Adhikarana atha viShapratiShedho nAma catvAriMsho~adhyAyaH, pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতো বিষপ্রতিষেধং নামাধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातो विषप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShasya prAgutpattiH (2) · Śloka 2
পুরা খল্বমৃতার্থং সুরাসুরৈঃ সলিলনিধের্বিমধ্যমানাত্ ক্রোধ ইব রূপবান্ সত্ত্বং সমুদ্বভূব কৃষ্ণমনলনযনমুর্ধ্ব- প্রদীপ্তকেষং দংষ্ট্রাকরালং ভৈরবারাবরূপম্| তদ্দর্শনাদেব যতো দেবদানবাশ্চ বিষণ্ণাস্তস্মাত্তদ্বিষসংজ্ঞামবাপ||২||
पुरा खल्वमृतार्थं सुरासुरैः सलिलनिधेर्विमध्यमानात् क्रोध इव रूपवान् सत्त्वं समुद्बभूव कृष्णमनलनयनमुर्ध्व- प्रदीप्तकेषं दंष्ट्राकरालं भैरवारावरूपम्| तद्दर्शनादेव यतो देवदानवाश्च विषण्णास्तस्मात्तद्विषसंज्ञामवाप||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShasyauShadhiShu nyAsaH sthAvaraviSham (3) · Śloka 3
তত্ সহসৈব সর্বভূতানি নির্দগ্ধুকামমুপযোগবিশেষৈর্বিষ মমৃততাং বিনযমানো ব্রহ্যানুনীযৌষধীষু ন্যস্তবান্| ততস্তত্ স্থাবরাসু মূর্তিষ্বধিবসনাত্ স্থাবরমিত্যুচ্যতে||৩||
तत् सहसैव सर्वभूतानि निर्दग्धुकाममुपयोगविशेषैर्विष ममृततां विनयमानो ब्रह्यानुनीयौषधीषु न्यस्तवान्| ततस्तत् स्थावरासु मूर्तिष्वधिवसनात् स्थावरमित्युच्यते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ja~ggamaviShodbhavaH (4) · Śloka 4
জঙ্গমং পুনঃ পৃথিব্যা ভারাবতারার্থমুরগাদিরূপেণ বিষ্ণূ- র্নির্মমে||৪||
जङ्गमं पुनः पृथिव्या भारावतारार्थमुरगादिरूपेण विष्णू- र्निर्ममे||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthAvarasya viShasya dashAdhiShThAnAni (5) · Śloka 5
তযোঃ স্থাবরং মূলপত্রপুষ্পফলত্বক্সারনির্যাসক্ষীর ধাতুকন্দভেদাদ্দশাধিষ্ঠানম্| তত্র মূলবিষাণি ক্লীত নকাশ্বমারকগুঞ্জাসুগন্ধকগর্গরককর্করকরঘাটকা দীনি| পত্রবিষং কালপত্রিকা লম্বাবরদকরম্ভার্কাদি নাম্| পুষ্পবিষং বল্লীরেণুককরম্ভমহাকরম্ভাদীনাম্| ফলং কুমুদ্বতীরেণুকাকরম্ভমহাকরম্ভমদনকতুবরকা দীনাম্| ত্বক্সারনির্যাসাঃ করককরঘাটককরম্ভম হাকরম্ভনারাচকাদীনাম্| ক্ষীরং কুমুদ্বতী দন্তীস্নুহ্য র্কজালিনীব্যালাদীনাম্| ধাতবো হরিতালফেনাশ্মভস্ম রক্তপ্রভৃতযঃ| কন্দজানি তু হালাহলকালকূটবত্স নাভশৃঙ্গীসার্ষপজালককর্দমকবৈরাটকমুস্তকমুষ্কক সাক্তুকক্রৌঞ্চকবালকমহাবিষপুণ্ডরীকগালবমূলক মর্কটকর্কটককরবীরকেন্দ্রাযুধসঙ্কোচকলাঙ্গলকতৈল পেযকুশপুষ্পকে তু পুষ্পকরোহিষাঞ্জনাভকাদীনি||৫||
तयोः स्थावरं मूलपत्रपुष्पफलत्वक्सारनिर्यासक्षीर धातुकन्दभेदाद्दशाधिष्ठानम्| तत्र मूलविषाणि क्लीत नकाश्वमारकगुञ्जासुगन्धकगर्गरककर्करकरघाटका दीनि| पत्रविषं कालपत्रिका लम्बावरदकरम्भार्कादि नाम्| पुष्पविषं वल्लीरेणुककरम्भमहाकरम्भादीनाम्| फलं कुमुद्वतीरेणुकाकरम्भमहाकरम्भमदनकतुवरका दीनाम्| त्वक्सारनिर्यासाः करककरघाटककरम्भम हाकरम्भनाराचकादीनाम्| क्षीरं कुमुद्वती दन्तीस्नुह्य र्कजालिनीव्यालादीनाम्| धातवो हरितालफेनाश्मभस्म रक्तप्रभृतयः| कन्दजानि तु हालाहलकालकूटवत्स नाभशृङ्गीसार्षपजालककर्दमकवैराटकमुस्तकमुष्कक साक्तुकक्रौञ्चकवालकमहाविषपुण्डरीकगालवमूलक मर्कटकर्कटककरवीरकेन्द्रायुधसङ्कोचकलाङ्गलकतैल पेयकुशपुष्पके तु पुष्पकरोहिषाञ्जनाभकादीनि||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AshrayabhedAnusAraM prabhAvabhedAH (6) · Śloka 6
তত্র মূলবিষৈরুপযুক্তৈরুদ্বেষ্টনপ্রলাপমোহাঃ প্রজাযন্তে| পত্র বিষৈর্জৃম্ভোদ্বেষ্টনশ্বাসাঃ| পুষ্পবিষৈশ্ছর্দ্যাধ্মানমোহাঃ| ফলবিষৈর্দাহমুষ্কশোফৌ| ত্বক্সারনির্যাসবিষৈঃ প্রসে কাস্যাদৌর্গন্ধ্যপারুষ্যশিরোবেদনাঃ| ক্ষীরবিষৈর্জিহ্বাগৌরবং শকৃদ্ভেদশ্চ| ধাতুবিষৈস্তালুদাহমূর্চ্ছাহৃদযপীডাঃ| সর্ব মেব চ স্থাবরং জ্বরহিধ্মাদন্তহর্শহনুস্তম্ভগলগ্রহফেন বমনারুচিশ্বাসমূর্চ্ছাঃ করোতি বিশেষেণ কন্দজম্| তদ্ধ্যতিতীক্ষ্ণত্বাদাশুকারিতরম্| ইতরত্তু প্রাযঃ কালা ন্তরপ্রাণহরম্||৬||
तत्र मूलविषैरुपयुक्तैरुद्वेष्टनप्रलापमोहाः प्रजायन्ते| पत्र विषैर्जृम्भोद्वेष्टनश्वासाः| पुष्पविषैश्छर्द्याध्मानमोहाः| फलविषैर्दाहमुष्कशोफौ| त्वक्सारनिर्यासविषैः प्रसे कास्यादौर्गन्ध्यपारुष्यशिरोवेदनाः| क्षीरविषैर्जिह्वागौरवं शकृद्भेदश्च| धातुविषैस्तालुदाहमूर्च्छाहृदयपीडाः| सर्व मेव च स्थावरं ज्वरहिध्मादन्तहर्शहनुस्तम्भगलग्रहफेन वमनारुचिश्वासमूर्च्छाः करोति विशेषेण कन्दजम्| तद्ध्यतितीक्ष्णत्वादाशुकारितरम्| इतरत्तु प्रायः काला न्तरप्राणहरम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthAvaraviShaM sarvameva maulam (7) · Śloka 7
সর্বমপি চৈতন্মৌলমিত্যুচ্যতে মূলাশ্রযত্বাত্পত্রাদীনাম্||৭||
सर्वमपि चैतन्मौलमित्युच्यते मूलाश्रयत्वात्पत्रादीनाम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ja~ggamasyAshrayAH prabhAvashca (8) · Śloka 8
জঙ্গমস্য ত্বাশ্রযাঃ ষোডশদৃষ্টিনিশ্বাসস্পর্শদংষ্ট্রামুখন খাস্থিমূত্রপুরীষশুক্রার্ত্তবলালাশূকপিত্তশোণিতশবানি| তানি পুনঃ সর্পকীটকণভাদ্যাশ্রিতানি| তত্কৃতান্যথা স্বমামযান্ সাধনং চোত্তরত্র বক্ষ্যতি| সর্বঞ্চ প্রাযশো জঙ্গমং নিদ্রাতন্দ্রাক্লমদাহরোমহর্ষশোফ পাকাতিসারান্ করোতি||৮||
जङ्गमस्य त्वाश्रयाः षोडशदृष्टिनिश्वासस्पर्शदंष्ट्रामुखन खास्थिमूत्रपुरीषशुक्रार्त्तवलालाशूकपित्तशोणितशवानि| तानि पुनः सर्पकीटकणभाद्याश्रितानि| तत्कृतान्यथा स्वमामयान् साधनं चोत्तरत्र वक्ष्यति| सर्वञ्च प्रायशो जङ्गमं निद्रातन्द्राक्लमदाहरोमहर्षशोफ पाकातिसारान् करोति||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShasAmAnyaguNAstasya dehe prabhAvashca (9) · Śloka 9
দ্বিবিধমপি চৈতদ্বিষং তীক্ষ্ণোষ্ণরূক্ষবিশদসূক্ষ্মব্যবা য্যাশুকারিবিকাষিলঘ্বব্যক্তরসত্বৈর্দশভির্গুণৈর্যুক্তম পাকি চ| তত্র তৈক্ষ্ণ্যৌষ্ণ্যাত্ পিত্তং রক্তঞ্চ প্রকোপযতি| রৌক্ষ্যা দ্বাযুম্| বৈশদ্যাদসক্তবেগং প্রসরতি| সৌক্ষ্ম্যাদ্ব্যবাযি ত্বাচ্চ দোষধাতুমলাদীন্ সমস্তান্ শরীরাবযবাননু প্রবিশতি| আশুকারিত্বাদাশু ব্যাপাদযতি| বিকাষি ত্বান্মর্মচ্ছেদেন মতিং ব্যামোহযতি| লাঘবাদ্দুর্নির্হরমব্যক্ত রসত্বাচ্ছ্লেষ্মপ্রযত্নেনান্নানি বিষতো রক্ষেদিত্যুক্তম্| অপা কিত্বাত্ জরাং নো যাতি| তেনাভ্যবহৃতমবশ্যং মারযতি| মন্ত্রৌষধবলেন চোপশমিতমপি, প্রত্যযমাসাদ্যপুনঃ প্রকু প্যতীতি||৯||
द्विविधमपि चैतद्विषं तीक्ष्णोष्णरूक्षविशदसूक्ष्मव्यवा य्याशुकारिविकाषिलघ्वव्यक्तरसत्वैर्दशभिर्गुणैर्युक्तम पाकि च| तत्र तैक्ष्ण्यौष्ण्यात् पित्तं रक्तञ्च प्रकोपयति| रौक्ष्या द्वायुम्| वैशद्यादसक्तवेगं प्रसरति| सौक्ष्म्याद्व्यवायि त्वाच्च दोषधातुमलादीन् समस्तान् शरीरावयवाननु प्रविशति| आशुकारित्वादाशु व्यापादयति| विकाषि त्वान्मर्मच्छेदेन मतिं व्यामोहयति| लाघवाद्दुर्निर्हरमव्यक्त रसत्वाच्छ्लेष्मप्रयत्नेनान्नानि विषतो रक्षेदित्युक्तम्| अपा कित्वात् जरां नो याति| तेनाभ्यवहृतमवश्यं मारयति| मन्त्रौषधबलेन चोपशमितमपि, प्रत्ययमासाद्यपुनः प्रकु प्यतीति||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShasya kRutrimAkRutrimau bhedau (10) · Śloka 10
ভবতি চাত্র- স্থাবরং জঙ্গমং চেতি বিষং প্রোক্তমকৃত্রিমম্| কৃত্রিমং গরসংজ্ঞং তু ক্রিযতে বিবিধৌষধৈঃ| হন্তি যোগবশেনাশু চিরাচ্চিরতরাচ্চ তত্| শোফপাণ্ডূদরোন্মাদদুর্নামাদীন্ করোতি বা||১০||
भवति चात्र- स्थावरं जङ्गमं चेति विषं प्रोक्तमकृत्रिमम्| कृत्रिमं गरसंज्ञं तु क्रियते विविधौषधैः| हन्ति योगवशेनाशु चिराच्चिरतराच्च तत्| शोफपाण्डूदरोन्माददुर्नामादीन् करोति वा||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShasya prANaharatvam (11) · Śloka 11
অপি চৈতদ্বিষং সর্বং তীক্ষ্ণাদ্যৈরন্বিতং গুণৈঃ| বাতপিত্তোত্তরং নৃণাং সদ্যো হরতি জীবিতম্||১১||
अपि चैतद्विषं सर्वं तीक्ष्णाद्यैरन्वितं गुणैः| वातपित्तोत्तरं नृणां सद्यो हरति जीवितम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShasya prANaharaNe kramaH (12) · Śloka 12
বিষং হি দেহং সম্প্রাপ্য প্রাগ্দূষযতি শোণিতম্| কফপিত্তানিলাংশ্চানু সমদোষং সহাশযান্| ততো হৃদযমাস্থায দেহোচ্ছেদায কল্পতে| শরীরে দূষিতে রক্তে সর্বং চিমিচিমাযতে| কোঠঃ সমণ্ডলঃ স্বেদো রোমহর্ষশ্চ জাযতে| ক্ষুদ্রকীটা ইবাঙ্গেষু বিসর্পন্তীতি মন্যতে| বিনামযতি গাত্রাণি জৃম্ভতে শিশিরপ্রিযঃ| ব্যাপিনস্তস্য দুষ্টস্য দ্রুতস্য বিষতেজসা| বাতাদযো বশং যান্তি বলিনোঽপ্যবলা ইব||১২||
विषं हि देहं सम्प्राप्य प्राग्दूषयति शोणितम्| कफपित्तानिलांश्चानु समदोषं सहाशयान्| ततो हृदयमास्थाय देहोच्छेदाय कल्पते| शरीरे दूषिते रक्ते सर्वं चिमिचिमायते| कोठः समण्डलः स्वेदो रोमहर्षश्च जायते| क्षुद्रकीटा इवाङ्गेषु विसर्पन्तीति मन्यते| विनामयति गात्राणि जृम्भते शिशिरप्रियः| व्यापिनस्तस्य दुष्टस्य द्रुतस्य विषतेजसा| वातादयो वशं यान्ति बलिनोऽप्यबला इव||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAshayAnusAraM viShaprabhAvaH (13) · Śloka 13
বিষং যদ্দোষভূযিষ্ঠং তং দোষং প্রাক্ প্রপদ্যতে| আশযে যস্য যস্যৈব ততস্তদবতিষ্ঠতে| তজ্জান্ বিকারান্ কুরুতে যান্ সর্বৈষূপদেক্ষ্যতি| বাতাশযস্থং কুরুতে তথা শ্লেষ্মামযানপি| পিত্তশ্লেষ্মাশযগতং তদ্বত্পিত্তকফোদ্ভবান্| তত্রাপি চোত্তমাঙ্গস্থে সকোঠং শূযতে শিরঃ| বিশেষাদক্ষিকূটৌষ্ঠনাসাস্যং হৃষ্টদন্ততা| তালুশোষো রুজা মূর্ধ্নি বক্ত্রে চিমিচিমাযনম্| অর্থেষু চক্ষুরাদীনামপ্রবৃত্তির্হনুগ্রহঃ| ইত্যন্যত্রাপি চ বিষং স্থিতমঙ্গেঽভিলক্ষযেত্| ব্যাপ্যৈবং সকলং দেহমুপরুধ্য চ বাহিনীঃ| বিষং বিষমিব ক্ষিপ্রং প্রাণানস্য নিরস্যতি||১৩||
विषं यद्दोषभूयिष्ठं तं दोषं प्राक् प्रपद्यते| आशये यस्य यस्यैव ततस्तदवतिष्ठते| तज्जान् विकारान् कुरुते यान् सर्वैषूपदेक्ष्यति| वाताशयस्थं कुरुते तथा श्लेष्मामयानपि| पित्तश्लेष्माशयगतं तद्वत्पित्तकफोद्भवान्| तत्रापि चोत्तमाङ्गस्थे सकोठं शूयते शिरः| विशेषादक्षिकूटौष्ठनासास्यं हृष्टदन्तता| तालुशोषो रुजा मूर्ध्नि वक्त्रे चिमिचिमायनम्| अर्थेषु चक्षुरादीनामप्रवृत्तिर्हनुग्रहः| इत्यन्यत्रापि च विषं स्थितमङ्गेऽभिलक्षयेत्| व्याप्यैवं सकलं देहमुपरुध्य च वाहिनीः| विषं विषमिव क्षिप्रं प्राणानस्य निरस्यति||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShajagdhAdimAMsaprabhAvaH (14) · Śloka 14
পীতং মৃতস্য হৃদযে জগ্ধদিগ্ধাভিবিদ্ধযোঃ| দংশে তিষ্ঠতি ভূযিষ্ঠং সর্বতঃ পিণ্ডিতং বিষম্| নাদ্যাদতো বিশেষেণ তেষাং মাংসং তদাশ্রযম্| যথাস্বং ভক্ষিতে পীডা যথাস্বং চ ক্রিযাক্রমঃ||১৪||
पीतं मृतस्य हृदये जग्धदिग्धाभिविद्धयोः| दंशे तिष्ठति भूयिष्ठं सर्वतः पिण्डितं विषम्| नाद्यादतो विशेषेण तेषां मांसं तदाश्रयम्| यथास्वं भक्षिते पीडा यथास्वं च क्रियाक्रमः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShavegeShu matadvayam (15) · Śloka 15
সপ্তবেগান্ বিষস্যাহুরষ্টাবিতি পুনর্বসুঃ||১৫||
सप्तवेगान् विषस्याहुरष्टाविति पुनर्वसुः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShavegAnAM lakShaNAni (16) · Śloka 16
দুষ্যতি প্রথমে বেগে রসশ্ছর্দ্দিপ্রসেককৃত্| দ্বিতীযঽস্রং চিমিচিমাজৃম্ভাবেপথুকারি তত্| তৃতীযে পিশিতং কণ্ডূকোঠমণ্ডলশোফদম্| দোষাশ্চতুর্থে তেষু স্যুর্যথাযমুপদ্রবাঃ| পঞ্চমে দর্শনভ্রান্তিঃ ষষ্ঠে হিধ্মা সমুদ্ভবঃ| সপ্তমে স্কন্ধভঙ্গোঽস্য জাযতে মৃত্যুরষ্টমে||১৬||
दुष्यति प्रथमे वेगे रसश्छर्द्दिप्रसेककृत्| द्वितीयऽस्रं चिमिचिमाजृम्भावेपथुकारि तत्| तृतीये पिशितं कण्डूकोठमण्डलशोफदम्| दोषाश्चतुर्थे तेषु स्युर्यथायमुपद्रवाः| पञ्चमे दर्शनभ्रान्तिः षष्ठे हिध्मा समुद्भवः| सप्तमे स्कन्धभङ्गोऽस्य जायते मृत्युरष्टमे||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nagnajitasya matam (17) · Śloka 17
দুষ্যতি প্রথমে রক্তং দ্বিতীযে শ্বযথূদ্ভবঃ| তৃতীযেঽঙ্গে চিমিচিমা চতুর্থে জ্বরমূর্চ্ছনা| পঞ্চমে পাণ্ডুজিহ্বাস্যশোষঃ ষষ্ঠে হৃদি ব্যথা| সপ্তমে মরণং বেগ ইতি নগ্নজিতো মতম্||১৭||
दुष्यति प्रथमे रक्तं द्वितीये श्वयथूद्भवः| तृतीयेऽङ्गे चिमिचिमा चतुर्थे ज्वरमूर्च्छना| पञ्चमे पाण्डुजिह्वास्यशोषः षष्ठे हृदि व्यथा| सप्तमे मरणं वेग इति नग्नजितो मतम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana videhapatimatam (18) · Śloka 18
মূর্চ্ছা হৃদি পরং পীডা শিরোরুগপতন্ত্রকঃ| হিধ্মা চ দারুণো মর্মচ্ছেদো জীবিতসংশযঃ| সপ্তেতি বেগা মূর্চ্ছাদ্যাঃ বিদেহপতিনা স্মৃতঃ||১৮||
मूर्च्छा हृदि परं पीडा शिरोरुगपतन्त्रकः| हिध्मा च दारुणो मर्मच्छेदो जीवितसंशयः| सप्तेति वेगा मूर्च्छाद्याः विदेहपतिना स्मृतः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AlambAyanamatam (19) · Śloka 19
রক্তমাংসবসাস্নাযু তথাস্থ্যাদ্যাস্রযঃ ক্রমাত্| আশ্রযাঃ সপ্ত সপ্তানামিত্যালম্বাযনোঽব্রবীত্||১৯||
रक्तमांसवसास्नायु तथास्थ्याद्यास्रयः क्रमात्| आश्रयाः सप्त सप्तानामित्यालम्बायनोऽब्रवीत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhanvantarimatam (20) · Śloka 20
বেগান্ ধন্বন্তরিস্তদ্বত্ সর্পদষ্টস্য মন্যতে| স্নাববর্জন্তু তত্স্থানে দোষানিচ্ছতি কোষ্ঠগান্||২০||
वेगान् धन्वन्तरिस्तद्वत् सर्पदष्टस्य मन्यते| स्नाववर्जन्तु तत्स्थाने दोषानिच्छति कोष्ठगान्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShavegavyAkhyA (21) · Śloka 21
ধাত্বন্তরেষু যাঃ সপ্ত কলাঃ পূর্বং প্রকীর্ত্তিতাঃ| অতীত্য তাসামেকৈকাং বেগং প্রকুরুতে বিষম্||২১||
धात्वन्तरेषु याः सप्त कलाः पूर्वं प्रकीर्त्तिताः| अतीत्य तासामेकैकां वेगं प्रकुरुते विषम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vegAntarakAlaH (23) · Śloka 23
তত্কালকল্পং কালেন কলামভ্যেতি যাবতা| ঊহ্যমানং সমীরেণ তাবদ্বেগান্তরং স্মৃতম্||২৩||
तत्कालकल्पं कालेन कलामभ्येति यावता| ऊह्यमानं समीरेण तावद्वेगान्तरं स्मृतम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShIviSham (24) · Śloka 24
জীর্ণং বিষঘ্নৌষধিভির্হং বা দবাগ্নিবাতাতপশোষিতং বা| স্বভাবতো বা ন গুণৈঃ সুযুক্তং দূষীবিষাখ্যাং বিষমভ্যুপৈতি||২৪||
जीर्णं विषग़्नौषधिभिर्हं वा दवाग्निवातातपशोषितं वा| स्वभावतो वा न गुणैः सुयुक्तं दूषीविषाख़्यां विषमभ्युपैति||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShIviShasyAvibhAvyAtA (25) · Śloka 25
বীর্যাল্পভাবাদবিভাব্যমেতত্ কফাবৃতং বর্ষগণানুবন্ধি||২৫||
वीर्याल्पभावादविभाव्यमेतत् कफावृतं वर्षगणानुबन्धि||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShIviShalakShaNAni (26) · Śloka 26
তেনার্দিতো ভিন্নপুরীষবর্ণো দুষ্টাস্ররোগী তৃডরোচকার্ত্তঃ| মূর্চ্ছন্ বমন্ গদ্গদবাগ্বিমুহ্যন্ ভবেচ্চ দূষ্যোদরলিঙ্গজুষ্টঃ||২৬||
तेनार्दितो भिन्नपुरीषवर्णो दुष्टास्ररोगी तृडरोचकार्त्तः| मूर्च्छन् वमन् गद्गदवाग्विमुह्यन् भवेच्च दूष्योदरलिङ्गजुष्टः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AshayAdyanusAraM prabhAvaH (27) · Śloka 27
আমাশযস্থে কফবাতরোগী পিত্তশযস্থেঽনিলপিত্তরোগী| ভবেন্নরো ধ্বস্তশিরোরুহাঙ্গো বিলূনপক্ষঃ স যথা বিহঙ্গঃ| স্থিতং রসাদিষ্বথবা বিচিত্রান্ করোতি ধাতুপ্রভবান্ বিকারান্||২৭||
आमाशयस्थे कफवातरोगी पित्तशयस्थेऽनिलपित्तरोगी| भवेन्नरो ध्वस्तशिरोरुहाङ्गो विलूनपक्षः स यथा विहङ्गः| स्थितं रसादिष्वथवा विचित्रान् करोति धातुप्रभवान् विकारान्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShIviShasyAnvarthatA (28) · Śloka 28
প্রাগ্বাতাজীর্ণশীতাভ্রদিবাস্বপ্নাহিতাশনৈঃ| দুষ্টং দূষযতে ধাতূনতো দূষীবিষং স্মৃতম্||২৮||
प्राग्वाताजीर्णशीताभ्रदिवास्वप्नाहिताशनैः| दुष्टं दूषयते धातूनतो दूषीविषं स्मृतम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthAvaraviShavegAnAM lakShaNAni prathamavege lakShaNAni (29) · Śloka 29
স্থাবরস্যোপযুক্তস্য পূর্বে বেগেঽথ জাযতে| জিহ্বাযাঃ শ্যাবতা স্তম্ভো মূর্চ্ছা ত্রাসঃ ক্লমো বমিঃ||২৯||
स्थावरस्योपयुक्तस्य पूर्वे वेगेऽथ जायते| जिह्वायाः श्यावता स्तम्भो मूर्च्छा त्रासः क्लमो वमिः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvitIyavege lakShaNAni (30) · Śloka 30
দ্বিতীযে বেপথুঃ স্বেদো দাহঃ কণ্ঠে চ বেদনাঃ| বিষং চামাশযং প্রাপ্তং কুরুতে হৃদি বেদনাম্||৩০||
द्वितीये वेपथुः स्वेदो दाहः कण्ठे च वेदनाः| विषं चामाशयं प्राप्तं कुरुते हृदि वेदनाम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIyavege lakShaNAni (31) · Śloka 31
তালুশোষস্তৃতীযে তু শূলং চামাশযে ভৃশম্| দুর্বলে হরতি শূনে জাযেতে চাস্য লোচনে||৩১||
तालुशोषस्तृतीये तु शूलं चामाशये भृशम्| दुर्बले हरति शूने जायेते चास्य लोचने||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthavege lakShaNAni (32) · Śloka 32
পক্বাশযগতে তোদহিধ্মাকাসান্ত্রকূজনম্| চতুর্থে জাযতে বেগে শিরসশ্চাতিগৌরবম্||৩২||
पक्वाशयगते तोदहिध्माकासान्त्रकूजनम्| चतुर्थे जायते वेगे शिरसश्चातिगौरवम्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcamavege lakShaNAni (33) · Śloka 33
কফপ্রসেকো বৈবর্ণ্য পর্বভেদশ্চ পঞ্চমে| সর্বদোষপ্রকোপশ্চ পক্বাধানে চ বেদনা||৩৩||
कफप्रसेको वैवर्ण्य पर्वभेदश्च पञ्चमे| सर्वदोषप्रकोपश्च पक्वाधाने च वेदना||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaShThavege lakShaNAni (34) · Śloka 34
ষষ্ঠে সংজ্ঞাপ্রণাশশ্চ সুভৃশং চাতিসার্যতে||৩৪||
षष्ठे संज्ञाप्रणाशश्च सुभृशं चातिसार्यते||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saptamavege lakShaNAni (35) · Śloka 35
স্কন্ধপৃষ্ঠকটীভঙ্গো ভবেন্মৃত্যুশ্চ সপ্তমে||৩৫||
स्कन्धपृष्ठकटीभङ्गो भवेन्मृत्युश्च सप्तमे||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthAvaraviShavegAnAM cikitsA prathamaviShavege cikitsA (36) · Śloka 36
প্রথমে বিষবেগেঽথ বান্তং শীতাম্বুসেচিতম্| সর্পির্মধুভ্যাং সংযুক্তমগদং পাযযেদ্ দ্রুতম্||৩৬||
प्रथमे विषवेगेऽथ वान्तं शीताम्बुसेचितम्| सर्पिर्मधुभ्यां संयुक्तमगदं पाययेद् द्रुतम्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvitIyavege cikitsA (37) · Śloka 37
দ্বিতীযে পূর্ববদ্বান্তং বিরিক্তং চানু পাযযেত্||৩৭||
द्वितीये पूर्ववद्वान्तं विरिक्तं चानु पाययेत्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIyavege cikitsA (38) · Śloka 38
তৃতীযেঽগদপানং চ হিতং নস্যং তথাঽঞ্জনম্||৩৮||
तृतीयेऽगदपानं च हितं नस्यं तथाऽञ्जनम्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthavege cikitsA (39) · Śloka 39
চতুর্থে স্নেহসংযুক্তমগদং প্রতিভোজযেত্||৩৯||
चतुर्थे स्नेहसंयुक्तमगदं प्रतिभोजयेत्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcamavege cikitsA (40) · Śloka 40
পঞ্চমে মধুকক্বাথমাক্ষিকাভ্যাং যুতং হিতম্||৪০||
पञ्चमे मधुकक्वाथमाक्षिकाभ्यां युतं हितम्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaShThavege cikitsA (41) · Śloka 41
ষষ্ঠেঽতিসারবত্ সিদ্ধিঃ..........................||৪১||
षष्ठेऽतिसारवत् सिद्धिः..........................||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saptamavege cikitsA (42) · Śloka 42
..............................অবপীডস্তু সপ্তমে| মূর্ধ্নি কাকপদং কৃত্বা সাসৃগ্বা পিশিতং ক্ষিপেত্||৪২||
..............................अवपीडस्तु सप्तमे| मूर्ध्नि काकपदं कृत्वा सासृग्वा पिशितं क्षिपेत्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShaghnI yavAgUH (43) · Śloka 43
কোশাতক্যগ্নিকঃ পাঠা সূর্যবল্ল্যমৃতাভযাঃ| শেলুঃ শিরীষঃ কিণিহী হরিদ্রে ক্ষুদ্রসাহ্বযা| পুনর্নবে ত্রিকটুকং বৃহত্যৌ শারিবে বলে| এষাং যবাগূং নির্যূহে শীতাং সঘৃতমাক্ষিকাম্| যুঞ্জ্যাদ্বেগান্তরে সর্ববিষঘ্নীং কৃতকর্মণঃ||৪৩||
कोशातक्यग्निकः पाठा सूर्यवल्ल्यमृताभयाः| शेलुः शिरीषः किणिही हरिद्रे क्षुद्रसाह्वया| पुनर्नवे त्रिकटुकं बृहत्यौ शारिवे बले| एषां यवागूं निर्यूहे शीतां सघृतमाक्षिकाम्| युञ्ज्याद्वेगान्तरे सर्वविषघ्नीं कृतकर्मणः||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aparA yavAgUH (44) · Śloka 44
তদ্বন্মধূকমধুকপদ্মকেসরচন্দনৈঃ||৪৪||
तद्वन्मधूकमधुकपद्मकेसरचन्दनैः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agadAnAM prayogaH (45) · Śloka 45
অগদান্ বক্ষ্যতে চাতঃ সিদ্ধান্ পূর্বর্ষিনির্মিতান্| সর্বেষু সর্বাবস্থেষু যে বিষেষু পরং হিতাঃ||৪৫||
अगदान् वक्ष्यते चातः सिद्धान् पूर्वर्षिनिर्मितान्| सर्वेषु सर्वावस्थेषु ये विषेषु परं हिताः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sa~jjIvano agadaH (46) · Śloka 46
চন্দনং কুঙ্কুমং কুষ্ঠং কাঙ্ক্ষী লাক্ষা প্রিযঙ্গবঃ| মুস্তস্থৌণেযশৈলেযরোচনা মদনপ্লবম্| শ্রীবেষ্টকবিডঙ্গৈলা বিশালালমনশ্শিলাঃ| সুরসপ্রসবস্পৃক্কা রজনীদ্বযবালকম্| হিঙ্গুসিদ্ধার্থকাঃ পদ্মচারিণী পদ্মকেসরম্| জাত্যাঃ পুষ্পং প্রবালশ্চ পুষ্পমর্কশিরীষযোঃ| দ্বিরোধ্রবৃহতী কৌন্তী মধুকং গন্ধনাকুলী| মুদ্গপর্ণী কণা শ্যামা ধ্যামকং নলদং নতম্| সিন্দুবারকশক্যাকদেবদারুমযূরকম্| পুষ্যে সমাহৃতৈঃ পিষ্টৈর্যোজ্যস্তৈরগদোত্তমঃ| সঞ্জীবনঃ প্রাগমৃতাদ্বিহিতোঽযং স্বযম্ভুবা| পাননস্যঞ্জনাঘ্রাণধূমালেপনধারণৈঃ| জীবনো বিষসুপ্তানাং রাজদ্বারে জযাবহঃ| ধন্যো ধান্যধনাযুঃশ্রীক্ষেমপুষ্টিসুখপ্রদঃ| গৃহে স্থিতো বিষালক্ষ্মীমন্ত্রজ্বরগরগ্রহান্| কৃত্যাকার্মণকাখোর্দব্যালজন্তুসরীসৃপান্| স্বপ্নোপঘাতদুঃ স্বপ্নতোযাগ্নিরিপুতস্করান্| নিহন্ত্যকালমরণমারকাশানিবিগ্রহান্||৪৬||
चन्दनं कुङ्कुमं कुष्ठं काङ्क्षी लाक्षा प्रियङ्गवः| मुस्तस्थौणेयशैलेयरोचना मदनप्लवम्| श्रीवेष्टकविडङ्गैला विशालालमनश्शिलाः| सुरसप्रसवस्पृक्का रजनीद्वयवालकम्| हिङ्गुसिद्धार्थकाः पद्मचारिणी पद्मकेसरम्| जात्याः पुष्पं प्रवालश्च पुष्पमर्कशिरीषयोः| द्विरोध्रबृहती कौन्ती मधुकं गन्धनाकुली| मुद्गपर्णी कणा श्यामा ध्यामकं नलदं नतम्| सिन्दुवारकशक्याकदेवदारुमयूरकम्| पुष्ये समाहृतैः पिष्टैर्योज्यस्तैरगदोत्तमः| सञ्जीवनः प्रागमृताद्विहितोऽयं स्वयम्भुवा| पाननस्यञ्जनाघ्राणधूमालेपनधारणैः| जीवनो विषसुप्तानां राजद्वारे जयावहः| धन्यो धान्यधनायुःश्रीक्षेमपुष्टिसुखप्रदः| गृहे स्थितो विषालक्ष्मीमन्त्रज्वरगरग्रहान्| कृत्याकार्मणकाखोर्दव्यालजन्तुसरीसृपान्| स्वप्नोपघातदुः स्वप्नतोयाग्निरिपुतस्करान्| निहन्त्यकालमरणमारकाशानिविग्रहान्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApano agadaH (47) · Śloka 47
চন্দনং বালকং মুস্তং ধ্যামকং কটুকা নতম্| দাডিমং কুঙ্কুমং শুণ্ঠী কপিত্থং বত্সলাফলম্| করঞ্জবীজং মরিচমুত্পলং কমলং দলম্| নলমূলমপামার্গং করবীরকমঞ্জনম্| লাক্ষামালত্যহিচ্ছত্র নাগপুষ্পাম্লবেতসম্| বিষালারোচনাশ্যামা শঙ্খপুষ্পীপ্রিযঙ্গুকা| অজাজীসারিবাকুষ্ঠমজমোদঃ কুরণ্ডকঃ| বযস্থা সিন্দুবারৈলা কাযস্থা চারটী বচা| কর্কটী পূতনা কেশী শ্বেতা চ গিরিকর্ণিকা| গোলোমী সিংহলোমী চ বর্ষাভুর্গজপিপ্পলী| অগদো যাপনাখ্যোঽযং পূর্বেণ সদৃশো গুণৈঃ||৪৭||
चन्दनं वालकं मुस्तं ध्यामकं कटुका नतम्| दाडिमं कुङ्कुमं शुण्ठी कपित्थं वत्सलाफलम्| करञ्जबीजं मरिचमुत्पलं कमलं दलम्| नलमूलमपामार्गं करवीरकमञ्जनम्| लाक्षामालत्यहिच्छत्र नागपुष्पाम्लवेतसम्| विषालारोचनाश्यामा शङ्खपुष्पीप्रियङ्गुका| अजाजीसारिवाकुष्ठमजमोदः कुरण्डकः| वयस्था सिन्दुवारैला कायस्था चारटी वचा| कर्कटी पूतना केशी श्वेता च गिरिकर्णिका| गोलोमी सिंहलोमी च वर्षाभुर्गजपिप्पली| अगदो यापनाख्योऽयं पूर्वेण सदृशो गुणैः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUryodayo agadaH (48) · Śloka 48
শ্রীবেষ্টকং হরিদ্রে দ্বে কোবিদারং মনশ্শিলাম্| পিপ্পলীং পাটলী পদ্মাং শ্বেতাঞ্চ গিরিকর্ণিকাম্| মঞ্জিষ্ঠাং বৃহতী বক্রং যষ্টী মরিচকেসরম্| ফলিনীং কিণিহীং চেতি গবাং পিত্তেন ভাবযেত্| সূর্যোদযো হন্তি বিষং তমঃ সূর্যোদযো যথা||৪৮||
श्रीवेष्टकं हरिद्रे द्वे कोविदारं मनश्शिलाम्| पिप्पलीं पाटली पद्मां श्वेताञ्च गिरिकर्णिकाम्| मञ्जिष्ठां बृहती वक्रं यष्टी मरिचकेसरम्| फलिनीं किणिहीं चेति गवां पित्तेन भावयेत्| सूर्योदयो हन्ति विषं तमः सूर्योदयो यथा||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apare agadAH (49) · Śloka 49
নিম্বপত্রং গৃহাদ্ধূমং ফাণিতং বৃহতীফলম্| গোপিত্তযুক্তমগদঃ পরমং মৃতজীবনঃ| গোপিত্তকুষ্ঠসুরসমধুকদ্বিনিশং তথা| বিশালারজনীকুষ্ঠশ্বপিত্তব্যোষতুম্বরুঃ| বচাশিরীষপঞ্চাঙ্গী মৃতসঞ্জীবনোঽগদঃ| পঞ্চাঙ্গানি শিরীষস্য শ্বপিত্তঞ্চ বরোঽগদঃ| প্রিযঙ্গুতগরং লাক্ষা মঞ্জিষ্ঠা মধুকং মধু| হরিদ্রা চেত্যযং শ্রেষ্ঠঃ কৌটল্যদযিতোঽগদঃ| বিসংজ্ঞানাং বিষৈর্ঘোরৈঃ প্রহারৈর্নষ্টচেতসাম্| উদ্বন্ধানাং জলৌঘে চ মৃতানাং চেতনাবহঃ| শিরীষফলকাকাণ্ডসুরসাগ্রপুনর্নবৈঃ| কক্ষ্যাবাযসিসংযুক্তৈরগদঃ পূর্ববদ্গুণৈঃ| কটুকালাবুমূলানি গবাং পিত্তেন কল্কযেত্| ব্রাহ্মো ধার্যোঽযমগদঃ সর্বকর্মসু পূজিতঃ| অগারধূমস্ত্রিবৃতা গোপিত্তং ত্র্যূষণং বচা| প্রাজাপত্যোঽযমগদঃ সর্বরক্ষো বিষাপহঃ| শ্বেতপুষ্করতুল্যাংশৈর্জীবন্ত্যা কুসুমৈঃ কৃতঃ| রুক্মপিটো মণির্দ্ধার্যশ্চাণক্যেষ্টো বিষাপহঃ| মংসীত্বক্পত্রসুরসমনোহ্বা শীতকুঙ্কুমম্| নিশা ব্যাঘ্রনখং শুণ্ঠী দশাঙ্গোঽযং বিষাপহঃ| উত্পাতগণ্ডপিটকাদিগ্ধবিদ্ধবিষাপহঃ| উদুম্বরত্বগ্জম্ব্বস্থিমধুকোত্পলগৈরিকৈঃ| চন্দনোশীরনলদনাগকেসরপদ্মকৈঃ| বিশেষাদ্বিষবিস্ফোটবিসর্পজ্বরদাহহা| শিরীষোদুম্বরপ্লক্ষন্যগ্রোধাশ্বত্থবল্কলৈঃ| সঘৃতো দাহতৃষ্ণাস্রবিষবীসর্পপিত্তহা| গজপিপ্পলিকাসীসক্ষারযষ্টীমযূরকম্| রক্তা নতং বচা দন্তী শিবঃ শিবকৃতোঽগদঃ| সুরালাপাবকীসোমাভোগবত্যমৃতানতম্| আঢকীকিণিহীসোমরাজী চৌশনসোঽগদঃ| শ্লেষ্মাতকার্ককুসুমং তণ্ডুলীযো মযূরকঃ| সুরসামঞ্জরী কাকমাচী পানেঽগদো বরঃ||৪৯||
निम्बपत्रं गृहाद्धूमं फाणितं बृहतीफलम्| गोपित्तयुक्तमगदः परमं मृतजीवनः| गोपित्तकुष्ठसुरसमधुकद्विनिशं तथा| विशालारजनीकुष्ठश्वपित्तव्योषतुम्बरुः| वचाशिरीषपञ्चाङ्गी मृतसञ्जीवनोऽगदः| पञ्चाङ्गानि शिरीषस्य श्वपित्तञ्च वरोऽगदः| प्रियङ्गुतगरं लाक्षा मञ्जिष्ठा मधुकं मधु| हरिद्रा चेत्ययं श्रेष्ठः कौटल्यदयितोऽगदः| विसंज्ञानां विषैर्घोरैः प्रहारैर्नष्टचेतसाम्| उद्बन्धानां जलौघे च मृतानां चेतनावहः| शिरीषफलकाकाण्डसुरसाग्रपुनर्नवैः| कक्ष्यावायसिसंयुक्तैरगदः पूर्ववद्गुणैः| कटुकालाबुमूलानि गवां पित्तेन कल्कयेत्| ब्राह्मो धार्योऽयमगदः सर्वकर्मसु पूजितः| अगारधूमस्त्रिवृता गोपित्तं त्र्यूषणं वचा| प्राजापत्योऽयमगदः सर्वरक्षो विषापहः| श्वेतपुष्करतुल्यांशैर्जीवन्त्या कुसुमैः कृतः| रुक्मपिटो मणिर्द्धार्यश्चाणक्येष्टो विषापहः| मंसीत्वक्पत्रसुरसमनोह्वा शीतकुङ्कुमम्| निशा व्याघ्रनखं शुण्ठी दशाङ्गोऽयं विषापहः| उत्पातगण्डपिटकादिग्धविद्धविषापहः| उदुम्बरत्वग्जम्ब्वस्थिमधुकोत्पलगैरिकैः| चन्दनोशीरनलदनागकेसरपद्मकैः| विशेषाद्विषविस्फोटविसर्पज्वरदाहहा| शिरीषोदुम्बरप्लक्षन्यग्रोधाश्वत्थवल्कलैः| सघृतो दाहतृष्णास्रविषवीसर्पपित्तहा| गजपिप्पलिकासीसक्षारयष्टीमयूरकम्| रक्ता नतं वचा दन्ती शिवः शिवकृतोऽगदः| सुरालापावकीसोमाभोगवत्यमृतानतम्| आढकीकिणिहीसोमराजी चौशनसोऽगदः| श्लेष्मातकार्ककुसुमं तण्डुलीयो मयूरकः| सुरसामञ्जरी काकमाची पानेऽगदो वरः||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dadhyAdikaM mUlaviShaghnam (50) · Śloka 50
দধ্যাজ্যাক্ষৌদ্রলবণং পীতং মূলবিষাপহম্||৫০||
दध्याज्याक्षौद्रलवणं पीतं मूलविषापहम्||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana haridrAdiyogaH (51) · Śloka 51
হরিদ্রাসৈন্ধবক্ষৌদ্রঘৃতং সংসৃজ্য পাযযেত্| আর্ত্তান্ মূলবিষৈর্ঘোরৈর্দিগ্ধবিদ্ধান্ বিশেষতঃ||৫১||
हरिद्रासैन्धवक्षौद्रघृतं संसृज्य पाययेत्| आर्त्तान् मूलविषैर्घोरैर्दिग्धविद्धान् विशेषतः||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nishAyAH antarbahiH prayogaH (52) · Śloka 52
হরিদ্রান্তর্বহিঃ শস্তা বিষদোষাতুরে পরম্||৫২||
हरिद्रान्तर्बहिः शस्ता विषदोषातुरे परम्||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nishAdya~jjanam (53) · Śloka 53
নিশাশ্বমারসুরসকরঞ্জব্যোষদারুভিঃ| অঞ্জনং বস্ত্রমূত্রেণ পিষ্টৈর্নেত্রোপরোধজিত্||৫৩||
निशाश्वमारसुरसकरञ्जव्योषदारुभिः| अञ्जनं बस्त्रमूत्रेण पिष्टैर्नेत्रोपरोधजित्||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bIjapUrAdya~jjanam (54) · Śloka 54
কর্ণাক্ষিনাসিকাকণ্ঠজিহ্বারোগেষু নাবনম্| বীজপূরার্যবৃহতীফলজ্যোতিষ্মতীকৃতম্||৫৪||
कर्णाक्षिनासिकाकण्ठजिह्वारोगेषु नावनम्| बीजपूरार्यबृहतीफलज्योतिष्मतीकृतम्||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gandhahastI agadaH (55) · Śloka 55
শ্বেত বচা হিঙ্বমৃতা সুগন্ধা কুষ্ঠসৈন্ধবম্| শিরীষপুষ্পদ্বিনিশাব্যোষটুণ্টুকসর্ষপাঃ| কপিত্থমধ্যং লশুনং করঞ্জো বংশলেখনম্| পিষ্ট্বা গোবস্তমূত্রেণ তত্পিত্তেনৈব ভাবযেত্| দিনানি সপ্ত ব্যত্যাসাদ্বিনিহন্তি ততোঽঞ্জনাত্| বিষং শিরস্থং মূর্দ্ধার্ত্তিজ্বরাজীর্ণাবিষূচিকাঃ| অপস্মারগ্রহোন্মাদপাণ্ডুমেহমদাত্যযান্| শুষ্কনেত্রামযশিরোরোগপৈল্লগণার্বুদান্| কাচান্ধকারপটলকণ্ডূদৌর্বল্যপক্ষ্মণঃ| লেপাত্ পীতক্ষতালীঢদষ্টদিঘ্দবিষং জযেত্| শ্বিত্রং কৃচ্ছ্রাণি কুষ্ঠানি দুষ্টনাডীমহাব্রণান্| আনাহার্শো গুদে লেপাল্ললাটে দুষ্টপীনসম্| যোনিলেপেন নারীণাং মূঢগর্ভানুলোমনঃ| উন্মূলযত্যেষ বিষং গন্ধহস্তীব কাননম্||৫৫||
श्वेत वचा हिङ्वमृता सुगन्धा कुष्ठसैन्धवम्| शिरीषपुष्पद्विनिशाव्योषटुण्टुकसर्षपाः| कपित्थमध्यं लशुनं करञ्जो वंशलेखनम्| पिष्ट्वा गोबस्तमूत्रेण तत्पित्तेनैव भावयेत्| दिनानि सप्त व्यत्यासाद्विनिहन्ति ततोऽञ्जनात्| विषं शिरस्थं मूर्द्धार्त्तिज्वराजीर्णाविषूचिकाः| अपस्मारग्रहोन्मादपाण्डुमेहमदात्ययान्| शुष्कनेत्रामयशिरोरोगपैल्लगणार्बुदान्| काचान्धकारपटलकण्डूदौर्बल्यपक्ष्मणः| लेपात् पीतक्षतालीढदष्टदिघ्दविषं जयेत्| श्वित्रं कृच्छ्राणि कुष्ठानि दुष्टनाडीमहाव्रणान्| आनाहार्शो गुदे लेपाल्ललाटे दुष्टपीनसम्| योनिलेपेन नारीणां मूढगर्भानुलोमनः| उन्मूलयत्येष विषं गन्धहस्तीव काननम्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajito~agadaH (56) · Śloka 56
বিডঙ্গপাঠা ত্রিফলাজমোদা হিঙ্গ্বগ্নিবক্রং লবণস্য বর্গঃ| ব্যোষান্বিতং স্থাবরজঙ্গমানাং জেতা বিষাণামগদোঽজিতাখ্যঃ||৫৬||
विडङ्गपाठा त्रिफलाजमोदा हिङ्ग्वग्निवक्रं लवणस्य वर्गः| व्योषान्वितं स्थावरजङ्गमानां जेता विषाणामगदोऽजिताख्यः||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasUryo~agadaH (57) · Śloka 57
মনোহ্বা রোচনা চণ্ডা ত্বগেলাসিতসর্ষপৈঃ| স্পৃক্কাহিঙ্গুলকাশ্মীরকান্তাভিঃ কল্কিতোঽগদঃ| বিষঘ্নো বালসূর্যোঽযং শ্রীরক্ষাবিজযর্দ্ধিদঃ||৫৭||
मनोह्वा रोचना चण्डा त्वगेलासितसर्षपैः| स्पृक्काहिङ्गुलकाश्मीरकान्ताभिः कल्कितोऽगदः| विषघ्नो बालसूर्योऽयं श्रीरक्षाविजयर्द्धिदः||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAheshvaro yogaH (58) · Śloka 58
অজগন্ধা সগোমূত্রা গৃহধূমঃ সগুগ্গুলুঃ| এষ মাহেশ্বরো যোগো ন ক্বচিত্ প্রতিহন্যতে||৫৮||
अजगन्धा सगोमूत्रा गृहधूमः सगुग्गुलुः| एष माहेश्वरो योगो न क्वचित् प्रतिहन्यते||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana digdhaviddhalakShaNAni (59) · Śloka 59
বিষদিগ্ধেন বিদ্ধস্তু প্রতাম্যতি মুহুর্মুহুঃ| বিবর্ণভাবং ভজতে বিষাদং চাশু গচ্ছতি| কীটৈরিবাবৃতং চাস্য গাত্রং চিমিচিমাযতে| শ্রোণিপৃষ্ঠশিরঃ স্কন্ধসন্ধযঃ স্যুঃ সবেদনাঃ| কৃষ্ণদুষ্টাস্রবিস্রাবী তৃণ্মূর্চ্ছাজ্বরদাহবান্| দুষ্টিকালুষ্যবমথুশ্বাসকাসকরঃ ক্ষণাত্| আরক্তপীতপর্যন্তঃ শ্যাবমধ্যোঽতিরুগ্ব্রণঃ| শূযতে পচ্যতে সদ্যো গত্বা মাংসং চ কৃষ্ণতাম্| প্রক্লিন্নং শীর্যতেঽভীক্ষ্ণং সপিচ্ছিলপরিস্রবম্||৫৯||
विषदिग्धेन विद्धस्तु प्रताम्यति मुहुर्मुहुः| विवर्णभावं भजते विषादं चाशु गच्छति| कीटैरिवावृतं चास्य गात्रं चिमिचिमायते| श्रोणिपृष्ठशिरः स्कन्धसन्धयः स्युः सवेदनाः| कृष्णदुष्टास्रविस्रावी तृण्मूर्च्छाज्वरदाहवान्| दुष्टिकालुष्यवमथुश्वासकासकरः क्षणात्| आरक्तपीतपर्यन्तः श्यावमध्योऽतिरुग्व्रणः| शूयते पच्यते सद्यो गत्वा मांसं च कृष्णताम्| प्रक्लिन्नं शीर्यतेऽभीक्ष्णं सपिच्छिलपरिस्रवम्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana digdhaviddhacikitsA (60) · Śloka 60
কুর্যাদমর্মবিদ্ধস্য হৃদযাবরণং দ্রুতম্| শল্যমাকৃষ্য তপ্তেন লোহেনানু দহেদ্ ব্রণম্| অথবা মুষ্ককশ্বেতাসোমত্বক্তাম্রবল্লিতঃ| শিরীষাদ্গৃধ্রনখ্যাশ্চ ক্ষারেণ প্রতিসারযেত্| শুকনাসাপ্রতিবিষাব্যাঘ্ড়ীমূলৈশ্চ লেপযেত্| পীতদষ্টচিকিত্সাং চ কুর্যাত্তস্য যথার্হতঃ| ব্রণে তু পূতিপিশিতে ক্রিযা পিত্তবিসর্পবত্||৬০||
कुर्यादमर्मविद्धस्य हृदयावरणं द्रुतम्| शल्यमाकृष्य तप्तेन लोहेनानु दहेद् व्रणम्| अथवा मुष्ककश्वेतासोमत्वक्ताम्रवल्लितः| शिरीषाद्गृध्रनख्याश्च क्षारेण प्रतिसारयेत्| शुकनासाप्रतिविषाव्याघ्ऱीमूलैश्च लेपयेत्| पीतदष्टचिकित्सां च कुर्यात्तस्य यथार्हतः| व्रणे तु पूतिपिशिते क्रिया पित्तविसर्पवत्||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garAkhyaM kRutrimaM viSham (61) · Śloka 61
সৌভাগ্যার্থং স্ত্রিযো ভর্ত্রে রাজ্ঞে বারাতিচোদিতাঃ| গরমাহারসম্পৃক্তং যচ্ছন্ত্যাসন্নবর্তিনঃ||৬১||
सौभाग्यार्थं स्त्रियो भर्त्रे राज्ञे वारातिचोदिताः| गरमाहारसम्पृक्तं यच्छन्त्यासन्नवर्तिनः||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 'gara'nirvacanam (62) · Śloka 62
নানাপ্রাণ্যঙ্গশমলবিরুদ্ধৌষধিভস্মনাম্| বিষাণাঞ্চাল্পবীর্যাণাং যোগো গর ইতি স্মৃতঃ||৬২||
नानाप्राण्यङ्गशमलविरुद्धौषधिभस्मनाम्| विषाणाञ्चाल्पवीर्याणां योगो गर इति स्मृतः||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garaprayukte lakShaNAni (63) · Śloka 63
তেন পাণ্ডুঃ কৃশোঽল্পাঘ্নিঃ কাসশ্বাসজ্বরার্দিতঃ| বাযুনা প্রতিলোমেন স্বপ্নচিন্তাপরাযণঃ| মহোদরযকৃত্প্লীহো দীনবাগ্দুর্বলোঽলসঃ| শোফবান্ সততাধ্মাতঃ শুষ্কপাদকরঃ ক্ষযী| প্রাযঃ পশ্যতি শুষ্কাংশ্চ বনস্পতিজলাশযান্| মন্যতে কৃষ্ণমাত্মানং গৌরো গৌরং চ কালকঃ| বিকর্ণনাসানযনং পশ্যেত্তদ্বিহতেন্দ্রিযঃ| এতৈরন্যৈশ্চ বহুভিঃ ক্লিষ্টো ঘোরৈরুপদ্রবৈঃ| গরার্ত্তো নাশমাপ্নোতি কশ্চিত্সদ্যোঽচিকিত্সিতঃ||৬৩||
तेन पाण्डुः कृशोऽल्पाघ्निः कासश्वासज्वरार्दितः| वायुना प्रतिलोमेन स्वप्नचिन्तापरायणः| महोदरयकृत्प्लीहो दीनवाग्दुर्बलोऽलसः| शोफवान् सतताध्मातः शुष्कपादकरः क्षयी| प्रायः पश्यति शुष्कांश्च वनस्पतिजलाशयान्| मन्यते कृष्णमात्मानं गौरो गौरं च कालकः| विकर्णनासानयनं पश्येत्तद्विहतेन्द्रियः| एतैरन्यैश्च बहुभिः क्लिष्टो घोरैरुपद्रवैः| गरार्त्तो नाशमाप्नोति कश्चित्सद्योऽचिकित्सितः||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garacikitsAkramaH (64) · Śloka 64
গরার্ত্তো বান্তবান্ভুক্ত্বা তত্পথ্যং পানভোজনম্| শুদ্ধহৃচ্ছীলযেদ্ধেম সূত্রস্থানবিধেঃ স্মরন্||৬৪||
गरार्त्तो वान्तवान्भुक्त्वा तत्पथ्यं पानभोजनम्| शुद्धहृच्छीलयेद्धेम सूत्रस्थानविधेः स्मरन्||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharkarAdilehaH (65) · Śloka 65
শর্করাক্ষৌদ্রসংযুক্তশ্চূর্ণস্তাপ্যসুবর্ণযোঃ| লেহঃ প্রশমযত্যুগ্রং সর্বং যোগকৃতং বিষম্||৬৫||
शर्कराक्षौद्रसंयुक्तश्चूर्णस्ताप्यसुवर्णयोः| लेहः प्रशमयत्युग्रं सर्वं योगकृतं विषम्||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrvAdicUrNam (66) · Śloka 66
মূর্বামৃতানতকণাপটোলীচব্যচিত্রকান্| বচামুস্তবিডঙ্গানি তক্রকোষ্ণাম্বুমস্তুভিঃ| পিবেদ্রসেন চাম্লেন গরোপহতপাবকঃ||৬৬||
मूर्वामृतानतकणापटोलीचव्यचित्रकान्| वचामुस्तविडङ्गानि तक्रकोष्णाम्बुमस्तुभिः| पिबेद्रसेन चाम्लेन गरोपहतपावकः||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pArAvatAmiShAdiyogaH (67) · Śloka 67
পারাবতামিষশটীপুষ্করাহ্বশৃতং হিমম্| গরতৃষ্ণারুজাকাসশ্বাসহিধ্মাজ্বরাপহম্||৬৭||
पारावतामिषशटीपुष्कराह्वशृतं हिमम्| गरतृष्णारुजाकासश्वासहिध्माज्वरापहम्||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shvAsakAsaghnayogau (68) · Śloka 68
বাযসী শ্বাসকাসঘ্নী ভৃষ্টাজ্যত্রিফলারসে| ভার্ঙ্গীনাগরনির্যূহঃ শিশিরশ্চ সমাক্ষিকঃ||৬৮||
वायसी श्वासकासघ्नी भृष्टाज्यत्रिफलारसे| भार्ङ्गीनागरनिर्यूहः शिशिरश्च समाक्षिकः||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hareNvAdilepanam (69) · Śloka 69
হরেণুচন্দনশ্যামানলদং শ্লক্ষ্ণপেষিতম্| বিলেপনং প্রযোক্তব্যং গরেণোপহতত্বচঃ||৬৯||
हरेणुचन्दनश्यामानलदं श्लक्ष्णपेषितम्| विलेपनं प्रयोक्तव्यं गरेणोपहतत्वचः||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ma~jjiShThAtipragharShaNam (70) · Śloka 70
মঞ্জিষ্ঠা কিণিহী নিম্বরজন্যশ্বত্থচন্দনৈঃ| প্রঘর্ষণং কৃশানাং তু গরেণ ক্ষপিতৌজসাম্||৭০||
मञ्जिष्ठा किणिही निम्बरजन्यश्वत्थचन्दनैः| प्रघर्षणं कृशानां तु गरेण क्षपितौजसाम्||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shreShThaM pathyam (70) · Śloka 71
পথ্যং পরমমুদ্দিষ্টং শীলনং ক্ষীরসর্পিষোঃ||৭১||
पथ्यं परममुद्दिष्टं शीलनं क्षीरसर्पिषोः||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuShadisiddhaghRutAniA (72) · Śloka 72
বৃষনিম্বপটোলীনাং ক্বাথেন বিপচেত্ ঘৃতম্| অভযাগর্ভিণং শ্রেষ্ঠং তত্ গরস্য নিবর্হণম্| হরিদ্রাং নাকুলীং জাতীং পৃথক্পিষ্ট্বা বিপাচযেত্| ঘৃতত্রযং বিষার্ত্তানামেতদারোগ্যদং পরম্| তণ্ডুলীযকমূলেন গৃহধূমেন চৈকতঃ| ক্ষীরেণ চ ঘৃতং সিদ্ধং সমস্তবিষরোগজিত্| নাগদন্তী ত্রিবৃদ্দন্তী দ্রবন্তী স্নুক্পযঃ পলৈঃ| সাধিতং মাহিষং সর্পিঃ সগোমূত্রাঢকং হিতম্| সর্পকীটবিষর্ত্তানাং গরার্ত্তানাং চ শান্তযে||৭২||
वृषनिम्बपटोलीनां क्वाथेन विपचेत् घृतम्| अभयागर्भिणं श्रेष्ठं तत् गरस्य निबर्हणम्| हरिद्रां नाकुलीं जातीं पृथक्पिष्ट्वा विपाचयेत्| घृतत्रयं विषार्त्तानामेतदारोग्यदं परम्| तण्डुलीयकमूलेन गृहधूमेन चैकतः| क्षीरेण च घृतं सिद्धं समस्तविषरोगजित्| नागदन्ती त्रिवृद्दन्ती द्रवन्ती स्नुक्पयः पलैः| साधितं माहिषं सर्पिः सगोमूत्राढकं हितम्| सर्पकीटविषर्त्तानां गरार्त्तानां च शान्तये||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajeyaM ghRutam (73) · Śloka 73
মধুকং তগরং কুষ্ঠং ভদ্রদারু হরেণবঃ| মঞ্জিষ্ঠৈলৈলবালূনি নাগপুষ্পোত্পলং প্লবম্| বিডঙ্গং চন্দনং পত্রং প্রিযঙ্গুর্ধ্যামকং বলা| অংশুমত্যৌ হরিদ্রে দ্বে বৃহত্যৌ সারিবাদ্বযম্| এষাং কল্কৈর্ঘৃতং সিদ্ধমজেযং নাম বিশৃতম্| বিষাণি হন্তি সর্বাণি শীঘ্রমেব প্রযোজিতম্||৭৩||
मधुकं तगरं कुष्ठं भद्रदारु हरेणवः| मञ्जिष्ठैलैलवालूनि नागपुष्पोत्पलं प्लवम्| विडङ्गं चन्दनं पत्रं प्रियङ्गुर्ध्यामकं बला| अंशुमत्यौ हरिद्रे द्वे बृहत्यौ सारिवाद्वयम्| एषां कल्कैर्घृतं सिद्धमजेयं नाम विशृतम्| विषाणि हन्ति सर्वाणि शीघ्रमेव प्रयोजितम्||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana amRutaM ghRutam (74) · Śloka 74
শ্বেতে কপোতে বীজানি প্রত্যক্পুষ্পীশিরীষযোঃ| গোমূত্রপিষ্টৈস্তৈঃ সর্পিঃ সিদ্ধং বিষহরং পরম্| অমৃতং নাম বিখ্যাতমপি সঞ্জীবযেন্মৃতম্||৭৪||
श्वेते कपोते बीजानि प्रत्यक्पुष्पीशिरीषयोः| गोमूत्रपिष्टैस्तैः सर्पिः सिद्धं विषहरं परम्| अमृतं नाम विख्यातमपि सञ्जीवयेन्मृतम्||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shirIShatvagAdighRutam (75) · Śloka 75
শিরীষত্বক্ত্রিত্রকটুকং বিদারী চন্দনোত্পলম্| দ্বে বলে সারিবাস্ফোতবৃহতীনিম্বপল্লবাঃ| বন্ধুজীবাঢকীমূর্বাবাসাসুরসবত্সকাঃ| পাঠাঙ্কোলাশ্বগন্ধার্কমূলযষ্ট্যাহ্বপদ্মকম্| বিশালা বৃহতী লাক্ষা কোবিদারশতাবরীঃ| কটভীদন্ত্যপামার্গপৃশ্নিপর্ণীরসাঞ্জনম্| শ্বেতৌ বাণাশ্বখুরকৌ কুষ্ঠদারুপ্রিঙ্গুকাঃ| সারং মধূকাত্ত্রিফলাং করঞ্জস্য ফলং বচাম্| রজন্যৌ লোধ্রমক্ষাংশং পিষ্ট্বা সাধ্যং ঘৃতাঢকম্| তুল্যাম্বুছাগগোমূত্রত্র্যাঢকে তদ্বিষাপহম্| অপস্মারক্ষযোন্মাদভূতগ্রহগরোদরান্| পাণ্ডুরোগকৃমিপ্লীহগুল্মোরুস্তম্ভকার্মিলাঃ| হনুস্তম্ভগ্রহাদীংশ্চ পানাভ্যঞ্জননাবনৈঃ| হন্তি সঞ্জীবযতি চ বিষোদ্বন্ধমৃতান্ নরান্||৭৫||
शिरीषत्वक्त्रित्रकटुकं विदारी चन्दनोत्पलम्| द्वे बले सारिवास्फोतबृहतीनिम्बपल्लवाः| बन्धुजीवाढकीमूर्वावासासुरसवत्सकाः| पाठाङ्कोलाश्वगन्धार्कमूलयष्ट्याह्वपद्मकम्| विशाला बृहती लाक्षा कोविदारशतावरीः| कटभीदन्त्यपामार्गपृश्निपर्णीरसाञ्जनम्| श्वेतौ बाणाश्वखुरकौ कुष्ठदारुप्रिङ्गुकाः| सारं मधूकात्त्रिफलां करञ्जस्य फलं वचाम्| रजन्यौ लोध्रमक्षांशं पिष्ट्वा साध्यं घृताढकम्| तुल्याम्बुछागगोमूत्रत्र्याढके तद्विषापहम्| अपस्मारक्षयोन्मादभूतग्रहगरोदरान्| पाण्डुरोगकृमिप्लीहगुल्मोरुस्तम्भकार्मिलाः| हनुस्तम्भग्रहादींश्च पानाभ्यञ्जननावनैः| हन्ति सञ्जीवयति च विषोद्वन्धमृतान् नरान्||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana haritAlaviShArttalakShaNaM cikitsA ca (76) · Śloka 76
ভক্ষিতে হরিতালে তু হৃদি দাহো রসাগ্রহঃ| আনাহোঽম্লস্য বমনং পীতহারিদ্রবিট্স্রুতিঃ| তথা মণ্ডলিসর্পোক্তা বিকারাস্তচ্চ ভেষজম্| বিভজ্য যোজযেদূর্ধ্বমধঃ সংশোধিতং চ তম্| অঙ্কোলজালিনীবীজশুকনাসাপ্রিযঙ্গুকাঃ| লোধ্রধ্যামকতালীসনতযষ্ট্যাহ্বগুগ্গুলুঃ| হ্নীবেরং ভদ্রকাষ্ঠং চ লেহযেন্মধুসর্পিষা| দদ্যান্নকুলগোপিত্তযুক্তং নস্যেঽজ্জনে চ তত্||৭৬||
भक्षिते हरिताले तु हृदि दाहो रसाग्रहः| आनाहोऽम्लस्य वमनं पीतहारिद्रविट्स्रुतिः| तथा मण्डलिसर्पोक्ता विकारास्तच्च भेषजम्| विभज्य योजयेदूर्ध्वमधः संशोधितं च तम्| अङ्कोलजालिनीबीजशुकनासाप्रियङ्गुकाः| लोध्रध्यामकतालीसनतयष्ट्याह्वगुग्गुलुः| ह्नीबेरं भद्रकाष्ठं च लेहयेन्मधुसर्पिषा| दद्यान्नकुलगोपित्तयुक्तं नस्येऽज्जने च तत्||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhattUraviShArttalakShaNa~jcikitsA ca (77) · Śloka 77
ধুর্ধূরকোপযোগেন সর্বং পশ্যতি পীতকম্| কম্পলালামদচ্ছর্দিস্মৃতিভ্রংশভ্রমান্বিতঃ| তং বামযেত মধুরৈঃ পাযযেদ্বা সিতাপযঃ||৭৭||
धुर्धूरकोपयोगेन सर्वं पश्यति पीतकम्| कम्पलालामदच्छर्दिस्मृतिभ्रंशभ्रमान्वितः| तं वामयेत मधुरैः पाययेद्वा सितापयः||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koradUShamadanakayorviShalakShaNaM cikitsA ca (78) · Śloka 78
কোরদূষৈর্মদনকৈঃ প্রাযো ধুর্ধূরবদ্গদাঃ| উন্মাদোঽক্ষিবিনাশশ্চ তত্রাপি বমনং হিতম্| কূষ্মাণ্ডকং চ সগুডং বহুশস্তত্র ভক্ষযেত্| নানাপ্রকারৈঃ সংযোগৈঃ কোদ্রবা মদহেতবঃ| তান্ বিভজ্য যথাদোষং চিকিত্সেদবিরোধিভিঃ||৭৮||
कोरदूषैर्मदनकैः प्रायो धुर्धूरवद्गदाः| उन्मादोऽक्षिविनाशश्च तत्रापि वमनं हितम्| कूष्माण्डकं च सगुडं बहुशस्तत्र भक्षयेत्| नानाप्रकारैः संयोगैः कोद्रवा मदहेतवः| तान् विभज्य यथादोषं चिकित्सेदविरोधिभिः||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShIviShe kramaH (79) · Śloka 79
দূষীবিষার্ত্তং সুস্বিন্নমূর্ধ্বং চাধশ্চ শোধিতম্| দূষীবিষারিমগদং লেহযেন্মধুনা প্লুতম্||৭৯||
दूषीविषार्त्तं सुस्विन्नमूर्ध्वं चाधश्च शोधितम्| दूषीविषारिमगदं लेहयेन्मधुना प्लुतम्||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShIviShAriH agadaH (80) · Śloka 80
পিপ্পল্যো ধ্যামকং মাংসী লোধ্রমেলা সুবর্চিকা| কুটন্নটং নতং কুষ্ঠং যষ্টীচন্দনগৈরিকম্| দূষীবিষারির্নাম্নাঽযং ন চান্যত্রাপি বার্যতে||৮০||
पिप्पल्यो ध्यामकं मांसी लोध्रमेला सुवर्चिका| कुटन्नटं नतं कुष्ठं यष्टीचन्दनगैरिकम्| दूषीविषारिर्नाम्नाऽयं न चान्यत्रापि वार्यते||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanayogau (81) · Śloka 81
হরীতকী সলবণা মাগধী মরিচানি চ| এতদ্দূষীবিষার্ত্তানাং কাশ্যপোক্তং বিরেচনম্| যুঞ্জ্যাদ্বা বিষরোগেষু রেকে ব্যোষাদিকং ভিষক্||৮১||
हरीतकी सलवणा मागधी मरिचानि च| एतद्दूषीविषार्त्तानां काश्यपोक्तं विरेचनम्| युञ्ज्याद्वा विषरोगेषु रेके व्योषादिकं भिषक्||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana taruNapalAshakShArayogaH (82) · Śloka 82
তরুণস্য পলাশস্য স্রুতং ক্ষারোদকং পচেত্| ক্বাথে তত্র প্রতীবাপং প্রক্ষিপেচ্ছ্লক্ষ্ণচূর্ণিতম্| ব্যোষং শিরীষকুসুমং মধুকং সারিবে মিসিম্| কুষ্ঠং বেল্লনিশে লাক্ষাং শুক্লাং সুরসমঞ্জরীম্| সিন্ধূত্থং রক্তমৃন্মাংসী রেণুকাং হিঙ্গুবাহ্বিকম্| দর্বীপ্রলেপি তজ্জাতং গোবিষাণে নিধাপযেত্| ক্ষযগুল্মোদরার্শাংসি মেহং মন্দাগ্নিতাং জ্বরম্| ত্বগ্দোষকাসাপস্মারগ্রহোন্মাদভগন্দরান্| পাণ্ডুং কণ্ঠস্বরগদান্ প্লীহানং শ্বযথুং কৃমীন্| কোলমাত্রমতঃ খাদন্ জযেত্ সর্ববিষাণি চ||৮২||
तरुणस्य पलाशस्य स्रुतं क्षारोदकं पचेत्| क्वाथे तत्र प्रतीवापं प्रक्षिपेच्छ्लक्ष्णचूर्णितम्| व्योषं शिरीषकुसुमं मधुकं सारिवे मिसिम्| कुष्ठं वेल्लनिशे लाक्षां शुक्लां सुरसमञ्जरीम्| सिन्धूत्थं रक्तमृन्मांसी रेणुकां हिङ्गुवाह्विकम्| दर्वीप्रलेपि तज्जातं गोविषाणे निधापयेत्| क्षयगुल्मोदरार्शांसि मेहं मन्दाग्नितां ज्वरम्| त्वग्दोषकासापस्मारग्रहोन्मादभगन्दरान्| पाण्डुं कण्ठस्वरगदान् प्लीहानं श्वयथुं कृमीन्| कोलमात्रमतः खादन् जयेत् सर्वविषाणि च||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agadaprabhAvanidarshanam (83) · Śloka 83
বিষং তেজোমযং মন্ত্রৈঃ সত্যব্রহ্মতপোমযৈঃ| যথা নিবার্যতে শীঘ্রং প্রযুক্তৈর্ন তথৌষধৈঃ| ন তু সর্বমনুষ্যাণাং সন্তি ভেষজসম্পদঃ| অজ্ঞাতরোগসদ্ভাবে যোগ্যতা চাতিদুর্লভা| প্রকুপ্যতি বিষং ভূযঃ কেবলৈশ্চৌষধৈর্জিতম্| অবাপ্তৌ সিদ্ধমন্ত্রাণাং যতেতাতশ্চিকিত্সকঃ| তেঽপি চ ব্রতহীনস্য হীনা বা স্বরবর্ণতঃ| যস্মান্ন সিদ্ধিমাযান্তি তস্মাদ্যোজ্যোঽগদক্রমঃ||৮৩||
विषं तेजोमयं मन्त्रैः सत्यब्रह्मतपोमयैः| यथा निवार्यते शीघ्रं प्रयुक्तैर्न तथौषधैः| न तु सर्वमनुष्याणां सन्ति भेषजसम्पदः| अज्ञातरोगसद्भावे योग्यता चातिदुर्लभा| प्रकुप्यति विषं भूयः केवलैश्चौषधैर्जितम्| अवाप्तौ सिद्धमन्त्राणां यतेतातश्चिकित्सकः| तेऽपि च व्रतहीनस्य हीना वा स्वरवर्णतः| यस्मान्न सिद्धिमायान्ति तस्माद्योज्योऽगदक्रमः||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShasa~gkaTam (84) · Śloka 84
বিষপ্রকৃতিকালান্নদোষদূষ্যাদিসঙ্গমে| বিষসঙ্কটমুদ্দিষ্টং শতস্যৈকোঽত্র জীবতি||৮৪||
विषप्रकृतिकालान्नदोषदूष्यादिसङ्गमे| विषसङ्कटमुद्दिष्टं शतस्यैकोऽत्र जीवति||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShavRuddhikAraNAni (85) · Śloka 85
ক্ষুত্তৃণাঘর্ম্মদৌর্বল্যক্রোধশোকভযশ্রমঃ| অজীর্ববর্চোদ্রবতাপিত্তমারুতবৃদ্ধিভিঃ| তিলপুষ্পফলাঘ্রাণভূবাষ্পঘনগর্জিতঃ| হস্তিমূষিকবাদিত্রনিস্বনৈর্বিষসঙ্কটৈঃ| পুরো বাতোত্পলামোদমদনৈর্বর্ধতে বিষম্||৮৫||
क्षुत्तृणाघर्म्मदौर्बल्यक्रोधशोकभयश्रमः| अजीर्ववर्चोद्रवतापित्तमारुतवृद्धिभिः| तिलपुष्पफलाघ्राणभूबाष्पघनगर्जितः| हस्तिमूषिकवादित्रनिस्वनैर्विषसङ्कटैः| पुरो वातोत्पलामोदमदनैर्वर्धते विषम्||८५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varShAsu viShavRuddheH kAraNam (86) · Śloka 86
বর্ষাসু চাম্বুযোনিত্বাত্সংক্লেদং গুডবদ্গতম্| বিসর্পতি ঘনাপাযে তদগস্ত্যো হিনস্তি চ| প্রযাতি মন্দবীর্যত্বং বিষং তস্মাদ্ ঘনাত্যযে||৮৬||
वर्षासु चाम्बुयोनित्वात्संक्लेदं गुडवद्गतम्| विसर्पति घनापाये तदगस्त्यो हिनस्ति च| प्रयाति मन्दवीर्यत्वं विषं तस्माद् घनात्यये||८६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShe doShAnusAraM cikitsAkramaH (87) · Śloka 87
ইতি প্রকৃতিসাত্ম্যর্তুস্থানবেগবলাবলম্| আলোচ্য নিপুণং বুদ্ধ্যা কর্মানন্তরমাচরেত্| শ্লৈষ্মিকং বমনৈরুষ্ণরূক্ষতীক্ষ্ণৈঃ প্রলেপনৈঃ| কষাযকটুতিক্তৈশ্চ ভোজনৈঃ শমযেদ্বিষম্| পৈত্তিকং স্রংসনৈঃ সেকপ্রদেহৈর্ভৃশশীতলৈঃ| কষাযতিক্তমধুরৈর্ঘৃতযুক্তৈশ্চ ভোজনৈঃ| বাতাত্মকং জযেত্স্বাদুস্নিগ্ধাম্ললবণান্বিতৈঃ| সঘৃতৈর্ভোজনালেপৈস্তথৈব পিশিতাশনৈঃ||৮৭||
इति प्रकृतिसात्म्यर्तुस्थानवेगबलाबलम्| आलोच्य निपुणं बुद्ध्या कर्मानन्तरमाचरेत्| श्लैष्मिकं वमनैरुष्णरूक्षतीक्ष्णैः प्रलेपनैः| कषायकटुतिक्तैश्च भोजनैः शमयेद्विषम्| पैत्तिकं स्रंसनैः सेकप्रदेहैर्भृशशीतलैः| कषायतिक्तमधुरैर्घृतयुक्तैश्च भोजनैः| वातात्मकं जयेत्स्वादुस्निग्धाम्ललवणान्वितैः| सघृतैर्भोजनालेपैस्तथैव पिशिताशनैः||८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShaharaNe ghRutaM shreShTham (88) · Śloka 88
নাঘৃতং স্রংসনং শস্তং প্রলেপো ভোজ্যমৌষধম্| সর্বেষু সর্বাবস্থাসু বিষেষু ন ঘৃতোপমম্| বিদ্যতে ভেষজং কিঞ্চিদ্বিশেষাত্ প্রবলানিলে||৮৮||
नाघृतं स्रंसनं शस्तं प्रलेपो भोज्यमौषधम्| सर्वेषु सर्वावस्थासु विषेषु न घृतोपमम्| विद्यते भेषजं किञ्चिद्विशेषात् प्रबलानिले||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktagaviShacikitsA (89) · Śloka 89
রক্তগে স্রাবযেদ্রক্তং পিত্তবচ্চ ক্রিযাক্রমঃ| দূষীবিষে পুনস্তত্স্থে পঞ্চকর্মাণি চাচরেত্||৮৯||
रक्तगे स्रावयेद्रक्तं पित्तवच्च क्रियाक्रमः| दूषीविषे पुनस्तत्स्थे पञ्चकर्माणि चाचरेत्||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shirogataviShacikitsA (90) · Śloka 90
গণ্ডূষৈঃ কবলৈঃ প্রাশৈস্তীক্ষ্ণৈঃ প্রধমনাঞ্জনৈঃ| শিরোগতং প্রশমযেদ্বিষসংক্রমণৈস্তথা||৯০||
गण्डूषैः कवलैः प्राशैस्तीक्ष्णैः प्रधमनाञ्जनैः| शिरोगतं प्रशमयेद्विषसंक्रमणैस्तथा||९०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ruddhavAyoshcikitsA (91) · Śloka 91
বিষদুষ্টকফস্রোতো রুদ্ধবাযুর্মৃতোপমঃ| যঃ স্যাদসাধ্যলিঙ্গৈশ্চ রহিতস্তস্য যোজযেত্| মূর্ধ্নি কাকপদং কৃত্বা কল্কং চর্মকসোদ্ভবম্| ধ্মাপনং চাস্য কটাভীজালিনী কটুকৈর্হিতম্||৯১||
विषदुष्टकफस्रोतो रुद्धवायुर्मृतोपमः| यः स्यादसाध्यलिङ्गैश्च रहितस्तस्य योजयेत्| मूर्ध्नि काकपदं कृत्वा कल्कं चर्मकसोद्भवम्| ध्मापनं चास्य कटाभीजालिनी कटुकैर्हितम्||९१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AshrayAshrayiNoravirodhena cikitsA (92) · Śloka 92
আশযে যস্য দোষস্য বিষং তিষ্ঠতি তং পুরঃ| আশ্রযাশ্রযিণোর্বিদ্বানবিরোধেন সাধযেত্||৯২||
आशये यस्य दोषस्य विषं तिष्ठति तं पुरः| आश्रयाश्रयिणोर्विद्वानविरोधेन साधयेत्||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AshayAnusAraM cikitsAvisheShaH (93) · Śloka 93
ক্ষারাগদঃ কফস্থানস্থিতে স্বেদঃ সিরাব্যধঃ| পিত্তে ক্ষৌদ্রপযোঽম্লাজ্যপানসেকাবগাহনম্| স্বেদো বাতাশযে দধ্না পানং চ নতকুষ্ঠযোঃ| ক্ষীরেণাগদগর্ভেণ মদনস্য ফলেন চ| আস্থাপনং প্রযুঞ্জীত বাতাশযগতে বিষে| পচেদ্যষ্টীমধুক্বাথে তৈলং ক্ষীরচতুর্গুণম্| ত্রিফলা সর্পবেতালীশতপুষ্পেন্দুরাজিভিঃ| অনন্তযা চ তত্পাননাবনাভ্যঙ্গবস্তিষু| ভোজনে চ প্রণিহিতং হন্তি বাতাশযাদ্বিষম্| বলযা সোমরাজ্যা বা পচেত্পাটলযাঽথবা| ঘৃতমণ্ডসমং তৈলমানুবাসনিকং পরম্||৯৩||
क्षारागदः कफस्थानस्थिते स्वेदः सिराव्यधः| पित्ते क्षौद्रपयोऽम्लाज्यपानसेकावगाहनम्| स्वेदो वाताशये दध्ना पानं च नतकुष्ठयोः| क्षीरेणागदगर्भेण मदनस्य फलेन च| आस्थापनं प्रयुञ्जीत वाताशयगते विषे| पचेद्यष्टीमधुक्वाथे तैलं क्षीरचतुर्गुणम्| त्रिफला सर्पवेतालीशतपुष्पेन्दुराजिभिः| अनन्तया च तत्पाननावनाभ्यङ्गबस्तिषु| भोजने च प्रणिहितं हन्ति वाताशयाद्विषम्| बलया सोमराज्या वा पचेत्पाटलयाऽथवा| घृतमण्डसमं तैलमानुवासनिकं परम्||९३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pathyanirdeshaH (94) · Śloka 94
বিষোপদ্রবপথ্যং চ বীক্ষ্য যুঞ্জ্যাদ্যথামযম্|৯৪|
विषोपद्रवपथ्यं च वीक्ष्य युञ्ज्याद्यथामयम्|९४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AshayAnusAraM sAdhyAsAdhyatA (94-40) · Śloka 40
অযত্নাচ্ছ্লেষ্মগং সাধ্যং যত্নাত্পিত্তাশযাশ্রিতম্| সুদুস্সাধমসাধ্যং বা বাতাশযগতং বিষম্||৯৪|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতা বষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযামুত্তরতন্ত্রে বিষ প্রতিষেধো নাম চত্বারিংশোঽধ্যাযঃ||৪০||
अयत्नाच्छ्लेष्मगं साध्यं यत्नात्पित्ताशयाश्रितम्| सुदुस्साधमसाध्यं वा वाताशयगतं विषम्||९४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे विष प्रतिषेधो नाम चत्वारिंशोऽध्यायः||४०||
🔊 Audio coming soon