50. vājīkaraṇavidhiḥ

Adhikarana atha vAjIkaraNavidhirnAma pa~jcAsho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1

અથાતો વાજીકરણવિધિં નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||

Adhikarana vAjIkaraNAdhikArI Pala~jca (2) · Śloka 2

વાજીકરણમન્વિચ્છેત્સતતં વિષયી પુમાન્| તુષ્ટિઃ પુષ્ટિરપત્યં ચ ગુણવત્તત્ર સંશ્રિતમ્| અપત્યસન્તાનકરં યત્સદ્યઃ સમ્પ્રહર્ષણમ્||૨||

Adhikarana vAjIkaraNaniruktiH (3) · Śloka 3

વાજીવાતિબલો યેન યાત્યપ્રતિહતોઽઙ્ગનાઃ| ભવત્યતિપ્રિયઃ સ્ત્રીણાં યેન યેનોપચીયતે| તદ્વાજીકરણં તદ્ધિ દેહસ્યૌજસ્કરં પરમ્||૩||

Adhikarana guNavatstrIprashaMsA (4) · Śloka 4

સારો હિ જીવલોકસ્ય સ્ત્રી સ્ત્રીગુણસમન્વિતા| સ્ત્રિયઃ સાધ્વ્યઃ પ્રસુવતે નરાન્ ગુણમયાનિવ| ગોત્રવૃદ્ધિકરા હ્યેતા ગૃહિણ્યો ગૃહદેવતાઃ| ગૃહં હિ હીનમેતાભિર્ન શ્રીમદપિ શોભતે||૪||

Adhikarana puMyogaprashaMsA (5) · Śloka 5

ન તુ તા અપિ શોભન્તે જરસાઽનુગતા ઇવ| પુંયોગેન વિના સ્ત્રીણાં સ હિ સંવનનં પરમ્||૫||

Adhikarana vAjIkaraNaprashaMsA (6) · Śloka 6

વાજીકરણનિત્યસ્ય કામં કામં સિષેવિષોઃ| ન શરીરમવાપ્નોતિ ન વા રતિરતિઃ ક્ષયમ્| અચ્છાયઃ પૂતિકુસુમઃ ફલેન રહિતો દ્રુમઃ| યથૈકશ્ચૈકશાખશ્ચ નિરપત્યસ્તથા નરઃ| અદૃષ્ટપુત્રપૌત્રસ્ય કુલતન્ત્વન્તવર્ત્તિનઃ| સંસારસુખબાહ્યસ્ય કીદૃશં નામ જીવિતમ્| અસમ્બન્ધો હ્યપુત્રસ્ય નિત્યમેવ પરઃ પરઃ| સીદત્યસ્યાવસાને ચ ગૃહં સુસ્થેઽપ્યનાયકમ્| અતો વાજીકરા યોગાઃ નિષેવ્યાઃ શુક્રવર્દ્ધનાઃ| કલ્યસ્યોદગ્રવયસો વાજીકરણસેવિનઃ| સર્વેષ્વૃતુષ્વહરહર્વ્યવાયો ન નિવાર્યતે||૬||

Adhikarana shukrakShayahetavaH (7) · Śloka 7

ચિન્તાજરાભ્યાં શુક્રં તુ વ્યાધિભિઃ કર્મકર્શનાત્| ક્ષયં ગચ્છત્યનશનાત્ સ્ત્રીણાં ચાતિનિષેવણાત્| શુક્રક્ષયાત્ ભયાચ્છોકાદવિસ્રમ્ભાદસેવનાત્| અતિહર્ષાદતિસ્થૌલ્યાન્મલોપચયતઃ શ્રમાત્| સ્ત્રીણામકૌશલાદ્દોષદર્શનાદભિચારતઃ| મેઢ્રામયાત્સુમહતઃ ક્રોધતોઽર્ધર્મકીર્તનાત્| તૃપ્તસ્યાપિ સ્ત્રિયો ગન્તું ન શક્તિરુપજાયતે||૭||

Adhikarana strIgamanashaktivaividhyam (8) · Śloka 8

ન હિ જાતબલાઃ સર્વે નરાશ્ચાપત્યભાગિનઃ| બૃહચ્છરીરા બલિનઃ કેચિન્નારીષુ દુર્બલાઃ| સન્તિ ચાલ્પાશ્રયાઃ સ્ત્રીષુ બલવન્તો બહુપ્રજાઃ| નરાશ્ચટકવત્કેચિદ્ વ્રજન્તિ બહુશઃ સ્ત્રિયઃ| ગજવચ્ચ પ્રસિઞ્ચન્તિ કેચિન્ન બહુગામિનઃ| કેચિત્પ્રયત્નૈર્વાહ્યન્તે વૃષાઃ કેચિત્સ્વભાવતઃ||૮||

Adhikarana vAjIkaraNaprastAvaH (9) · Śloka 9

તસ્માત્પયોગાન્ વક્ષ્યામિ દુર્બલાનાં બલપ્રદાન્| સુખોપભોગાન્ બલિનાં ભૂયશ્ચ બલવર્દ્ધનાન્||૯||

Adhikarana vAjIkarAsevanAtpUrvamanuShTheyam (10) · Śloka 10

અથ સ્નિગ્ધવિશુદ્ધાનાં નિરૂહાન્ સાનુવાસનાન્| ઘૃતતૈલરસક્ષીરશર્કરાક્ષૌદ્રસંયુતાન્| યોગવિદ્યોજયેત્ પૂર્વં ક્ષીરમાંસરસાશિનામ્| તતો વાજીકરાન્ યોગાન્ શુક્રાપત્યબલપ્રદાન્||૧૦||

Adhikarana sharekShvAdighRutam (11) · Śloka 11

શરેક્ષુકુશકાશાનં વિદાર્યા વીરણસ્ય ચ| મૂલાનિ કણ્ટકાર્યાશ્ચ જીવકર્શભકૌ બલામ્| મેદે દ્વે દ્વે ચ કાકોલ્યૌ સૂપ્યપર્ણી શતાવરીમ્| અશ્વગન્ધામતિબલામાત્મગુપ્તાં પુનર્નવામ્| વીરાં પયસ્યાં જીવન્તીં ઋદ્ધિં રાસ્નાં ત્રિકણ્ટકમ્| મધુકં શાલિપર્ણી ચ ભાગાંસ્ત્રિપલિકાન્ પૃથક્| માષાણામાઢકં ચૈતદ્ દ્વિદ્રોણે સાધયેદાપામ્| રસેનાઢકશેષેણ પચેત્તેન ઘૃતાઢકમ્| રસેનાઢકશેષેણ પચેત્તેન ઘૃતાઢકમ્| ઘૃતાચ્ચતુર્ગુણં ક્ષીરં પેષ્યાણીમાનિ ચાવપેત્| વીરાં સ્વગુપ્તાઙ્કાકોલ્યૌ યષ્ટીં ફલ્ગું દ્વિપિપ્પલીમ્| દ્રાક્ષાં વિદારીં ખર્જૂરં મધુકાનિ શતાવરીમ્| તત્સિદ્ધપૂતં ચૂર્ણસ્ય પૃથક્પ્રસ્થેન યોજયેત્| શર્કરાયસ્તુગાયાશ્ચ પિપ્પલ્યાઃ કુડવેન ચ| મરિચસ્ય પ્રકુઞ્ચેન પૃથગર્દ્ધપલોન્મિતૈઃ| ત્વગેલાકેસરૈઃ શ્લક્ષ્ણૈઃ ક્ષૌદ્રદ્વિકુડવેન ચ| પલમાટ્રં તતઃ ખાદેત્ પ્રત્યહં રસદુગ્ધભુક્| તેનારોહતિ વાજીવ કુલિઙ્ગ ઇવ હૃષ્યતિ||૧૧||

Adhikarana mAShAdighRutam (12) · Śloka 12

માષાત્મગુપ્તાબીજાનામાઢકં પ્રસૃતોન્મિતમ્| મેદાશ્વગન્ધર્દ્ધિવરી વીરા યષ્ટી દ્વિજીવકમ્| શૂર્પેઽપાં વિપચેત્તેન પાદશેષેણ પાચયેત્| વિદારીક્ષુરસપ્રસ્થદ્વયેન સદૃશેન ચ| સર્વૈઃ ક્ષીરેણ હવિષો નવાત્પ્રસ્થં શૃતેઽત્ર ચ| સિતા ક્ષૌદ્રસિતાખ્યાનાં પૃથગ્દદ્યાચ્ચતુષ્પલમ્| પલં કણાત્ પુરો ભક્તં લિહંસ્તત્પલપૂર્વકમ્| તરુણીષ્વવતૃપ્તાસુ પ્રસભં રાસભાયતે||૧૨||

Adhikarana medAdibAShkayaNaM payaH (13) · Śloka 13

મેદાદિભિશ્ચ કર્ષાંશૈઃ શૃતં બાષ્કયણં પયઃ| સશર્કરાક્ષૌદ્રઘૃતં શુક્રવૃદ્ધિકરં પરમ્||૧૩||

Adhikarana mAShAdipAyasaH (14) · Śloka 14

પયસા પાયસસ્તેન માષકણ્ડૂકરીફલૈઃ| વૃષ્યો વેગકરઃ સિદ્ધઃ સઘૃતક્ષૌદ્રશર્કરઃ||૧૪||

Adhikarana shvadaMShTrAdipAyasaH (15) · Śloka 15

શ્વદંષ્ટ્રાયા વિદાર્યાશ્ચ રસે ક્ષીરચતુર્ગુણે| ઘૃતાઢ્યઃ સાધિતો વૃષ્યો માષષષ્ટિકપાયસઃ||૧૫||

Adhikarana madhUlikAdicUrNam (16) · Śloka 16

મધૂલિકા માષપર્ણી સિતા શૃઙ્ગાટકં યવાઃ| સ્વગુપ્તામૂલયષ્ટ્યાહ્વવિદારીક્ષુરકાઃ સમાઃ| સપ્રિયાલા કૃતં ચૂર્ણં પૃથઙ્મધ્વાજ્યષડ્ગુણમ્| પાદાભ્યામસ્પૃશન્ ભૂમિં લિહન્ કાલ્યમતઃ પિચુમ્| લભતે બલમુત્સાહં સ્ત્રીંશ્ચ યાતિ કુલિઙ્ગવત્||૧૬||

Adhikarana svaguptAdicUrNam (17) · Śloka 17

સ્વગુપ્તા ક્ષીરકાકોલી વિદારી જીવકદ્વયમ્| તિલાઃ સુલુઞ્ચિતાઃ ભૃષ્ટાઃ શર્કરાજ્યમધુપ્લુતમ્| તચ્ચૂર્ણં પ્રસૃતં લીઢ્વા ગચ્છતિ પ્રમદાશતમ્||૧૭||

Adhikarana mAShacUrNalehaH (18) · Śloka 18

પ્રસૃતં માષચૂર્ણસ્ય ધાત્રીસ્વરસભાવિતમ્| વિદારીરજસો વાપિ લિહન્ મધુઘૃતદ્ગુતમ્| ક્ષીરાનુપશ્ચટકવદ્દશકૃત્વો વ્રજેત્ સ્ત્રિયઃ||૧૮||

Adhikarana vidArIcUrNalehaH (19) · Śloka 19

ચૂર્ણં વિદાર્યા બહુશઃ સ્વરસેનૈવ ભાવિતમ્| ક્ષૌદ્રસર્પિર્યુતં લીઢ્વા પ્રમદા દશ ગચ્છતિ||૧૯||

Adhikarana kRuShNAdicUrNalehaH (20) · Śloka 20

કૃષ્ણા ધાત્રીફલરજઃ સ્વરસેનૈવ ભાવિતમ્| શર્કરામધુસર્પિર્ભિર્લીઢ્વા યોઽનુ પયઃ પિબેત્| સ નરોઽશીતિવર્ષોઽપિ યુવેવ પરિહૃષ્યતિ||૨૦||

Adhikarana madhuyaShTIkarShaprayogaH (21) · Śloka 21

કર્ષં મધુકચૂર્ણય્સ્ ઘૃતક્ષૌદ્રસમન્વિતમ્| પયોઽનુપાનં યો લિહ્યાન્નિત્યવેગઃ સ ના ભવેત્||૨૧||

Adhikarana kulIrashRu~ggIkalkaH (22) · Śloka 22

કુલીરશૃઙ્ગ્યા યઃ કલ્કમાલોડ્ય પયસા પિબેત્| સિતાઘૃતપયોઽન્નાશી સ નારીષુ વૃષાયતે||૨૨||

Adhikarana dhAnyamASharasAdiprayogaH (23) · Śloka 23

ધાન્યમાષરસઃ ક્ષીરં ક્ષૌદ્રમિક્ષુરસો ઘૃતમ્| દ્વિમેદા જીવકયુગક્વાથશ્ચૈકત્ર યોજિતઃ| પીતઃ કરોતિ પુરુષં પ્રમદાશતગામિનમ્||૨૩||

Adhikarana BallAtakashRutakShIram (24) · Śloka 24

ભલાતકૈશ્ચતુર્ભિસ્તુ દુગ્ધસ્યાર્દ્ધાઢકં પચેત્| પીતં કરોતિ વૃષતાં સુજીર્ણસ્યાપિ દેહિનઃ||૨૪||

Adhikarana svaya~gguptekShurakAdicUrNayogAH (25) · Śloka 25

સ્વયઙ્ગુપ્તેક્ષુરકયોર્બીજચૂર્ણં સશર્કરમ્| ધારોષ્ણેન નરઃ પીત્વા પયસા રાસભાયતે| ઉચ્ચટાચૂર્ણમપ્યેનં શતાવર્યાશ્ચ યોજયેત્||૨૫||

Adhikarana sUpyaparNyAdikShIrayogau (26) · Śloka 26

સૂપ્યપર્ણી દ્વિકાકોલી જીવકર્ષભકૈઃ શૃતમ્| લઘુના પઞ્ચમૂલેન દ્વિકાકોલીયુતેન વા| પયોઽતિવૃષ્યમભ્યસ્ય વૃદ્ધોઽપિ તરુણાયતે||૨૬||

Adhikarana kShIriNyAdipuMsavanayogAH (27) · Śloka 27

ક્ષીરિણી ચ શ્વદંષ્ટ્રા ચ ફાણિતં શર્કરા મધુ| ગૃષ્ટિક્ષીરં નવં સર્પિરેતત્ પુંસવનં પરમ્||૨૭||

Adhikarana ashvatyaPalAdivRuShyayogaH (28) · Śloka 28

અશ્વત્થફલમૂલત્વક્શૃઙ્ગસિદ્ધં પયો નરઃ| પીત્વા સશર્કરં શીતં કુલિઙ્ગ ઇવ હૃષ્યતિ||૨૮||

Adhikarana payasyAsiddhaM payaH (29) · Śloka 29

પયઃ પયસ્યયા સિદ્ધં શુક્રકૃત્સાજ્યમાક્ષિકમ્||૨૯||

Adhikarana shatAvarIghRutayogau (30) · Śloka 30

શતાવરીકલ્કરસે પયો દશગુણં ઘૃતમ્| શૃતં સપિપ્પલીક્ષૌદ્રશર્કરં વૃષ્યમુત્તમમ્| શતાવરીરસપ્રસ્થં ક્ષીરપ્રસ્થચતુષ્ટયમ્| પ્રસ્થં ઘૃતસ્ય શુક્ત્યંશં દ્રાક્ષામાંસીપરૂષકમ્| જીવકર્ષભયષ્ટ્યાહ્વબલામેદાકશેરુકમ્| પ્રિયાલબીજં કાકોલીયુગ્મં ચૈકત્ર પાચયેત્| પક્વપૂતે ક્ષિપેચ્ચાસ્મિન્ કુડવાંશાં સિતોપલામ્| ગૃષ્ટિક્શીરાનુપઃ પ્રાશ્ય તન્નારીષુ વૃષાયતે| વિજયેત ચ વાતાસ્રં પિત્તાસ્રોરઃ ક્ષતક્ષયાન્||૩૦||

Adhikarana jIvAkAdighRutam (31) · Śloka 31

જીવકક્ષીરકાકોલીસ્થિરાહંસપદીઘનૈઃ| ષટીક્ષુગણ્ડિકાયષ્ટીમૃણાલૈઃ કાર્ષિકૈઃ પચેત્| ઘૃતપ્રસ્થં દશગુણે ક્ષીરે તદ્ બલપુષ્ટિકૃત્| વન્ધ્યાનાં પુત્રજનનં શુક્રવર્દ્ધનશોધનમ્||૩૧||

Adhikarana svaya~gguptAdimodakaH (32) · Śloka 32

જલાઢકે સ્વયઙ્ગુપ્તામૂલાત્ પઞ્ચપલં પચેત્| પાદશેષે ચ સ્ઞ્ચૂર્ણ્ય કુડવાંશાઃ પૃથક્ષિપેત્| સ્વગુપ્તામૂલગોધૂમમાષેક્ષુરકપિપ્પલિઃ| સપ્રિયાલફલક્ષૌદ્રાઃ પ્રસ્થાર્દ્ધં નવસર્પિષઃ| સિતોપલાતુલાપાદં કુર્યાત્તાન્ મોદકાંસ્તતઃ| મોદકં ભક્ષયિત્વૈકં ષષ્ટિં વ્રજતિ યોષિતામ્||૩૨||

Adhikarana bRuhatyAdistilashaShkulikA (33) · Śloka 33

પલાંશાન્ બૃહતીવ્યાઘ્રીપૃશ્નિપર્ણીત્રિકણ્ટકાન્| દ્વયાઢકેનામ્ભસા પક્ત્વા પાદશેષે રસે સ્થિતે| પલાનિ ક્ષીરકાકોલ્યાઃ પઞ્ચ માગધિકાપલમ્| સ્વગુપ્તાફલમૂલાનાં માષાણામિક્ષુરરસ્ય ચ| વિદાર્યા મધુનશ્ચાત્ર કુડવં કુડવં ક્ષિપેત્| પૃથગ્દ્વૌ મુદ્ગતિલયોર્ઘૃતે શષ્કુલિકાસ્તતઃ| પચેદેકાં તતઃ પ્રાશ્ય શતં વ્રજતિ યોષિતામ્||૩૩||

Adhikarana svaguptAmUlakRutabhakShyAH (34) · Śloka 34

સ્વગુપ્તામૂલચૂર્ણેન દ્રુતેન પયસા કૃતાઃ| ઘૃતે સશર્કરાક્ષૌદ્રા ભક્ષ્યા વેગશતપ્રદાઃ||૩૪||

Adhikarana mAShAtmaguptAdipUpalikAH (35) · Śloka 35

માષાત્મગુપ્તા ગોધૂમશાલિષષ્ટિકપૈષ્ટીકાન્| શર્કરાયા વિદાર્યાશ્ચ ચૂર્ણાનીક્ષુરકસ્ય ચ| સંયોજ્ય ક્ષીરસર્પિર્ભ્યાં ઘૃતે પૂપલિકાઃ પચેત્| પયોઽનુપાનાસ્તાઃ શીઘ્રં કુર્વન્તિ વૃષતાં પરમ્||૩૫||

Adhikarana mAShatilAdishaShkulikAH (36) · Śloka 36

ચૂર્ણં માષાત્તિલાચ્છાલોર્વિદાર્યાશ્ચ સસૈન્ધવમ્| રસેન પુણ્ડ્રકસ્યેક્ષોઃ પ્લુતં વારાહમેદસિ| પક્ત્વા શુષ્કુલિકાઃ ખાદન્નારોહેત્ ષષ્ટિમઙ્ગનાઃ||૩૬||

Adhikarana madhuraphalapUpalikAH (37) · Śloka 37

મુખપ્રિયાણાં સ્નિગ્ધાનાં ફલાનાં મધુરાત્મનામ્| ફલાનામાત્મગુપ્તાયાઃ શાલેર્માષાત્તિલાદ્ ઘૃતાત્| મુદ્ગાદ્ગોધૂમતશ્ચાપિ કુડવં કુડવં પૃથક્| ચૂર્ણિતૈર્ન્નિસ્તુષૈસ્તૈસ્તુ ક્ષીરેણાલોડ્ય મર્દિતૈઃ| પક્વાં પૂપલિકાં ખાદન્ સ્ત્રીષુ હૃષ્યતિ વાજિવત્||૩૭||

Adhikarana rasAnupAnotkArikAprayogaH (38) · Śloka 38

શર્કરામાષગોધૂમતુગાક્ષીરીપયોઘૃતૈઃ| પક્વામુત્કારિકાં ખાદેત્કૃકવાકુરસાનુપઃ| માયૂરં તૈત્તિરં હાંસમેવમેવ રસં પિબેત્| અનેનાશ્વ ઇવોદીર્ણે બલી લિઙ્ગં સમર્પયેત્||૩૮||

Adhikarana varAhamAMsAdigulikA (39) · Śloka 39

પિષ્ટ્વા વરાહમાંસાનિ દત્ત્વા મરિચસૈન્ધવે| કોલવદ્ગુલિકાઃ કૃત્વા તપ્તે સર્પિષિ વર્ત્તયેત્| વર્ત્તનસ્તમ્ભિતાસ્તાશ્ચ પ્રક્ષેપ્યાઃ કૌક્કુટે રસે| ઘૃતાઢ્યે ગન્ધપિશુને દધિદાડિમસારિકે| યથા ન ભિન્દ્યાદ્ગુલિકાસ્તથા તં સાધયેદ્રસમ્| તં પિબન્ભક્ષયંસ્તાશ્ચ બલી બાલેયવદ્ વ્રજેત્| માંસાનિ બલયુક્તાનિ તથાઽન્યાન્યપિ કલ્પયેત્||૩૯||

Adhikarana mAShA~gkurasiddho mAhiSharasaH (40) · Śloka 40

માષાનઙ્કુરિતાન્ શુદ્ધાન્ નિસ્તુષાન્ સાજહાફલાન્| ઘૃતાઢ્યે માહિરસે દધિદાડિમસારિકે| પ્રક્ષિપ્ય સાધયેદ્યુક્ત્યા ધાન્યજીરકનાગરૈઃ| પીતો ભુક્તશ્ચ સ રસઃ કુરુતે શુક્રમક્ષયમ્||૪૦||

Adhikarana haMsAdInAmaNDaprayogaH (41) · Śloka 41

હંસબર્હિણદક્ષાણ્ડાન્ ભૃષ્ટાંસ્તપ્તેન સર્પિષા| સુરાનુપાનાન્ યઃ ખાદેત્સ તૃપ્તસ્તર્પયેત્સ્ત્રિયઃ||૪૧||

Adhikarana ArdramatsyamAMsAdiprayogaH (42) · Śloka 42

આર્દ્રાણિ મત્સ્યમાંસાનિ શફરીર્વા સુભર્જિતાઃ| તપ્તે સર્પિષિ યઃ ખાદેત્સ ગચ્છેત્સ્ત્રીષુ ન ક્ષયમ્||૪૨||

Adhikarana chAgarasasiddho rohitamatsyaprayogaH (43) · Śloka 43

ઘૃતભૃષ્ટાન્ રસે છાગે રોહિતાન્ ફલસારિકે| અનુપીતરસાન્ સિદ્ધાનપત્યાર્થી પ્રયોજયેત્||૪૩||

Adhikarana mAShabastANDAdiprayogAH (44) · Śloka 44

ઘૃતં માષાન્ સબસ્તાણ્ડાન્ ફલામ્લે માહિષે રસે| સ્વાદૌ વા સાધયેત્ પૂતં તદ્રસં ભર્જયેદ્ ઘૃતે| ઈષલ્લવણિતં યુક્તં ધાન્યજીરકનાગરૈઃ| પીતઃ સ વૃષ્યો બલ્યશ્ચ બૃંહણશ્ચ પરં રસઃ||૪૪||

Adhikarana caTakAdirasaprayogAH (45) · Śloka 45

ચટકાંસ્તૈત્તિરે તદ્વત્તિત્તિરીન્ કૌક્કુટે રસે| કલ્પ્યેચ્છિખિનો હંસે હંસાન્ વા શિખિજે રસે| તૃપ્તિં ચટકમાંસાનાં ગત્વા યોઽનુ પયઃ પિબેત્| પ્રભૂતકાલસંરુદ્ધાઃ સન્તર્પયતિ યોષિતઃ||૪૫||

Adhikarana shUlyakukkuTaprayogaH (46) · Śloka 46

ઘૃટાઢ્યં કુક્કુટં શૂલ્યં શીતં ખાદેત્ સમાક્ષિકમ્| પિબેચ્ચાનન્તરં ક્ષીરં ય ઇચ્છેચ્છુક્રમક્ષયમ્||૪૬||

Adhikarana pipalyAdinA bastANDaprayogAH (47) · Śloka 47

પિપ્પલીલવણૈર્યુક્તો બસ્તાણ્ડૌ ક્ષીરસર્પિષા| સાધિતૌ ભક્ષયેદ્યસ્તુ સ ગચ્છેત્ પ્રમદાશતમ્| બસ્તાણ્ડસિદ્ધે ગોદુગ્ધે ભાવિતાનસકૃત્તિલાન્| યઃ ખાદેત્સસિતાન્ ગચ્છેત્ સ સ્ત્રીશતમપૂર્વવત્||૪૭||

Adhikarana mAShasUpena ShaShTikaudanaprayogaH (48) · Śloka 48

ભુક્ત્વા યો માષસૂપેન ઘૃતાઢ્યં ષષ્ટિકૌદનમ્| પયઃ પિબતિ જાગર્ત્તિ કૃત્સ્નાં રાત્રિં સ વેગવાન્||૪૮||

Adhikarana AtmaguptAdibhiH kShIrapAkaH (49) · Śloka 49

આત્મગુપ્તાફલં માષાન્ ખર્જૂરાણિ શતાવરીમ્| શૃઙ્ગાટકાનિ મૃદ્વીકાં પચેત્તત્ પ્રસૃતોન્મિતમ્| ક્ષીરપ્રસ્થં જલપ્રસ્થમેતત્ ક્ષીરાવશેષિતમ્| શુચિના વાસસા પૂતં યોજયેત્ પ્રસૃતૈસ્ત્રિભિઃ| શર્કરાયાસ્તુગાક્ષીર્યાઃ સર્પિષોઽભિનવસ્ય ચ| તત્પિબેત્ક્ષૌદ્રસંયુક્તં ભુઞ્જાનઃ ષષ્ટિકૌદનમ્| તથા જરાપરીતોઽપિ પુત્રૈઃ સ પરિવાર્યતે||૪૯||

Adhikarana drAkShAdikShIrapAkaH (50) · Śloka 50

દ્રાક્ષાખર્જૂરખર્જૂરીમસ્તકાન્યજહાફલમ્| પયસ્યાભીરુમાષાંશ્ચ મધુકાનિ ચ સાધયેત્| તોયાઢકે પલાંશાનિ પાદશેષેણ તેન ચ| ક્ષીરપ્રસ્થં પચેત્ક્ષીરશેષેણાદ્યાદ્ ઘૃતાન્વિતમ્| ષષ્ટિકાન્નં સિતાજ્યેન યોગોઽયં શુક્રકૃત્પરમ્||૫૦||

Adhikarana jIvakAdighRutam (51) · Śloka 51

જીવકર્ષભકૌ મેદા જીવન્તી શ્રાવણીદ્વયમ્| ખાર્જૂરં મધુકં દ્રાક્ષાં વિદારીં વિશ્વભેષજમ્| શૃઙ્ગાટકાનિ ચપલા નવં સર્પિઃ પયોજલમ્| ઘૃતાવશેષિતં સિદ્ધં શર્કરામાક્ષિકાન્વિતમ્| ષષ્ટિકૌદનસંયુક્તમુપયોજ્યં યથાબલમ્| તદ્દૃષ્યં બલકૃદ્વર્ણ્યં કણ્ડ્યં દેહસ્ય બૃંહણમ્||૫૧||

Adhikarana gRuShTyAdikShIram (52) · Śloka 52

ગૃષ્ટિર્બષ્કયણી નીરુગૂર્ધ્વશૃઙ્ગી ચતુસ્તની| સાન્દ્રસ્વાદુબહુક્ષીરા રૂપશીલસમન્વિતા| ઇક્ષુભિર્માષપર્ણેન યા સુપુષ્ટાર્જુનેન વા| તત્ક્ષીરં સસિતાક્ષૌદ્રઘૃતં પુત્ર્યં રતિપ્રદમ્||૫૨||

Adhikarana gRuShTyAdikShIraprayogaH prathamaH prayogaH (53) · Śloka 53

શુક્રલૈર્જીવનીયાખ્યૈર્બૃહણૈર્બલવર્દ્ધનઃ| વયસઃ સ્થાપનૈશ્ચૈતત્પયઃસિદ્ધં પૃથક્પૃથક્| યુક્તં ગોધૂમચૂર્ણેન સઘૃતક્ષૌદ્રશર્કરમ્| પર્યાયેણોપયોક્તવ્યમિચ્છતા શુક્રમક્ષયમ્||૫૩||

Adhikarana dvitIyaH prayogaH (54) · Śloka 54

મેદાં પયસ્યાં જીવન્તીં વિદારીં કણ્ટકારિકામ્| માષાન્ શ્વદંષ્ટ્રાં ક્ષીરિકાં ગોધૂમાન્ શાલિષષ્ટિકાન્| તત્ક્ષીરેઽર્દ્ધોદકે સિદ્ધાન્ કાર્ષિકાનાઢકોન્મિતે| વિસર્જયેત્પયશ્શેષં તત્પૂતં ક્ષૌદ્રસર્પિષા| સિતયા ચ યુતં પીત્વા વૃદ્ધોઽપિ તરુણાયતે||૫૪||

Adhikarana tRutIyaH prayogaH (55) · Śloka 55

મણ્ડલૈર્જાતરૂપસ્ય સુતપ્તૈસ્તત્પયઃ શૃતમ્| સિદ્ધં પુંસવનં વૃષ્યં સસિતાઘૃતમાક્ષિકમ્| રૂપ્યાયસ્તામ્રસીસાનામયમેવ પૃથગ્વિધિઃ||૫૫||

Adhikarana pippalIprayogaH (56) · Śloka 56

ચૂર્ણિતાઃ પિપ્પલીસ્ત્રિંશત્ પ્રકુઞ્ચે તૈલસર્પિષોઃ| ભૃષ્ટાઃ સશર્કરાક્ષૌદ્રાઃ ક્ષીરેણાલોડિતાઃ પિબેત્| અશ્નંશ્ચ ષષ્ટિકં ક્ષીરસર્પિભ્યાં વાજિવદ્ભવેત્||૫૬||

Adhikarana payasA ShaShTikaudanaprayogaH (57) · Śloka 57

ચન્દ્રાંશુશુભ્રમ્ પયસા ઘૃતાઢ્યં ષષ્ટિકૌદનમ્| શર્કરામધુસંયુક્તં ભુઞ્જાનો ના વૃષાયતે||૫૭||

Adhikarana dadhnaH sareNa ShaShTikaudanaprayogaH (58) · Śloka 58

દધ્નઃ સરેણ સઘૃતો ભક્ષિતઃ ષષ્ટિકૌદનઃ| સૈલાતુગોષણક્ષૌદ્રઃ શર્કરાઢ્યેન શુક્રકૃત્||૫૮||

Adhikarana vRuShyau pAdalepau (59) · Śloka 59

અધ્યણ્ડામાર્ષભીં ચૈવ સ્વયઙ્ગુપ્તાફલાનિ ચ| પાદલેપં નરઃ કૃત્વા નિશિ વેગૈર્ન હીયતે| વર્ષાભૂમૂલમૃદ્વીકાસ્વયઙ્ગુપ્તાફલાનિ ચ| સિદ્ધશ્ચરણલેપોઽયં ભુવં પદ્ભ્યાં તુ ન સ્પૃશેત્||૫૯||

Adhikarana nityavRuShyANi (60) · Śloka 60

ઘૃતક્ષીરાશનો નિત્યં નિર્વ્યાધિર્નિત્યગો યુવા| સઙ્કલ્પપ્રવણો નિત્યં નરઃ સ્ત્રીષુ વૃષાયતે||૬૦||

Adhikarana vRuShyANi BakShyapeyAdIni (61) · Śloka 61

આત્મગુપ્તાફલંમાષા ગોધૂમઃ શાલિષષ્ટિકમ્| ઇક્ષુરિક્ષુરકઃ ક્ષીરં ક્ષૌદ્રં દ્રાક્ષા સિતોપલા| ઉચ્ચટા શરમૂલાનિ વિદારી સશતાવરી| જીવનીયાનિ ખર્જૂરં મોચચોચફલાનિ ચ| એભિર્ભક્ષ્યાણિ પેયાનિ લેહ્યાનિ ચ ઘૃતાનિ ચ| નિત્યમાસેવમાનસ્ય સ્ત્રીષુ હર્ષો વિવર્દ્ધતે||૬૧||

Adhikarana kShipravRuShyAH bastayaH (62) · Śloka 62

જીવનીયઘૃતક્ષીરમધુતૈલસિતારસૈઃ| રસક્ષીરાશિનઃ ક્ષિપ્રં વૃષં કુર્વન્તિ બસ્તયઃ||૬૨||

Adhikarana putrIyAH bastayaH (63) · Śloka 63

સિદ્ધબસ્તિવિકલ્પોક્તાન્ બલશુક્લસુતપ્રદાન્| યુઞ્જીત બસ્તીન્ પુત્રાર્થી પુત્રકામોદિતં ચ યત્||૬૩||

Adhikarana uktAnuktavAjIkaraNasaMgrahaH (64) · Śloka 64

યત્કિઞ્ચિન્મધુરં સ્નિગ્ધં બૃંહણં બલવર્દ્ધનમ્| મનસો હર્ષણં યચ્ચ તત્સર્વં વૃષ્યમુચ્યતે| દ્રવ્યૈરેવZંવિધૈસ્તસ્માદ્ ભાવિતઃ પ્રમદાં વ્રજેત્| આત્મવેગેન ચોદીર્ણઃ સ્ત્રીગુણૈશ્ચ પ્રહર્ષિતઃ||૬૪||

Adhikarana striyAH vRuShyatvam (65) · Śloka 65

ઇષ્ટા હ્યેકૈકશોઽપ્યર્થા હર્ષપ્રીતિકરાઃ પરમ્| કિં પુનઃ સ્ત્રીશરીરે યે સઙ્ઘાતેન પ્રતિષ્ઠિતાઃ||૬૫||

Adhikarana guNotkarShe hetuBedaH (66) · Śloka 66

રુચિભેદેન લોકસ્ય દૈવયોગાચ્ચ યોષિતામ્| તં તં પ્રાપ્ય વિવર્દ્ધન્તે નરં રૂપાદયો ગુણાઃ||૬૬||

Adhikarana vRuShyatamA strI (67) · Śloka 67

તસ્માદ્યા યસ્ય હૃદયં વિશતીવ વરાઙ્ગના| તુલ્યસ્વભાવા યા હારિમૃજારૂપગુણાન્વિતા| પાશભૂતૈર્વહન્ત્યઙ્ગૈર્લાવણ્યમિવ મુર્તિમત્| આલપન્ત્યમૃતેનેવ યા ગાત્રાણિ નિષિઞ્ચતિ| પિબન્તીવ ચ પશ્યન્તી સ્પૃશન્તી લિમ્પતીવ યા| નિત્યમુત્સવભૂતા યા યા સમાનમનઃશયા| નયત્યુત્સુકતાં ચેતો નિત્યં સન્નિહિતાપિ યા| યયા વિયુક્તો નિસ્ત્રીકમરતિર્મન્યતે જગત્| પ્રગલ્ભા રતિસંગ્રામે સ્વસ્થા લજ્જામયી ચ યા| બહુશોઽપિ ચ યાં ગત્વા તત્પૂર્વમિવ ગચ્છતિ| ચરિતૈર્નિર્વિકારાયા વિકારૈરિવ નિર્મિતા| કાન્તાનુવૃત્તિ પરમા સા સ્ત્રી વૃષ્યતમા મતા||૬૭||

Adhikarana apare vRuShyaBAvAH (68) · Śloka 68

અભ્યઞ્જનોદ્વર્તનસેકગન્ધ સ્રક્ચિત્રવસ્ત્રાભરણપ્રકારાઃ| સુગન્ધિપુષ્પોત્કરરેણુકીર્ણા મૃદુર્મનોજ્ઞા વિપુલા ચ શય્યા| પ્રાજ્ઞા કલાજ્ઞાવશગા વિનીતાઃ પ્રિયંવદાઃ પ્રીતિકરા વયસ્યાઃ| વિસ્રમ્ભસત્ત્વપ્રકૃતિક્રિયૈક્યા ચ્છરીરમાત્રેણ પૃથક્ત્વભૂતાઃ| કાન્તાવનાન્તાઃ પરપુષ્ટઘુષ્ટા રમ્યાઃ સ્રવન્ત્યઃ સતતં સ્રવન્ત્યઃ| મદ્યં મદામોદકરં વિશેષા દ્ધૃદ્યા પ્રસન્ના સુરભિઃ પ્રસન્ના| શકાઙ્ગનાગણ્ડતલાભિપાણ્ડુ તામ્બૂલપત્રં પરિવારશોભિ| પ્રસાધનં સ્ત્રીમુખપઙ્કજાનાં યદાયુધં મૂર્ત્તિમિવાત્મજસ્ય| હિમાચલોદ્ધૂનિતદુગ્ધસિન્ધુ સમુદ્ભવત્ ફેનચયાવદાતમ્| સૌધં સુધા શુભ્રતરા કરાશ્ચ ચન્દ્રસ્ય કુર્વન્તિ પરં વૃષત્વમ્||૬૮||

Adhikarana ratAvAsanAntaram (69) · Śloka 69

બન્ધેન પૂર્વોપહિતેન પુંસઃ ખિન્નસ્ય વૃત્તિઃ કરણાન્તરેણ| સંવાહનં સ્પર્શસુખૈઃ કરૈશ્ચ કરોત્યપૂર્વામિવ મન્મથેચ્છામ્||૬૯||

Adhikarana raticeShTAj~jAnamahattvam (70) · Śloka 70

પ્રાયોગિકાધિકરણોદિતચિત્રચેષ્ટા સંશીલનોદ્ભવદનલ્પરસાર્દ્રચિત્તઃ| વૃષ્યોપયોગપરિબૃંહિતદેહધાતુ ર્નારીમનાંસિ વશમાનયતિ પ્રસહ્ય| તસ્માન્નિત્યં સ્ત્રીષુ વાઞ્છન્ પ્રિયત્વં વૃષ્યૈર્યોગૈર્જાતકામોઽપિ કામી| સત્ત્વં સાત્મ્યં દેશકાલૌ ચ બુધ્વા ચાતુષ્ષષ્ટે ચેષ્ટિતે વ્યાપ્રિયેત||૭૦||

Adhikarana ratAtishayaprashaMsA (71) · Śloka 71

વલયસ્વનસઙ્કુલમુષ્ટિરવ દ્વિગુણીકૃતમેખલિકાનિનદઃ| ચલનૂપુરશબ્દયુતોઽપિ મુહુઃ શમમાવહતે ન રતાતિશયઃ||૭૧||

Adhikarana kAmavardhanAni (72) · Śloka 72

સર્વાર્થસિદ્ધિઃ પ્રથમોઽનુરાગઃ શૃઙ્ગારગાન્ધર્વકથાવિશેષાઃ| સીત્કારગર્ભમ્ હસિતં સહાવં છિન્નાક્ષરમ્ વિભ્રમવચ્ચ ગીતમ્| સવ્યાજસન્દર્શિતચારુગાત્રં વૃત્તં પ્રિયાણામવલોકિતઞ્ચ| ચૂતાઙ્કુરં પુષ્પફલં યથર્તુવિદ્યુત્વદુદ્યોતિતગર્જિતાનિ| વિહઙ્ગભૃઙ્ગસ્તનિતાનુયાતં સ્ત્રીકૂજિતં ભૂષણશિઞ્જિતાનિ| કાલે યથાસ્વં વપુષશ્ચ શુદ્ધિઃ સઙ્કલ્પયોનેર્ધુરમુદ્વહન્તિ||૭૨||

Adhikarana shodhanapUrvameva vRuShyayogopayogaH (73) · Śloka 73

સ્રોતસ્સુ શુદ્ધેષ્વમલે શરીરે વૃષ્યં યદાદ્યં મિતમત્તિ કાલે| વૃષાયતે તેન પરં મનુષ્ય સ્તદ્ બૃંહણં દેહબલપ્રદં ચ| તસ્માત્ પુરા શોધનમેવ કાર્યં બલાનુરૂપં ન ચ વૃષ્યયોગાઃ| સિધ્યન્તિ દેહે કલુષે પ્રયુક્તાઃ ક્લિષ્ટે યથા વાસસિ રાગયોગાઃ||૭૩||

Adhikarana AgamAnusArameva varttitavyam (74) · Śloka 74

ઉપદિષ્ટે વિચિત્રેઽસ્મિન્ વક્તવ્યાર્થાનુરોધતઃ| કર્ત્તવ્યમેવ કર્ત્તવ્યં પ્રાણાબાધેઽપિ નેતરત્||૭૪||

Adhikarana shAstropadeshavyavasthA (75) · Śloka 75

એતત્સ્વરૂપં શાસ્ત્રસ્ય યદ્વ્યાપિત્વેન વર્ણ્યતે| સ્પૃશતિ ન્યૂનતાદોષો મહાનવ્યાપિનિ ધ્રુવમ્| વીર્યહીનૈરસમ્પૂર્ણૈઃ પ્રયોગૈરપિ ભૂષિતમ્| અર્થાનતન્ત્રયત્તન્ત્રં તન્ત્રતામાપ્નુયાત્કથમ્| હંસબર્હિણદક્ષાણ્ડા યદ્યપ્યત્યર્થશુક્રલાઃ| મુનયઃ સદયા બ્રૂયુસ્તાન્યોગેષ્વન્યથા કથમ્| કથં વા સર્વ એવૈતે યોગા રાગાગ્નિદીપનાઃ| ક્લિષ્ટસઙ્કલ્પજનનાઃ પ્રોક્તાઃ સંસારવર્દ્ધનાઃ| ત્રિકાલદર્શિભિર્દિર્વ્યૈઃ સત્ત્વદોષવિવર્જિતૈઃ| પૂર્વાચાર્યૈઃ કૃતં વર્ત્મ કો લઙ્ઘયિતુમર્હતિ| પ્રકાન્તે સર્વથા સર્વમુક્તં ભવતિ સૂદિતમ્| ન હિ લેશાભિધાનેન લભ્યઃ સર્વાર્થસંગ્રહઃ| તથા ચ ગર્દ્દભીક્ષીરં માંસમશ્વશ્વહસ્તિનામ્| મહાસાગરતોયં ચ પ્રોક્તં નિરુપયોગ્યપિ||૭૫||

Adhikarana shAstrasya nirdoShatApratipAdanam tatra vyApitvam (76) · Śloka 76

અદ્યત્વેઽપિ વિશેષેણ ભૂરિતન્ત્રાર્થસંગ્રહાત્| સંગ્રહાદ્યન્ન બુધ્યેત તજ્જ્ઞાનમતિદુર્લભમ્| યથા પ્રતિજ્ઞાતમિતિક્રમેણ વેદોઽયમષ્ટાઙ્ગનિધેર્ન્નિબદ્ધઃ| અભ્યસ્યતો માર્ગમિવાર્યસત્યં સઞ્જાયતે સ્વર્થપરાર્થસિદ્ધિઃ||૭૬||

Adhikarana vividhaguNavattvam (77) · Śloka 77

પિતામહમુખોદ્ગીર્ણમિત્યાયુર્વેદવાઙ્મયમ્| જીવિતારોગ્યધર્માર્થસુખગૌરવકીર્તિકૃત્| અલંકૃતં યુક્તિપદૈઃ સદ્રત્નૈરિવ કાઞ્ચનમ્| ષટ્ત્રિંશતાર્થદુર્ગેષુ ભિષજાં સંક્રમૈરિવ||૭૭||

Adhikarana tantrayuktayaH (78) · Śloka 78

તત્રાધિકરણં યોગો હેત્વર્થોઽર્થઃ પદસ્ય ચ| પ્રદેશોદ્દેશનિર્દેશવાક્યશેષાઃ પ્રયોજનમ્| ઉપદેશાપદેશાતિદેશાર્થાપત્તિનિર્ણયાઃ| પ્રસઙ્ગૈકાન્તનૈકાન્તાઃ સાપવર્ગો વિપર્યયઃ| પૂર્વપક્ષવિધાનાનુમતવ્યાખ્યાનસંશયાઃ| નિદર્શનં નિર્વચનં નિયોગોઽથ વિકલ્પનમ્| પ્રત્યુત્સારસ્તથોદ્ધારઃ સમ્ભવસ્તન્ત્રયુક્તયઃ||૭૮||

Adhikarana tantrayuktimahattvam (79) · Śloka 79

સરસઃ સુપ્તપદ્મસ્ય રવિદીધિતયો યથા| યથા ગૃહસ્ય દીપાભાસ્તથા તન્ત્રસ્ય યુક્તયઃ| અધીયાનોઽપિ તન્ત્રાણિ તન્ત્રયુક્ત્યવિચક્ષણઃ| નાધિગચ્છતિ તન્ત્રાર્થમર્થં ભાગ્યક્ષયે યથા| વાક્યાર્થયોજનાદેતા યુક્તયસ્ત્વિષ્ટસિદ્ધિદાઃ| અસદ્વાદિપ્રયુક્તાનાં વાક્યાનાં પ્રતિષેધકાઃ| લીનવ્યત્યાસલેશોક્તિગદિતાનાં પ્રકાશકાઃ| વાક્યન્યાયોદધેઃ સારં ગૃહીત્વૈવં વ્યવસ્થિતાઃ||૭૯||

Adhikarana mantravatprayogaH (80) · Śloka 80

એતદાગમસિદ્ધત્વાત્ પ્રત્યક્ષફલદર્શનાત્| પ્રયોજ્યં મન્ત્રવત્તન્ત્રં તન્ત્રજ્ઞાનવિશારદૈઃ||૮૦||

Adhikarana aupamyena shreyaskaratvanirdeshaH (81) · Śloka 81

પિતામહેન લોકસ્ય સ્મૃત્વા તદિદમવ્યયમ્| અકાલમૃત્યુરક્ષાર્થમલૌહં વર્મ નિર્મિતમ્| સુજ્ઞાતમેતદમૃતં સ્વસ્થાસ્વસ્થસુખાસ્પદમ્| યથેપ્સિતફલાશેષપુરુષાર્થપ્રસાધનમ્| ઇદં શાસ્ત્રમદૃષ્ટીનામેવમાલોકકાર્યપિ| મણ્ડલં ભાસ્કરસ્યેવ ન પ્રકાશાય જાયતે||૮૧||

Adhikarana prAj~jAj~jayoH shastrAdivadubhayathA kAryakaratvam (82) · Śloka 82

ધ્રુવં વૈદ્યેષુ કલ્યાણમાયુર્વેદાનુસારિષુ| ઇતરેષ્વિતરચ્છાત્રવિષજ્વલનકર્મસુ||૮૨||

Adhikarana aj~jasya shastrAdito~api ghAtakatvam (83) · Śloka 83

કુર્યાત્ પ્રયુક્તં શસ્ત્રાદિ સશેષમપિ રોગિણમ્| ન ત્વેવં ભેષજં મોહાદનાલોચિતયોજિતમ્||૮૩||

Adhikarana dauShauShadhAdInAmavekShaNaM kAryam (84) · Śloka 84

સદા દોષૌષધાદીનિ વીક્ષ્ય દ્વાદશતત્ત્વતઃ| કુર્યાચ્ચિકિત્સિતં પ્રાજ્ઞો ન યોગૈરેવ કેવલૈઃ||૮૪||

Adhikarana kevalayogaprayoge doShaH (85) · Śloka 85

માત્રાદિસમ્યગજ્ઞાત્વા યદૃચ્છાપ્રતિપાદિતઃ| હિનસ્તિ વ્યાધિતં યોગો ઘૃતમાક્ષિકયોરિવ||૮૫||

Adhikarana shAstratattvaj~jAnamevAvashyakam (86) · Śloka 86

દૃષ્ટ્વા વિષેઽપ્યમૃતતાં ઘૃતાદૌ મારણાત્મતામ્| શાસ્ત્રતત્ત્વં ન વિજ્ઞાય સ દુરાત્મા ચિકિત્સતિ||૮૬||

Adhikarana aj~javaidyanindA (87) · Śloka 87

સુગીતશ્ચૈષ કસ્યાપિ મહાશ્લોકો મહાત્મનઃ| વૈદ્યાશ્ચાશ્રુતશાસ્ત્રાર્થાં મૂર્ખાશ્ચ પ્રભવિષ્ણવઃ| અકાલમૃત્યવો હ્યેતે વિચરન્તિ મહીતલે| લોભયન્ત્યાતુરં મૂઢા યે ચિત્રૈઃ કર્મકૌશલૈઃ| તેભ્યો રક્ષેત્સદાત્માનમાત્મા યસ્માત્ સુદુર્લભઃ| તે ઘુણાક્ષરવત્કઞ્ચિદુત્તાર્ય નિયતાયુષમ્| ઘ્નન્તિ વૈદ્યાભિમાનેન શતાન્યનિયતાયુષામ્| રોગાર્ત્તસ્ય વિષણ્ણસ્ય યત્નલભ્યસુખાયુષઃ| અવૈદ્યો નિર્ઘૃણઃ ક્રૂરો યઃ કરોતિ ભિષગ્જિતમ્| પાપસ્ય મૃત્યુદૂતસ્ય દુર્મતેસ્ત્યક્તધર્મણઃ| નરો નરકપાતી સ્યાત્તસ્ય સમ્ભાષણાદપિ| અતન્ત્રીકૃતતન્ત્રાર્થાઃ શાસ્ત્રમાત્રોપજીવિનઃ| રાજ્ઞાં પ્રમાદાદ્રાષ્ટ્રાણિ ચરન્તિ વ્યાધવૃત્તયઃ| તાન્ કાલપાશસદૃશાન્ વર્જયેચ્છાસ્ત્રદૂષકાન્| સેવેત શમવિજ્ઞાનજ્ઞાનપૂર્ણાન્ ભિષક્તમાન્||૮૭||

Adhikarana prANAcAryaM pUjayet (88) · Śloka 88

અન્નપાનાનિ પથ્યાનિ વ્યાધિનિર્ઘાતમૌષધમ્| રસાયનાનિ વૃષ્યાણિ પ્રાપ્યન્તે વૈદ્યસંશ્રયાત્| અરાજકા યથા દેશા ભર્ત્તૃહીના યથા ગૃહાઃ| આતુરાદ્યાસ્તથા પાદાઃ શોચ્યા વૈદ્યાનધિષ્ઠિતાઃ| પ્રાણાચાર્યં બુધસ્તસ્માદ્દયાલું વિજિતેન્દ્રિયમ્| અશ્વિનાવિવ દેવેન્દ્રઃ પૂજયેદાદૃતઃ સદા||૮૮||

Adhikarana ashvinoH praBAvakIrtanam (89) · Śloka 89

યજ્ઞસ્ય હિ શિરસ્છિન્નમશ્વિભ્યાં સન્ધિતં પુનઃ| પાતિતા દશનાઃ પૂષ્ણો ભગસ્ય ચ વિલોચને| રાજયક્ષ્માર્દ્દિતશ્ચન્દ્રસ્તાભ્યામેવ ચિકિત્સિતઃ| સોમાન્નિપતિતો વજ્રી ભુજસ્તમ્ભે ચ દારુણે| ભાર્ગવશ્ચ્યવનઃ કામી વૃદ્ધઃ સન્ વિકૃતિં ગતઃ| વીર્યવર્ણબલોપેતઃ કૃતસ્તાભ્યાં પુનર્યુવા| એભિશ્ચાન્યૈશ્ચ બહુભિઃ કર્મભિર્ભિષગુત્તમૌ| બભૂવતુર્ભૃશં પૂજ્યાવિન્દ્રાદીનાં મહાત્મનામ્| અશ્વિભ્યાં સહિતઃ સોમં પ્રાતઃ પિબતિ વાસવઃ| સૌત્રામણ્યાં ચ ભગવાનશ્વિભ્યાં સહ મોદતે| અશ્વિનોઃ કલ્પ્યતે ભાગો યજ્ઞેષુ બ્રાહ્મણૈરપિ| અશ્વિનાવગ્નિરિન્દ્રશ્ચ વેદેષુ સુતરાં સ્તુતાઃ| વૈદ્યાવિત્યશ્વિનૌ તસ્માત્ પૂજ્યેતે વિબુધૈરપિ| અજરૈરમરૈર્નિત્યં સુખિતૈરેવમાદૃતૈઃ| વ્યાધિમૃત્યુજરાગ્રસ્તૈર્દુઃખપ્રાયૈઃ સુખાર્થિભિઃ| કિં પુનર્ભિષજો મર્ત્યૈઃ પૂજ્યાઃ સ્યુર્નાતિશક્તિતઃ||૮૯||

Adhikarana prANAcAryanirvacanam (90) · Śloka 90

શીલવાન્ મતિમાન્ યુક્તો દ્વિજાતિર્વેદપારગઃ| પ્રાણિભિઃ પિતૃવત્પૂજ્યઃ પ્રાણાચાર્યઃ સ હિ સ્મૃતઃ||૯૦||

Adhikarana vidyayA eva vaidyattvam (91) · Śloka 91

વિદ્યાસમાપ્તૌ ભિષજાં દ્વિતીયા જાતિરુચ્યતે| ન વૈદ્યો વૈદ્યશબ્દં હિ લભતે પૂર્વજન્મના| વિદ્યાસમાપ્તાવાર્ષમ્ વા બ્રાહ્મં વા ભિષજાં ધ્રુવમ્| સત્ત્વમાવિશતિ જ્ઞાનાત્તેન વૈદ્યો દ્વિજઃ સ્મૃતઃ||૯૧||

Adhikarana prANAcAryaM prati lokakarttavyam (92) · Śloka 92

નાવધ્યાયેન્ન ચાક્રોશેદહિતં ન સમાચરેત્| પ્રાણાચાર્યં બુધઃ કશ્ચિદિચ્છેન્નાયુરનશ્વરમ્||૯૨||

Adhikarana vaidyasya AturAn prati karttavyam (93) · Śloka 93

ભિષગપ્યાતુરાન્સર્વાન્ સ્વસુતાનિવ યત્નવાન્ આબાધેભ્યોઽભિસંરક્ષેત્ જ્ઞાનં ધર્મમનુસ્મરન્| કુર્વતે યે તુ વૃત્ત્યર્થં ચિકિત્સાપણ્યવિક્રયમ્| તે હિત્વા કાઞ્ચનં રાશિં પાંસુરાશિમુપાસતે| રોગાખ્યાન્દારુણાન્પાશાનન્તકાન્તિકકર્ષિણઃ| યશ્છિત્વા યચ્છતિ પ્રાણાન્દાતા નાસ્ત્યેવ તત્સમઃ| ન જીવિતપ્રદાનાદ્ધિ દાનમન્યદ્વિશિષ્યતે| તસ્માદુપાચરેત્ સ્વેન સ્વેન નિઃસ્વતપસ્વિનઃ||૯૩||

Adhikarana cikitsitasAphalyam (94) · Śloka 94

સત્ત્વાર્થમીહમાનસ્ય વૈદ્યસ્યૈવં મહામતેઃ| વર્ત્તતે સન્નિધાનેન નિયતં સિદ્ધિદેવતાઃ| ક્વચિદ્ધર્મઃ ક્વચિન્મિત્રં ક્વચિદર્થઃ ક્વચિદ્યશઃ| કર્માભ્યાસઃ ક્વચિચ્ચેતિ ચિકિત્સા નાસ્તિ નિષ્ફલા| નિત્યમાદરવાન્ વૈદ્યસ્તસ્માદાર્ત્તાનુપાચરેત્| પ્રાણાન્ સહાત્મનઃ કીર્ત્ત્યા નિહન્ત્યેષામનાદરાત્||૯૪||

Adhikarana vaidyavRuttiH (95) · Śloka 95

સર્વત્ર મૈત્રી કરુણાતુરેષુ નિરામદેહેષુ નૃષુ પ્રમોદઃ| મનસ્યુપેક્ષાપકૃતિં વ્રજત્સુ વૈદ્યસ્ય સદ્દૃત્તમલં તનોતિ|૯૫|

Adhikarana karuNAmUrttervaidyasya nirupamattvam (96) · Śloka 95

સામિષેણાપિ ચિત્તેન જીવિતોચ્છેદકારિણઃ| યો નિહન્ત્યામયાન્ વૈદ્યઃ સોઽપિ કેનોપમીયતામ્| કિમુત નિરામિષેણ મનસા કરુણામૃદુના કૃપણવિશિષ્ટયોઃ સદૃશમાદરમુદ્વહતા| અતિગુરુબોધિસત્ત્વચરિતં સતતં વિદધ ચ્છમયતિ રોગજાલમપિ યોઽતિવિરોધમિથઃ||૯૫||

Adhikarana ativirodharogajAlanidarshanam (97) · Śloka 97

દાહઃ શૂલં તૃડાધ્માનં ક્ષુત્ક્ષામત્વમરોચકમ્| કઃ પ્રાકૃતો જયેદ્રોગાન્ નિત્યમન્યોઽન્યરોધિનઃ||૯૭||

Adhikarana sadRushalakShaNe bhinnakramanidarshanam (98) · Śloka 98

મારુતામગ્રહોન્માદમદાન્ સુસદૃશાકૃતીન્| કો જાનીયાચ્ચિકિત્સેદ્વા દૂરભિન્નક્રિયાક્રમાન્||૯૮||

Adhikarana ataH prANAcAryaM pUjayet (99) · Śloka 99

પ્રાણાચાર્યં વેદપારં પ્રયાતં બુદ્ધ્યા યુક્તં પૂજયેન્નિત્યમસ્માત્| યસ્મિન્યસ્ય પ્રાણયાત્રાનિબદ્ધા તસ્મૈ યચ્છન્ કો ધનાનાં ધનાયેત્||૯૯||

Adhikarana AyurvedatantraracanetihAsaH (100) · Śloka 100

આયુર્વેદં શ્લોકલક્ષેણ પૂર્વં બ્રહ્માઽઽમ્નાસીદગ્નિવેશાદયસ્તુ| કૃત્સ્નજ્ઞેયપ્રાપ્તસારાઃ સ્વતન્ત્રા સ્તસ્યૈકૈકં નૈકધાઽઙ્ગં વિતેનુઃ||૧૦૦||

Adhikarana svetihAsanidarshanam (101) · Śloka 101

ભિષગ્વરો વાગ્ભટ ઇત્યભૂન્મે પિતામહો નામધરોઽસ્મિ યસ્ય| સુતોઽભવત્તસ્ય ચ સિંહગુપ્ત સ્તસ્યાપ્યહં સિન્ધુષુ લબ્ધજન્મા||૧૦૧||

Adhikarana svanirmitatantrasvarUpanidarshanam (102) · Śloka 102

સમધિગમ્ય ગુરોરવલોકિતાત્ ગુરુતરાચ્ચ પિતુઃ પ્રતિભાં મયા| સુબહુભેષજશાસ્ત્રવિલોચનાત્ સુવિહિતઽઙ્ગવિભાગવિનિર્ણયઃ| પૂર્વોક્તમેવ વદતા કિમિવોદિતં સ્યા ચ્છ્રદ્ધાલુતુષ્ટિજનનં ન ભવત્યપૂર્વમ્| સઙ્ક્ષિપ્તસંશયિતવિસ્તૃતવિપ્રકીર્ણઃ કૃત્સ્નોઽર્થરાશિરિતિ સાધુ સ એવ દૃષ્ટઃ| આયુર્વેદોદધેઃ પારમપારસ્ય પ્રયાતિ કઃ| વિશ્વવ્યાધ્યૌષધિજ્ઞાનસારસ્ત્વેષ સમુચ્ચિતઃ||૧૦૨||

Adhikarana AtmatantropAdeyatAnidarshanam (103) · Śloka 103

સ્મૃત્વેદમુદિતં પૂર્વં શ્રુત્વેદાનીં દ્વયોઃ પુનઃ| સ્મર્ત્તુઃ શ્રોતુશ્ચ સુતરાં શ્રદ્ધાતું કસ્ય યુજ્યતે| અથવા શ્રુતમપ્યેતત્ સ્મર્ત્તુરેવ ક્રમાગતમ્| અભિધાતૃવિશેષેણ કિં તથાપિ પ્રયોજનમ્| ઊર્ધ્વમેતિ મદનં ત્રિવૃતાધો- વસ્તુમાત્રક ઇતિ પ્રતિપાદ્યે| મદ્વિધો યદિ વદેદથવાઽત્રિઃ કથ્યતાં ક ઇવ કર્માણિ ભેદઃ| સાધ્વસાધ્વિતિ વિવેકવિયુક્તો લોકપઙ્ક્તિકૃતભક્તિવિશેષઃ| બાલિશો ભવતિ નો ખલુ વિદ્વાન્ સૂક્ત એવ રમતે મતિરસ્ય||૧૦૩||

Adhikarana samAptisUcakaM ma~ggalam (104-50) · Śloka 50

ઇતિ મુનિવચનાનાં જીવિતોપાશ્રયાણા મભીલષિતસમૃદ્ધૌ કલ્પવૃક્ષોપમાનામ્| યદુદિતમિહ પુણ્યં કુર્વતો મેઽનુવાદં ભવતુ વિગતરોગો નિર્વૃતસ્તેન લોકઃ||૧૦૪|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતા વષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રે વાજીકરણ વિધિર્નામ પઞ્ચાશોઽધ્યાયઃ||૫૦||