Adhikarana atha sarpaviShavij~jAnIyo nAma ekacatvAriMsho~adhyAyaH, pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതഃ സര്പവിഷവിജ്ഞാനീയം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातः सर्पविषविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana divyasarpebhyaH namaskAraH (2) · Śloka 2
ദിവ്യഭൌമവിഭാഗേന ദ്വിവിധാഃ പന്നഗാഃ സ്മൃതാഃ| വാസുകിസ്തക്ഷകോऽനന്തഃ സഗരഃ സാഗരാലയഃ| തഥാ നന്ദോപനന്ദാദ്യാഃ സമിദ്ധാഗ്നിനസമപ്രഭാഃ| ദിവ്യാ ഗര്ജന്തി വര്ഷന്തി ദ്യോതന്തേ ദ്യോതയന്തി തേ| ധാരയന്തി ജഗത്കൃത്സ്നം കുര്യുഃ ക്രുദ്ധാശ്ച ഭസ്മസാത്| ദൃങ്നിശ്വാസൈര്നമസ്തേഭ്യോ ന തേഷ്വസ്തി ചികിത്സിതമ്||൨||
दिव्यभौमविभागेन द्विविधाः पन्नगाः स्मृताः| वासुकिस्तक्षकोऽनन्तः सगरः सागरालयः| तथा नन्दोपनन्दाद्याः समिद्धाग्निनसमप्रभाः| दिव्या गर्जन्ति वर्षन्ति द्योतन्ते द्योतयन्ति ते| धारयन्ति जगत्कृत्स्नं कुर्युः क्रुद्धाश्च भस्मसात्| दृङ्निश्वासैर्नमस्तेभ्यो न तेष्वस्ति चिकित्सितम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhaumasarpabhedAH (3) · Śloka 3
ദര്വീകരാ മണ്ഡലിനോ രാജീമന്തശ്ച പന്നഗാഃ| ത്രിധാ സമാസതോ ഭൌമാ ഭിദ്യന്തേ തേ ത്വനേകധാ| വ്യാസതോ യോനിഭേദേന നോച്യന്തേऽനുപയോഗതഃ||൩||
दर्वीकरा मण्डलिनो राजीमन्तश्च पन्नगाः| त्रिधा समासतो भौमा भिद्यन्ते ते त्वनेकधा| व्यासतो योनिभेदेन नोच्यन्तेऽनुपयोगतः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana darvIkarAdInAM viShapraBAvaH (4) · Śloka 4
വിശേഷാദ്രൂക്ഷകടുകമമ്ലോഷ്ണം സ്വാദു ശീതലമ്| വിഷം ദര്വീകരാദീനാം ക്രമാദ്വാതാദികോപനമ്||൪||
विशेषाद्रूक्षकटुकमम्लोष्णं स्वादु शीतलम्| विषं दर्वीकरादीनां क्रमाद्वातादिकोपनम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana darvIkarAdInAM viShavRuddhikAlaH (5) · Śloka 5
താരുണ്യമധ്യവൃദ്ധത്വേ വൃഷ്ടിശീതാതപേഷു ച| വിഷോല്ബണാ ഭവന്ത്യേതേ വ്യന്തരാ ഋതുസന്ധിഷു||൫||
तारुण्यमध्यवृद्धत्वे वृष्टिशीतातपेषु च| विषोल्बणा भवन्त्येते व्यन्तरा ऋतुसन्धिषु||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana darvIkarAdInAM lakShaNAni (6) · Śloka 6
രഥാങ്ഗലാങ്ഗലച്ഛത്രസ്വസ്തികാങ്കുശധാരിണഃ| ഫണിനഃ ശീഘ്രഗതയഃ സര്പാ ദര്വീകരാഃ സ്മൃതാഃ||൬||
रथाङ्गलाङ्गलच्छत्रस्वस्तिकाङ्कुशधारिणः| फणिनः शीघ्रगतयः सर्पा दर्वीकराः स्मृताः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maNDalilakShaNAni (7) · Śloka 7
ജ്ഞേയാ മണ്ഡലിനോऽഭോഗാ മണ്ഡലൈര്വിവിധൈശ്ചിതാഃ| പ്രാംശവോ മന്ദഗമനാഃ..........................||൭||
ज्ञेया मण्डलिनोऽभोगा मण्डलैर्विविधैश्चिताः| प्रांशवो मन्दगमनाः..........................||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjImantalakShaNAni (8) · Śloka 8
...........................രാജീമന്തസ്തു രാജിഭിഃ| സ്നിഗ്ധാ വിചിത്രവര്ണാഭിസ്തിര്യഗൂര്ധ്വം ച ചിത്രിതാഃ||൮||
...........................राजीमन्तस्तु राजिभिः| स्निग्धा विचित्रवर्णाभिस्तिर्यगूर्ध्वं च चित्रिताः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gaudheraviShalakShaNam (9) · Śloka 9
ഗോധാസുതസ്തു ഗൌധേരോ വിഷേ ദര്വീകരൈഃ സമഃ| ചതുഷ്പാത്....................................||൯||
गोधासुतस्तु गौधेरो विषे दर्वीकरैः समः| चतुष्पात्....................................||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyantaraviShalakShaNam (10) · Śloka 10
ഏതേഷാമേവ ദര്വീകരാദീനാം സങ്കരാത് സ്ത്രീപുംസമിശ്രീഭാവാത് വ്യന്തരാന് വിദ്യാത്| തേ ഹി വ്യന്തരാ യഥാസങ്കരം വ്യാമിശ്രലക്ഷണഃ സന്നിപാതപ്രകോപനാശ്ച||൧൦||
एतेषामेव दर्वीकरादीनां सङ्करात् स्त्रीपुंसमिश्रीभावात् व्यन्तरान् विद्यात्| ते हि व्यन्तरा यथासङ्करं व्यामिश्रलक्षणः सन्निपातप्रकोपनाश्च||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirviShAH sarpAH (11) · Śloka 11
ദിവ്യകോऽജഗരഃ സര്പഃ പതാകോ വൃക്ഷശായികഃ| ശകലീപുഷ്പകഃ ക്ഷീരീ ലാസിനീ സാരസാഹികഃ| വര്ഷാഹികോ ജ്യോതിരഥഃ ശുകവക്ത്രോ ബലാഹകഃ| ഗജഭക്ഷഃ പ്ലവോദ്വാഹീ നിര്വിഷാഃ ഷോഡശാഹയഃ||൧൧||
दिव्यकोऽजगरः सर्पः पताको वृक्षशायिकः| शकलीपुष्पकः क्षीरी लासिनी सारसाहिकः| वर्षाहिको ज्योतिरथः शुकवक्त्रो बलाहकः| गजभक्षः प्लवोद्वाही निर्विषाः षोडशाहयः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarpajanmakramaH (12) · Śloka 12
പ്രായേണര്തുമതീ മാസം ജ്യേഷ്ഠം തിഷ്ഠതി പന്നഗീ| ആഷാഢേ സര്പസംയോഗാദണ്ഡാനാം മാസി കാര്തികേ| ദ്വേ ശതേ വിംശതീ ദ്വേ ച സാ സൂതേ...............||൧൨||
प्रायेणर्तुमती मासं ज्येष्ठं तिष्ठति पन्नगी| आषाढे सर्पसंयोगादण्डानां मासि कार्तिके| द्वे शते विंशती द्वे च सा सूते...............||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strIpuMnapuMsakajanmavibhAgaH (13) · Śloka 13
..................................തത്ര ജായതേ| കര്കേതനസവര്ണേऽണ്ഡേ സമുദ്ഭിന്നേ ഭുജങ്ഗമ്| ദീര്ഘലോഹിതരാജീഭിശ്ചിത്രേ യോഷിന്നപുംസകമ്| ശിരീഷപുഷ്പസദൃശേ .....................||൧൩||
..................................तत्र जायते| कर्केतनसवर्णेऽण्डे समुद्भिन्ने भुजङ्गम्| दीर्घलोहितराजीभिश्चित्रे योषिन्नपुंसकम्| शिरीषपुष्पसदृशे .....................||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daMShTrAviShavikalpanAdi (14) · Śloka 14
......................................ദംഷ്ട്രാഃ സര്പസ്യ സപ്തമേ| ചതസ്രഃ സമ്ഭവന്ത്യഹ്നി വിഷം താസു ചതുര്ദശേ| വാമാധരാऽസിതാ പീതാ തദൂര്ധ്വാ ദക്ഷിണാ ത്വധഃ| രക്താ ശ്യാവോത്തരൈകദ്വിത്രിചതുര്വിഷബിന്ദുകാഃ| താ ക്രമാന്മുദ്ഗമാത്രോऽത്ര വിന്ദുരേഷ ഹി ഭോഗിനാമ്| വിഷേ വികല്പന്യേഷാം വിദ്യാദ്ദംഷ്ട്രാസ്തഥാऽപരാഃ| ചത്വാരിംശദ്ഭുജങ്ഗസ്യ നിര്വിഷാശ്ചതുരുത്തരാഃ||൧൪||
......................................दंष्ट्राः सर्पस्य सप्तमे| चतस्रः सम्भवन्त्यह्नि विषं तासु चतुर्दशे| वामाधराऽसिता पीता तदूर्ध्वा दक्षिणा त्वधः| रक्ता श्यावोत्तरैकद्वित्रिचतुर्विषबिन्दुकाः| ता क्रमान्मुद्गमात्रोऽत्र विन्दुरेष हि भोगिनाम्| विषे विकल्पन्येषां विद्याद्दंष्ट्रास्तथाऽपराः| चत्वारिंशद्भुजङ्गस्य निर्विषाश्चतुरुत्तराः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarpANAmAyuH (15) · Śloka 15
ആയുര്വര്ഷശതം വിംശം പഞ്ചവര്ഷശതായുഷഃ| ഗോനസാ ഘര്മതപ്താനാം ഗവാം നാസാസമുദ്ഭവാഃ||൧൫||
आयुर्वर्षशतं विंशं पञ्चवर्षशतायुषः| गोनसा घर्मतप्तानां गवां नासासमुद्भवाः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strIpuMnapuMsakalakShaNAni (16) · Śloka 16
തത്രോര്ധ്വദൃങ്മഹാകായനേത്രജിഹ്വാശിരഃസ്വരഃ| വ്യക്തഭോഗഃ പുമാന് ധീരഃ സ്ത്രീ സ്യാത്തസ്മാദ്വിപര്യയേ| ആയതാ ചപലാ ക്ലീബഃ സുകുമാരോ ജഡാകൃതിഃ| മന്ദവേഗസ്വനക്രോധഃ സിതാഭസ്തിര്യശീര്ഷകഃ||൧൬||
तत्रोर्ध्वदृङ्महाकायनेत्रजिह्वाशिरःस्वरः| व्यक्तभोगः पुमान् धीरः स्त्री स्यात्तस्माद्विपर्यये| आयता चपला क्लीबः सुकुमारो जडाकृतिः| मन्दवेगस्वनक्रोधः सिताभस्तिर्यशीर्षकः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balakAlavibhAgaH (17) · Śloka 17
ദിനത്രിയാമാസന്ധ്യാസു പ്രബലാസ്തേ യഥാക്രമമ്| തദൈവ ചാപരാധ്യന്തി സര്വദൈവ തു പന്നഗീ||൧൭||
दिनत्रियामासन्ध्यासु प्रबलास्ते यथाक्रमम्| तदैव चापराध्यन्ति सर्वदैव तु पन्नगी||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana brAhmaNasarpalakShaNAni (18) · Śloka 18
ബ്രാഹ്മണാഃ ക്രോധനാ നീലകപിലാഃ ശ്വേതലോഹിതാഃ| രക്താസ്യാഃ പിങ്ഗനയനാ മേധ്യദേശവിചാരിണഃ| ഭോഗേ യജ്ഞോപവീതാദിദ്വിജചിഹ്നോപചിഹ്നിതാഃ| ബില്വപുഷ്പഹിമോശീരപദ്മഗുഗ്ഗുലുഗന്ധയഃ||൧൮||
ब्राह्मणाः क्रोधना नीलकपिलाः श्वेतलोहिताः| रक्तास्याः पिङ्गनयना मेध्यदेशविचारिणः| भोगे यज्ञोपवीतादिद्विजचिह्नोपचिह्निताः| बिल्वपुष्पहिमोशीरपद्मगुग्गुलुगन्धयः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatriyasarpalakShaNAni (19) · Śloka 19
ക്ഷത്രിയാ മാനിനോ ധീരാ രക്താക്ഷാ ഭൃശകോപനാഃ| പക്വജാമ്ബവഖര്ജൂരദ്രാക്ഷാഭിന്നാഞ്ജനപ്രഭാഃ| ഭോഗേऽര്ദ്ധചന്ദ്രശ്രീവത്സശങ്ഖചക്രഹലാങ്കിതാഃ| ജാതീചമ്പകപുന്നാഗപത്രജോങ്ഗകഗന്ധയഃ||൧൯||
क्षत्रिया मानिनो धीरा रक्ताक्षा भृशकोपनाः| पक्वजाम्बवखर्जूरद्राक्षाभिन्नाञ्जनप्रभाः| भोगेऽर्द्धचन्द्रश्रीवत्सशङ्खचक्रहलाङ्किताः| जातीचम्पकपुन्नागपत्रजोङ्गकगन्धयः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaishyasarpalakShaNAni (20) · Śloka 20
വൈശ്യാഃ പാരാവതാഭാസാ വജ്രഗോമേദകപ്രഭാഃ| ബിന്ദുമണ്ഡലചിത്രാങ്ഗാ ധൂമ്രപാടലലോഹിതാഃ| ബസ്തകുഷ്ഠാവികക്ഷീരസര്പിഷാം ഗന്ധതഃ സമാഃ||൨൦||
वैश्याः पारावताभासा वज्रगोमेदकप्रभाः| बिन्दुमण्डलचित्राङ्गा धूम्रपाटललोहिताः| बस्तकुष्ठाविकक्षीरसर्पिषां गन्धतः समाः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shUdrasarpalakShaNAni (21) · Śloka 21
ശൂദ്രാഃ സവര്ണാ ഗോധൂമമഹിഷദ്വിപകര്ദമൈഃ| ബിന്ദുരേഖാചിതാ രൂക്ഷാഃ സുരാശോണിതഗന്ധയഃ||൨൧||
शूद्राः सवर्णा गोधूममहिषद्विपकर्दमैः| बिन्दुरेखाचिता रूक्षाः सुराशोणितगन्धयः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana brAhmAdInAM sa~jcaraNakAlaH (22) · Śloka 22
പൂര്വമധ്യാപരാഹ്ണേഷു ചരന്തി ബ്രാഹ്മണാദയഃ| അസ്തങ്ഗതേ രവൌ ശൂദ്രാഃ....................||൨൨||
पूर्वमध्यापराह्णेषु चरन्ति ब्राह्मणादयः| अस्तङ्गते रवौ शूद्राः....................||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana brAhmaNAdInAM dashanaprakArAH (23) · Śloka 23
..............................ദശന്തി ബ്രാഹ്മണാഃ പുരഃ| സംസ്ഥിതാ ദക്ഷിണേ പാര്ശ്വേ ക്ഷത്രിയാ വാമതോ വിശഃ| ശൂദ്രാസ്തു പൃഷ്ഠതോ...............................||൨൩||
..............................दशन्ति ब्राह्मणाः पुरः| संस्थिता दक्षिणे पार्श्वे क्षत्रिया वामतो विशः| शूद्रास्तु पृष्ठतो...............................||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana brAhmaNAdInAM doShAdikopanaprakAraH (24) · Śloka 24
.....................................വിപ്രാസ്ത്രീനപ്യനിലപൂര്വകാന്| കോപയന്തി ക്രമാദ്ദോഷാംസ്ത്രീസ്ത്രയഃ ക്ഷത്രിയാദയാഃ||൨൪||
.....................................विप्रास्त्रीनप्यनिलपूर्वकान्| कोपयन्ति क्रमाद्दोषांस्त्रीस्त्रयः क्षत्रियादयाः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daMshagandhena parIkShA (25) · Śloka 25
ദംശഗന്ധോങ്ഗഗന്ധേന ജ്ഞേയസ്തേഷാം യഥായഥമ്||൨൫||
दंशगन्धोङ्गगन्धेन ज्ञेयस्तेषां यथायथम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarpANAmAhAravibhAgaH (26) · Śloka 26
വായുമൂഷികമണ്ഡൂകസര്വഭക്ഷാഃ ക്രമേണ തേ||൨൬||
वायुमूषिकमण्डूकसर्वभक्षाः क्रमेण ते||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarpANAM daMshakAraNam (27) · Śloka 27
ആഹാരാര്ഥം ഭയാത്പാദസ്പര്ശാദതിവിഷാത്ക്രുധഃ| പാപവത്തതയാ വൈരാദ്ദേവര്ഷിയമചോദനാത്| ദശന്തി സര്പാസ്തേഷൂക്തം വിഷാധിക്യം യഥോത്തരമ്||൨൭||
आहारार्थं भयात्पादस्पर्शादतिविषात्क्रुधः| पापवत्ततया वैराद्देवर्षियमचोदनात्| दशन्ति सर्पास्तेषूक्तं विषाधिक्यं यथोत्तरम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratikArasUtram (28) · Śloka 28
ആവിഷ്ടാത് കാരണം ജ്ഞാത്വാ പ്രതികുര്യാദ്യഥായഥമ്||൨൮||
आविष्टात् कारणं ज्ञात्वा प्रतिकुर्याद्यथायथम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyantaradashanavaishiShTyam (29) · Śloka 29
വ്യന്തരഃ പാപശീലത്വാന്മാര്ഗമാവൃത്യ തിഷ്ഠതി||൨൯||
व्यन्तरः पापशीलत्वान्मार्गमावृत्य तिष्ठति||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daMshalakShaNam (30) · Śloka 30
യത്ര ലാലാപരിക്ലേദമാത്രം ഗാത്രേ പ്രദൃശ്യതേ| ന തു ദംഷ്ട്രാകൃതം ദംശം തത്തുണ്ഡാഹതമാദിശേത്| ഏകം ദംഷ്ട്രാപദം ദ്വേ വാ വ്യാലീഢാഖ്യമശോണിതമ്| ദംഷ്ട്രാപദേ സരക്തേ ദ്വേ വ്യാലുപ്തം ത്രീണി താനി തു| മാംസച്ഛേദാദവിച്ഛിന്നരക്തവാഹീനി ദഷ്ടകമ്| ദംഷ്ട്രാപദാനി ചത്വാരി തദ്വദ്ദഷ്ടനിപീഡിതമ്||൩൦||
यत्र लालापरिक्लेदमात्रं गात्रे प्रदृश्यते| न तु दंष्ट्राकृतं दंशं तत्तुण्डाहतमादिशेत्| एकं दंष्ट्रापदं द्वे वा व्यालीढाख्यमशोणितम्| दंष्ट्रापदे सरक्ते द्वे व्यालुप्तं त्रीणि तानि तु| मांसच्छेदादविच्छिन्नरक्तवाहीनि दष्टकम्| दंष्ट्रापदानि चत्वारि तद्वद्दष्टनिपीडितम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daMshe viShapramANavikalpaH (31) · Śloka 31
നിര്വിഷം ദ്വയമത്രാദ്യമസാധ്യം പശ്ചിമം വദേത്||൩൧||
निर्विषं द्वयमत्राद्यमसाध्यं पश्चिमं वदेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktasambandhavisheShaH (32) · Śloka 32
വിഷം നാഹേയമപ്രാപ്യ രക്തം ദൂഷയതേ വപുഃ| രക്തമണ്വപി തു പ്രാപ്തം വര്ധതേ തൈലബിന്ദുവത്||൩൨||
विषं नाहेयमप्राप्य रक्तं दूषयते वपुः| रक्तमण्वपि तु प्राप्तं वर्धते तैलबिन्दुवत्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarpA~ggAbhihatam (33) · Śloka 33
ഭീരോഃ സര്പാങ്ഗസംസ്പര്ശാദ്ഭയേന കുപിതോऽനിലഃ| കദാചിത് കുരുതേ ശോഫം സര്പാങ്ഗാഭിഹതം തു തത്||൩൩||
भीरोः सर्पाङ्गसंस्पर्शाद्भयेन कुपितोऽनिलः| कदाचित् कुरुते शोफं सर्पाङ्गाभिहतं तु तत्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sha~gkAviSham (34) · Śloka 34
ദുര്ഗാന്ധകാരേ വിദ്ധസ്യ കേനചിദ്ദഷ്ടശങ്കയാ| വിഷോദ്വേഗോ ജ്വരശ്ഛര്ദിമൂര്ച്ഛാ ദാഹോऽപി വാ ഭവേത്| ഗ്ലാനിര്മോഹോऽതിസാരോ വാ തച്ഛങ്കാവിഷമുച്യതേ||൩൪||
दुर्गान्धकारे विद्धस्य केनचिद्दष्टशङ्कया| विषोद्वेगो ज्वरश्छर्दिमूर्च्छा दाहोऽपि वा भवेत्| ग्लानिर्मोहोऽतिसारो वा तच्छङ्काविषमुच्यते||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShanirviShadaMshalakShaNam (35) · Śloka 35
ദംശസ്തു സവിഷഃ സര്വഃ സശോഫോ വേദനാന്വിതഃ| തുദ്യതേ ഗ്രഥിതഃ കിഞ്ചിത്കണ്ഡൂമാന് ദഹ്യതേ ഭൃശമ്| നിര്വിഷോ വിപരീതോऽസ്മാത് ............................||൩൫||
दंशस्तु सविषः सर्वः सशोफो वेदनान्वितः| तुद्यते ग्रथितः किञ्चित्कण्डूमान् दह्यते भृशम्| निर्विषो विपरीतोऽस्मात् ............................||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana darvIkaradaMshalakShaNam (36) · Śloka 36
..............................തത്ര ദംശഃ ഫണാവതാമ്| കൂര്മപൃഷ്ഠോന്നതോ രൂക്ഷഃ സൂക്ഷ്മദംഷ്ട്രാപദാന്വിതഃ| വികാരാഃ ശ്യാവതാവക്ത്രനഖമൂത്രാക്ഷിവിട്ത്വചാമ്| ശീതജ്വരഃ സന്ധിരുജാ നിദ്രാനാശോ വിജൃമ്ഭികാ| മന്യാസ്തമ്ഭഃ സിരാധ്മാനം പൃഷ്ഠകട്യസ്ഥിവാഗ്ഗ്രഹാഃ| ശിരോഗുരുത്വമരുചിഃ കാസശ്വാസൌ ഹനുഗ്രഹഃ| ശൂലമൃദ്വേഷ്ടനം കോഷ്ഠേ ശോഷരോധൌ മലാശ്രയൌ| സന്ദിഗ്ധവാക്ത്വം നൈശ്ചേഷ്ട്യം മൃതസ്യേവ വിസംജ്ഞതാ| ഫേനലാലോദ്ഗമൌ ഹിധ്മാ കണ്ഠേ ഘുരഘുരായണമ്| ശുഷ്കോദ്ഗാരോ മുഹുശ്ചൈതേ വാതജാശ്ചാപരേ ഗദാഃ||൩൬||
..............................तत्र दंशः फणावताम्| कूर्मपृष्ठोन्नतो रूक्षः सूक्ष्मदंष्ट्रापदान्वितः| विकाराः श्यावतावक्त्रनखमूत्राक्षिविट्त्वचाम्| शीतज्वरः सन्धिरुजा निद्रानाशो विजृम्भिका| मन्यास्तम्भः सिराध्मानं पृष्ठकट्यस्थिवाग्ग्रहाः| शिरोगुरुत्वमरुचिः कासश्वासौ हनुग्रहः| शूलमृद्वेष्टनं कोष्ठे शोषरोधौ मलाश्रयौ| सन्दिग्धवाक्त्वं नैश्चेष्ट्यं मृतस्येव विसंज्ञता| फेनलालोद्गमौ हिध्मा कण्ठे घुरघुरायणम्| शुष्कोद्गारो मुहुश्चैते वातजाश्चापरे गदाः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maNDalidaMshalakShaNam (37) · Śloka 37
ദംശോ മണ്ഡലിനാം സോഷ്മാ സശോഷഃ പീതലോഹതഃ| പൃഥുര്വിസര്പദാഹോഷാക്ലേദകോഥൈര്വിശീര്യതേ| വികാരാ വക്ത്രദന്താദിപീതതാ തൃട് ശ്രമോ ഭ്രമഃ| ദാഹോ മൂര്ച്ഛാ ജ്വരസ്തിക്തവക്ത്രത്വം പീതദര്ശനമ്| രക്താഗമനമൂര്ധ്വാക്ഷഃ ശീതേച്ഛാ ധൂമകോ മദഃ| ആശു സര്വാങ്ഗവിസൃതിര്ഗദാസ്ത്വേതേ ച പിത്തജാഃ||൩൭||
दंशो मण्डलिनां सोष्मा सशोषः पीतलोहतः| पृथुर्विसर्पदाहोषाक्लेदकोथैर्विशीर्यते| विकारा वक्त्रदन्तादिपीतता तृट् श्रमो भ्रमः| दाहो मूर्च्छा ज्वरस्तिक्तवक्त्रत्वं पीतदर्शनम्| रक्तागमनमूर्ध्वाक्षः शीतेच्छा धूमको मदः| आशु सर्वाङ्गविसृतिर्गदास्त्वेते च पित्तजाः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjImatAM daMshalakShaNam (38) · Śloka 38
ദംശോ രാജീമതാം സ്നിഗ്ധഃ സ്ഥിപിച്ഛിലശോഫകൃത്| സാന്ദ്രാസ്രഃ ശിശിരഃ പാണ്ഡുസ്തദ്വികാരാഃ ശിരോവ്യഥാ| അരുചിശ്ഛര്ദിരാലസ്യം ഹൃല്ലാസോ മധുരാസ്യതാ| കണ്ഠേ ഘുരഘുരഃ പാകോ കണ്ഡൂരക്ഷ്ണോര്ഹിമോ ജ്വരഃ| മൃച്ഛ്രാദുച്ഛ്വസനം നിദ്രാ കാസഃ ശ്വേതനഖാദിതാ| സ്തമ്ഭോ ഗുരുത്വം ചാങ്ഗാനാം നാസികാക്ഷിമുഖസ്രുതിഃ| രോമഹര്ഷസ്തമശ്വാസോ രോഗാശ്ചാऽന്യേ കഫോദ്ഭവാഃ||൩൮||
दंशो राजीमतां स्निग्धः स्थिपिच्छिलशोफकृत्| सान्द्रास्रः शिशिरः पाण्डुस्तद्विकाराः शिरोव्यथा| अरुचिश्छर्दिरालस्यं हृल्लासो मधुरास्यता| कण्ठे घुरघुरः पाको कण्डूरक्ष्णोर्हिमो ज्वरः| मृच्छ्रादुच्छ्वसनं निद्रा कासः श्वेतनखादिता| स्तम्भो गुरुत्वं चाङ्गानां नासिकाक्षिमुखस्रुतिः| रोमहर्षस्तमश्वासो रोगाश्चाऽन्ये कफोद्भवाः||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyantaradaMshalakShaNam (39) · Śloka 39
വ്യന്തരേ മിശ്രലിങ്ഗത്വം.......................||൩൯||
व्यन्तरे मिश्रलिङ्गत्वं.......................||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strIpuMsadaMshalakShaNam (40) · Śloka 40
................................ദഷ്ടഃ പുംസോര്ധ്വമീക്ഷതേ| പ്രക്ഷിപേദ്ദക്ഷിണം പാദം പുര്വകായസമുദ്യതഃ| ധീരോऽല്പവേഗഃ ശര്വര്യാം വിപരീതസ്തു യോഷിതാ| ഹീനസ്വരോऽതിസാരാര്ത്തഃ കമ്പതേ ത്രസ്യതേ ജ്വരീ||൪൦||
................................दष्टः पुंसोर्ध्वमीक्षते| प्रक्षिपेद्दक्षिणं पादं पुर्वकायसमुद्यतः| धीरोऽल्पवेगः शर्वर्यां विपरीतस्तु योषिता| हीनस्वरोऽतिसारार्त्तः कम्पते त्रस्यते ज्वरी||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana napuMsakavRuddhAdidaMshalakShaNam (41) · Śloka 41
നപുംസകേന തിര്യഗ്ദൃഗധീരഃ പ്രിയമൈഥുനഃ| ബഹുവാദീ ച വൃദ്ധേന ചിരാന്മന്ദാശ്ച വേദനാഃ| ബാലേന ശീഘ്രം തീക്ഷ്ണാശ്ച കുമാരേണാക്ഷ്ണി ദക്ഷിണേ| രോഗീ കുമാര്യാ വാമേ തു ഗര്ഭിണ്യാ കൃഷ്ണജിഹ്വദൃക്| ജൃമ്ഭാ ക്രോധോപജിഹ്വാര്ത്തഃ സ ശൂനോഷ്ഠഃ സിതാനനഃ| ഗുരൂദരഃ ശിരോരോഗീ സൂതാ ദഷ്ടസ്തു മേഹതി| ശോണിതം കൃച്ഛ്രശൂലാര്ത്തഃ സൂചീഭിരിവ ഭിദ്യതേ||൪൧||
नपुंसकेन तिर्यग्दृगधीरः प्रियमैथुनः| बहुवादी च वृद्धेन चिरान्मन्दाश्च वेदनाः| बालेन शीघ्रं तीक्ष्णाश्च कुमारेणाक्ष्णि दक्षिणे| रोगी कुमार्या वामे तु गर्भिण्या कृष्णजिह्वदृक्| जृम्भा क्रोधोपजिह्वार्त्तः स शूनोष्ठः सिताननः| गुरूदरः शिरोरोगी सूता दष्टस्तु मेहति| शोणितं कृच्छ्रशूलार्त्तः सूचीभिरिव भिद्यते||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vegAnAmAshrayAH (42) · Śloka 42
വേഗാനാം രക്തമാംസാദ്യാഃ സപ്തോക്താഃ പൂര്വമാശ്രയാഃ||൪൨||
वेगानां रक्तमांसाद्याः सप्तोक्ताः पूर्वमाश्रयाः||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana darvIkaraviShavegalakShaNAni (43) · Śloka 43
ദര്വീകൃതാഥ ദഷ്ടസ്യ ദുഷ്ടം ശ്യാവീ ഭവത്യസൃക്| ശ്യാവതാ തേന വക്ത്രാദൌ സര്പന്തീവ ച കീടകാഃ| ദ്വിതീയേ ഗ്രന്ഥയോ വേഗേ തൃതീയേ മൂര്ദ്ധഗൌരവമ്| ദൃഗ്രോധോ ദംശവിക്ലേദശ്ചതുര്ഥേ ഷ്ഠീവനം വമിഃ| സന്ധിവിശ്ലേഷണം തന്ദ്രാ പഞ്ചമേ പര്വഭേദനമ്| ദാഹോ ഹിധ്മാ ച ഷഷ്ഠേ തു ഹൃത്പീഡാ ഗാത്രഗൌരവമ്| മൂര്ച്ഛാऽവിപാകോऽതീസാരഃ പ്രാപ്യ ശുക്രന്തു സപ്തമേ| സ്കന്ധപൃഷ്ഠകടീഭങ്ഗഃ സര്വചേഷ്ടാനിവര്ത്തനമ്||൪൩||
दर्वीकृताथ दष्टस्य दुष्टं श्यावी भवत्यसृक्| श्यावता तेन वक्त्रादौ सर्पन्तीव च कीटकाः| द्वितीये ग्रन्थयो वेगे तृतीये मूर्द्धगौरवम्| दृग्रोधो दंशविक्लेदश्चतुर्थे ष्ठीवनं वमिः| सन्धिविश्लेषणं तन्द्रा पञ्चमे पर्वभेदनम्| दाहो हिध्मा च षष्ठे तु हृत्पीडा गात्रगौरवम्| मूर्च्छाऽविपाकोऽतीसारः प्राप्य शुक्रन्तु सप्तमे| स्कन्धपृष्ठकटीभङ्गः सर्वचेष्टानिवर्त्तनम्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maNDaliviShavegalakShaNAni (44) · Śloka 44
അഥ മണ്ഡലിദഷ്ടസ്യ ദുഷ്ടം പീതീഭവത്യസൃക്| തേന പീതാങ്ഗതാ ദാഹോ ദ്വിതീയേ ശ്വയഥൂദ്ഭവഃ| തൃതീയേ ദംശവിക്ലേദഃ സ്വേദസ്തൃഷ്ണാ ച ജായതേ| ചതുര്ഥേ ജ്വര്യതേ ദാഹഃ പഞ്ചമേ സര്വഗാത്രഗഃ||൪൪||
अथ मण्डलिदष्टस्य दुष्टं पीतीभवत्यसृक्| तेन पीताङ्गता दाहो द्वितीये श्वयथूद्भवः| तृतीये दंशविक्लेदः स्वेदस्तृष्णा च जायते| चतुर्थे ज्वर्यते दाहः पञ्चमे सर्वगात्रगः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjilaviShavegalakShaNAni (45) · Śloka 45
ദഷ്ടസ്യ രാജിലൈര്ദുഷ്ടം പാണ്ഡുതാം യാതി ശോണിതമ്| പാണ്ഡുതാ തേന ഗാത്രാണാം ദ്വിതീയേ ഗുരുതാതി ച| തൃതീയേ ദംശവിക്ലേദനാസികാക്ഷിമുഖസ്രവാഃ| ചതുര്ഥേ ഗരിമാ മൂര്ധ്നോ മന്യാസ്തമ്ഭശ്ച പഞ്ചമേ| വാക്സങ്ഗോ ജ്വരഃ ശീതഃ ശേഷയോഃ പൂര്വവദ്വദേത്||൪൫||
दष्टस्य राजिलैर्दुष्टं पाण्डुतां याति शोणितम्| पाण्डुता तेन गात्राणां द्वितीये गुरुताति च| तृतीये दंशविक्लेदनासिकाक्षिमुखस्रवाः| चतुर्थे गरिमा मूर्ध्नो मन्यास्तम्भश्च पञ्चमे| वाक्सङ्गो ज्वरः शीतः शेषयोः पूर्ववद्वदेत्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikitsAmaryAdA (46) · Śloka 46
കുര്യാത് പഞ്ചസു വേഗേഷു ചികിത്സാം ന തതഃ പരമ്||൪൬||
कुर्यात् पञ्चसु वेगेषु चिकित्सां न ततः परम्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alpaviShAH sarpAH (47) · Śloka 47
ജലാപ്ലുതാ രതിക്ഷീണാ ഭീതാ നകുലനിര്ജിതാഃ| ശീതവാതാതപവ്യാധിക്ഷുത്തൃഷ്ണാ ശ്രമപീഡിതാഃ| തൂര്ണം ദേശാന്തരായാതാ വിമുക്തവിഷകഞ്ചുകാഃ| കുശൌഷധീകണ്ടകവദ്യേ ചരന്തി ച കാനനമ്| ദേശം ച വിദ്യാധ്യുഷിതം സര്പാസ്തേऽല്പവിഷാ മതാഃ||൪൭||
जलाप्लुता रतिक्षीणा भीता नकुलनिर्जिताः| शीतवातातपव्याधिक्षुत्तृष्णा श्रमपीडिताः| तूर्णं देशान्तरायाता विमुक्तविषकञ्चुकाः| कुशौषधीकण्टकवद्ये चरन्ति च काननम्| देशं च विद्याध्युषितं सर्पास्तेऽल्पविषा मताः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AshIviShopamAH sarpAH (48) · Śloka 48
ശ്മശാനചൈത്യവല്മീകയജ്ഞാശ്രമസുരാലയേ| ചതുഷ്പഥേ ജലസ്ഥാനേ ജീര്ണോദ്യാനേഷു കോടരേ| ക്ഷീരിദ്രുമേ നിമ്ബതരൌ നിര്ജ്ഝരേ ഗിരിഗഹ്വരേ| ചക്രവജ്രഗദാകുന്തത്രിശൂലാങ്കജടാധരാഃ| രക്താസ്യനയനാ യേ ച തേ സ്യുരാശീവിഷോപമാഃ| ന തേഷാം കാലനിയമോ ന ച വേഗേഷ്വനുക്രമഃ| മന്ത്രതന്ത്രബലാന്നാപി പ്രസഹ്യ വിനിവര്ത്തനമ്| ഉപഹാരനമസ്കാരജപശാന്തിപരായണഃ| കശ്ചിജ്ജീവതി തൈര്ദഷ്ടോ വിരൂപോ വികലോऽപി വാ||൪൮||
श्मशानचैत्यवल्मीकयज्ञाश्रमसुरालये| चतुष्पथे जलस्थाने जीर्णोद्यानेषु कोटरे| क्षीरिद्रुमे निम्बतरौ निर्ज्झरे गिरिगह्वरे| चक्रवज्रगदाकुन्तत्रिशूलाङ्कजटाधराः| रक्तास्यनयना ये च ते स्युराशीविषोपमाः| न तेषां कालनियमो न च वेगेष्वनुक्रमः| मन्त्रतन्त्रबलान्नापि प्रसह्य विनिवर्त्तनम्| उपहारनमस्कारजपशान्तिपरायणः| कश्चिज्जीवति तैर्दष्टो विरूपो विकलोऽपि वा||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthalakAlAnusAramasAdhyatA (49) · Śloka 49
ശമശാനചിതിചൈത്യാദൌ പഞ്ചമീ പക്ഷസന്ധിഷു| അഷ്ടമീനവമീസന്ധ്യാമധ്യരാത്രിദിനേഷു ച| യാമ്യാഗ്നേയമഘാശ്ലേഷാവിശാഖാപുര്വനൈരൃതേ| നൈഋതാഖ്യേ മുഹുര്ത്തേ ച ദഷ്ടം മര്മസു ച ത്യജേത്||൪൯||
शमशानचितिचैत्यादौ पञ्चमी पक्षसन्धिषु| अष्टमीनवमीसन्ध्यामध्यरात्रिदिनेषु च| याम्याग्नेयमघाश्लेषाविशाखापुर्वनैरृते| नैऋताख्ये मुहुर्त्ते च दष्टं मर्मसु च त्यजेत्||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyalakShaNAni (50) · Śloka 50
ദഷ്ടമാത്രേ സിതാസ്യാക്ഷഃ ശീര്യമാണശിരോരുഹഃ| സ്തബ്ധജിഹ്വോ മുഹുര്മൂര്ച്ഛന് ശീതോച്ഛ്വാസോ ന ജീവതി| ഹിധ്മാ ശ്വാസോ വമിഃ കാസോ ദഷ്ടമാത്രസ്യ ദേഹിനഃ| ജായതേ യുഗപദ്യസ്യ സ ഹൃച്ഛൂലീ ന ജീവതി| വേപഥുര്വേദനാസ്തീവ്രാ ഗ്രീവാഭങ്ഗോऽക്ഷിരക്തതാ| മൂര്ച്ഛാ ഗലഗ്രഹശ്ഛര്ദിഃ പ്രേതരാജസ്യ കിങ്കരാഃ| ജാമ്ബവപ്രതിമോ ദംശഃ കൂര്മപൃഷ്ഠ്വദുന്നതഃ| രക്തം ഖേഭ്യഃ സമസ്തേഭ്യോ വര്ത്തതേ ന തു ദംശതഃ| രോമ്ണാം ന ശീതലൈര്ഹര്ഷഃ ശ്വയഥുര്ലോഹിതാസിതഃ ഹൃഷ്ടമേഹനതാ വക്രവക്ത്രത്വം യസ്യ തം ത്യജേത്| ഫേനം വമതി നിസ്സംജ്ഞഃ ശ്യാവപാദകരാനനഃ| നാസാവസാദോ ഭങ്ഗോऽങ്ഗേ വിഡ്ഭേദഃ ശ്ലഥസന്ധിതാ| വിഷപീതസ്യ ദഷ്ടസ്യ ദിഗ്ധേനാഭിഹതസ്യ ച| ഭവന്ത്യേതനി രൂപാണി സമ്പ്രാപ്തേ ജീവിതക്ഷയേ| ന നസ്യൈശ്ചേതനാ തീക്ഷ്ണൈര്ന ക്ഷതാത് ക്ഷതജാഗമഃ| ദണ്ഡാഹതസ്യ നോ രാജിഃ പ്രയാതസ്യ യമാന്തികമ്||൫൦||
दष्टमात्रे सितास्याक्षः शीर्यमाणशिरोरुहः| स्तब्धजिह्वो मुहुर्मूर्च्छन् शीतोच्छ्वासो न जीवति| हिध्मा श्वासो वमिः कासो दष्टमात्रस्य देहिनः| जायते युगपद्यस्य स हृच्छूली न जीवति| वेपथुर्वेदनास्तीव्रा ग्रीवाभङ्गोऽक्षिरक्तता| मूर्च्छा गलग्रहश्छर्दिः प्रेतराजस्य किङ्कराः| जाम्बवप्रतिमो दंशः कूर्मपृष्ठ्वदुन्नतः| रक्तं खेभ्यः समस्तेभ्यो वर्त्तते न तु दंशतः| रोम्णां न शीतलैर्हर्षः श्वयथुर्लोहितासितः हृष्टमेहनता वक्रवक्त्रत्वं यस्य तं त्यजेत्| फेनं वमति निस्संज्ञः श्यावपादकराननः| नासावसादो भङ्गोऽङ्गे विड्भेदः श्लथसन्धिता| विषपीतस्य दष्टस्य दिग्धेनाभिहतस्य च| भवन्त्येतनि रूपाणि सम्प्राप्ते जीवितक्षये| न नस्यैश्चेतना तीक्ष्णैर्न क्षतात् क्षतजागमः| दण्डाहतस्य नो राजिः प्रयातस्य यमान्तिकम्||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShacikitsAyAH Atyayikatvam (51-41) · Śloka 41
അതോऽന്യഥാ തു ത്വരയാ പ്രദീപ്താഗാരവദ്ഭിഷക്| രക്ഷന് കണ്ഠഗതാന് പ്രാണാന് വിഷമാശു ശമം നയേത്||൫൧|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാ- വഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ സര്പവിഷ- വിജ്ഞാനീയോ നാമൈകചത്വാരിംശോऽധ്യായഃ||൪൧||
अतोऽन्यथा तु त्वरया प्रदीप्तागारवद्भिषक्| रक्षन् कण्ठगतान् प्राणान् विषमाशु शमं नयेत्||५१|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता- वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे सर्पविष- विज्ञानीयो नामैकचत्वारिंशोऽध्यायः||४१||
🔊 Audio coming soon