্ছর্দিমূর্চ্ছা দাহোঽপি বা ভবেত্| গ্লানির্মোহোঽতিসারো বা তচ্ছঙ্কাবিষমুচ্যতে||৩৪||
दुर्गान्धकारे विद्धस्य केनचिद्दष्टशङ्कया| विषोद्वेगो ज्वरश्छर्दिमूर्च्छा दाहोऽपि वा भवेत्| ग्लानिर्मोहोऽतिसारो वा तच्छङ्काविषमुच्यते||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShanirviShadaMshalakShaNam (35) · Śloka 35
দংশস্তু সবিষঃ সর্বঃ সশোফো বেদনান্বিতঃ| তুদ্যতে গ্রথিতঃ কিঞ্চিত্কণ্ডূমান্ দহ্যতে ভৃশম্| নির্বিষো বিপরীতোঽস্মাত্ ............................||৩৫||
दंशस्तु सविषः सर्वः सशोफो वेदनान्वितः| तुद्यते ग्रथितः किञ्चित्कण्डूमान् दह्यते भृशम्| निर्विषो विपरीतोऽस्मात् ............................||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana darvIkaradaMshalakShaNam (36) · Śloka 36
..............................তত্র দংশঃ ফণাবতাম্| কূর্মপৃষ্ঠোন্নতো রূক্ষঃ সূক্ষ্মদংষ্ট্রাপদান্বিতঃ| বিকারাঃ শ্যাবতাবক্ত্রনখমূত্রাক্ষিবিট্ত্বচাম্| শীতজ্বরঃ সন্ধিরুজা নিদ্রানাশো বিজৃম্ভিকা| মন্যাস্তম্ভঃ সিরাধ্মানং পৃষ্ঠকট্যস্থিবাগ্গ্রহাঃ| শিরোগুরুত্বমরুচিঃ কাসশ্বাসৌ হনুগ্রহঃ| শূলমৃদ্বেষ্টনং কোষ্ঠে শোষরোধৌ মলাশ্রযৌ| সন্দিগ্ধবাক্ত্বং নৈশ্চেষ্ট্যং মৃতস্যেব বিসংজ্ঞতা| ফেনলালোদ্গমৌ হিধ্মা কণ্ঠে ঘুরঘুরাযণম্| শুষ্কোদ্গারো মুহুশ্চৈতে বাতজাশ্চাপরে গদাঃ||৩৬||
..............................तत्र दंशः फणावताम्| कूर्मपृष्ठोन्नतो रूक्षः सूक्ष्मदंष्ट्रापदान्वितः| विकाराः श्यावतावक्त्रनखमूत्राक्षिविट्त्वचाम्| शीतज्वरः सन्धिरुजा निद्रानाशो विजृम्भिका| मन्यास्तम्भः सिराध्मानं पृष्ठकट्यस्थिवाग्ग्रहाः| शिरोगुरुत्वमरुचिः कासश्वासौ हनुग्रहः| शूलमृद्वेष्टनं कोष्ठे शोषरोधौ मलाश्रयौ| सन्दिग्धवाक्त्वं नैश्चेष्ट्यं मृतस्येव विसंज्ञता| फेनलालोद्गमौ हिध्मा कण्ठे घुरघुरायणम्| शुष्कोद्गारो मुहुश्चैते वातजाश्चापरे गदाः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maNDalidaMshalakShaNam (37) · Śloka 37
দংশো মণ্ডলিনাং সোষ্মা সশোষঃ পীতলোহতঃ| পৃথুর্বিসর্পদাহোষাক্লেদকোথৈর্বিশীর্যতে| বিকারা বক্ত্রদন্তাদিপীততা তৃট্ শ্রমো ভ্রমঃ| দাহো মূর্চ্ছা জ্বরস্তিক্তবক্ত্রত্বং পীতদর্শনম্| রক্তাগমনমূর্ধ্বাক্ষঃ শীতেচ্ছা ধূমকো মদঃ| আশু সর্বাঙ্গবিসৃতির্গদাস্ত্বেতে চ পিত্তজাঃ||৩৭||
दंशो मण्डलिनां सोष्मा सशोषः पीतलोहतः| पृथुर्विसर्पदाहोषाक्लेदकोथैर्विशीर्यते| विकारा वक्त्रदन्तादिपीतता तृट् श्रमो भ्रमः| दाहो मूर्च्छा ज्वरस्तिक्तवक्त्रत्वं पीतदर्शनम्| रक्तागमनमूर्ध्वाक्षः शीतेच्छा धूमको मदः| आशु सर्वाङ्गविसृतिर्गदास्त्वेते च पित्तजाः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjImatAM daMshalakShaNam (38) · Śloka 38
দংশো রাজীমতাং স্নিগ্ধঃ স্থিপিচ্ছিলশোফকৃত্| সান্দ্রাস্রঃ শিশিরঃ পাণ্ডুস্তদ্বিকারাঃ শিরোব্যথা| অরুচিশ্ছর্দিরালস্যং হৃল্লাসো মধুরাস্যতা| কণ্ঠে ঘুরঘুরঃ পাকো কণ্ডূরক্ষ্ণোর্হিমো জ্বরঃ| মৃচ্ছ্রাদুচ্ছ্বসনং নিদ্রা কাসঃ শ্বেতনখাদিতা| স্তম্ভো গুরুত্বং চাঙ্গানাং নাসিকাক্ষিমুখস্রুতিঃ| রোমহর্ষস্তমশ্বাসো রোগাশ্চাঽন্যে কফোদ্ভবাঃ||৩৮||
दंशो राजीमतां स्निग्धः स्थिपिच्छिलशोफकृत्| सान्द्रास्रः शिशिरः पाण्डुस्तद्विकाराः शिरोव्यथा| अरुचिश्छर्दिरालस्यं हृल्लासो मधुरास्यता| कण्ठे घुरघुरः पाको कण्डूरक्ष्णोर्हिमो ज्वरः| मृच्छ्रादुच्छ्वसनं निद्रा कासः श्वेतनखादिता| स्तम्भो गुरुत्वं चाङ्गानां नासिकाक्षिमुखस्रुतिः| रोमहर्षस्तमश्वासो रोगाश्चाऽन्ये कफोद्भवाः||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyantaradaMshalakShaNam (39) · Śloka 39
ব্যন্তরে মিশ্রলিঙ্গত্বং.......................||৩৯||
व्यन्तरे मिश्रलिङ्गत्वं.......................||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strIpuMsadaMshalakShaNam (40) · Śloka 40
................................দষ্টঃ পুংসোর্ধ্বমীক্ষতে| প্রক্ষিপেদ্দক্ষিণং পাদং পুর্বকাযসমুদ্যতঃ| ধীরোঽল্পবেগঃ শর্বর্যাং বিপরীতস্তু যোষিতা| হীনস্বরোঽতিসারার্ত্তঃ কম্পতে ত্রস্যতে জ্বরী||৪০||
................................दष्टः पुंसोर्ध्वमीक्षते| प्रक्षिपेद्दक्षिणं पादं पुर्वकायसमुद्यतः| धीरोऽल्पवेगः शर्वर्यां विपरीतस्तु योषिता| हीनस्वरोऽतिसारार्त्तः कम्पते त्रस्यते ज्वरी||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana napuMsakavRuddhAdidaMshalakShaNam (41) · Śloka 41
নপুংসকেন তির্যগ্দৃগধীরঃ প্রিযমৈথুনঃ| বহুবাদী চ বৃদ্ধেন চিরান্মন্দাশ্চ বেদনাঃ| বালেন শীঘ্রং তীক্ষ্ণাশ্চ কুমারেণাক্ষ্ণি দক্ষিণে| রোগী কুমার্যা বামে তু গর্ভিণ্যা কৃষ্ণজিহ্বদৃক্| জৃম্ভা ক্রোধোপজিহ্বার্ত্তঃ স শূনোষ্ঠঃ সিতাননঃ| গুরূদরঃ শিরোরোগী সূতা দষ্টস্তু মেহতি| শোণিতং কৃচ্ছ্রশূলার্ত্তঃ সূচীভিরিব ভিদ্যতে||৪১||
नपुंसकेन तिर्यग्दृगधीरः प्रियमैथुनः| बहुवादी च वृद्धेन चिरान्मन्दाश्च वेदनाः| बालेन शीघ्रं तीक्ष्णाश्च कुमारेणाक्ष्णि दक्षिणे| रोगी कुमार्या वामे तु गर्भिण्या कृष्णजिह्वदृक्| जृम्भा क्रोधोपजिह्वार्त्तः स शूनोष्ठः सिताननः| गुरूदरः शिरोरोगी सूता दष्टस्तु मेहति| शोणितं कृच्छ्रशूलार्त्तः सूचीभिरिव भिद्यते||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vegAnAmAshrayAH (42) · Śloka 42
বেগানাং রক্তমাংসাদ্যাঃ সপ্তোক্তাঃ পূর্বমাশ্রযাঃ||৪২||
वेगानां रक्तमांसाद्याः सप्तोक्ताः पूर्वमाश्रयाः||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana darvIkaraviShavegalakShaNAni (43) · Śloka 43
দর্বীকৃতাথ দষ্টস্য দুষ্টং শ্যাবী ভবত্যসৃক্| শ্যাবতা তেন বক্ত্রাদৌ সর্পন্তীব চ কীটকাঃ| দ্বিতীযে গ্রন্থযো বেগে তৃতীযে মূর্দ্ধগৌরবম্| দৃগ্রোধো দংশবিক্লেদশ্চতুর্থে ষ্ঠীবনং বমিঃ| সন্ধিবিশ্লেষণং তন্দ্রা পঞ্চমে পর্বভেদনম্| দাহো হিধ্মা চ ষষ্ঠে তু হৃত্পীডা গাত্রগৌরবম্| মূর্চ্ছাঽবিপাকোঽতীসারঃ প্রাপ্য শুক্রন্তু সপ্তমে| স্কন্ধপৃষ্ঠকটীভঙ্গঃ সর্বচেষ্টানিবর্ত্তনম্||৪৩||
दर्वीकृताथ दष्टस्य दुष्टं श्यावी भवत्यसृक्| श्यावता तेन वक्त्रादौ सर्पन्तीव च कीटकाः| द्वितीये ग्रन्थयो वेगे तृतीये मूर्द्धगौरवम्| दृग्रोधो दंशविक्लेदश्चतुर्थे ष्ठीवनं वमिः| सन्धिविश्लेषणं तन्द्रा पञ्चमे पर्वभेदनम्| दाहो हिध्मा च षष्ठे तु हृत्पीडा गात्रगौरवम्| मूर्च्छाऽविपाकोऽतीसारः प्राप्य शुक्रन्तु सप्तमे| स्कन्धपृष्ठकटीभङ्गः सर्वचेष्टानिवर्त्तनम्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maNDaliviShavegalakShaNAni (44) · Śloka 44
অথ মণ্ডলিদষ্টস্য দুষ্টং পীতীভবত্যসৃক্| তেন পীতাঙ্গতা দাহো দ্বিতীযে শ্বযথূদ্ভবঃ| তৃতীযে দংশবিক্লেদঃ স্বেদস্তৃষ্ণা চ জাযতে| চতুর্থে জ্বর্যতে দাহঃ পঞ্চমে সর্বগাত্রগঃ||৪৪||
अथ मण्डलिदष्टस्य दुष्टं पीतीभवत्यसृक्| तेन पीताङ्गता दाहो द्वितीये श्वयथूद्भवः| तृतीये दंशविक्लेदः स्वेदस्तृष्णा च जायते| चतुर्थे ज्वर्यते दाहः पञ्चमे सर्वगात्रगः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjilaviShavegalakShaNAni (45) · Śloka 45
দষ্টস্য রাজিলৈর্দুষ্টং পাণ্ডুতাং যাতি শোণিতম্| পাণ্ডুতা তেন গাত্রাণাং দ্বিতীযে গুরুতাতি চ| তৃতীযে দংশবিক্লেদনাসিকাক্ষিমুখস্রবাঃ| চতুর্থে গরিমা মূর্ধ্নো মন্যাস্তম্ভশ্চ পঞ্চমে| বাক্সঙ্গো জ্বরঃ শীতঃ শেষযোঃ পূর্ববদ্বদেত্||৪৫||
दष्टस्य राजिलैर्दुष्टं पाण्डुतां याति शोणितम्| पाण्डुता तेन गात्राणां द्वितीये गुरुताति च| तृतीये दंशविक्लेदनासिकाक्षिमुखस्रवाः| चतुर्थे गरिमा मूर्ध्नो मन्यास्तम्भश्च पञ्चमे| वाक्सङ्गो ज्वरः शीतः शेषयोः पूर्ववद्वदेत्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikitsAmaryAdA (46) · Śloka 46
কুর্যাত্ পঞ্চসু বেগেষু চিকিত্সাং ন ততঃ পরম্||৪৬||
कुर्यात् पञ्चसु वेगेषु चिकित्सां न ततः परम्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alpaviShAH sarpAH (47) · Śloka 47
জলাপ্লুতা রতিক্ষীণা ভীতা নকুলনির্জিতাঃ| শীতবাতাতপব্যাধিক্ষুত্তৃষ্ণা শ্রমপীডিতাঃ| তূর্ণং দেশান্তরাযাতা বিমুক্তবিষকঞ্চুকাঃ| কুশৌষধীকণ্টকবদ্যে চরন্তি চ কাননম্| দেশং চ বিদ্যাধ্যুষিতং সর্পাস্তেঽল্পবিষা মতাঃ||৪৭||
जलाप्लुता रतिक्षीणा भीता नकुलनिर्जिताः| शीतवातातपव्याधिक्षुत्तृष्णा श्रमपीडिताः| तूर्णं देशान्तरायाता विमुक्तविषकञ्चुकाः| कुशौषधीकण्टकवद्ये चरन्ति च काननम्| देशं च विद्याध्युषितं सर्पास्तेऽल्पविषा मताः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AshIviShopamAH sarpAH (48) · Śloka 48
শ্মশানচৈত্যবল্মীকযজ্ঞাশ্রমসুরালযে| চতুষ্পথে জলস্থানে জীর্ণোদ্যানেষু কোটরে| ক্ষীরিদ্রুমে নিম্বতরৌ নির্জ্ঝরে গিরিগহ্বরে| চক্রবজ্রগদাকুন্তত্রিশূলাঙ্কজটাধরাঃ| রক্তাস্যনযনা যে চ তে স্যুরাশীবিষোপমাঃ| ন তেষাং কালনিযমো ন চ বেগেষ্বনুক্রমঃ| মন্ত্রতন্ত্রবলান্নাপি প্রসহ্য বিনিবর্ত্তনম্| উপহারনমস্কারজপশান্তিপরাযণঃ| কশ্চিজ্জীবতি তৈর্দষ্টো বিরূপো বিকলোঽপি বা||৪৮||
श्मशानचैत्यवल्मीकयज्ञाश्रमसुरालये| चतुष्पथे जलस्थाने जीर्णोद्यानेषु कोटरे| क्षीरिद्रुमे निम्बतरौ निर्ज्झरे गिरिगह्वरे| चक्रवज्रगदाकुन्तत्रिशूलाङ्कजटाधराः| रक्तास्यनयना ये च ते स्युराशीविषोपमाः| न तेषां कालनियमो न च वेगेष्वनुक्रमः| मन्त्रतन्त्रबलान्नापि प्रसह्य विनिवर्त्तनम्| उपहारनमस्कारजपशान्तिपरायणः| कश्चिज्जीवति तैर्दष्टो विरूपो विकलोऽपि वा||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthalakAlAnusAramasAdhyatA (49) · Śloka 49
শমশানচিতিচৈত্যাদৌ পঞ্চমী পক্ষসন্ধিষু| অষ্টমীনবমীসন্ধ্যামধ্যরাত্রিদিনেষু চ| যাম্যাগ্নেযমঘাশ্লেষাবিশাখাপুর্বনৈরৃতে| নৈঋতাখ্যে মুহুর্ত্তে চ দষ্টং মর্মসু চ ত্যজেত্||৪৯||
शमशानचितिचैत्यादौ पञ्चमी पक्षसन्धिषु| अष्टमीनवमीसन्ध्यामध्यरात्रिदिनेषु च| याम्याग्नेयमघाश्लेषाविशाखापुर्वनैरृते| नैऋताख्ये मुहुर्त्ते च दष्टं मर्मसु च त्यजेत्||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyalakShaNAni (50) · Śloka 50
দষ্টমাত্রে সিতাস্যাক্ষঃ শীর্যমাণশিরোরুহঃ| স্তব্ধজিহ্বো মুহুর্মূর্চ্ছন্ শীতোচ্ছ্বাসো ন জীবতি| হিধ্মা শ্বাসো বমিঃ কাসো দষ্টমাত্রস্য দেহিনঃ| জাযতে যুগপদ্যস্য স হৃচ্ছূলী ন জীবতি| বেপথুর্বেদনাস্তীব্রা গ্রীবাভঙ্গোঽক্ষিরক্ততা| মূর্চ্ছা গলগ্রহশ্ছর্দিঃ প্রেতরাজস্য কিঙ্করাঃ| জাম্ববপ্রতিমো দংশঃ কূর্মপৃষ্ঠ্বদুন্নতঃ| রক্তং খেভ্যঃ সমস্তেভ্যো বর্ত্ততে ন তু দংশতঃ| রোম্ণাং ন শীতলৈর্হর্ষঃ শ্বযথুর্লোহিতাসিতঃ হৃষ্টমেহনতা বক্রবক্ত্রত্বং যস্য তং ত্যজেত্| ফেনং বমতি নিস্সংজ্ঞঃ শ্যাবপাদকরাননঃ| নাসাবসাদো ভঙ্গোঽঙ্গে বিড্ভেদঃ শ্লথসন্ধিতা| বিষপীতস্য দষ্টস্য দিগ্ধেনাভিহতস্য চ| ভবন্ত্যেতনি রূপাণি সম্প্রাপ্তে জীবিতক্ষযে| ন নস্যৈশ্চেতনা তীক্ষ্ণৈর্ন ক্ষতাত্ ক্ষতজাগমঃ| দণ্ডাহতস্য নো রাজিঃ প্রযাতস্য যমান্তিকম্||৫০||
दष्टमात्रे सितास्याक्षः शीर्यमाणशिरोरुहः| स्तब्धजिह्वो मुहुर्मूर्च्छन् शीतोच्छ्वासो न जीवति| हिध्मा श्वासो वमिः कासो दष्टमात्रस्य देहिनः| जायते युगपद्यस्य स हृच्छूली न जीवति| वेपथुर्वेदनास्तीव्रा ग्रीवाभङ्गोऽक्षिरक्तता| मूर्च्छा गलग्रहश्छर्दिः प्रेतराजस्य किङ्कराः| जाम्बवप्रतिमो दंशः कूर्मपृष्ठ्वदुन्नतः| रक्तं खेभ्यः समस्तेभ्यो वर्त्तते न तु दंशतः| रोम्णां न शीतलैर्हर्षः श्वयथुर्लोहितासितः हृष्टमेहनता वक्रवक्त्रत्वं यस्य तं त्यजेत्| फेनं वमति निस्संज्ञः श्यावपादकराननः| नासावसादो भङ्गोऽङ्गे विड्भेदः श्लथसन्धिता| विषपीतस्य दष्टस्य दिग्धेनाभिहतस्य च| भवन्त्येतनि रूपाणि सम्प्राप्ते जीवितक्षये| न नस्यैश्चेतना तीक्ष्णैर्न क्षतात् क्षतजागमः| दण्डाहतस्य नो राजिः प्रयातस्य यमान्तिकम्||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShacikitsAyAH Atyayikatvam (51-41) · Śloka 41
অতোঽন্যথা তু ত্বরযা প্রদীপ্তাগারবদ্ভিষক্| রক্ষন্ কণ্ঠগতান্ প্রাণান্ বিষমাশু শমং নযেত্||৫১|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতা- বষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযামুত্তরতন্ত্রে সর্পবিষ- বিজ্ঞানীযো নামৈকচত্বারিংশোঽধ্যাযঃ||৪১||
अतोऽन्यथा तु त्वरया प्रदीप्तागारवद्भिषक्| रक्षन् कण्ठगतान् प्राणान् विषमाशु शमं नयेत्||५१|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता- वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे सर्पविष- विज्ञानीयो नामैकचत्वारिंशोऽध्यायः||४१||
🔊 Audio coming soon