Adhikarana atha sarpaviShavij~jAnIyo nAma ekacatvAriMsho~adhyAyaH, pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤਃ ਸਰ੍ਪਵਿਸਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातः सर्पविषविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana divyasarpebhyaH namaskAraH (2) · Śloka 2
ਦਿਵ੍ਯਭੌਮਵਿਭਾਗੇਨ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਃ ਪਨ੍ਨਗਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ| ਵਾਸੁਕਿਸ੍ਤਕ੍ਸਕੋਨਨ੍ਤਃ ਸਗਰਃ ਸਾਗਰਾਲਯਃ| ਤਥਾ ਨਨ੍ਦੋਪਨਨ੍ਦਾਦ੍ਯਾਃ ਸਮਿਦ੍ਧਾਗ੍ਨਿਨਸਮਪ੍ਰਭਾਃ| ਦਿਵ੍ਯਾ ਗਰ੍ਜਨ੍ਤਿ ਵਰ੍ਸਨ੍ਤਿ ਦ੍ਯੋਤਨ੍ਤੇ ਦ੍ਯੋਤਯਨ੍ਤਿ ਤੇ| ਧਾਰਯਨ੍ਤਿ ਜਗਤ੍ਕਤ੍ਸ੍ਨਂ ਕੁਰ੍ਯੁਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਭਸ੍ਮਸਾਤ੍| ਦਙ੍ਨਿਸ਼੍ਵਾਸੈਰ੍ਨਮਸ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਨ ਤੇਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍||੨||
दिव्यभौमविभागेन द्विविधाः पन्नगाः स्मृताः| वासुकिस्तक्षकोऽनन्तः सगरः सागरालयः| तथा नन्दोपनन्दाद्याः समिद्धाग्निनसमप्रभाः| दिव्या गर्जन्ति वर्षन्ति द्योतन्ते द्योतयन्ति ते| धारयन्ति जगत्कृत्स्नं कुर्युः क्रुद्धाश्च भस्मसात्| दृङ्निश्वासैर्नमस्तेभ्यो न तेष्वस्ति चिकित्सितम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhaumasarpabhedAH (3) · Śloka 3
ਦਰ੍ਵੀਕਰਾ ਮਣ੍ਡਲਿਨੋ ਰਾਜੀਮਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਪਨ੍ਨਗਾਃ| ਤ੍ਰਿਧਾ ਸਮਾਸਤੋ ਭੌਮਾ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇ ਤ੍ਵਨੇਕਧਾ| ਵ੍ਯਾਸਤੋ ਯੋਨਿਭੇਦੇਨ ਨੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇਨੁਪਯੋਗਤਃ||੩||
दर्वीकरा मण्डलिनो राजीमन्तश्च पन्नगाः| त्रिधा समासतो भौमा भिद्यन्ते ते त्वनेकधा| व्यासतो योनिभेदेन नोच्यन्तेऽनुपयोगतः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana darvIkarAdInAM viShapraBAvaH (4) · Śloka 4
ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਰੂਕ੍ਸਕਟੁਕਮਮ੍ਲੋਸ੍ਣਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਵਿਸਂ ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਵਾਤਾਦਿਕੋਪਨਮ੍||੪||
विशेषाद्रूक्षकटुकमम्लोष्णं स्वादु शीतलम्| विषं दर्वीकरादीनां क्रमाद्वातादिकोपनम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana darvIkarAdInAM viShavRuddhikAlaH (5) · Śloka 5
ਤਾਰੁਣ੍ਯਮਧ੍ਯਵਦ੍ਧਤ੍ਵੇ ਵਸ੍ਟਿਸ਼ੀਤਾਤਪੇਸੁ ਚ| ਵਿਸੋਲ੍ਬਣਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਾ ਤੁਸਨ੍ਧਿਸੁ||੫||
तारुण्यमध्यवृद्धत्वे वृष्टिशीतातपेषु च| विषोल्बणा भवन्त्येते व्यन्तरा ऋतुसन्धिषु||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana darvIkarAdInAM lakShaNAni (6) · Śloka 6
ਰਥਾਙ੍ਗਲਾਙ੍ਗਲਚ੍ਛਤ੍ਰਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਾਙ੍ਕੁਸ਼ਧਾਰਿਣਃ| ਫਣਿਨਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਗਤਯਃ ਸਰ੍ਪਾ ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ||੬||
रथाङ्गलाङ्गलच्छत्रस्वस्तिकाङ्कुशधारिणः| फणिनः शीघ्रगतयः सर्पा दर्वीकराः स्मृताः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maNDalilakShaNAni (7) · Śloka 7
ਜ੍ਞੇਯਾ ਮਣ੍ਡਲਿਨੋਭੋਗਾ ਮਣ੍ਡਲੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਸ਼੍ਚਿਤਾਃ| ਪ੍ਰਾਂਸ਼ਵੋ ਮਨ੍ਦਗਮਨਾਃ..........................||੭||
ज्ञेया मण्डलिनोऽभोगा मण्डलैर्विविधैश्चिताः| प्रांशवो मन्दगमनाः..........................||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjImantalakShaNAni (8) · Śloka 8
...........................ਰਾਜੀਮਨ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰਾਜਿਭਿਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵਰ੍ਣਾਭਿਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਚਿਤ੍ਰਿਤਾਃ||੮||
...........................राजीमन्तस्तु राजिभिः| स्निग्धा विचित्रवर्णाभिस्तिर्यगूर्ध्वं च चित्रिताः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gaudheraviShalakShaNam (9) · Śloka 9
ਗੋਧਾਸੁਤਸ੍ਤੁ ਗੌਧੇਰੋ ਵਿਸੇ ਦਰ੍ਵੀਕਰੈਃ ਸਮਃ| ਚਤੁਸ੍ਪਾਤ੍....................................||੯||
गोधासुतस्तु गौधेरो विषे दर्वीकरैः समः| चतुष्पात्....................................||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyantaraviShalakShaNam (10) · Śloka 10
ਏਤੇਸਾਮੇਵ ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਦੀਨਾਂ ਸਙ੍ਕਰਾਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਮਿਸ਼੍ਰੀਭਾਵਾਤ੍ ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਤੇ ਹਿ ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਾ ਯਥਾਸਙ੍ਕਰਂ ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਲਕ੍ਸਣਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਪ੍ਰਕੋਪਨਾਸ਼੍ਚ||੧੦||
एतेषामेव दर्वीकरादीनां सङ्करात् स्त्रीपुंसमिश्रीभावात् व्यन्तरान् विद्यात्| ते हि व्यन्तरा यथासङ्करं व्यामिश्रलक्षणः सन्निपातप्रकोपनाश्च||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirviShAH sarpAH (11) · Śloka 11
ਦਿਵ੍ਯਕੋਜਗਰਃ ਸਰ੍ਪਃ ਪਤਾਕੋ ਵਕ੍ਸਸ਼ਾਯਿਕਃ| ਸ਼ਕਲੀਪੁਸ੍ਪਕਃ ਕ੍ਸੀਰੀ ਲਾਸਿਨੀ ਸਾਰਸਾਹਿਕਃ| ਵਰ੍ਸਾਹਿਕੋ ਜ੍ਯੋਤਿਰਥਃ ਸ਼ੁਕਵਕ੍ਤ੍ਰੋ ਬਲਾਹਕਃ| ਗਜਭਕ੍ਸਃ ਪ੍ਲਵੋਦ੍ਵਾਹੀ ਨਿਰ੍ਵਿਸਾਃ ਸੋਡਸ਼ਾਹਯਃ||੧੧||
दिव्यकोऽजगरः सर्पः पताको वृक्षशायिकः| शकलीपुष्पकः क्षीरी लासिनी सारसाहिकः| वर्षाहिको ज्योतिरथः शुकवक्त्रो बलाहकः| गजभक्षः प्लवोद्वाही निर्विषाः षोडशाहयः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarpajanmakramaH (12) · Śloka 12
ਪ੍ਰਾਯੇਣਰ੍ਤੁਮਤੀ ਮਾਸਂ ਜ੍ਯੇਸ੍ਠਂ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਪਨ੍ਨਗੀ| ਆਸਾਢੇ ਸਰ੍ਪਸਂਯੋਗਾਦਣ੍ਡਾਨਾਂ ਮਾਸਿ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ| ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਤੇ ਵਿਂਸ਼ਤੀ ਦ੍ਵੇ ਚ ਸਾ ਸੂਤੇ...............||੧੨||
प्रायेणर्तुमती मासं ज्येष्ठं तिष्ठति पन्नगी| आषाढे सर्पसंयोगादण्डानां मासि कार्तिके| द्वे शते विंशती द्वे च सा सूते...............||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strIpuMnapuMsakajanmavibhAgaH (13) · Śloka 13
..................................ਤਤ੍ਰ ਜਾਯਤੇ| ਕਰ੍ਕੇਤਨਸਵਰ੍ਣੇਣ੍ਡੇ ਸਮੁਦ੍ਭਿਨ੍ਨੇ ਭੁਜਙ੍ਗਮ੍| ਦੀਰ੍ਘਲੋਹਿਤਰਾਜੀਭਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰੇ ਯੋਸਿਨ੍ਨਪੁਂਸਕਮ੍| ਸ਼ਿਰੀਸਪੁਸ੍ਪਸਦਸ਼ੇ .....................||੧੩||
..................................तत्र जायते| कर्केतनसवर्णेऽण्डे समुद्भिन्ने भुजङ्गम्| दीर्घलोहितराजीभिश्चित्रे योषिन्नपुंसकम्| शिरीषपुष्पसदृशे .....................||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daMShTrAviShavikalpanAdi (14) · Śloka 14
......................................ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਃ ਸਰ੍ਪਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਮੇ| ਚਤਸ੍ਰਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਹ੍ਨਿ ਵਿਸਂ ਤਾਸੁ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੇ| ਵਾਮਾਧਰਾਸਿਤਾ ਪੀਤਾ ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਾ ਦਕ੍ਸਿਣਾ ਤ੍ਵਧਃ| ਰਕ੍ਤਾ ਸ਼੍ਯਾਵੋਤ੍ਤਰੈਕਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਚਤੁਰ੍ਵਿਸਬਿਨ੍ਦੁਕਾਃ| ਤਾ ਕ੍ਰਮਾਨ੍ਮੁਦ੍ਗਮਾਤ੍ਰੋਤ੍ਰ ਵਿਨ੍ਦੁਰੇਸ ਹਿ ਭੋਗਿਨਾਮ੍| ਵਿਸੇ ਵਿਕਲ੍ਪਨ੍ਯੇਸਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਸ੍ਤਥਾਪਰਾਃ| ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦ੍ਭੁਜਙ੍ਗਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵਿਸਾਸ਼੍ਚਤੁਰੁਤ੍ਤਰਾਃ||੧੪||
......................................दंष्ट्राः सर्पस्य सप्तमे| चतस्रः सम्भवन्त्यह्नि विषं तासु चतुर्दशे| वामाधराऽसिता पीता तदूर्ध्वा दक्षिणा त्वधः| रक्ता श्यावोत्तरैकद्वित्रिचतुर्विषबिन्दुकाः| ता क्रमान्मुद्गमात्रोऽत्र विन्दुरेष हि भोगिनाम्| विषे विकल्पन्येषां विद्याद्दंष्ट्रास्तथाऽपराः| चत्वारिंशद्भुजङ्गस्य निर्विषाश्चतुरुत्तराः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarpANAmAyuH (15) · Śloka 15
ਆਯੁਰ੍ਵਰ੍ਸਸ਼ਤਂ ਵਿਂਸ਼ਂ ਪਞ੍ਚਵਰ੍ਸਸ਼ਤਾਯੁਸਃ| ਗੋਨਸਾ ਘਰ੍ਮਤਪ੍ਤਾਨਾਂ ਗਵਾਂ ਨਾਸਾਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ||੧੫||
आयुर्वर्षशतं विंशं पञ्चवर्षशतायुषः| गोनसा घर्मतप्तानां गवां नासासमुद्भवाः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strIpuMnapuMsakalakShaNAni (16) · Śloka 16
ਤਤ੍ਰੋਰ੍ਧ੍ਵਦਙ੍ਮਹਾਕਾਯਨੇਤ੍ਰਜਿਹ੍ਵਾਸ਼ਿਰਃਸ੍ਵਰਃ| ਵ੍ਯਕ੍ਤਭੋਗਃ ਪੁਮਾਨ੍ ਧੀਰਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ| ਆਯਤਾ ਚਪਲਾ ਕ੍ਲੀਬਃ ਸੁਕੁਮਾਰੋ ਜਡਾਕਤਿਃ| ਮਨ੍ਦਵੇਗਸ੍ਵਨਕ੍ਰੋਧਃ ਸਿਤਾਭਸ੍ਤਿਰ੍ਯਸ਼ੀਰ੍ਸਕਃ||੧੬||
तत्रोर्ध्वदृङ्महाकायनेत्रजिह्वाशिरःस्वरः| व्यक्तभोगः पुमान् धीरः स्त्री स्यात्तस्माद्विपर्यये| आयता चपला क्लीबः सुकुमारो जडाकृतिः| मन्दवेगस्वनक्रोधः सिताभस्तिर्यशीर्षकः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balakAlavibhAgaH (17) · Śloka 17
ਦਿਨਤ੍ਰਿਯਾਮਾਸਨ੍ਧ੍ਯਾਸੁ ਪ੍ਰਬਲਾਸ੍ਤੇ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍| ਤਦੈਵ ਚਾਪਰਾਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਤੁ ਪਨ੍ਨਗੀ||੧੭||
दिनत्रियामासन्ध्यासु प्रबलास्ते यथाक्रमम्| तदैव चापराध्यन्ति सर्वदैव तु पन्नगी||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana brAhmaNasarpalakShaNAni (18) · Śloka 18
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਕ੍ਰੋਧਨਾ ਨੀਲਕਪਿਲਾਃ ਸ਼੍ਵੇਤਲੋਹਿਤਾਃ| ਰਕ੍ਤਾਸ੍ਯਾਃ ਪਿਙ੍ਗਨਯਨਾ ਮੇਧ੍ਯਦੇਸ਼ਵਿਚਾਰਿਣਃ| ਭੋਗੇ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤਾਦਿਦ੍ਵਿਜਚਿਹ੍ਨੋਪਚਿਹ੍ਨਿਤਾਃ| ਬਿਲ੍ਵਪੁਸ੍ਪਹਿਮੋਸ਼ੀਰਪਦ੍ਮਗੁਗ੍ਗੁਲੁਗਨ੍ਧਯਃ||੧੮||
ब्राह्मणाः क्रोधना नीलकपिलाः श्वेतलोहिताः| रक्तास्याः पिङ्गनयना मेध्यदेशविचारिणः| भोगे यज्ञोपवीतादिद्विजचिह्नोपचिह्निताः| बिल्वपुष्पहिमोशीरपद्मगुग्गुलुगन्धयः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatriyasarpalakShaNAni (19) · Śloka 19
ਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯਾ ਮਾਨਿਨੋ ਧੀਰਾ ਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸਾ ਭਸ਼ਕੋਪਨਾਃ| ਪਕ੍ਵਜਾਮ੍ਬਵਖਰ੍ਜੂਰਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਭਿਨ੍ਨਾਞ੍ਜਨਪ੍ਰਭਾਃ| ਭੋਗੇਰ੍ਦ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਰੀਵਤ੍ਸਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਹਲਾਙ੍ਕਿਤਾਃ| ਜਾਤੀਚਮ੍ਪਕਪੁਨ੍ਨਾਗਪਤ੍ਰਜੋਙ੍ਗਕਗਨ੍ਧਯਃ||੧੯||
क्षत्रिया मानिनो धीरा रक्ताक्षा भृशकोपनाः| पक्वजाम्बवखर्जूरद्राक्षाभिन्नाञ्जनप्रभाः| भोगेऽर्द्धचन्द्रश्रीवत्सशङ्खचक्रहलाङ्किताः| जातीचम्पकपुन्नागपत्रजोङ्गकगन्धयः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaishyasarpalakShaNAni (20) · Śloka 20
ਵੈਸ਼੍ਯਾਃ ਪਾਰਾਵਤਾਭਾਸਾ ਵਜ੍ਰਗੋਮੇਦਕਪ੍ਰਭਾਃ| ਬਿਨ੍ਦੁਮਣ੍ਡਲਚਿਤ੍ਰਾਙ੍ਗਾ ਧੂਮ੍ਰਪਾਟਲਲੋਹਿਤਾਃ| ਬਸ੍ਤਕੁਸ੍ਠਾਵਿਕਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸਾਂ ਗਨ੍ਧਤਃ ਸਮਾਃ||੨੦||
वैश्याः पारावताभासा वज्रगोमेदकप्रभाः| बिन्दुमण्डलचित्राङ्गा धूम्रपाटललोहिताः| बस्तकुष्ठाविकक्षीरसर्पिषां गन्धतः समाः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shUdrasarpalakShaNAni (21) · Śloka 21
ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਃ ਸਵਰ੍ਣਾ ਗੋਧੂਮਮਹਿਸਦ੍ਵਿਪਕਰ੍ਦਮੈਃ| ਬਿਨ੍ਦੁਰੇਖਾਚਿਤਾ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਸੁਰਾਸ਼ੋਣਿਤਗਨ੍ਧਯਃ||੨੧||
शूद्राः सवर्णा गोधूममहिषद्विपकर्दमैः| बिन्दुरेखाचिता रूक्षाः सुराशोणितगन्धयः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana brAhmAdInAM sa~jcaraNakAlaH (22) · Śloka 22
ਪੂਰ੍ਵਮਧ੍ਯਾਪਰਾਹ੍ਣੇਸੁ ਚਰਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦਯਃ| ਅਸ੍ਤਙ੍ਗਤੇ ਰਵੌ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਃ....................||੨੨||
पूर्वमध्यापराह्णेषु चरन्ति ब्राह्मणादयः| अस्तङ्गते रवौ शूद्राः....................||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana brAhmaNAdInAM dashanaprakArAH (23) · Śloka 23
..............................ਦਸ਼ਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਪੁਰਃ| ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਦਕ੍ਸਿਣੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯਾ ਵਾਮਤੋ ਵਿਸ਼ਃ| ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ੍ਤੁ ਪਸ੍ਠਤੋ...............................||੨੩||
..............................दशन्ति ब्राह्मणाः पुरः| संस्थिता दक्षिणे पार्श्वे क्षत्रिया वामतो विशः| शूद्रास्तु पृष्ठतो...............................||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana brAhmaNAdInAM doShAdikopanaprakAraH (24) · Śloka 24
.....................................ਵਿਪ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰੀਨਪ੍ਯਨਿਲਪੂਰ੍ਵਕਾਨ੍| ਕੋਪਯਨ੍ਤਿ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਦੋਸਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯਾਦਯਾਃ||੨੪||
.....................................विप्रास्त्रीनप्यनिलपूर्वकान्| कोपयन्ति क्रमाद्दोषांस्त्रीस्त्रयः क्षत्रियादयाः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daMshagandhena parIkShA (25) · Śloka 25
ਦਂਸ਼ਗਨ੍ਧੋਙ੍ਗਗਨ੍ਧੇਨ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤੇਸਾਂ ਯਥਾਯਥਮ੍||੨੫||
दंशगन्धोङ्गगन्धेन ज्ञेयस्तेषां यथायथम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarpANAmAhAravibhAgaH (26) · Śloka 26
ਵਾਯੁਮੂਸਿਕਮਣ੍ਡੂਕਸਰ੍ਵਭਕ੍ਸਾਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤੇ||੨੬||
वायुमूषिकमण्डूकसर्वभक्षाः क्रमेण ते||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarpANAM daMshakAraNam (27) · Śloka 27
ਆਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਭਯਾਤ੍ਪਾਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦਤਿਵਿਸਾਤ੍ਕ੍ਰੁਧਃ| ਪਾਪਵਤ੍ਤਤਯਾ ਵੈਰਾਦ੍ਦੇਵਰ੍ਸਿਯਮਚੋਦਨਾਤ੍| ਦਸ਼ਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਪਾਸ੍ਤੇਸੂਕ੍ਤਂ ਵਿਸਾਧਿਕ੍ਯਂ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍||੨੭||
आहारार्थं भयात्पादस्पर्शादतिविषात्क्रुधः| पापवत्ततया वैराद्देवर्षियमचोदनात्| दशन्ति सर्पास्तेषूक्तं विषाधिक्यं यथोत्तरम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratikArasUtram (28) · Śloka 28
ਆਵਿਸ੍ਟਾਤ੍ ਕਾਰਣਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਯਥਮ੍||੨੮||
आविष्टात् कारणं ज्ञात्वा प्रतिकुर्याद्यथायथम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyantaradashanavaishiShTyam (29) · Śloka 29
ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਃ ਪਾਪਸ਼ੀਲਤ੍ਵਾਨ੍ਮਾਰ੍ਗਮਾਵਤ੍ਯ ਤਿਸ੍ਠਤਿ||੨੯||
व्यन्तरः पापशीलत्वान्मार्गमावृत्य तिष्ठति||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daMshalakShaNam (30) · Śloka 30
ਯਤ੍ਰ ਲਾਲਾਪਰਿਕ੍ਲੇਦਮਾਤ੍ਰਂ ਗਾਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਨ ਤੁ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਕਤਂ ਦਂਸ਼ਂ ਤਤ੍ਤੁਣ੍ਡਾਹਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਏਕਂ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਪਦਂ ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਵ੍ਯਾਲੀਢਾਖ੍ਯਮਸ਼ੋਣਿਤਮ੍| ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਪਦੇ ਸਰਕ੍ਤੇ ਦ੍ਵੇ ਵ੍ਯਾਲੁਪ੍ਤਂ ਤ੍ਰੀਣਿ ਤਾਨਿ ਤੁ| ਮਾਂਸਚ੍ਛੇਦਾਦਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਰਕ੍ਤਵਾਹੀਨਿ ਦਸ੍ਟਕਮ੍| ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਪਦਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਤਦ੍ਵਦ੍ਦਸ੍ਟਨਿਪੀਡਿਤਮ੍||੩੦||
यत्र लालापरिक्लेदमात्रं गात्रे प्रदृश्यते| न तु दंष्ट्राकृतं दंशं तत्तुण्डाहतमादिशेत्| एकं दंष्ट्रापदं द्वे वा व्यालीढाख्यमशोणितम्| दंष्ट्रापदे सरक्ते द्वे व्यालुप्तं त्रीणि तानि तु| मांसच्छेदादविच्छिन्नरक्तवाहीनि दष्टकम्| दंष्ट्रापदानि चत्वारि तद्वद्दष्टनिपीडितम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daMshe viShapramANavikalpaH (31) · Śloka 31
ਨਿਰ੍ਵਿਸਂ ਦ੍ਵਯਮਤ੍ਰਾਦ੍ਯਮਸਾਧ੍ਯਂ ਪਸ਼੍ਚਿਮਂ ਵਦੇਤ੍||੩੧||
निर्विषं द्वयमत्राद्यमसाध्यं पश्चिमं वदेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktasambandhavisheShaH (32) · Śloka 32
ਵਿਸਂ ਨਾਹੇਯਮਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰਕ੍ਤਂ ਦੂਸਯਤੇ ਵਪੁਃ| ਰਕ੍ਤਮਣ੍ਵਪਿ ਤੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਵਰ੍ਧਤੇ ਤੈਲਬਿਨ੍ਦੁਵਤ੍||੩੨||
विषं नाहेयमप्राप्य रक्तं दूषयते वपुः| रक्तमण्वपि तु प्राप्तं वर्धते तैलबिन्दुवत्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarpA~ggAbhihatam (33) · Śloka 33
ਭੀਰੋਃ ਸਰ੍ਪਾਙ੍ਗਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦ੍ਭਯੇਨ ਕੁਪਿਤੋਨਿਲਃ| ਕਦਾਚਿਤ੍ ਕੁਰੁਤੇ ਸ਼ੋਫਂ ਸਰ੍ਪਾਙ੍ਗਾਭਿਹਤਂ ਤੁ ਤਤ੍||੩੩||
भीरोः सर्पाङ्गसंस्पर्शाद्भयेन कुपितोऽनिलः| कदाचित् कुरुते शोफं सर्पाङ्गाभिहतं तु तत्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sha~gkAviSham (34) · Śloka 34
ਦੁਰ੍ਗਾਨ੍ਧਕਾਰੇ ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਕੇਨਚਿਦ੍ਦਸ੍ਟਸ਼ਙ੍ਕਯਾ| ਵਿਸੋਦ੍ਵੇਗੋ ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਦਾਹੋਪਿ ਵਾ ਭਵੇਤ੍| ਗ੍ਲਾਨਿਰ੍ਮੋਹੋਤਿਸਾਰੋ ਵਾ ਤਚ੍ਛਙ੍ਕਾਵਿਸਮੁਚ੍ਯਤੇ||੩੪||
दुर्गान्धकारे विद्धस्य केनचिद्दष्टशङ्कया| विषोद्वेगो ज्वरश्छर्दिमूर्च्छा दाहोऽपि वा भवेत्| ग्लानिर्मोहोऽतिसारो वा तच्छङ्काविषमुच्यते||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShanirviShadaMshalakShaNam (35) · Śloka 35
ਦਂਸ਼ਸ੍ਤੁ ਸਵਿਸਃ ਸਰ੍ਵਃ ਸਸ਼ੋਫੋ ਵੇਦਨਾਨ੍ਵਿਤਃ| ਤੁਦ੍ਯਤੇ ਗ੍ਰਥਿਤਃ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਣ੍ਡੂਮਾਨ੍ ਦਹ੍ਯਤੇ ਭਸ਼ਮ੍| ਨਿਰ੍ਵਿਸੋ ਵਿਪਰੀਤੋਸ੍ਮਾਤ੍ ............................||੩੫||
दंशस्तु सविषः सर्वः सशोफो वेदनान्वितः| तुद्यते ग्रथितः किञ्चित्कण्डूमान् दह्यते भृशम्| निर्विषो विपरीतोऽस्मात् ............................||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana darvIkaradaMshalakShaNam (36) · Śloka 36
..............................ਤਤ੍ਰ ਦਂਸ਼ਃ ਫਣਾਵਤਾਮ੍| ਕੂਰ੍ਮਪਸ੍ਠੋਨ੍ਨਤੋ ਰੂਕ੍ਸਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਪਦਾਨ੍ਵਿਤਃ| ਵਿਕਾਰਾਃ ਸ਼੍ਯਾਵਤਾਵਕ੍ਤ੍ਰਨਖਮੂਤ੍ਰਾਕ੍ਸਿਵਿਟ੍ਤ੍ਵਚਾਮ੍| ਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰਃ ਸਨ੍ਧਿਰੁਜਾ ਨਿਦ੍ਰਾਨਾਸ਼ੋ ਵਿਜਮ੍ਭਿਕਾ| ਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਸਿਰਾਧ੍ਮਾਨਂ ਪਸ੍ਠਕਟ੍ਯਸ੍ਥਿਵਾਗ੍ਗ੍ਰਹਾਃ| ਸ਼ਿਰੋਗੁਰੁਤ੍ਵਮਰੁਚਿਃ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸੌ ਹਨੁਗ੍ਰਹਃ| ਸ਼ੂਲਮਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਂ ਕੋਸ੍ਠੇ ਸ਼ੋਸਰੋਧੌ ਮਲਾਸ਼੍ਰਯੌ| ਸਨ੍ਦਿਗ੍ਧਵਾਕ੍ਤ੍ਵਂ ਨੈਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟ੍ਯਂ ਮਤਸ੍ਯੇਵ ਵਿਸਂਜ੍ਞਤਾ| ਫੇਨਲਾਲੋਦ੍ਗਮੌ ਹਿਧ੍ਮਾ ਕਣ੍ਠੇ ਘੁਰਘੁਰਾਯਣਮ੍| ਸ਼ੁਸ੍ਕੋਦ੍ਗਾਰੋ ਮੁਹੁਸ਼੍ਚੈਤੇ ਵਾਤਜਾਸ਼੍ਚਾਪਰੇ ਗਦਾਃ||੩੬||
..............................तत्र दंशः फणावताम्| कूर्मपृष्ठोन्नतो रूक्षः सूक्ष्मदंष्ट्रापदान्वितः| विकाराः श्यावतावक्त्रनखमूत्राक्षिविट्त्वचाम्| शीतज्वरः सन्धिरुजा निद्रानाशो विजृम्भिका| मन्यास्तम्भः सिराध्मानं पृष्ठकट्यस्थिवाग्ग्रहाः| शिरोगुरुत्वमरुचिः कासश्वासौ हनुग्रहः| शूलमृद्वेष्टनं कोष्ठे शोषरोधौ मलाश्रयौ| सन्दिग्धवाक्त्वं नैश्चेष्ट्यं मृतस्येव विसंज्ञता| फेनलालोद्गमौ हिध्मा कण्ठे घुरघुरायणम्| शुष्कोद्गारो मुहुश्चैते वातजाश्चापरे गदाः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maNDalidaMshalakShaNam (37) · Śloka 37
ਦਂਸ਼ੋ ਮਣ੍ਡਲਿਨਾਂ ਸੋਸ੍ਮਾ ਸਸ਼ੋਸਃ ਪੀਤਲੋਹਤਃ| ਪਥੁਰ੍ਵਿਸਰ੍ਪਦਾਹੋਸਾਕ੍ਲੇਦਕੋਥੈਰ੍ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ| ਵਿਕਾਰਾ ਵਕ੍ਤ੍ਰਦਨ੍ਤਾਦਿਪੀਤਤਾ ਤਟ੍ ਸ਼੍ਰਮੋ ਭ੍ਰਮਃ| ਦਾਹੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਜ੍ਵਰਸ੍ਤਿਕ੍ਤਵਕ੍ਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਪੀਤਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਰਕ੍ਤਾਗਮਨਮੂਰ੍ਧ੍ਵਾਕ੍ਸਃ ਸ਼ੀਤੇਚ੍ਛਾ ਧੂਮਕੋ ਮਦਃ| ਆਸ਼ੁ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਵਿਸਤਿਰ੍ਗਦਾਸ੍ਤ੍ਵੇਤੇ ਚ ਪਿਤ੍ਤਜਾਃ||੩੭||
दंशो मण्डलिनां सोष्मा सशोषः पीतलोहतः| पृथुर्विसर्पदाहोषाक्लेदकोथैर्विशीर्यते| विकारा वक्त्रदन्तादिपीतता तृट् श्रमो भ्रमः| दाहो मूर्च्छा ज्वरस्तिक्तवक्त्रत्वं पीतदर्शनम्| रक्तागमनमूर्ध्वाक्षः शीतेच्छा धूमको मदः| आशु सर्वाङ्गविसृतिर्गदास्त्वेते च पित्तजाः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjImatAM daMshalakShaNam (38) · Śloka 38
ਦਂਸ਼ੋ ਰਾਜੀਮਤਾਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸ੍ਥਿਪਿਚ੍ਛਿਲਸ਼ੋਫਕਤ੍| ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਰਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਃ ਪਾਣ੍ਡੁਸ੍ਤਦ੍ਵਿਕਾਰਾਃ ਸ਼ਿਰੋਵ੍ਯਥਾ| ਅਰੁਚਿਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਰਾਲਸ੍ਯਂ ਹਲ੍ਲਾਸੋ ਮਧੁਰਾਸ੍ਯਤਾ| ਕਣ੍ਠੇ ਘੁਰਘੁਰਃ ਪਾਕੋ ਕਣ੍ਡੂਰਕ੍ਸ੍ਣੋਰ੍ਹਿਮੋ ਜ੍ਵਰਃ| ਮਚ੍ਛ੍ਰਾਦੁਚ੍ਛ੍ਵਸਨਂ ਨਿਦ੍ਰਾ ਕਾਸਃ ਸ਼੍ਵੇਤਨਖਾਦਿਤਾ| ਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਚਾਙ੍ਗਾਨਾਂ ਨਾਸਿਕਾਕ੍ਸਿਮੁਖਸ੍ਰੁਤਿਃ| ਰੋਮਹਰ੍ਸਸ੍ਤਮਸ਼੍ਵਾਸੋ ਰੋਗਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਕਫੋਦ੍ਭਵਾਃ||੩੮||
दंशो राजीमतां स्निग्धः स्थिपिच्छिलशोफकृत्| सान्द्रास्रः शिशिरः पाण्डुस्तद्विकाराः शिरोव्यथा| अरुचिश्छर्दिरालस्यं हृल्लासो मधुरास्यता| कण्ठे घुरघुरः पाको कण्डूरक्ष्णोर्हिमो ज्वरः| मृच्छ्रादुच्छ्वसनं निद्रा कासः श्वेतनखादिता| स्तम्भो गुरुत्वं चाङ्गानां नासिकाक्षिमुखस्रुतिः| रोमहर्षस्तमश्वासो रोगाश्चाऽन्ये कफोद्भवाः||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyantaradaMshalakShaNam (39) · Śloka 39
ਵ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਮਿਸ਼੍ਰਲਿਙ੍ਗਤ੍ਵਂ.......................||੩੯||
व्यन्तरे मिश्रलिङ्गत्वं.......................||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strIpuMsadaMshalakShaNam (40) · Śloka 40
................................ਦਸ੍ਟਃ ਪੁਂਸੋਰ੍ਧ੍ਵਮੀਕ੍ਸਤੇ| ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪੇਦ੍ਦਕ੍ਸਿਣਂ ਪਾਦਂ ਪੁਰ੍ਵਕਾਯਸਮੁਦ੍ਯਤਃ| ਧੀਰੋਲ੍ਪਵੇਗਃ ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਾਂ ਵਿਪਰੀਤਸ੍ਤੁ ਯੋਸਿਤਾ| ਹੀਨਸ੍ਵਰੋਤਿਸਾਰਾਰ੍ਤ੍ਤਃ ਕਮ੍ਪਤੇ ਤ੍ਰਸ੍ਯਤੇ ਜ੍ਵਰੀ||੪੦||
................................दष्टः पुंसोर्ध्वमीक्षते| प्रक्षिपेद्दक्षिणं पादं पुर्वकायसमुद्यतः| धीरोऽल्पवेगः शर्वर्यां विपरीतस्तु योषिता| हीनस्वरोऽतिसारार्त्तः कम्पते त्रस्यते ज्वरी||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana napuMsakavRuddhAdidaMshalakShaNam (41) · Śloka 41
ਨਪੁਂਸਕੇਨ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਦਗਧੀਰਃ ਪ੍ਰਿਯਮੈਥੁਨਃ| ਬਹੁਵਾਦੀ ਚ ਵਦ੍ਧੇਨ ਚਿਰਾਨ੍ਮਨ੍ਦਾਸ਼੍ਚ ਵੇਦਨਾਃ| ਬਾਲੇਨ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਕੁਮਾਰੇਣਾਕ੍ਸ੍ਣਿ ਦਕ੍ਸਿਣੇ| ਰੋਗੀ ਕੁਮਾਰ੍ਯਾ ਵਾਮੇ ਤੁ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਕਸ੍ਣਜਿਹ੍ਵਦਕ੍| ਜਮ੍ਭਾ ਕ੍ਰੋਧੋਪਜਿਹ੍ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਃ ਸ ਸ਼ੂਨੋਸ੍ਠਃ ਸਿਤਾਨਨਃ| ਗੁਰੂਦਰਃ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗੀ ਸੂਤਾ ਦਸ੍ਟਸ੍ਤੁ ਮੇਹਤਿ| ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸ਼ੂਲਾਰ੍ਤ੍ਤਃ ਸੂਚੀਭਿਰਿਵ ਭਿਦ੍ਯਤੇ||੪੧||
नपुंसकेन तिर्यग्दृगधीरः प्रियमैथुनः| बहुवादी च वृद्धेन चिरान्मन्दाश्च वेदनाः| बालेन शीघ्रं तीक्ष्णाश्च कुमारेणाक्ष्णि दक्षिणे| रोगी कुमार्या वामे तु गर्भिण्या कृष्णजिह्वदृक्| जृम्भा क्रोधोपजिह्वार्त्तः स शूनोष्ठः सिताननः| गुरूदरः शिरोरोगी सूता दष्टस्तु मेहति| शोणितं कृच्छ्रशूलार्त्तः सूचीभिरिव भिद्यते||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vegAnAmAshrayAH (42) · Śloka 42
ਵੇਗਾਨਾਂ ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਾਦ੍ਯਾਃ ਸਪ੍ਤੋਕ੍ਤਾਃ ਪੂਰ੍ਵਮਾਸ਼੍ਰਯਾਃ||੪੨||
वेगानां रक्तमांसाद्याः सप्तोक्ताः पूर्वमाश्रयाः||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana darvIkaraviShavegalakShaNAni (43) · Śloka 43
ਦਰ੍ਵੀਕਤਾਥ ਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਦੁਸ੍ਟਂ ਸ਼੍ਯਾਵੀ ਭਵਤ੍ਯਸਕ੍| ਸ਼੍ਯਾਵਤਾ ਤੇਨ ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਦੌ ਸਰ੍ਪਨ੍ਤੀਵ ਚ ਕੀਟਕਾਃ| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਗ੍ਰਨ੍ਥਯੋ ਵੇਗੇ ਤਤੀਯੇ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਗੌਰਵਮ੍| ਦਗ੍ਰੋਧੋ ਦਂਸ਼ਵਿਕ੍ਲੇਦਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਸ੍ਠੀਵਨਂ ਵਮਿਃ| ਸਨ੍ਧਿਵਿਸ਼੍ਲੇਸਣਂ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਪਞ੍ਚਮੇ ਪਰ੍ਵਭੇਦਨਮ੍| ਦਾਹੋ ਹਿਧ੍ਮਾ ਚ ਸਸ੍ਠੇ ਤੁ ਹਤ੍ਪੀਡਾ ਗਾਤ੍ਰਗੌਰਵਮ੍| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਵਿਪਾਕੋਤੀਸਾਰਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਨ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤਮੇ| ਸ੍ਕਨ੍ਧਪਸ੍ਠਕਟੀਭਙ੍ਗਃ ਸਰ੍ਵਚੇਸ੍ਟਾਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍||੪੩||
दर्वीकृताथ दष्टस्य दुष्टं श्यावी भवत्यसृक्| श्यावता तेन वक्त्रादौ सर्पन्तीव च कीटकाः| द्वितीये ग्रन्थयो वेगे तृतीये मूर्द्धगौरवम्| दृग्रोधो दंशविक्लेदश्चतुर्थे ष्ठीवनं वमिः| सन्धिविश्लेषणं तन्द्रा पञ्चमे पर्वभेदनम्| दाहो हिध्मा च षष्ठे तु हृत्पीडा गात्रगौरवम्| मूर्च्छाऽविपाकोऽतीसारः प्राप्य शुक्रन्तु सप्तमे| स्कन्धपृष्ठकटीभङ्गः सर्वचेष्टानिवर्त्तनम्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maNDaliviShavegalakShaNAni (44) · Śloka 44
ਅਥ ਮਣ੍ਡਲਿਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਦੁਸ੍ਟਂ ਪੀਤੀਭਵਤ੍ਯਸਕ੍| ਤੇਨ ਪੀਤਾਙ੍ਗਤਾ ਦਾਹੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਸ਼੍ਵਯਥੂਦ੍ਭਵਃ| ਤਤੀਯੇ ਦਂਸ਼ਵਿਕ੍ਲੇਦਃ ਸ੍ਵੇਦਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਚ ਜਾਯਤੇ| ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਜ੍ਵਰ੍ਯਤੇ ਦਾਹਃ ਪਞ੍ਚਮੇ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰਗਃ||੪੪||
अथ मण्डलिदष्टस्य दुष्टं पीतीभवत्यसृक्| तेन पीताङ्गता दाहो द्वितीये श्वयथूद्भवः| तृतीये दंशविक्लेदः स्वेदस्तृष्णा च जायते| चतुर्थे ज्वर्यते दाहः पञ्चमे सर्वगात्रगः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjilaviShavegalakShaNAni (45) · Śloka 45
ਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਰਾਜਿਲੈਰ੍ਦੁਸ੍ਟਂ ਪਾਣ੍ਡੁਤਾਂ ਯਾਤਿ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍| ਪਾਣ੍ਡੁਤਾ ਤੇਨ ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਗੁਰੁਤਾਤਿ ਚ| ਤਤੀਯੇ ਦਂਸ਼ਵਿਕ੍ਲੇਦਨਾਸਿਕਾਕ੍ਸਿਮੁਖਸ੍ਰਵਾਃ| ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਗਰਿਮਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨੋ ਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮੇ| ਵਾਕ੍ਸਙ੍ਗੋ ਜ੍ਵਰਃ ਸ਼ੀਤਃ ਸ਼ੇਸਯੋਃ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਵਦੇਤ੍||੪੫||
दष्टस्य राजिलैर्दुष्टं पाण्डुतां याति शोणितम्| पाण्डुता तेन गात्राणां द्वितीये गुरुताति च| तृतीये दंशविक्लेदनासिकाक्षिमुखस्रवाः| चतुर्थे गरिमा मूर्ध्नो मन्यास्तम्भश्च पञ्चमे| वाक्सङ्गो ज्वरः शीतः शेषयोः पूर्ववद्वदेत्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikitsAmaryAdA (46) · Śloka 46
ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਞ੍ਚਸੁ ਵੇਗੇਸੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਨ ਤਤਃ ਪਰਮ੍||੪੬||
कुर्यात् पञ्चसु वेगेषु चिकित्सां न ततः परम्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alpaviShAH sarpAH (47) · Śloka 47
ਜਲਾਪ੍ਲੁਤਾ ਰਤਿਕ੍ਸੀਣਾ ਭੀਤਾ ਨਕੁਲਨਿਰ੍ਜਿਤਾਃ| ਸ਼ੀਤਵਾਤਾਤਪਵ੍ਯਾਧਿਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾ ਸ਼੍ਰਮਪੀਡਿਤਾਃ| ਤੂਰ੍ਣਂ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਾਯਾਤਾ ਵਿਮੁਕ੍ਤਵਿਸਕਞ੍ਚੁਕਾਃ| ਕੁਸ਼ੌਸਧੀਕਣ੍ਟਕਵਦ੍ਯੇ ਚਰਨ੍ਤਿ ਚ ਕਾਨਨਮ੍| ਦੇਸ਼ਂ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਧ੍ਯੁਸਿਤਂ ਸਰ੍ਪਾਸ੍ਤੇਲ੍ਪਵਿਸਾ ਮਤਾਃ||੪੭||
जलाप्लुता रतिक्षीणा भीता नकुलनिर्जिताः| शीतवातातपव्याधिक्षुत्तृष्णा श्रमपीडिताः| तूर्णं देशान्तरायाता विमुक्तविषकञ्चुकाः| कुशौषधीकण्टकवद्ये चरन्ति च काननम्| देशं च विद्याध्युषितं सर्पास्तेऽल्पविषा मताः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AshIviShopamAH sarpAH (48) · Śloka 48
ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਚੈਤ੍ਯਵਲ੍ਮੀਕਯਜ੍ਞਾਸ਼੍ਰਮਸੁਰਾਲਯੇ| ਚਤੁਸ੍ਪਥੇ ਜਲਸ੍ਥਾਨੇ ਜੀਰ੍ਣੋਦ੍ਯਾਨੇਸੁ ਕੋਟਰੇ| ਕ੍ਸੀਰਿਦ੍ਰੁਮੇ ਨਿਮ੍ਬਤਰੌ ਨਿਰ੍ਜ੍ਝਰੇ ਗਿਰਿਗਹ੍ਵਰੇ| ਚਕ੍ਰਵਜ੍ਰਗਦਾਕੁਨ੍ਤਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਙ੍ਕਜਟਾਧਰਾਃ| ਰਕ੍ਤਾਸ੍ਯਨਯਨਾ ਯੇ ਚ ਤੇ ਸ੍ਯੁਰਾਸ਼ੀਵਿਸੋਪਮਾਃ| ਨ ਤੇਸਾਂ ਕਾਲਨਿਯਮੋ ਨ ਚ ਵੇਗੇਸ੍ਵਨੁਕ੍ਰਮਃ| ਮਨ੍ਤ੍ਰਤਨ੍ਤ੍ਰਬਲਾਨ੍ਨਾਪਿ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍| ਉਪਹਾਰਨਮਸ੍ਕਾਰਜਪਸ਼ਾਨ੍ਤਿਪਰਾਯਣਃ| ਕਸ਼੍ਚਿਜ੍ਜੀਵਤਿ ਤੈਰ੍ਦਸ੍ਟੋ ਵਿਰੂਪੋ ਵਿਕਲੋਪਿ ਵਾ||੪੮||
श्मशानचैत्यवल्मीकयज्ञाश्रमसुरालये| चतुष्पथे जलस्थाने जीर्णोद्यानेषु कोटरे| क्षीरिद्रुमे निम्बतरौ निर्ज्झरे गिरिगह्वरे| चक्रवज्रगदाकुन्तत्रिशूलाङ्कजटाधराः| रक्तास्यनयना ये च ते स्युराशीविषोपमाः| न तेषां कालनियमो न च वेगेष्वनुक्रमः| मन्त्रतन्त्रबलान्नापि प्रसह्य विनिवर्त्तनम्| उपहारनमस्कारजपशान्तिपरायणः| कश्चिज्जीवति तैर्दष्टो विरूपो विकलोऽपि वा||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthalakAlAnusAramasAdhyatA (49) · Śloka 49
ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਚਿਤਿਚੈਤ੍ਯਾਦੌ ਪਞ੍ਚਮੀ ਪਕ੍ਸਸਨ੍ਧਿਸੁ| ਅਸ੍ਟਮੀਨਵਮੀਸਨ੍ਧ੍ਯਾਮਧ੍ਯਰਾਤ੍ਰਿਦਿਨੇਸੁ ਚ| ਯਾਮ੍ਯਾਗ੍ਨੇਯਮਘਾਸ਼੍ਲੇਸਾਵਿਸ਼ਾਖਾਪੁਰ੍ਵਨੈਰਤੇ| ਨੈਤਾਖ੍ਯੇ ਮੁਹੁਰ੍ਤ੍ਤੇ ਚ ਦਸ੍ਟਂ ਮਰ੍ਮਸੁ ਚ ਤ੍ਯਜੇਤ੍||੪੯||
शमशानचितिचैत्यादौ पञ्चमी पक्षसन्धिषु| अष्टमीनवमीसन्ध्यामध्यरात्रिदिनेषु च| याम्याग्नेयमघाश्लेषाविशाखापुर्वनैरृते| नैऋताख्ये मुहुर्त्ते च दष्टं मर्मसु च त्यजेत्||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyalakShaNAni (50) · Śloka 50
ਦਸ੍ਟਮਾਤ੍ਰੇ ਸਿਤਾਸ੍ਯਾਕ੍ਸਃ ਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਸ਼ਿਰੋਰੁਹਃ| ਸ੍ਤਬ੍ਧਜਿਹ੍ਵੋ ਮੁਹੁਰ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨ੍ ਸ਼ੀਤੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸੋ ਨ ਜੀਵਤਿ| ਹਿਧ੍ਮਾ ਸ਼੍ਵਾਸੋ ਵਮਿਃ ਕਾਸੋ ਦਸ੍ਟਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ| ਜਾਯਤੇ ਯੁਗਪਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ ਹਚ੍ਛੂਲੀ ਨ ਜੀਵਤਿ| ਵੇਪਥੁਰ੍ਵੇਦਨਾਸ੍ਤੀਵ੍ਰਾ ਗ੍ਰੀਵਾਭਙ੍ਗੋਕ੍ਸਿਰਕ੍ਤਤਾ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਗਲਗ੍ਰਹਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਃ ਪ੍ਰੇਤਰਾਜਸ੍ਯ ਕਿਙ੍ਕਰਾਃ| ਜਾਮ੍ਬਵਪ੍ਰਤਿਮੋ ਦਂਸ਼ਃ ਕੂਰ੍ਮਪਸ੍ਠ੍ਵਦੁਨ੍ਨਤਃ| ਰਕ੍ਤਂ ਖੇਭ੍ਯਃ ਸਮਸ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਨ ਤੁ ਦਂਸ਼ਤਃ| ਰੋਮ੍ਣਾਂ ਨ ਸ਼ੀਤਲੈਰ੍ਹਰ੍ਸਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਲੋਹਿਤਾਸਿਤਃ ਹਸ੍ਟਮੇਹਨਤਾ ਵਕ੍ਰਵਕ੍ਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਯਸ੍ਯ ਤਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਫੇਨਂ ਵਮਤਿ ਨਿਸ੍ਸਂਜ੍ਞਃ ਸ਼੍ਯਾਵਪਾਦਕਰਾਨਨਃ| ਨਾਸਾਵਸਾਦੋ ਭਙ੍ਗੋਙ੍ਗੇ ਵਿਡ੍ਭੇਦਃ ਸ਼੍ਲਥਸਨ੍ਧਿਤਾ| ਵਿਸਪੀਤਸ੍ਯ ਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਦਿਗ੍ਧੇਨਾਭਿਹਤਸ੍ਯ ਚ| ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਤਨਿ ਰੂਪਾਣਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਜੀਵਿਤਕ੍ਸਯੇ| ਨ ਨਸ੍ਯੈਸ਼੍ਚੇਤਨਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਨ ਕ੍ਸਤਾਤ੍ ਕ੍ਸਤਜਾਗਮਃ| ਦਣ੍ਡਾਹਤਸ੍ਯ ਨੋ ਰਾਜਿਃ ਪ੍ਰਯਾਤਸ੍ਯ ਯਮਾਨ੍ਤਿਕਮ੍||੫੦||
दष्टमात्रे सितास्याक्षः शीर्यमाणशिरोरुहः| स्तब्धजिह्वो मुहुर्मूर्च्छन् शीतोच्छ्वासो न जीवति| हिध्मा श्वासो वमिः कासो दष्टमात्रस्य देहिनः| जायते युगपद्यस्य स हृच्छूली न जीवति| वेपथुर्वेदनास्तीव्रा ग्रीवाभङ्गोऽक्षिरक्तता| मूर्च्छा गलग्रहश्छर्दिः प्रेतराजस्य किङ्कराः| जाम्बवप्रतिमो दंशः कूर्मपृष्ठ्वदुन्नतः| रक्तं खेभ्यः समस्तेभ्यो वर्त्तते न तु दंशतः| रोम्णां न शीतलैर्हर्षः श्वयथुर्लोहितासितः हृष्टमेहनता वक्रवक्त्रत्वं यस्य तं त्यजेत्| फेनं वमति निस्संज्ञः श्यावपादकराननः| नासावसादो भङ्गोऽङ्गे विड्भेदः श्लथसन्धिता| विषपीतस्य दष्टस्य दिग्धेनाभिहतस्य च| भवन्त्येतनि रूपाणि सम्प्राप्ते जीवितक्षये| न नस्यैश्चेतना तीक्ष्णैर्न क्षतात् क्षतजागमः| दण्डाहतस्य नो राजिः प्रयातस्य यमान्तिकम्||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShacikitsAyAH Atyayikatvam (51-41) · Śloka 41
ਅਤੋਨ੍ਯਥਾ ਤੁ ਤ੍ਵਰਯਾ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਾਗਾਰਵਦ੍ਭਿਸਕ੍| ਰਕ੍ਸਨ੍ ਕਣ੍ਠਗਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਵਿਸਮਾਸ਼ੁ ਸ਼ਮਂ ਨਯੇਤ੍||੫੧|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾ- ਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸਰ੍ਪਵਿਸ- ਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮੈਕਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪੧||
अतोऽन्यथा तु त्वरया प्रदीप्तागारवद्भिषक्| रक्षन् कण्ठगतान् प्राणान् विषमाशु शमं नयेत्||५१|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता- वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे सर्पविष- विज्ञानीयो नामैकचत्वारिंशोऽध्यायः||४१||
🔊 Audio coming soon