Adhikarana atha li~gganAshapratiShedho nAma saptadasho~adhyAyaH - pra (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋ ಲಿಙ್ಗನಾಶಪ್ರತಿಶೇಧಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातो लिङ्गनाशप्रतिशेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana li~gganAshaparyAyAH - upadravAshca (2) · Śloka 2
ಲಿಙ್ಗನಾಶೇ ನೀಲಿಕಾ ಪಟಲಮಾನ್ಧ್ಯಮಿತಿ ಪರ್ಯಾಯಾಃ| ಸಃ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕ ಏವ ಪ್ರಾಕ್ ಸಾಧ್ಯೋಽಭಿಹಿತಃ| ತಸ್ಯ ಪುನಃ ಷಡುಪದ್ರವಾಃ-ಆವರ್ತ್ತಕೀ, ಶರ್ಕರಾ, ರಾಜೀಮತೀ, ಛಿನ್ನಾಂಶುಕಾ, ಚನ್ದ್ರಕೀ ಛತ್ರಕೀ ಚೇತಿ||೨||
लिङ्गनाशे नीलिका पटलमान्ध्यमिति पर्यायाः| सः श्लैष्मिक एव प्राक् साध्योऽभिहितः| तस्य पुनः षडुपद्रवाः-आवर्त्तकी, शर्करा, राजीमती, छिन्नांशुका, चन्द्रकी छत्रकी चेति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upadravalakShaNAni (3) · Śloka 3
ತತ್ರ ಶ್ವೇತಾರುಣಾವರ್ತ್ತವದನವಸ್ಥಿತಾ ದೃಷ್ಟಿರಾವರ್ತ್ತಕೀ| ಅರ್ಕಕ್ಷೀರಲೇಶೇನೇವ ಕೂರ್ಚಿಕಾಪಿಣ್ಡೇನೇವ ಚಾಚಿತಾ ಶರ್ಕರಾ| ಶಾಲಿಶೂಕಾಭರಾಜ್ಯಾವೃತಾ ರಾಜೀಮತೀ| ಛಿನ್ನವಿಷಮದಗ್ಧಾಭಾ ಸರುಕ್ ಛಿನ್ನಾಂಶುಕಾ| ಕಾಂಸ್ಯಸಮಚ್ಛಾಯಾ ಚನ್ದ್ರಕಸಂಸ್ಥಾನಾ ಚನ್ದ್ರಕೀ| ನೈಕವರ್ಣಾ ಛತ್ರನಿಭಾ ಛತ್ರಕೀ| ತಾ ನ ವಿಧ್ಯೇತ್| ಅಪಿ ಚ||೩||
तत्र श्वेतारुणावर्त्तवदनवस्थिता दृष्टिरावर्त्तकी| अर्कक्षीरलेशेनेव कूर्चिकापिण्डेनेव चाचिता शर्करा| शालिशूकाभराज्यावृता राजीमती| छिन्नविषमदग्धाभा सरुक् छिन्नांशुका| कांस्यसमच्छाया चन्द्रकसंस्थाना चन्द्रकी| नैकवर्णा छत्रनिभा छत्रकी| ता न विध्येत्| अपि च||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avedhyali~gganASalakShaNam (4) · Śloka 4
ನ ವಿಧ್ಯೇದಸಿರಾರ್ಹಾಣಾಂ ನ ತೃಟ್ಪೀನಸಕಾಸಿನಾಮ್| ನಾಜೀರ್ಣಭೀರುವಮಿತಶಿರಃ ಕರ್ಣಾಕ್ಷಿಶೂಲಿನಾಮ್| ನಾತ್ಯುಷ್ಣಶೀತವಾತಾಭ್ರೇ ನಾಸಮ್ಪೂರ್ಣಾಂ ಚ ನೀಲಿಕಾಮ್||೪||
न विध्येदसिरार्हाणां न तृट्पीनसकासिनाम्| नाजीर्णभीरुवमितशिरः कर्णाक्षिशूलिनाम्| नात्युष्णशीतवाताभ्रे नासम्पूर्णां च नीलिकाम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asa~jjAtanIlikAlakShaNam (5) · Śloka 5
ಅಸಞ್ಜಾತಾ ಹೀ ವಿಷಮಾ ದಧಿಮಸ್ತತನುಶ್ಚ ಸಾ| ಶಲಾಕಯಾಽವಘೃಷ್ಟಾಪಿ ಪುನರೂರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ| ಕರೋತಿ ವೇದನಾಂ ತೀವ್ರಾಂ ದೃಷ್ಟಿಞ್ಚ ಸ್ಥಗಯೇತ್ಪುನಃ||೫||
असञ्जाता ही विषमा दधिमस्ततनुश्च सा| शलाकयाऽवघृष्टापि पुनरूर्ध्वं प्रपद्यते| करोति वेदनां तीव्रां दृष्टिञ्च स्थगयेत्पुनः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asampUrNanIlikAyAH gatiH (6) · Śloka 6
ಸಾ ಚ ಸಮ್ಪೂರ್ಯತೇ ಶೀಘ್ರಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲೈರ್ವಾತಪಿತ್ತಲೈಃ| ಚಿರಾತ್ ಸೋಪದ್ರವಾ ಚ ಸ್ಯಾತ್...........................||೬||
सा च सम्पूर्यते शीघ्रं श्लेष्मलैर्वातपित्तलैः| चिरात् सोपद्रवा च स्यात्...........................||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyadhyanIlikAlakShaNam (7) · Śloka 7
.......................ಂಇಷ್ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯಾ ತ್ವರ್ಹತಿ ವ್ಯಧಮ್|೭|
.......................ंइष्प्रेक्ष्या त्वर्हति व्यधम्|७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana li~gganASe SastrakarmavidhAnam (7) · Śloka 7
ಅಥ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ ವಿರಿಕ್ತಸ್ಯ ಘೃತೈಃ ಸಮ್ಭೋಜಿತಸ್ಯ ನಿಶಿ ರಸೇನ ಪ್ರೀಣಿತೋತ್ತಮಾಙ್ಗಸ್ಯಾಭುಕ್ತವತಃ ಸಜ್ಜೋಪಕರಣಸ್ಯ ವಿಮಲೇಽಹನಿ ಸಾಧಕೇ ಚ ಕೃತಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನಸ್ಯ ವಿಹಿತಾದಿತ್ಯವಿದೇಹಾಧಿಪತಿಪ್ರಣಾಮಸ್ಯ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ನಿವಾತಪ್ರಕಾಶದೇಶಸ್ಥಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಾದಿತ್ಯಮಾಸ್ತರಣೇನ ಲಬ್ಧಮಾರ್ದವಾಯಾಂ ಭೂಮೌ ಪ್ರಸಾದಿತಚರಣಯುಗ್ಮಮುಪವಿಷ್ಟಸ್ಯ ಕ್ಷಿತಿತಲಗತಸಮತಲೋಭಯಪಾಣೇಃ ಪೃಷ್ಠತಃ ಸುಖೋಪವಿಷ್ಟೇನ ಪರಿಚಾರಕೇಣ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ನಿಶ್ಚಲಮವಲಮ್ಬಿತಶಿರಸಃ ಕಿಞ್ಚಿದುತ್ತಾನಾಸ್ಯಸ್ಯ ಸ್ವಾಂ ನಾಸಾಮಿತರಚ್ಚೇಕ್ಷಣಮೀಕ್ಷಮಾಣಸ್ಯಾತುರಸ್ಯ ಜಙ್ಘಯೋರುಪರಿಷ್ಟಾನ್ನಾತ್ಯುಚ್ಛ್ರಿತಾಸನನಿವಿಷ್ಟೋ ಭಿಷಕ್ ದಕ್ಷಿಣಹಸ್ತಾನುಲೋಮಮಕ್ಷಿಮುಖವಾಷ್ಪಸ್ವಿನ್ನಂ ನಿಮೀಲಿತಮೀಷದಙ್ಗುಷ್ಠೋದರವಿಮೃದಿತತಾರಕತಯಾ ಪರಿಪ್ಲುತದೋಷಂ ಸವ್ಯಾಙ್ಗುಷ್ಠಪ್ರದದೇಶಿನೀಭ್ಯಾಮುನ್ಮೀಲ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಮಧ್ಯಮಾಪ್ರದೇಶಿನ್ಯಙ್ಗುಷ್ಠೈರ್ನಿಷ್ಕಮ್ಪಂ ಗೃಹೀತಯಾ ಶಲಾಕಯಾ ಕೃಷ್ಣಭಾಗಾದ್ಭಾಗದ್ವಯಸ್ಯಾಪಾಙ್ಗಾದೇಕಭಾಗಸ್ಯ ಚ ಸಙ್ಗಮೇ ದೃಷೇರಾರ್ಜವಂ ನಾತ್ಯೂರ್ಧ್ವಮಧೋ ವಾ ನೇತ್ರಸಹಜನ್ಮನಿ ಸನ್ಧೌ ವಿಧ್ಯೇತ್| ಏವಮೇವ ದಕ್ಷಿಣಂ ದಕ್ಷಿಣಾಙ್ಗುಷ್ಠಪ್ರದೇಶಿನ್ಯುನ್ಮೀಲಿತಮಿತರೇಣ ಕರೇಣೈವ ಚಾತುರಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಪಾರ್ಶ್ವೇ ಸ್ಥಿತ್ವಾ||೭||
अथ स्निग्धस्य विरिक्तस्य घृतैः सम्भोजितस्य निशि रसेन प्रीणितोत्तमाङ्गस्याभुक्तवतः सज्जोपकरणस्य विमलेऽहनि साधके च कृतस्वस्त्ययनस्य विहितादित्यविदेहाधिपतिप्रणामस्य पूर्वाह्णे निवातप्रकाशदेशस्थस्य प्रत्यादित्यमास्तरणेन लब्धमार्दवायां भूमौ प्रसादितचरणयुग्ममुपविष्टस्य क्षितितलगतसमतलोभयपाणेः पृष्ठतः सुखोपविष्टेन परिचारकेण हस्ताभ्यां निश्चलमवलम्बितशिरसः किञ्चिदुत्तानास्यस्य स्वां नासामितरच्चेक्षणमीक्षमाणस्यातुरस्य जङ्घयोरुपरिष्टान्नात्युच्छ्रितासननिविष्टो भिषक् दक्षिणहस्तानुलोममक्षिमुखवाष्पस्विन्नं निमीलितमीषदङ्गुष्ठोदरविमृदिततारकतया परिप्लुतदोषं सव्याङ्गुष्ठप्रददेशिनीभ्यामुन्मील्य दक्षिणमध्यमाप्रदेशिन्यङ्गुष्ठैर्निष्कम्पं गृहीतया शलाकया कृष्णभागाद्भागद्वयस्यापाङ्गादेकभागस्य च सङ्गमे दृषेरार्जवं नात्यूर्ध्वमधो वा नेत्रसहजन्मनि सन्धौ विध्येत्| एवमेव दक्षिणं दक्षिणाङ्गुष्ठप्रदेशिन्युन्मीलितमितरेण करेणैव चातुरस्य दक्षिणपार्श्वे स्थित्वा||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagviddhalakShaNam (8) · Śloka 8
ಅಥ ಶಬ್ದವದವೇದನಂ ಸಾಮ್ಬುಬಿನ್ದುಸ್ರುತಿ ಚ ಸಮ್ಯಗ್ವಿದ್ಧಂ ವಿದ್ಯಾತ್| ಪ್ರವಿಷ್ಟಮಾತ್ರಾಂ ಚ ಶಾಲಾಕಾಂ ಧಾರಯೇತ್| ರಾಗಾಶ್ರುವೇದನಾನುತ್ಪಾದನಾರ್ಥಞ್ಚ ಸ್ತನ್ಯೇನ ಸೇಚಯೇತ್| ತತಃ ಪುನರಾತುರಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ ಭ್ರಮಯನ್ ಶಲಾಕಾಮಾದೃಷ್ಟಿಮಧ್ಯಾತ್ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್||೮||
अथ शब्दवदवेदनं साम्बुबिन्दुस्रुति च सम्यग्विद्धं विद्यात्| प्रविष्टमात्रां च शालाकां धारयेत्| रागाश्रुवेदनानुत्पादनार्थञ्च स्तन्येन सेचयेत्| ततः पुनरातुरमाश्वास्य भ्रमयन् शलाकामादृष्टिमध्यात् प्रवेशयेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vedhottaraM karma (9) · Śloka 9
ಅಧಶ್ಚಾಸ್ಯಾವಲೋಕಯತೋ ಲಿಙ್ಗನಾಶಮದ್ರುತಮವಿಲಮ್ಬಿತಮನುಸುಖಮಧೋಮುಖಮಪನಯೇದುಚ್ಛಿಙ್ಖಯೇಚ್ಚೈನಮ್| ತಥಾ ಹಿ ದೃಕ್ಸ್ರಸ್ತಕಫಸ್ಯ ವಿಶುಧ್ಯತಿ| ವಿಶುದ್ಧದೃಷ್ಟೇಶ್ಚಾಙ್ಗುಲಿಂ ತನ್ತೂನ್ ಜ್ಞಾತೀನ್ ಸನ್ತತೀಂಶ್ಚ ದರ್ಶಯೇತ್| ಪ್ರೇಕ್ಷಮಾಣಸ್ಯ ಚಾನಿಮೀಲಿತಾನ್ನೇತ್ರಾಚ್ಛನ್ನೈಃ ಶನೈಃ ಭ್ರಮಯನ್ನೇವ ಶಲಾಕಾಮಪಕರ್ಷೇತ್| ಅಥ ವ್ಯಪಗತದೋಷಸ್ಯ ಯಥಾವತ್ ಪಶ್ಯತಃ ಸುಖೋಷ್ಣಘೃತಾಪ್ಲುತಂ ಪಿಚುಮೀಕ್ಷಣಸ್ಯೋಪರಿ ದತ್ವಾ ಬಧ್ನೀಯಾತ್| ತತೋ ನಿವಾತಮಾಗಾರಮನುಪ್ರವೇಶ್ಯ ಸಂವೇಶ್ಯ ಚ ಸೋಪಧಾನೇ ಮೃದುಶಯನೇ ಶಯಾನಂ ದಕ್ಷಿಣೇಽಕ್ಷಿಣಿ ವಿದ್ಧೇ ವಾಮೇನ ಪಾರ್ಶ್ವೇನ ವಾಮೇ ದಕ್ಷಿಣೇನೋಭಯಸ್ಮಿನ್ನುತ್ತಾನಮನುಕೂಲಾಭಿಃ ಕಥಾಭಿರುಪಚಾರೇತ್| ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಚೈನಮುಪವಾಸಯೇತ್ ಉದ್ಗಾರಕ್ಷವಥುಕಾಸನಿಷ್ಠೀವನೋತ್ಕ್ಷೇಪಣಾನಿ ತ್ರ್ಯಹಂ ಪರಿಹರೇತ್| ಸ್ನಾನಾಮ್ಬುಪಾನದನ್ತಧಾವನಾಧೋಮುಖಾವಸ್ಥಾನಾನಿ ಸಪ್ತಾಹಮ್| ಸ್ನೇಹವಿಧಿಂ ಚೇಕ್ಷೇತ| ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಪಾದಯೋಶ್ಚ ಘೃತಾಭ್ಯಙ್ಗಮಾಚರೇತ್| ತೃತೀಯೇ ಚಾಹ್ನಿ ಮುಕ್ತ್ವಾಕ್ಷಿ ಪರಿಷೇಚಯೇದೇರಣ್ಡಪಲ್ಲವಶೃತೇನ ದುಗ್ಧೋಷ್ಣೇನ ದುಗ್ಧೇನ| ಜೀವನೀಯೈರ್ವಾ ಸಿದ್ಧೇನ ಪಯಸಾ ಹವಿಷಾ ವಾ| ತದ್ವಲ್ಲಘುನಾ ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ| ತತಃ ಪೂರ್ವವದ್ ಬಧ್ನೀಯಾತ್| ತತಃ ಪ್ರಭೃತ್ಯೇವಮೇವ ಪ್ರತ್ಯಹಮಾಸಪ್ತಾಹಮ್| ಸಪ್ತಮೇ ತು ದಿವಸೇ ಸರ್ವಥಾ ಮೋಕ್ಷಯೇತ್| ದಶಮೇ ವಾ| ಭೋಜಯೇಚ್ಚೈನಂ ವ್ಯೋಷಾಮಲಕಯುಕ್ತಂ ದ್ರವಮೀಷತ್ಸ್ನೇಹಲವಣಂ ವಾಟ್ಯಮುಷ್ಣೋದಕದ್ವಿತೀಯಾಂ ವಿಲೇಪೀಂ ವಾ| ಏವಮಾಚರತೋ ರುಜಾ ರಾಗಾದಯೌ ನಾನುವರ್ತ್ತನ್ತೇ||೯||
अधश्चास्यावलोकयतो लिङ्गनाशमद्रुतमविलम्बितमनुसुखमधोमुखमपनयेदुच्छिङ्खयेच्चैनम्| तथा हि दृक्स्रस्तकफस्य विशुध्यति| विशुद्धदृष्टेश्चाङ्गुलिं तन्तून् ज्ञातीन् सन्ततींश्च दर्शयेत्| प्रेक्षमाणस्य चानिमीलितान्नेत्राच्छन्नैः शनैः भ्रमयन्नेव शलाकामपकर्षेत्| अथ व्यपगतदोषस्य यथावत् पश्यतः सुखोष्णघृताप्लुतं पिचुमीक्षणस्योपरि दत्वा बध्नीयात्| ततो निवातमागारमनुप्रवेश्य संवेश्य च सोपधाने मृदुशयने शयानं दक्षिणेऽक्षिणि विद्धे वामेन पार्श्वेन वामे दक्षिणेनोभयस्मिन्नुत्तानमनुकूलाभिः कथाभिरुपचारेत्| यथाशक्ति चैनमुपवासयेत् उद्गारक्षवथुकासनिष्ठीवनोत्क्षेपणानि त्र्यहं परिहरेत्| स्नानाम्बुपानदन्तधावनाधोमुखावस्थानानि सप्ताहम्| स्नेहविधिं चेक्षेत| मूर्ध्नि पादयोश्च घृताभ्यङ्गमाचरेत्| तृतीये चाह्नि मुक्त्वाक्षि परिषेचयेदेरण्डपल्लवशृतेन दुग्धोष्णेन दुग्धेन| जीवनीयैर्वा सिद्धेन पयसा हविषा वा| तद्वल्लघुना पञ्चमूलेन| ततः पूर्ववद् बध्नीयात्| ततः प्रभृत्येवमेव प्रत्यहमासप्ताहम्| सप्तमे तु दिवसे सर्वथा मोक्षयेत्| दशमे वा| भोजयेच्चैनं व्योषामलकयुक्तं द्रवमीषत्स्नेहलवणं वाट्यमुष्णोदकद्वितीयां विलेपीं वा| एवमाचरतो रुजा रागादयौ नानुवर्त्तन्ते||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rujAdyupadravacikitsA pathya~jca (10) · Śloka 10
ತದನುವೃತ್ತೌ ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಲೋಧ್ರಮೃದ್ವೀಕಾಸೈನ್ಧವೈಃ ಸಿದ್ಧೇನ ಸಸಿತೇನಽಜಪಯಸಾ ನಯನಮಾಶ್ಚ್ಯೋತಯೇತ್| ಮಧುಕಕುಷ್ಠೋತ್ಪಲದ್ರಾಕ್ಷಾಲಾಕ್ಷಾಶರ್ಕರಾಭಿರ್ವಾ| ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀಮುಸ್ತಮಧುಕಶತಾವರೀಪದ್ಮಕಸೈನ್ಧವೈರ್ವಾ| ಶಿರೋವಕ್ತ್ರಲೇಪಞ್ಚ ಸಾರಿವಾಗೌರಿಕಯವದೂರ್ವಾಘೃತೈಃ ಕುರ್ಯಾತ್| ಮಾತುಲುಙ್ಗರಸಾಪ್ಲುತೈರ್ವಾ ಮೃದುಭೃಷ್ಟೈಸ್ತಿಲೈಃ ಸಸರ್ಷಪೈಃ| ಅಜಾಕ್ಷೀರದ್ರುತೈರ್ವಾ ಪಯಸ್ಯಾಸಾರಿವಾಪತ್ರಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವೈರ್ಹಿಮಃ ಸುಖೋಷ್ಣೋ ವಾ ಲೇಪಃ| ತದ್ವದ್ದೇವದಾರುನಾಗರಪದ್ಮಕೈರ್ವಾ| ಜಾಙ್ಗಲರಸೇನ ಚ ಜೀವನೀಯಕ್ವಾಥವತಾ ಭೋಜಯೇತ್| ವಾತಹರವರ್ಗಸಿದ್ಧೇನ ಚ ಪಯಸಾ| ಪದ್ಮಕಾದಿಗರ್ಭಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪಾನನಾವನಸೇಕೇಷು ವಿದಧ್ಯಾತ್| ತಥಾನುಪಶಮೇ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್| ಅಧಿಮನ್ಥಸಾಧನಂ ಚೇಕ್ಷೇತ||೧೦||
तदनुवृत्तौ यष्टीमधुकलोध्रमृद्वीकासैन्धवैः सिद्धेन ससितेनऽजपयसा नयनमाश्च्योतयेत्| मधुककुष्ठोत्पलद्राक्षालाक्षाशर्कराभिर्वा| पृश्निपर्णीमुस्तमधुकशतावरीपद्मकसैन्धवैर्वा| शिरोवक्त्रलेपञ्च सारिवागौरिकयवदूर्वाघृतैः कुर्यात्| मातुलुङ्गरसाप्लुतैर्वा मृदुभृष्टैस्तिलैः ससर्षपैः| अजाक्षीरद्रुतैर्वा पयस्यासारिवापत्रमञ्जिष्ठायष्ट्याह्वैर्हिमः सुखोष्णो वा लेपः| तद्वद्देवदारुनागरपद्मकैर्वा| जाङ्गलरसेन च जीवनीयक्वाथवता भोजयेत्| वातहरवर्गसिद्धेन च पयसा| पद्मकादिगर्भसिद्धं सर्पिः पाननावनसेकेषु विदध्यात्| तथानुपशमे सिरां विध्येत्| अधिमन्थसाधनं चेक्षेत||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AcArAtikramapariNAmAstatropacArashca (11) · Śloka 11
ಯಥೋಕ್ತಾಚಾರಾತಿಕ್ರಮಾತ್ತು ವ್ಯಧಃ ಪಾಕಮುಪಯಾತಿ| ಅಭಿಷ್ಯನ್ದಾಧಿಮನ್ಥಾದಯಃ ಸ್ಯುರ್ವ್ಯಧದೋಷಾಚ್ಚ| ತಾನ್ಯಥಾಸ್ವಮುಪಕ್ರಮೇತ||೧೧||
यथोक्ताचारातिक्रमात्तु व्यधः पाकमुपयाति| अभिष्यन्दाधिमन्थादयः स्युर्व्यधदोषाच्च| तान्यथास्वमुपक्रमेत||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyadhadoShAH tatropAyASca (12) · Śloka 12
ವ್ಯಧದೋಷಾಃ ಪುನರಧ ಊರ್ಧ್ವಂ ಕೃಷ್ಣಾಸನ್ನಮಪಾಙ್ಗಾಸನ್ನಂ ಸಿರಾವ್ಯಧಶ್ಚ| ತತ್ರಾಧೋವ್ಯಧಾದತ್ಯರ್ಥಶೂಲಾಸ್ರಸ್ರುತಿರಾಗಾಃ ಶಲಾಕಾಯಾಶ್ಚೋಪಲೇಪೋ ಬಹಲಪಿಚ್ಛಿಲಃ ಕೃಷ್ಣಂ ವಲಿಭಿರುಪಚೀಯತೇ ನಯನಂ ಸ್ರವತಿ ತದ್ವರ್ಜಯೇತ್| ಊರ್ಧ್ವವ್ಯಧಾದತಿಮಾತ್ರರುಕ್| ತತ್ರಾತ್ಯುಷ್ಣಘೃತಪರಿಷೇಕೋ ವಾತಹರಂ ಚ ಕರ್ಮ| ಕೃಷ್ಣಾಸನ್ನವ್ಯಧಾನ್ನ ಸುಖಮಪನೀಯತೇ ಪಟಲಮ್| ಕೃಷ್ಣೇ ಚ ರುಜಾ| ದೃಷ್ಟಿರಪಿ ಚ ರಕ್ತಾವಚ್ಛಾದಿತಾ ಕೃಷ್ಣಮಣ್ಡಲಾಭಾ ಭವತಿ| ತತ್ರ ಸರ್ಪಿಸ್ಸೇಕವಿರೇಕರಕ್ತಮೋಕ್ಷೈಃ ಸಿದ್ಧಿಃ| ಅಪಾಙ್ಗಾಸನ್ನವ್ಯಧಾಚ್ಛೋಫಶೂಲತೋದಭೇದಾಃ ಸಾಸ್ರಾಃ ಸ್ರುತಯಃ| ತತ್ರ ಘೃತಸೇಕೋಪವಾಸೌ ಭ್ರುವೋರನ್ತರೇ ಚ ದಾಹಃ| ಸಿರಾವ್ಯಧಾದ್ರಕ್ತಾಗಮೋ ವಿವಿಧಾಶ್ಚ ವೇದನಾಃ| ತತ್ರ ಸ್ತನ್ಯಮಧುಕವಿಪಕ್ವೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ ಪರಿಷೇಕೋಽಪಾಙ್ಗೇ ವಾ ದಾಹಃ||೧೨||
व्यधदोषाः पुनरध ऊर्ध्वं कृष्णासन्नमपाङ्गासन्नं सिराव्यधश्च| तत्राधोव्यधादत्यर्थशूलास्रस्रुतिरागाः शलाकायाश्चोपलेपो बहलपिच्छिलः कृष्णं वलिभिरुपचीयते नयनं स्रवति तद्वर्जयेत्| ऊर्ध्वव्यधादतिमात्ररुक्| तत्रात्युष्णघृतपरिषेको वातहरं च कर्म| कृष्णासन्नव्यधान्न सुखमपनीयते पटलम्| कृष्णे च रुजा| दृष्टिरपि च रक्तावच्छादिता कृष्णमण्डलाभा भवति| तत्र सर्पिस्सेकविरेकरक्तमोक्षैः सिद्धिः| अपाङ्गासन्नव्यधाच्छोफशूलतोदभेदाः सास्राः स्रुतयः| तत्र घृतसेकोपवासौ भ्रुवोरन्तरे च दाहः| सिराव्यधाद्रक्तागमो विविधाश्च वेदनाः| तत्र स्तन्यमधुकविपक्वेन सर्पिषा परिषेकोऽपाङ्गे वा दाहः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAjAle karmaviSeShaH (13) · Śloka 13
ಸಿರಾಜಾಲವತಿ ತು ನೇತ್ರೇ ಪ್ರಾಕ್ ಸಿರಾಜಾಲಮಪನಯೇತ್| ತತೋ ಲಬ್ಧಬಲಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಚ ವಿಧ್ಯೇತ್||೧೩||
सिराजालवति तु नेत्रे प्राक् सिराजालमपनयेत्| ततो लब्धबलं स्निग्धं च विध्येत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SalAkABramaNadoShAH upacAraSca (14) · Śloka 14
ಅಥ ಶಲಾಕಾಭ್ರಮಣದೋಷಾಃ| ಕ್ಷೋಭಣಮೂರ್ಧ್ವಮಧೋಽತ್ಯರ್ಥದೃಷ್ಟಿಘಟ್ಟನಮತಿದೃಷ್ಟಿಪ್ರೇರಣಞ್ಚ| ಶಲಾಕಾಕ್ಷೋಭಣಾದ್ಧಿ ಸ್ಪನ್ದನತೋದಭೇದಪರಿಮನ್ಥಾಃ| ತಸ್ಮಿನ್ ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಪೋಟ್ಟಾಲ್ಯಾ ಘೃತಮೃದಿತಯಾ ಸೇಕೋ ಜಲೌಕಸಶ್ಚ| ಊರ್ಧ್ವಪ್ರಣಯನಾದ್ರಾಗೋಽತಿವೇದನಾ ಚ| ತತ್ರೋಪವಾಸೋ ಘೃತಸೇಕಶ್ಚ ಸ್ಪರ್ಶಸುಖಃ| ಅಧೋನಯನಾಚ್ಛೂಲಂ ರಕ್ತಾಗಮಶ್ಚ| ತತ್ರ ಸರ್ಪಿರ್ಮಣ್ಡೋಽನುವಾಸನಂ ನಾವನಂ ಚ| ಅತೀತ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಂ ಶಲಾಕಾಯಾಃ ಪ್ರೇರಣಾದ್ರಕ್ತಸ್ರವಣಂ ರಕ್ತಾಭರೂಪದರ್ಶನಂ ಚ| ತತ್ರ ಸರ್ಪಿಸ್ಸೇಕೋಪವಾಜಲೌಕಸಃ||೧೪||
अथ शलाकाभ्रमणदोषाः| क्षोभणमूर्ध्वमधोऽत्यर्थदृष्टिघट्टनमतिदृष्टिप्रेरणञ्च| शलाकाक्षोभणाद्धि स्पन्दनतोदभेदपरिमन्थाः| तस्मिन् यष्टीमधुकपोट्टाल्या घृतमृदितया सेको जलौकसश्च| ऊर्ध्वप्रणयनाद्रागोऽतिवेदना च| तत्रोपवासो घृतसेकश्च स्पर्शसुखः| अधोनयनाच्छूलं रक्तागमश्च| तत्र सर्पिर्मण्डोऽनुवासनं नावनं च| अतीत्य दृष्टिं शलाकायाः प्रेरणाद्रक्तस्रवणं रक्ताभरूपदर्शनं च| तत्र सर्पिस्सेकोपवाजलौकसः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana li~gganASadoShAH upacAraSca (15) · Śloka 15
ಲಿಙ್ಗನಾಶದೋಷಾಸ್ತು ಸ್ಫುಟನಮವಗಲನಂ ವಿಸ್ತರಣಮುತ್ಪ್ಲವನಂ ಲೀನತಾ ಚ| ತತ್ರ ಶಲಾಕಯಾ ಸ್ಪೃಷ್ಟೋ ಲಿಙ್ಗನಾಶೋ ಯಃ ಸ್ಫುಟತಿ ತಮೇರಣ್ಡಪತ್ರಸ್ವಿನ್ನಂ ಖಣ್ಡಶಃ ಶೋಧಯೇತ್| ತತಃ ಕೃಷ್ಣಾಸೈನ್ಧವಮಧುಭಿರವಪೀಡನಮ್| ಅವಗಲತಿ ತು ಶಲಾಕಾಮಪನೀಯ ಸ್ತನ್ಯಸೇಕಂ ದದ್ಯಾದವಪೀಡನಂ ಚ ಶುಣ್ಠೀಗುಡಂ ಜಲೌಕಸಶ್ಚ| ವಿಸ್ತೀರ್ಯಮಾಣೋ ಸುಖೋಷ್ಣಾಮ್ಬುಪ್ಲುತೇನ ವಾಸಸಾ ಸ್ವೇದೋ ಘೃತಮಣ್ಡಶ್ಚ ಪ್ರತಿಮರ್ಶಃ| ತದ್ವದುತ್ಪ್ಲವಮಾನೇ ವಿತ್ರಾಸನಂ ಶೀತಾಮ್ಭಸಾ ಪ್ರತತಂ ಚೋಚ್ಛಿಙ್ಖನಂ ಚ||೧೫||
लिङ्गनाशदोषास्तु स्फुटनमवगलनं विस्तरणमुत्प्लवनं लीनता च| तत्र शलाकया स्पृष्टो लिङ्गनाशो यः स्फुटति तमेरण्डपत्रस्विन्नं खण्डशः शोधयेत्| ततः कृष्णासैन्धवमधुभिरवपीडनम्| अवगलति तु शलाकामपनीय स्तन्यसेकं दद्यादवपीडनं च शुण्ठीगुडं जलौकसश्च| विस्तीर्यमाणो सुखोष्णाम्बुप्लुतेन वाससा स्वेदो घृतमण्डश्च प्रतिमर्शः| तद्वदुत्प्लवमाने वित्रासनं शीताम्भसा प्रततं चोच्छिङ्खनं च||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana utplavanadoShe cikitsAviSeShaH (16) · Śloka 16
ಸ್ಥಿರೇ ಚಲೇ ಚ ದೋಷೇ ಪತ್ರಭಙ್ಗಸ್ವೇದಃ| ತಥಾಽಪ್ಯನಪಗಚ್ಛತಿ ಶಲಾಕಾಪಗಮನೇ ವಾ ಪುನರುತ್ಪ್ಲವನೇ ಸ್ನೇಹಪಾನನಸ್ಯಾದಿಭಿರುಪಾದ್ಯ ಪುನರ್ವಿಧ್ಯೇತ್| ಏವಮಪಿ ಪುನರುತ್ಪ್ಲವನೇ ಭ್ರುವೋರನ್ತರೇ ದಾಹಃ||೧೬||
स्थिरे चले च दोषे पत्रभङ्गस्वेदः| तथाऽप्यनपगच्छति शलाकापगमने वा पुनरुत्प्लवने स्नेहपाननस्यादिभिरुपाद्य पुनर्विध्येत्| एवमपि पुनरुत्प्लवने भ्रुवोरन्तरे दाहः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lInatAdoShe cikitsAviSeShaH (17) · Śloka 17
ಯಸ್ತ್ವಪಕೃಷ್ಯಮಾಣೋ ದೃಷ್ಟಿಮಣ್ಡಲೇ ಲೀಯತೇ ತತ್ರ ಕ್ಷೀರೇಣ ನಾಡೀಸ್ವೇದಂ ದದ್ಯಾತ್| ಶತಾಹ್ವಾಮಧುಕಚೂರ್ಣಸಂಸೃಷ್ಟಂ ಚ ಘೃತಂ ಪ್ರತಿಮರ್ಶ ಇತಿ||೧೭||
यस्त्वपकृष्यमाणो दृष्टिमण्डले लीयते तत्र क्षीरेण नाडीस्वेदं दद्यात्| शताह्वामधुकचूर्णसंसृष्टं च घृतं प्रतिमर्श इति||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karmAvadhiviShaye sAmAnyaniyamAH (18) · Śloka 18
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ ವೇಧ್ಯೇಽಕ್ಷ್ಣಿ ಕಾರ್ಯೇ ಸ್ವೇದಾದೌ ನಿಯಮೋಽಯಂ ವಿಧೀಯತೇ| ಸ್ವೇದದಾಹಪ್ರತೀಮರ್ಶಾನ್ ಸದ್ಯೋ ವಿದ್ಧೇ ತು ಸೇಚನಮ್| ಅವಪೀಡಂ ತೃತೀಯೇಽಹ್ನಿ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್ತದ್ವಜ್ಜಲೌಕಸಃ| ಸಪ್ತಾಹಾನ್ತೇ ಸಿರಾಮೋಕ್ಷಂ ವಿರೇಕಂ ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ ಚ| ಯನ್ತ್ರಾಣಾಮನುರುಧ್ಯೇತ ದೃಷ್ಟೇರಾಸ್ಥೈರ್ಯಲಾಭತಃ| ರೂಪಾಣಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮದೀಪ್ತಾನಿ ಸಹಸಾ ನಾವಲೋಕಯೇತ್||೧೮||
भवति चात्र वेध्येऽक्ष्णि कार्ये स्वेदादौ नियमोऽयं विधीयते| स्वेददाहप्रतीमर्शान् सद्यो विद्धे तु सेचनम्| अवपीडं तृतीयेऽह्नि युञ्ज्यात्तद्वज्जलौकसः| सप्ताहान्ते सिरामोक्षं विरेकं बस्तिकर्म च| यन्त्राणामनुरुध्येत दृष्टेरास्थैर्यलाभतः| रूपाणि सूक्ष्मदीप्तानि सहसा नावलोकयेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SalAkAdoShAH (19) · Śloka 19
ಕುರ್ಯಾಚ್ಛಲಾಕಾ ಸ್ಥೂಲಾಗ್ರಾ ವಿಶಾಲವ್ರಣತಾಂ ತನುಃ| ಪಟಲೋತ್ಪ್ಲವನಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಕ್ಷತಮನ್ತಃ ಖರಾ ರುಜಃ| ಕುಣ್ಠಾ ಚ ವಿಷಮಾಶ್ರೂಣಿ ಹ್ರಸ್ವಾ ದೀರ್ಘಾ ಚ ದುರ್ಗ್ರಹಾ||೧೯||
कुर्याच्छलाका स्थूलाग्रा विशालव्रणतां तनुः| पटलोत्प्लवनं तीक्ष्णाक्षतमन्तः खरा रुजः| कुण्ठा च विषमाश्रूणि ह्रस्वा दीर्घा च दुर्ग्रहा||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viddhe~akShNi a~jjanAni (20-17) · Śloka 17
ಆಡಕೀಮೂಲಮರಿಚಹರಿತಾಲರಸಾಞ್ಜನೈಃ| ವಿದ್ಧೇಽಕ್ಷ್ಣಿ ಸಗುಡಾ ವರ್ತ್ತಿರ್ಯೋಜ್ಯಾ ದಿವ್ಯಾಮ್ಬುಪೇಷಿತಾ| ಜಾತೀಶಿರೀಷಧವಮೇಷವಿಷಾಣಪುಷ್ಪ- ವೈಡೂರ್ಯಮೌಕ್ತಿಕಫಲಂ ಪಯಸಾ ಸುಪಿಷ್ಟಮ್| ಆಜೇನ ತಾಮ್ರಮಮುನಾ ಪ್ರತನು ಪ್ರದಿಗ್ಧಂ ಸಪ್ತಾಹತಃ ಪುನರಿದಂ ಪಯಸೈವ ಪಿಷ್ಟಮ್| ಪಿಣ್ಡಾಞ್ಜನಂ ಹಿತಮನಾತಪಶುಷ್ಕಮಕ್ಷ್ಣಿ ವಿದ್ಧೇ ಪ್ರಸಾದಜನನಂ ಬಲಕೃಚ್ಚ ದೃಷ್ಟೇಃ| ಸ್ರೋತೋಜವಿದ್ರುಮಶಿಲಾಽಪ್ಪತಿಫೇನತೀಕ್ಷ್ಣೈ- ರಸ್ಯೈವ ತುಲ್ಯಮುದಿತಂ ಗುಣಕಲ್ಪನಾಭಿಃ||೨೦|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಲಿಙ್ಗನಾಶಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ಸಪ್ತಡಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೭||
आडकीमूलमरिचहरितालरसाञ्जनैः| विद्धेऽक्ष्णि सगुडा वर्त्तिर्योज्या दिव्याम्बुपेषिता| जातीशिरीषधवमेषविषाणपुष्प- वैडूर्यमौक्तिकफलं पयसा सुपिष्टम्| आजेन ताम्रममुना प्रतनु प्रदिग्धं सप्ताहतः पुनरिदं पयसैव पिष्टम्| पिण्डाञ्जनं हितमनातपशुष्कमक्ष्णि विद्धे प्रसादजननं बलकृच्च दृष्टेः| स्रोतोजविद्रुमशिलाऽप्पतिफेनतीक्ष्णै- रस्यैव तुल्यमुदितं गुणकल्पनाभिः||२०|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे लिङ्गनाशप्रतिषेधो नाम सप्तडशोऽध्यायः||१७||
🔊 Audio coming soon