Adhikarana atha sarvAkShirogavij~jAnIyo nAmAShTAdasho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತಃ ಸರ್ವಾಕ್ಷಿರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातः सर्वाक्षिरोगविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtABiShyandalakShaNam (2) · Śloka 2
ವಾತೇನ ನೇತ್ರೇಽಭಿಷ್ಯಣ್ಣೇ ನಾಸಾನಾಹೋಽಲ್ಪಶೋಫತಾ| ಶಙ್ಖಾಕ್ಷಿಭ್ರೂಲಲಾಟಾಸ್ಯತೋದಸ್ಫುರಣಭೇದನಮ್| ಶುಷ್ಕಾಲ್ಪಾ ದೂಷಿಕಾ ಶೀತಮಲ್ಪಂ ಚಾಶ್ರು ಚಲಾ ರುಜಃ| ನಿಮಿಷೋನ್ಮೇಷಣಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಾಜ್ಜನ್ತೂನಾಮಿವ ಸರ್ಪಣಮ್| ಅಕ್ಷ್ಯಾಧ್ಮಾತಮಿವಾಭಾತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಶ್ಶಲ್ಯೈರಿವಾಚಿತಮ್| ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣೈಶ್ಚೋಪಶಮನಮ್.......................||೨||
वातेन नेत्रेऽभिष्यण्णे नासानाहोऽल्पशोफता| शङ्खाक्षिभ्रूललाटास्यतोदस्फुरणभेदनम्| शुष्काल्पा दूषिका शीतमल्पं चाश्रु चला रुजः| निमिषोन्मेषणं कृच्छ्राज्जन्तूनामिव सर्पणम्| अक्ष्याध्मातमिवाभाति सूक्ष्मैश्शल्यैरिवाचितम्| स्निग्धोष्णैश्चोपशमनम्.......................||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdhimanthaH (3) · Śloka 3
.....................ಸೋಽಭಿಷ್ಯನ್ದ ಉಪೇಕ್ಷಿತಃ| ಅಧಿಮನ್ಥೋ ಭವೇತ್ತತ್ರ ಕರ್ಣಯೋರ್ನದನಂ ಭ್ರಮಃ| ಅರಣ್ಯೇವ ಚ ಮಥ್ಯನ್ತೇ ಲಲಾಟಾಕ್ಷಿಭ್ರುವಾದಯಃ||೩||
.....................सोऽभिष्यन्द उपेक्षितः| अधिमन्थो भवेत्तत्र कर्णयोर्नदनं भ्रमः| अरण्येव च मथ्यन्ते ललाटाक्षिभ्रुवादयः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajahatAdhimanthaH (4) · Śloka 4
ಹತಾಧಿಮನ್ಥಃ ಸೋಽಪಿ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರಮಾದಾತ್ತೇನ ವೇದನಾಃ| ಅನೇಕರೂಪಾ ಜಾಯನ್ತೇ ವ್ರಣೋ ದೃಷ್ಟೌ ಚ ದೃಷ್ಟಿಹಾ||೪||
हताधिमन्थः सोऽपि स्यात्प्रमादात्तेन वेदनाः| अनेकरूपा जायन्ते व्रणो दृष्टौ च दृष्टिहा||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyatovAtaH (5) · Śloka 5
ಮನ್ಯಾಕ್ಷಿಶಙ್ಖತೋ ವಾಯುರನ್ಯತೋ ವಾ ಪ್ರವರ್ತಯೇತ್| ವ್ಯಥಾಂ ತೀವ್ರಾಮಪೈಚ್ಛಿಲ್ಯರಾಗಶೋಫಂ ವಿಲೋಚನಮ್| ಸಙ್ಕೋಚಯತಿ ಪರ್ಯಶ್ರು ಸೋಽನ್ಯತೋ ವಾತಸಂಜ್ಞಿತಃ||೫||
मन्याक्षिशङ्खतो वायुरन्यतो वा प्रवर्तयेत्| व्यथां तीव्रामपैच्छिल्यरागशोफं विलोचनम्| सङ्कोचयति पर्यश्रु सोऽन्यतो वातसंज्ञितः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaparyayaH (6) · Śloka 6
ತದ್ವಜ್ಜಿಹ್ಯಂ ಭವೇನ್ನೇತ್ರಮೂನಂ ವಾ ವಾತಪರ್ಯಯೇ||೬||
तद्वज्जिह्यं भवेन्नेत्रमूनं वा वातपर्यये||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittABiShyandaH (7) · Śloka 7
ದಾಹೋ ಧೂಮಾಯನಂ ಶೋಫಃ ಸ್ಯಾವತಾ ವರ್ತ್ಮನೋರ್ಬಹಿಃ| ಅತಃಕ್ಲೇದೋಽಶ್ರು ಪೀತೋಷ್ಣಂ ರಾಗಃ ಪೀತಾಭದರ್ಶನಮ್| ಕ್ಷಾರೋಕ್ಷಿತಕ್ಷತಾಕ್ಷಿತ್ವಂ ಪಿತ್ತಾಭಿಷ್ಯನ್ದಲಕ್ಷಣಮ್||೭||
दाहो धूमायनं शोफः स्यावता वर्त्मनोर्बहिः| अतःक्लेदोऽश्रु पीतोष्णं रागः पीताभदर्शनम्| क्षारोक्षितक्षताक्षित्वं पित्ताभिष्यन्दलक्षणम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAdhimanthaH (8) · Śloka 8
ಜ್ವಲದಙ್ಗಾರಕೀರ್ಣಾಭಂ ಯಕೃತ್ಪಿಣ್ಡಸಮಪ್ರಭಮ್| ಅಧಿಮನ್ಯೇ ಭವೇನ್ನೇತ್ರಮ್.......................||೮||
ज्वलदङ्गारकीर्णाभं यकृत्पिण्डसमप्रभम्| अधिमन्ये भवेन्नेत्रम्.......................||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPABiShyandalakShaNam (9) · Śloka 9
........................ಸ್ಯನ್ದೇ ತು ಕಫಸಮ್ಭವೇ| ಜಾಡ್ಯಂ ಶೋಫೋ ಮಹಾನ್ ಕಣ್ಡೂರ್ನಿದ್ರಾನ್ನಾನಭಿನನ್ದನಮ್| ಸಾನ್ದ್ರಸ್ನಿಗ್ಧಬಹುಶ್ವೇತಪಿಚ್ಛಾವದ್ ದೂಷಿಕಾಽಶ್ರುತಾ||೯||
........................स्यन्दे तु कफसम्भवे| जाड्यं शोफो महान् कण्डूर्निद्रान्नानभिनन्दनम्| सान्द्रस्निग्धबहुश्वेतपिच्छावद् दूषिकाऽश्रुता||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPAdhimanthalakShaNam (10) · Śloka 10
ಅಧಿಮನ್ಥೇ ನತಂ ಕೃಷ್ಣಮುನ್ನತಂ ಶುಕ್ಲಮಣ್ಡಲಮ್| ಪ್ರಸೇಕೋ ನಾಸಿಕಾಧ್ಮಾನಂ ಪಾಂಸುಪೂರ್ಣಮಿವೇಕ್ಷಣಮ್||೧೦||
अधिमन्थे नतं कृष्णमुन्नतं शुक्लमण्डलम्| प्रसेको नासिकाध्मानं पांसुपूर्णमिवेक्षणम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktABiShyandalakShaNam (11) · Śloka 11
ರಕ್ತಾಶ್ರುರಾಜೀದೂಷೀಕಾ ರಕ್ತಮಣ್ಡಲದರ್ಶನಮ್| ರಕ್ತಸ್ಯನ್ದೇನ ನಯನಂ ಸಪಿತ್ತಸ್ಯನ್ದಲಕ್ಷಣಮ್||೧೧||
रक्ताश्रुराजीदूषीका रक्तमण्डलदर्शनम्| रक्तस्यन्देन नयनं सपित्तस्यन्दलक्षणम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktAdhimanthalakShaNam (12) · Śloka 12
ಮನ್ಥೇಽಕ್ಷಿತಾಮ್ರಪರ್ಯನ್ತಮುತ್ಪಾಟನಸಮಾನರುಕ್| ರಾಗೇಣ ಬನ್ಧೂಕನಿಭಂ ತಾಮ್ಯತಿ ಸ್ಪರ್ಶನಾಕ್ಷಮಮ್| ಅಸೃಙ್ನಿಮಗ್ನಾರಿಷ್ಟಾಭಂ ಕೃಷ್ಣಮಗ್ನ್ಯಾಭದರ್ಶನಮ್||೧೨||
मन्थेऽक्षिताम्रपर्यन्तमुत्पाटनसमानरुक्| रागेण बन्धूकनिभं ताम्यति स्पर्शनाक्षमम्| असृङ्निमग्नारिष्टाभं कृष्णमग्न्याभदर्शनम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhimanthasAmAnyalakShaNam (13) · Śloka 13
ಅಧಿಮನ್ಥಾ ಯಥಾಸ್ವಂ ಚ ಸರ್ವೇ ಸ್ಯನ್ದಾಧಿಕವ್ಯಥಾಃ| ಶಙ್ಖದನ್ತಕಪೋಲೇಷು ಕಪಾಲೇ ಚಾತಿ ರುಕ್ಕರಾಃ||೧೩||
अधिमन्था यथास्वं च सर्वे स्यन्दाधिकव्यथाः| शङ्खदन्तकपोलेषु कपाले चाति रुक्कराः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuShkAkShipAkaH (14) · Śloka 14
ವಾತಪಿತ್ತಾತುರಂ ಘರ್ಷತೋದಭೇದೋಪದೇಹವತ್| ರೂಕ್ಷದಾರುಣವರ್ತ್ಮಾಕ್ಷಿಕೃಚ್ಛ್ರೋನ್ಮೀಲನಿಮೀಲನಮ್| ವಿಕೂಣನವಿಶುಷ್ಕತ್ವಶೀತೇಚ್ಛಾಶೂಲಪಾಕವತ್| ಉಕ್ತಃ ಶುಷ್ಕಾಕ್ಷಿಪಾಕೋಽಯಮ್................||೧೪||
वातपित्तातुरं घर्षतोदभेदोपदेहवत्| रूक्षदारुणवर्त्माक्षिकृच्छ्रोन्मीलनिमीलनम्| विकूणनविशुष्कत्वशीतेच्छाशूलपाकवत्| उक्तः शुष्काक्षिपाकोऽयम्................||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sashophapAkaH (15) · Śloka 15
..................ಸಶೋಫಃ ಸ್ಯಾತ್ತ್ರಿಭಿರ್ಮಲೈಃ| ಸರಕ್ತಸ್ತತ್ರ ಶೋಫೋಽತಿರುದ್ಗಾಹಷ್ಠೀವನಾದಿಮಾನ್| ಪಕ್ವೋದುಮ್ಬರಸಙ್ಕಾಶಂ ಜಾಯತೇ ಶುಕ್ಲಮಣ್ಡಲಮ್| ಅಶ್ರೂಷ್ಣಶೀತವಿಶದಪಿಚ್ಛಿಲಾಚ್ಛಘನಂ ಮುಹುಃ||೧೫||
..................सशोफः स्यात्त्रिभिर्मलैः| सरक्तस्तत्र शोफोऽतिरुद्गाहष्ठीवनादिमान्| पक्वोदुम्बरसङ्काशं जायते शुक्लमण्डलम्| अश्रूष्णशीतविशदपिच्छिलाच्छघनं मुहुः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alpashophaH (16) · Śloka 16
ಅಲ್ಪಶೋಫೋಽಲ್ಪಶೋಫಸ್ತು ಪಾಕೋಽನ್ಯೈರ್ಲಕ್ಷಣೈಸ್ತಥಾ||೧೬||
अल्पशोफोऽल्पशोफस्तु पाकोऽन्यैर्लक्षणैस्तथा||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana akShipAkAtyayaH (17) · Śloka 17
ಅಕ್ಷಿಪಾಕಾತ್ಯಯೇ ಶೋಫಃ ಸಂರಮ್ಭಃ ಕಲುಷಾಶ್ರುತಾ| ಕಫೋಪದಿಗ್ಧಮಸಿತಂ ಸಿತಂ ಪ್ರಕ್ಲೇದರಾಗವತ್| ದಾಹೋ ದರ್ಶನಸಂರೋಧೋ ವೇದನಾಶ್ಚಾನವಸ್ಥಿತಾ||೧೭||
अक्षिपाकात्यये शोफः संरम्भः कलुषाश्रुता| कफोपदिग्धमसितं सितं प्रक्लेदरागवत्| दाहो दर्शनसंरोधो वेदनाश्चानवस्थिता||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana amloShitaH (18) · Śloka 18
ಅನ್ನಸಾರೋಽಮ್ಲತಾಂ ನೀತಃ ಪಿತ್ತರಕ್ತೋಲ್ಬಣೈರ್ಮಲೈಃ| ಸಿರಾಭಿರ್ನೇತ್ರಮಾರೂಢಃ ಕರೋತಿ ಶ್ಯಾವಲೋಹಿತಮ್| ಸಶೋಫದಾಹಪಾಕಾಶ್ರು ಭೃಶಂ ಚಾವಿಲದರ್ಶನಮ್| ಅಮ್ಲೋಷಿತೋಽಯಮ್............................||೧೮||
अन्नसारोऽम्लतां नीतः पित्तरक्तोल्बणैर्मलैः| सिराभिर्नेत्रमारूढः करोति श्यावलोहितम्| सशोफदाहपाकाश्रु भृशं चाविलदर्शनम्| अम्लोषितोऽयम्............................||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvagAnAM sa~gkhyAsamprAptiH (19) · Śloka 19
............ಇತ್ಯುಕ್ತಾಃ ಗದಾಃ ಷೋಡಶ ಸರ್ವಗಾಃ||೧೯||
............इत्युक्ताः गदाः षोडश सर्वगाः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyatAnirdeshaH (20-18) · Śloka 18
ಹತಾಧಿಮನ್ಥಮೇತೇಷು ಸಾಕ್ಷಿಪಾಕಾತ್ಯಯಂ ತ್ಯಜೇತ್| ವಾತಾದ್ಭೂತಂ ಪಞ್ಚರಾತ್ರೇಣ ದೃಷ್ಟಿಂ ಸಪ್ತಾಹೇನ ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಾತೋಽಧಿಮನ್ಥಃ| ರಕ್ತೋತ್ಪನ್ನೋ ಹನ್ತಿ ತದ್ವತ್ತ್ರಿರಾತ್ರಾನ್ ಮಿಥ್ಯಾಚಾರಾತ್ ಪೈತ್ತಿಕಃ ಸದ್ಯ ಏವ||೨೦|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಸರ್ವಾಕ್ಷಿರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯ ನಾಮಾಷ್ಟಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೮||
हताधिमन्थमेतेषु साक्षिपाकात्ययं त्यजेत्| वाताद्भूतं पञ्चरात्रेण दृष्टिं सप्ताहेन श्लेष्मजातोऽधिमन्थः| रक्तोत्पन्नो हन्ति तद्वत्त्रिरात्रान् मिथ्याचारात् पैत्तिकः सद्य एव||२०|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे सर्वाक्षिरोगविज्ञानीय नामाष्टादशोऽध्यायः||१८||
🔊 Audio coming soon