41. sarpaviṣavijñānīyaḥ

Adhikarana atha sarpaviShavij~jAnIyo nAma ekacatvAriMsho~adhyAyaH, pratij~jA (1) · Śloka 1

અથાતઃ સર્પવિષવિજ્ઞાનીયં નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||

Adhikarana divyasarpebhyaH namaskAraH (2) · Śloka 2

દિવ્યભૌમવિભાગેન દ્વિવિધાઃ પન્નગાઃ સ્મૃતાઃ| વાસુકિસ્તક્ષકોઽનન્તઃ સગરઃ સાગરાલયઃ| તથા નન્દોપનન્દાદ્યાઃ સમિદ્ધાગ્નિનસમપ્રભાઃ| દિવ્યા ગર્જન્તિ વર્ષન્તિ દ્યોતન્તે દ્યોતયન્તિ તે| ધારયન્તિ જગત્કૃત્સ્નં કુર્યુઃ ક્રુદ્ધાશ્ચ ભસ્મસાત્| દૃઙ્નિશ્વાસૈર્નમસ્તેભ્યો ન તેષ્વસ્તિ ચિકિત્સિતમ્||૨||

Adhikarana bhaumasarpabhedAH (3) · Śloka 3

દર્વીકરા મણ્ડલિનો રાજીમન્તશ્ચ પન્નગાઃ| ત્રિધા સમાસતો ભૌમા ભિદ્યન્તે તે ત્વનેકધા| વ્યાસતો યોનિભેદેન નોચ્યન્તેઽનુપયોગતઃ||૩||

Adhikarana darvIkarAdInAM viShapraBAvaH (4) · Śloka 4

વિશેષાદ્રૂક્ષકટુકમમ્લોષ્ણં સ્વાદુ શીતલમ્| વિષં દર્વીકરાદીનાં ક્રમાદ્વાતાદિકોપનમ્||૪||

Adhikarana darvIkarAdInAM viShavRuddhikAlaH (5) · Śloka 5

તારુણ્યમધ્યવૃદ્ધત્વે વૃષ્ટિશીતાતપેષુ ચ| વિષોલ્બણા ભવન્ત્યેતે વ્યન્તરા ઋતુસન્ધિષુ||૫||

Adhikarana darvIkarAdInAM lakShaNAni (6) · Śloka 6

રથાઙ્ગલાઙ્ગલચ્છત્રસ્વસ્તિકાઙ્કુશધારિણઃ| ફણિનઃ શીઘ્રગતયઃ સર્પા દર્વીકરાઃ સ્મૃતાઃ||૬||

Adhikarana maNDalilakShaNAni (7) · Śloka 7

જ્ઞેયા મણ્ડલિનોઽભોગા મણ્ડલૈર્વિવિધૈશ્ચિતાઃ| પ્રાંશવો મન્દગમનાઃ..........................||૭||

Adhikarana rAjImantalakShaNAni (8) · Śloka 8

...........................રાજીમન્તસ્તુ રાજિભિઃ| સ્નિગ્ધા વિચિત્રવર્ણાભિસ્તિર્યગૂર્ધ્વં ચ ચિત્રિતાઃ||૮||

Adhikarana gaudheraviShalakShaNam (9) · Śloka 9

ગોધાસુતસ્તુ ગૌધેરો વિષે દર્વીકરૈઃ સમઃ| ચતુષ્પાત્....................................||૯||

Adhikarana vyantaraviShalakShaNam (10) · Śloka 10

એતેષામેવ દર્વીકરાદીનાં સઙ્કરાત્ સ્ત્રીપુંસમિશ્રીભાવાત્ વ્યન્તરાન્ વિદ્યાત્| તે હિ વ્યન્તરા યથાસઙ્કરં વ્યામિશ્રલક્ષણઃ સન્નિપાતપ્રકોપનાશ્ચ||૧૦||

Adhikarana nirviShAH sarpAH (11) · Śloka 11

દિવ્યકોઽજગરઃ સર્પઃ પતાકો વૃક્ષશાયિકઃ| શકલીપુષ્પકઃ ક્ષીરી લાસિની સારસાહિકઃ| વર્ષાહિકો જ્યોતિરથઃ શુકવક્ત્રો બલાહકઃ| ગજભક્ષઃ પ્લવોદ્વાહી નિર્વિષાઃ ષોડશાહયઃ||૧૧||

Adhikarana sarpajanmakramaH (12) · Śloka 12

પ્રાયેણર્તુમતી માસં જ્યેષ્ઠં તિષ્ઠતિ પન્નગી| આષાઢે સર્પસંયોગાદણ્ડાનાં માસિ કાર્તિકે| દ્વે શતે વિંશતી દ્વે ચ સા સૂતે...............||૧૨||

Adhikarana strIpuMnapuMsakajanmavibhAgaH (13) · Śloka 13

..................................તત્ર જાયતે| કર્કેતનસવર્ણેઽણ્ડે સમુદ્ભિન્ને ભુજઙ્ગમ્| દીર્ઘલોહિતરાજીભિશ્ચિત્રે યોષિન્નપુંસકમ્| શિરીષપુષ્પસદૃશે .....................||૧૩||

Adhikarana daMShTrAviShavikalpanAdi (14) · Śloka 14

......................................દંષ્ટ્રાઃ સર્પસ્ય સપ્તમે| ચતસ્રઃ સમ્ભવન્ત્યહ્નિ વિષં તાસુ ચતુર્દશે| વામાધરાઽસિતા પીતા તદૂર્ધ્વા દક્ષિણા ત્વધઃ| રક્તા શ્યાવોત્તરૈકદ્વિત્રિચતુર્વિષબિન્દુકાઃ| તા ક્રમાન્મુદ્ગમાત્રોઽત્ર વિન્દુરેષ હિ ભોગિનામ્| વિષે વિકલ્પન્યેષાં વિદ્યાદ્દંષ્ટ્રાસ્તથાઽપરાઃ| ચત્વારિંશદ્ભુજઙ્ગસ્ય નિર્વિષાશ્ચતુરુત્તરાઃ||૧૪||

Adhikarana sarpANAmAyuH (15) · Śloka 15

આયુર્વર્ષશતં વિંશં પઞ્ચવર્ષશતાયુષઃ| ગોનસા ઘર્મતપ્તાનાં ગવાં નાસાસમુદ્ભવાઃ||૧૫||

Adhikarana strIpuMnapuMsakalakShaNAni (16) · Śloka 16

તત્રોર્ધ્વદૃઙ્મહાકાયનેત્રજિહ્વાશિરઃસ્વરઃ| વ્યક્તભોગઃ પુમાન્ ધીરઃ સ્ત્રી સ્યાત્તસ્માદ્વિપર્યયે| આયતા ચપલા ક્લીબઃ સુકુમારો જડાકૃતિઃ| મન્દવેગસ્વનક્રોધઃ સિતાભસ્તિર્યશીર્ષકઃ||૧૬||

Adhikarana balakAlavibhAgaH (17) · Śloka 17

દિનત્રિયામાસન્ધ્યાસુ પ્રબલાસ્તે યથાક્રમમ્| તદૈવ ચાપરાધ્યન્તિ સર્વદૈવ તુ પન્નગી||૧૭||

Adhikarana brAhmaNasarpalakShaNAni (18) · Śloka 18

બ્રાહ્મણાઃ ક્રોધના નીલકપિલાઃ શ્વેતલોહિતાઃ| રક્તાસ્યાઃ પિઙ્ગનયના મેધ્યદેશવિચારિણઃ| ભોગે યજ્ઞોપવીતાદિદ્વિજચિહ્નોપચિહ્નિતાઃ| બિલ્વપુષ્પહિમોશીરપદ્મગુગ્ગુલુગન્ધયઃ||૧૮||

Adhikarana kShatriyasarpalakShaNAni (19) · Śloka 19

ક્ષત્રિયા માનિનો ધીરા રક્તાક્ષા ભૃશકોપનાઃ| પક્વજામ્બવખર્જૂરદ્રાક્ષાભિન્નાઞ્જનપ્રભાઃ| ભોગેઽર્દ્ધચન્દ્રશ્રીવત્સશઙ્ખચક્રહલાઙ્કિતાઃ| જાતીચમ્પકપુન્નાગપત્રજોઙ્ગકગન્ધયઃ||૧૯||

Adhikarana vaishyasarpalakShaNAni (20) · Śloka 20

વૈશ્યાઃ પારાવતાભાસા વજ્રગોમેદકપ્રભાઃ| બિન્દુમણ્ડલચિત્રાઙ્ગા ધૂમ્રપાટલલોહિતાઃ| બસ્તકુષ્ઠાવિકક્ષીરસર્પિષાં ગન્ધતઃ સમાઃ||૨૦||

Adhikarana shUdrasarpalakShaNAni (21) · Śloka 21

શૂદ્રાઃ સવર્ણા ગોધૂમમહિષદ્વિપકર્દમૈઃ| બિન્દુરેખાચિતા રૂક્ષાઃ સુરાશોણિતગન્ધયઃ||૨૧||

Adhikarana brAhmAdInAM sa~jcaraNakAlaH (22) · Śloka 22

પૂર્વમધ્યાપરાહ્ણેષુ ચરન્તિ બ્રાહ્મણાદયઃ| અસ્તઙ્ગતે રવૌ શૂદ્રાઃ....................||૨૨||

Adhikarana brAhmaNAdInAM dashanaprakArAH (23) · Śloka 23

..............................દશન્તિ બ્રાહ્મણાઃ પુરઃ| સંસ્થિતા દક્ષિણે પાર્શ્વે ક્ષત્રિયા વામતો વિશઃ| શૂદ્રાસ્તુ પૃષ્ઠતો...............................||૨૩||

Adhikarana brAhmaNAdInAM doShAdikopanaprakAraH (24) · Śloka 24

.....................................વિપ્રાસ્ત્રીનપ્યનિલપૂર્વકાન્| કોપયન્તિ ક્રમાદ્દોષાંસ્ત્રીસ્ત્રયઃ ક્ષત્રિયાદયાઃ||૨૪||

Adhikarana daMshagandhena parIkShA (25) · Śloka 25

દંશગન્ધોઙ્ગગન્ધેન જ્ઞેયસ્તેષાં યથાયથમ્||૨૫||

Adhikarana sarpANAmAhAravibhAgaH (26) · Śloka 26

વાયુમૂષિકમણ્ડૂકસર્વભક્ષાઃ ક્રમેણ તે||૨૬||

Adhikarana sarpANAM daMshakAraNam (27) · Śloka 27

આહારાર્થં ભયાત્પાદસ્પર્શાદતિવિષાત્ક્રુધઃ| પાપવત્તતયા વૈરાદ્દેવર્ષિયમચોદનાત્| દશન્તિ સર્પાસ્તેષૂક્તં વિષાધિક્યં યથોત્તરમ્||૨૭||

Adhikarana pratikArasUtram (28) · Śloka 28

આવિષ્ટાત્ કારણં જ્ઞાત્વા પ્રતિકુર્યાદ્યથાયથમ્||૨૮||

Adhikarana vyantaradashanavaishiShTyam (29) · Śloka 29

વ્યન્તરઃ પાપશીલત્વાન્માર્ગમાવૃત્ય તિષ્ઠતિ||૨૯||

Adhikarana daMshalakShaNam (30) · Śloka 30

યત્ર લાલાપરિક્લેદમાત્રં ગાત્રે પ્રદૃશ્યતે| ન તુ દંષ્ટ્રાકૃતં દંશં તત્તુણ્ડાહતમાદિશેત્| એકં દંષ્ટ્રાપદં દ્વે વા વ્યાલીઢાખ્યમશોણિતમ્| દંષ્ટ્રાપદે સરક્તે દ્વે વ્યાલુપ્તં ત્રીણિ તાનિ તુ| માંસચ્છેદાદવિચ્છિન્નરક્તવાહીનિ દષ્ટકમ્| દંષ્ટ્રાપદાનિ ચત્વારિ તદ્વદ્દષ્ટનિપીડિતમ્||૩૦||

Adhikarana daMshe viShapramANavikalpaH (31) · Śloka 31

નિર્વિષં દ્વયમત્રાદ્યમસાધ્યં પશ્ચિમં વદેત્||૩૧||

Adhikarana raktasambandhavisheShaH (32) · Śloka 32

વિષં નાહેયમપ્રાપ્ય રક્તં દૂષયતે વપુઃ| રક્તમણ્વપિ તુ પ્રાપ્તં વર્ધતે તૈલબિન્દુવત્||૩૨||

Adhikarana sarpA~ggAbhihatam (33) · Śloka 33

ભીરોઃ સર્પાઙ્ગસંસ્પર્શાદ્ભયેન કુપિતોઽનિલઃ| કદાચિત્ કુરુતે શોફં સર્પાઙ્ગાભિહતં તુ તત્||૩૩||

Adhikarana sha~gkAviSham (34) · Śloka 34

દુર્ગાન્ધકારે વિદ્ધસ્ય કેનચિદ્દષ્ટશઙ્કયા| વિષોદ્વેગો જ્વરશ્છર્દિમૂર્ચ્છા દાહોઽપિ વા ભવેત્| ગ્લાનિર્મોહોઽતિસારો વા તચ્છઙ્કાવિષમુચ્યતે||૩૪||

Adhikarana saviShanirviShadaMshalakShaNam (35) · Śloka 35

દંશસ્તુ સવિષઃ સર્વઃ સશોફો વેદનાન્વિતઃ| તુદ્યતે ગ્રથિતઃ કિઞ્ચિત્કણ્ડૂમાન્ દહ્યતે ભૃશમ્| નિર્વિષો વિપરીતોઽસ્માત્ ............................||૩૫||

Adhikarana darvIkaradaMshalakShaNam (36) · Śloka 36

..............................તત્ર દંશઃ ફણાવતામ્| કૂર્મપૃષ્ઠોન્નતો રૂક્ષઃ સૂક્ષ્મદંષ્ટ્રાપદાન્વિતઃ| વિકારાઃ શ્યાવતાવક્ત્રનખમૂત્રાક્ષિવિટ્ત્વચામ્| શીતજ્વરઃ સન્ધિરુજા નિદ્રાનાશો વિજૃમ્ભિકા| મન્યાસ્તમ્ભઃ સિરાધ્માનં પૃષ્ઠકટ્યસ્થિવાગ્ગ્રહાઃ| શિરોગુરુત્વમરુચિઃ કાસશ્વાસૌ હનુગ્રહઃ| શૂલમૃદ્વેષ્ટનં કોષ્ઠે શોષરોધૌ મલાશ્રયૌ| સન્દિગ્ધવાક્ત્વં નૈશ્ચેષ્ટ્યં મૃતસ્યેવ વિસંજ્ઞતા| ફેનલાલોદ્ગમૌ હિધ્મા કણ્ઠે ઘુરઘુરાયણમ્| શુષ્કોદ્ગારો મુહુશ્ચૈતે વાતજાશ્ચાપરે ગદાઃ||૩૬||

Adhikarana maNDalidaMshalakShaNam (37) · Śloka 37

દંશો મણ્ડલિનાં સોષ્મા સશોષઃ પીતલોહતઃ| પૃથુર્વિસર્પદાહોષાક્લેદકોથૈર્વિશીર્યતે| વિકારા વક્ત્રદન્તાદિપીતતા તૃટ્ શ્રમો ભ્રમઃ| દાહો મૂર્ચ્છા જ્વરસ્તિક્તવક્ત્રત્વં પીતદર્શનમ્| રક્તાગમનમૂર્ધ્વાક્ષઃ શીતેચ્છા ધૂમકો મદઃ| આશુ સર્વાઙ્ગવિસૃતિર્ગદાસ્ત્વેતે ચ પિત્તજાઃ||૩૭||

Adhikarana rAjImatAM daMshalakShaNam (38) · Śloka 38

દંશો રાજીમતાં સ્નિગ્ધઃ સ્થિપિચ્છિલશોફકૃત્| સાન્દ્રાસ્રઃ શિશિરઃ પાણ્ડુસ્તદ્વિકારાઃ શિરોવ્યથા| અરુચિશ્છર્દિરાલસ્યં હૃલ્લાસો મધુરાસ્યતા| કણ્ઠે ઘુરઘુરઃ પાકો કણ્ડૂરક્ષ્ણોર્હિમો જ્વરઃ| મૃચ્છ્રાદુચ્છ્વસનં નિદ્રા કાસઃ શ્વેતનખાદિતા| સ્તમ્ભો ગુરુત્વં ચાઙ્ગાનાં નાસિકાક્ષિમુખસ્રુતિઃ| રોમહર્ષસ્તમશ્વાસો રોગાશ્ચાઽન્યે કફોદ્ભવાઃ||૩૮||

Adhikarana vyantaradaMshalakShaNam (39) · Śloka 39

વ્યન્તરે મિશ્રલિઙ્ગત્વં.......................||૩૯||

Adhikarana strIpuMsadaMshalakShaNam (40) · Śloka 40

................................દષ્ટઃ પુંસોર્ધ્વમીક્ષતે| પ્રક્ષિપેદ્દક્ષિણં પાદં પુર્વકાયસમુદ્યતઃ| ધીરોઽલ્પવેગઃ શર્વર્યાં વિપરીતસ્તુ યોષિતા| હીનસ્વરોઽતિસારાર્ત્તઃ કમ્પતે ત્રસ્યતે જ્વરી||૪૦||

Adhikarana napuMsakavRuddhAdidaMshalakShaNam (41) · Śloka 41

નપુંસકેન તિર્યગ્દૃગધીરઃ પ્રિયમૈથુનઃ| બહુવાદી ચ વૃદ્ધેન ચિરાન્મન્દાશ્ચ વેદનાઃ| બાલેન શીઘ્રં તીક્ષ્ણાશ્ચ કુમારેણાક્ષ્ણિ દક્ષિણે| રોગી કુમાર્યા વામે તુ ગર્ભિણ્યા કૃષ્ણજિહ્વદૃક્| જૃમ્ભા ક્રોધોપજિહ્વાર્ત્તઃ સ શૂનોષ્ઠઃ સિતાનનઃ| ગુરૂદરઃ શિરોરોગી સૂતા દષ્ટસ્તુ મેહતિ| શોણિતં કૃચ્છ્રશૂલાર્ત્તઃ સૂચીભિરિવ ભિદ્યતે||૪૧||

Adhikarana vegAnAmAshrayAH (42) · Śloka 42

વેગાનાં રક્તમાંસાદ્યાઃ સપ્તોક્તાઃ પૂર્વમાશ્રયાઃ||૪૨||

Adhikarana darvIkaraviShavegalakShaNAni (43) · Śloka 43

દર્વીકૃતાથ દષ્ટસ્ય દુષ્ટં શ્યાવી ભવત્યસૃક્| શ્યાવતા તેન વક્ત્રાદૌ સર્પન્તીવ ચ કીટકાઃ| દ્વિતીયે ગ્રન્થયો વેગે તૃતીયે મૂર્દ્ધગૌરવમ્| દૃગ્રોધો દંશવિક્લેદશ્ચતુર્થે ષ્ઠીવનં વમિઃ| સન્ધિવિશ્લેષણં તન્દ્રા પઞ્ચમે પર્વભેદનમ્| દાહો હિધ્મા ચ ષષ્ઠે તુ હૃત્પીડા ગાત્રગૌરવમ્| મૂર્ચ્છાઽવિપાકોઽતીસારઃ પ્રાપ્ય શુક્રન્તુ સપ્તમે| સ્કન્ધપૃષ્ઠકટીભઙ્ગઃ સર્વચેષ્ટાનિવર્ત્તનમ્||૪૩||

Adhikarana maNDaliviShavegalakShaNAni (44) · Śloka 44

અથ મણ્ડલિદષ્ટસ્ય દુષ્ટં પીતીભવત્યસૃક્| તેન પીતાઙ્ગતા દાહો દ્વિતીયે શ્વયથૂદ્ભવઃ| તૃતીયે દંશવિક્લેદઃ સ્વેદસ્તૃષ્ણા ચ જાયતે| ચતુર્થે જ્વર્યતે દાહઃ પઞ્ચમે સર્વગાત્રગઃ||૪૪||

Adhikarana rAjilaviShavegalakShaNAni (45) · Śloka 45

દષ્ટસ્ય રાજિલૈર્દુષ્ટં પાણ્ડુતાં યાતિ શોણિતમ્| પાણ્ડુતા તેન ગાત્રાણાં દ્વિતીયે ગુરુતાતિ ચ| તૃતીયે દંશવિક્લેદનાસિકાક્ષિમુખસ્રવાઃ| ચતુર્થે ગરિમા મૂર્ધ્નો મન્યાસ્તમ્ભશ્ચ પઞ્ચમે| વાક્સઙ્ગો જ્વરઃ શીતઃ શેષયોઃ પૂર્વવદ્વદેત્||૪૫||

Adhikarana cikitsAmaryAdA (46) · Śloka 46

કુર્યાત્ પઞ્ચસુ વેગેષુ ચિકિત્સાં ન તતઃ પરમ્||૪૬||

Adhikarana alpaviShAH sarpAH (47) · Śloka 47

જલાપ્લુતા રતિક્ષીણા ભીતા નકુલનિર્જિતાઃ| શીતવાતાતપવ્યાધિક્ષુત્તૃષ્ણા શ્રમપીડિતાઃ| તૂર્ણં દેશાન્તરાયાતા વિમુક્તવિષકઞ્ચુકાઃ| કુશૌષધીકણ્ટકવદ્યે ચરન્તિ ચ કાનનમ્| દેશં ચ વિદ્યાધ્યુષિતં સર્પાસ્તેઽલ્પવિષા મતાઃ||૪૭||

Adhikarana AshIviShopamAH sarpAH (48) · Śloka 48

શ્મશાનચૈત્યવલ્મીકયજ્ઞાશ્રમસુરાલયે| ચતુષ્પથે જલસ્થાને જીર્ણોદ્યાનેષુ કોટરે| ક્ષીરિદ્રુમે નિમ્બતરૌ નિર્જ્ઝરે ગિરિગહ્વરે| ચક્રવજ્રગદાકુન્તત્રિશૂલાઙ્કજટાધરાઃ| રક્તાસ્યનયના યે ચ તે સ્યુરાશીવિષોપમાઃ| ન તેષાં કાલનિયમો ન ચ વેગેષ્વનુક્રમઃ| મન્ત્રતન્ત્રબલાન્નાપિ પ્રસહ્ય વિનિવર્ત્તનમ્| ઉપહારનમસ્કારજપશાન્તિપરાયણઃ| કશ્ચિજ્જીવતિ તૈર્દષ્ટો વિરૂપો વિકલોઽપિ વા||૪૮||

Adhikarana sthalakAlAnusAramasAdhyatA (49) · Śloka 49

શમશાનચિતિચૈત્યાદૌ પઞ્ચમી પક્ષસન્ધિષુ| અષ્ટમીનવમીસન્ધ્યામધ્યરાત્રિદિનેષુ ચ| યામ્યાગ્નેયમઘાશ્લેષાવિશાખાપુર્વનૈરૃતે| નૈઋતાખ્યે મુહુર્ત્તે ચ દષ્ટં મર્મસુ ચ ત્યજેત્||૪૯||

Adhikarana asAdhyalakShaNAni (50) · Śloka 50

દષ્ટમાત્રે સિતાસ્યાક્ષઃ શીર્યમાણશિરોરુહઃ| સ્તબ્ધજિહ્વો મુહુર્મૂર્ચ્છન્ શીતોચ્છ્વાસો ન જીવતિ| હિધ્મા શ્વાસો વમિઃ કાસો દષ્ટમાત્રસ્ય દેહિનઃ| જાયતે યુગપદ્યસ્ય સ હૃચ્છૂલી ન જીવતિ| વેપથુર્વેદનાસ્તીવ્રા ગ્રીવાભઙ્ગોઽક્ષિરક્તતા| મૂર્ચ્છા ગલગ્રહશ્છર્દિઃ પ્રેતરાજસ્ય કિઙ્કરાઃ| જામ્બવપ્રતિમો દંશઃ કૂર્મપૃષ્ઠ્વદુન્નતઃ| રક્તં ખેભ્યઃ સમસ્તેભ્યો વર્ત્તતે ન તુ દંશતઃ| રોમ્ણાં ન શીતલૈર્હર્ષઃ શ્વયથુર્લોહિતાસિતઃ હૃષ્ટમેહનતા વક્રવક્ત્રત્વં યસ્ય તં ત્યજેત્| ફેનં વમતિ નિસ્સંજ્ઞઃ શ્યાવપાદકરાનનઃ| નાસાવસાદો ભઙ્ગોઽઙ્ગે વિડ્ભેદઃ શ્લથસન્ધિતા| વિષપીતસ્ય દષ્ટસ્ય દિગ્ધેનાભિહતસ્ય ચ| ભવન્ત્યેતનિ રૂપાણિ સમ્પ્રાપ્તે જીવિતક્ષયે| ન નસ્યૈશ્ચેતના તીક્ષ્ણૈર્ન ક્ષતાત્ ક્ષતજાગમઃ| દણ્ડાહતસ્ય નો રાજિઃ પ્રયાતસ્ય યમાન્તિકમ્||૫૦||

Adhikarana viShacikitsAyAH Atyayikatvam (51-41) · Śloka 41

અતોઽન્યથા તુ ત્વરયા પ્રદીપ્તાગારવદ્ભિષક્| રક્ષન્ કણ્ઠગતાન્ પ્રાણાન્ વિષમાશુ શમં નયેત્||૫૧|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતા- વષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રે સર્પવિષ- વિજ્ઞાનીયો નામૈકચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ||૪૧||