49. rasāyanavidhiḥ

Adhikarana atha rasAyanavidhirnAmaikonapa~jcAsho~adhyAyaH , adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1

અથતો રસાયનવિધિં નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||

Adhikarana rasAyanaprayojanam (2) · Śloka 2

દીર્ઘમાયુઃ સ્મૃતિં મેધામારોગ્યં તરુણં વયઃ| પ્રભા વર્ણસ્વરૌદાર્યં દેહેન્દ્રિયબલોદયમ્| વાક્સિદ્ધિં વૃષતાં કાન્તિમવાપ્નોતિ રસાયનાત્| લાભોપાયો હિ શસ્તાનાં રસાદીનાં રસાયનમ્||૨||

Adhikarana rasAyanAdhikAriNaH (3) · Śloka 3

પૂર્વે વયસિ મધ્યે વા તત્પ્રયોજ્યં જિતાત્મનઃ| સ્નિગ્ધસ્ય સ્રુતરક્તસ્ય વિશુદ્ધસ્ય ચ સર્વથા||૩||

Adhikarana avishuddhasya rasAyanaM vyartham (4) · Śloka 4

અવિશુદ્ધે શરીરે હિ યુક્તો રાસાયનો વિધિઃ| ન ભાતિ મલસંસૃષ્ટે વસ્ત્રે રાગ ઇવાર્પિતઃ| યુક્તં સંસ્કારહીનસ્ય સમ્યગપ્યપ્રમાદિનઃ| યથૈવ પૌરુષં તદ્વન્ન સિધ્યતિ રસાયનમ્||૪||

Adhikarana grAmyAhArAdInAM sarvadoShaprakopatvam (5) · Śloka 5

સર્વે ચ દોષા ભવન્તિ ગ્રામ્યાદાહારાદમ્લલવણકટુકક્ષાર વિરુદ્ધાસાત્મ્યરૂક્ષાભિષ્યન્દિક્લિન્નગુરુપૂતિપર્યુષિતનવધાન્ય શુષ્કશાકાઽમમાંસતિલકુલત્થદધિશુક્તકાઞ્જિકપિષ્ટા ન્નવિરૂઢકનિષેવિણાં દિવાસ્વપ્નસ્ત્રીમદ્યનિત્યાનાં વિષમા તિમાત્રવ્યાયામાયામસઙ્ક્ષોભિરવપુષાં ક્રોધલોભભયશો કાયાસબહુલાનાં પાપકર્મણામસમઞ્જસાહારવિહારનિર્હાર નિરતાનામ્| અતો નિમિત્તં હ્યવિશુદ્ધઃ સઞ્જાયતે રસો વિદહ્યતે રક્તં શિથિલીભવન્તિ માંસાનિ વિષ્યન્દતે મેદો દૂષ્યન્તે દોષા વિમુચ્યન્તે સન્ધયો ન સન્ધીયન્તેઽસ્થિષુ મજ્જાનો નાપ્યા યતે શુક્રં નૌજો ન બલં ન વીર્યમ્| તતઃ સ એવમ્ભૂતો ગ્લાયતિ સીદતિ નિદ્રાતન્દ્રાલસ્ય સમન્વિતઃ ખિદ્યતે નિર્વિદ્યતે નિરુત્સાહોઽસમર્થઃ શારીર માનસાનાં વિશિષ્ટાનાં ચેષ્ટાનાં ભ્રષ્ટચ્છાયો નષ્ટસ્મૃતિરલ્પ બુદ્ધિરસમ્પાદ્યમાનાભિલષિતાર્થોઽહર્નિશમનિશમનિશં નિઃ શ્વશ્વસન્નધિષ્ઠાનભૂતો રોગાણાં નોપાત્તમપિ સર્વમાયુર વાપ્નોતિ||૫||

Adhikarana rasAyanasevanakAle doShAn pariharet (6) · Śloka 6

તસ્માદ્ બુદ્ધિમાનપાસ્ય યથોક્તાનાહારાદિદોષાન્ નિર્વાહ્ય ચ પૂર્વોપચિતાન્ રસાયનં વિધિવિહિતમુપસેવેત||૬||

Adhikarana rasAyanadvaividhyam (7) · Śloka 7

તત્તુ દ્વિવિધં કુટીપ્રાવેશિકં વાતાતપિકં ચ| તત્ર વીર્ય પ્રભાવપ્રયોગપરિહારગુરુત્વાત્ કુટીપ્રાવેશિકં મહાફલ તરમ્||૭||

Adhikarana kuTIprAveshikavidhiH kuTInirmANam (8) · Śloka 8

તસ્ય વિધિઃ ક્ષેમસુભિક્ષધાર્મિકશ્રદ્દધાનજનનૃપવૈદ્યવિપ્રે સુલભમહૌષધિઘૃતક્ષીરપથ્યભોજનોપકરણે ગ્રામે નગરે વા પૂર્વોત્તરસ્યાં દિશિ પ્રાગુદક્પ્રવણે સુવિભક્તવિહારોદ્દેશે દેશે દૃઢઘનસુમૃષ્ટભિત્તિમુત્સેધવિસ્તારસમ્પન્નાં સૂક્ષ્મલોચનાં ત્રિ ગર્ભામૃતુસુખાં નિર્વાતાં પ્રવાતૈકદેશાં પ્રાગ્દ્વારામુદગ્દ્વારાં વા શમીબિલ્વક્ષીરિવૃક્ષપરિગૃહીતામનિષ્ટેન્દ્રિયાર્થવાતાતપરજો ધૂમસ્વેદક્લેદદંશમશકસરીસૃપવ્યાલબાલસ્ત્રીદાસાન્તા વસાયિનામગમ્યાં સન્નિહિતસદ્વૈદ્યપરિચારકોપકરણાં કુટીં કારયેત્||૮||

Adhikarana tatra praveshaH (9) · Śloka 9

તસ્યાં રસાયનાર્થી શરદિ વસન્તે વા શુક્લપક્ષે પ્રશસ્તે અહનિ પૂજયિત્વા યથાર્હં દેવગુરુવિપ્રાન્ પ્રણમ્ય બ્રહ્મદક્ષા શ્વિપ્રભૃતીન્ પરિમૃશ્ય સુવર્ણઘૃતમધુસિદ્ધાર્થકપ્રિયઙ્ગુરો ચનાઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય ગોબ્રાહ્મણાનુપ્રવિશેત્||૯||

Adhikarana prAkkRutyaM niyamapAlana~jca (10) · Śloka 10

તત્ર સંશોધનૈઃ શુદ્ધઃ સુખી જાતબલઃ પુનઃ| બ્રહ્મચારી ધૃતિયુતઃ શ્રદ્દધાનો જિતેન્દ્રિયઃ| દાનશીલદયાસત્યવ્રતધર્મપરાયણઃ| દેવતાનુ સ્મૃતૌ યુક્તો યુક્તસ્વપ્નપ્રજાગરઃ| પ્રિયૌષધઃ પેશલવાગારભેત રસાયનમ્||૧૦||

Adhikarana shodhanArthaM yogaH (11) · Śloka 11

હરીતકીમામલકં સૈન્ધવં નાગરં વચામ્| હરિદ્રાં પિપ્પલીં વેલ્લં ગુડં ચોષ્ણામ્બુના પિબેત્| સ્નિગ્ધસ્વિન્નો નરઃ પૂર્વં તેન સાધુ વિરિચ્યતે||૧૧||

Adhikarana tato yAvakam (12) · Śloka 12

તતઃ શુદ્ધશરીરાય કૃતસંસર્જનાય ચ| ત્રિરાત્રં પઞ્ચરાત્રં વા સપ્તાહં વા ઘૃતાન્વિતમ્| દદ્યાદ્યાવકમાશુદ્ધેઃ પુરાણશકૃતોઽથવા||૧૨||

Adhikarana yaugikarasAyanasevanam (13) · Śloka 13

ઇત્થં સંસ્કૃતકોષ્ઠસ્ય રસાયનમુપાહરેત્| યસ્ય યદ્યૌગિકં પશ્યેત્સર્વમાલોચ્ય સાત્મ્યવિત્||૧૩||

Adhikarana harItakyAdi saMj~jAnirvacanam (14) · Śloka 14

હરણાત્ સર્વરોગાણાં યાસાવુક્તા હરીતકી| પથ્યત્વાત્ સર્વધાતૂનાં પથ્યા શિવતયા શિવા| યસ્માદ્વિજયતે વ્યાધીન્ સમગ્રાન્ વિજયા તતઃ| અભયં સર્વરોગેભ્યો ભવત્યાયુશ્ચ શાશ્વતમ્| યતઃ શીલયતામેનાં તેનેયમભયા સ્મૃતા||૧૪||

Adhikarana harItakIguNAH anupAnAni ca (15) · Śloka 15

નવા વૃત્તા ઘના સ્નિગ્ધા ગુર્વી મજ્જતિ ચાપ્સુ યા| સાલસ્ય સા પ્રયોક્તવ્યા નવનીતસમન્વિતા| વાતે સસર્પિર્લવણા પિત્તે સગુડશર્કરા| કફે સપિપ્પલી ક્ષૌદ્રા સર્વદા સા પ્રશસ્યતે||૧૫||

Adhikarana harItakIrasAyanam (16) · Śloka 16

અથ હરીતકીનાં હિમવચ્છૈલસમ્ભવાનાં કાલજાતાનામા પૂર્ણરસવીર્યાણામનામયાનાં દ્વિશસ્ત્રિશો વા શકલિતા નામનસ્થ્નામાઢકં ચતુર્ગુણેન પયસા સંસ્વેદ્ય મૃદુભૂત મવતાર્ય શીતં સર્પિર્મધ્વાઢકાભ્યાં સંસૃજ્ય સુગુપ્તં સ્થા પયેત્| તતસ્ત્રિરાત્રાદૂર્ધ્વમહારાનુપરોધિનીં માત્રાં પ્રત્યહ મુપયોજયેત્| જીર્ણે શાલિષષ્ટિકં પયસા ભુઞ્જીત| પ્રયો ગાન્તે ચ તાવન્તમેવ કાલમ્| અસ્ય પ્રયોગાદ્વર્ષશતમજરો નિર્વલીખલતિપલિતામયઃ શ્રુતિસ્મૃતિસમ્પન્નઃ સમિદ્ધાન લશ્ચ પુરુષો ભવતિ| બૃહચ્છરીરં ગિરિસારસારં સ્વરો ઘનૌઘસ્તનિતાનુકારી| ભવત્યપત્યં વિપુલં સ્થિરઞ્ચ સમશ્નતો યોગમિમં પ્રયત્નાત્||૧૬||

Adhikarana brAhmaM rasAyanam (17) · Śloka 17

પથ્યાસહસ્રં ત્રિગુણધાત્રીફલસમન્વિતમ્| પઞ્ચાનાં પઞ્ચમૂલાનાં સાર્દ્ધં પલશતદ્વયમ્| જલે દશગુણે પક્ત્વા દશભાગસ્થિતે રસે| આપોથ્ય કૃત્વા વ્યસ્થીનિ વિજયામલકાન્યથા| વિનીય તસ્મિન્નિર્યૂહે યોજયેત્ કુડવાંશકમ્| ત્વગેલામુસ્તરજનીપિપ્પલ્યગરુચન્દનમ્| મણ્ડૂકપર્ણીકનકશઙ્ખપુષ્પીવચાપ્લવમ્| યષ્ટ્યાહ્વયં વિડઙ્ગં ચ ચૂર્ણિતં તુલયાધિકમ્| સિતોપલાર્દ્ધભારં ચ પાત્રાણિ ત્રીણિ સર્પિષઃ| દ્વે ચ તૈલાત્પચેત્સર્વં તદગ્નૌ લેહતાં ગતમ્| અવતીર્ણં હિમં યુઞ્જ્યાદ્વિંશૈઃ ક્ષૌદ્રશતૈસ્ત્રિભિઃ| તતઃ ખજેન મથિતં વિદધ્યાદ્ ઘૃતભાજને| એતદ્રસાયનં બ્રાહ્મં સમં પૂર્વેણ સર્વથા| વૈખાનસા બાલખિલ્યાઃ પ્રાશ્ય પ્રાપ્તા નવં વયઃ| આરોગ્યમમિતં ચાયુર્વીતતન્દ્રાશ્રમક્લમાઃ||૧૭||

Adhikarana abhayAmalakAdi ghRutam (18) · Śloka 18

અભયામલકવિભીતકપઞ્ચાત્મકપઞ્ચમૂલનિર્યૂહે| વલ્લીપલાશકરસે દ્વિગુણે ક્ષીરેઽષ્ટગુણે ચ વિપચેત્| ઘૃતસ્ય કુમ્ભં મધુકં મધૂકં કાકોલિયુગ્મઞ્ચ બલાં સ્વગુપ્તામ્| સક્ષીરશુક્લામૃષભં સજીવં સુખામ્બુપસ્તચ્ચ પિબેદ્ગુણાઢ્યમ્||૧૮||

Adhikarana AmalakarasAyanam (19) · Śloka 19

આમલકસહસ્રં પિષ્ટસ્વેદનવિધાનેન ક્ષીરોષ્મણા સુસ્વિન્ન મનાતપશુષ્કમનસ્થિ ચૂર્ણયેત્| તદામલકસહસ્રસ્વરસ પરિપીતં સ્થિરાજીવન્તીપુનર્નવનાગબલામણ્ડૂકપર્ણીબ્રહ્મ સુવર્ચલાભીરુશઙ્ખપુષ્પીવચાપિપ્પલીવિડઙ્ગસ્વગુપ્તામૃતાગ રુચન્દનમધુકમધૂકપુષ્પપદ્મોત્પલનવમાલિકાયુવતિયૂથિ કાચૂર્ણાષ્ટભાગસંપૃક્તં પુનર્નાગબલાપલસહસ્રસ્વરસપ રિપીતં છાયોપશોષિતં દ્વિગુણિતસર્પિષા ક્ષૌદ્રેણ ક્ષુદ્રગુડા કૃતિં કૃત્વા ઘૃતભાજનસ્થં ભસ્મરાશેરધઃ સ્થાપયેદન્તર્ભૂમેઃ પક્ષમથર્વવેદવિદાકૃતરક્ષં પક્ષાત્યયે ચોદ્ધૃત્ય કનક રજતતામ્રપ્રવાલકાલાયશ્ચૂર્ણાષ્ટભાગસંયુક્તમર્દ્ધકર્ષાભિ વૃદ્ધ્યા યથાગ્નિ પ્રાતઃ પ્રાતઃ પ્રયોજયેદિતિ સમાનં પૂર્વેણ||૧૯||

Adhikarana AmalakarasAyanamaparam (20) · Śloka 20

આમલકસહસ્રમાર્દ્રપલાશદ્રોણ્યાં સાપિધાનાયાં વાષ્પમનુ દ્વમન્ત્યામારણ્યગોમયાગ્નિભિરુપસ્વેદયેત્| તાનિ સુસ્વિ ન્નશીતાન્યુદ્ધૃત્ય નિષ્કુલીકૃતાન્યાપોથ્ય પિપ્પલીવિડઙ્ગ તણ્ડુલાનાં પૃથગાઢકેનાધ્યર્દ્ધેન શર્કરાયાઃ ષડ્ભિર્મધુઘૃત તૈલાનાં સંયોજ્ય ઘૃતકુમ્ભે સ્થાપયેદ્વિંશતિરાત્રં પરં ચોપ યોજયેદિતિ સમાનં પૂર્વેણ||૨૦||

Adhikarana abhayAmalakAdi rasAyanam (21) · Śloka 21

અભયામલકસહસ્રં પિપ્પલીસહસ્રયુક્તં તરુણપલાશક્ષા રોદકેનાપ્લાવ્ય શુચૌ ભાણ્ડે સ્થાપયેત્| તતોઽનુગતક્ષાર મનાતપશુષ્કમસ્થિરહિતં ચૂર્ણયિત્વા સિતોપલાપાદેન ચતુર્ગુણાભ્યાં ચ મધુઘૃતાભ્યાં સંયોજ્ય ઘૃતભાજને ષણ્મા સાનન્તર્ભૂમેઃ સ્થાપયિત્વા પરતો યથાગ્નિબલમુપયુઞ્જીતેતિ સમાનં પૂર્વેણ||૨૧||

Adhikarana AmalakacUrNarasAyanam (22) · Śloka 22

આમલકચૂર્ણાઢકમેકવિંશતિરાત્રમામલકસ્વરસભાવિતં મધુઘૃતાઢકાભ્યાં પિપ્પલીચૂર્ણાષ્ટ ભાગેન શર્કરાચતુર્ભાગેન ચ સંસૃષ્ટં ઘૃતભાજનસ્થં પ્રાવૃષિ ભસ્મારાશૌ નિદધ્યાત્| તચ્છરદિ ચોપયોજયેદિતિ સમાનં પૂર્વેણ||૨૨||

Adhikarana viDa~ggataNDularasAyanam (23) · Śloka 23

વિડઙ્ગતણ્ડુલાનામાઢકમાઢકં પિપ્પલીતણ્ડુલાનામાધ્યર્દ્દં સિતોપલાનાં મધુઘૃતૈલાઢકૈઃ ષડ્ભિરેકીકૃતં ઘૃતભાજ નસ્થં પ્રાવૃષિ ભસ્મરાશાવિતિ સમાનં પૂર્વેણ||૨૩||

Adhikarana anargalatriphalAprayogaH (24) · Śloka 24

અભયામલકવિભીતકાનાં દ્વિશસ્ત્રિશો વા સંયોજિતાનાં પલાશત્વગવનદ્ધાનાં મૃદાવલિપ્તાનાં કુકૂલસ્વિન્નાનાં નિરસ્થિકૃતાનાં પલસહસ્રમુલૂખલે સઙ્ક્ષુદ્ય દધિમધુઘૃત તૈલપલલશર્કરાસમ્પૃક્તં ભક્ષયેદનન્નભુગ્યથોક્તેન વિ ધિના| પ્રયોગાન્તે તતો દ્વિગુણં કાલં યવાગૂયૂષક્ષીરઘૃત ષષ્ટિકાન્નમાહારોઽભ્યઞ્જનં સર્પિરુદ્વર્તનં યવચૂર્ણમિતિ સમાનં પૂર્વેણાભ્યધિકફલં વા||૨૪||

Adhikarana cyavanaprAshaH (25) · Śloka 25

દશમૂલબલામુસ્તજીવકર્ષભકોત્પલમ્| પર્ણિન્યૌ પિપ્પલી શૃઙ્ગી મેદા તામલકી ત્રુટિઃ| જીવન્તી જોઙ્ગકં દ્રાક્ષા પૌષ્કરં ચન્દનં શઠી| પુનર્નવા દ્વિકાકોલી કાકનાસામૃતાદ્વયમ્| વિદારી વૃષમૂલં ચ તદૈકધ્યં પલોન્મિતમ્| જલદ્રોણે પચેત્ પઞ્ચધાત્રીફલશતાનિ ચ| પાદશેષં રસં તસ્માદ્વ્યસ્થીન્યામલકાનિ ચ| ગૃહીત્વા ભર્જયેત્તૈલઘૃતાદ્વાદશભિઃ પલૈઃ| મત્સ્યણ્ડિકાતુલાર્દ્ધેન યુક્તં તલ્લેહવત્પચેત્| સ્નેહાર્દ્ધં મધુનઃ શીતે તુગાક્ષીર્યાશ્ચતુઃપલમ્| પિપ્પલ્યા દ્વે પલે દદ્યાચ્ચતુર્જાતં કણાર્દ્ધિકમ્| અતોઽવલેહયેન્માત્રાં કુટીસ્થં પથ્યભોજિનમ્| ઇત્યેષશ્ચ્યવનપ્રાશો યં પ્રાશ્ય ચ્યવનો મુનિઃ| જરાજર્જરિતોઽપ્યાસીન્નારીનયનનન્દનઃ| કાસં શ્વાસં જ્વરં શોષં હૃદ્રોગં વાતશોણિતમ્| મૂત્રશુક્રાશયાન્ દોષાન્ વૈસ્વર્યં ચ વ્યપોહતિ| બાલવૃદ્ધક્ષતક્ષીણકૃશાનામઙ્ગવર્દ્ધનઃ| મેધાં સ્મૃતિં કાન્તિમનામયત્વ માયુઃ પ્રકર્ષં પવનાઽનુલોભ્યમ્| સ્ત્રીષુ પ્રહર્ષં બલમિન્દ્રિયાણા મગ્નેશ્ચ કુર્યાદ્વિધિનોપયુક્તઃ||૨૫||

Adhikarana triphalAprayogAH (26) · Śloka 26

મધુકેન તવક્ષીર્યા પિપ્પલ્યા સિન્ધુજન્મના| પૃથગ્લોહૈઃ સુવર્ણેન વચયા મધુસર્પિષા| સિતયા વા સમાયુક્તા સમાયુક્તા રસાયનમ્| ત્રિફલા સર્વરોગઘ્ની મેધાયુઃ સ્મૃતિબુદ્ધિદા| ત્રૈફલેનાયસીં પાત્રીં કલ્કેનાલેપયેન્નવમ્| તમહોરાત્રિકં લેપં પિબેત્ક્ષૌદ્રોદકાપ્લુતમ્| પ્રભૂતસ્નેહશમનં જીર્ણે તત્ર પ્રશસ્યતે| જીવત્યરુગ્જ્વરસ્તસ્ય સમાભ્યાસાત્સમાઃ શતમ્| વર્ષં ખાદેત્પ્રાણદાં પ્રાતરેકા મશ્નન્નન્નાત્ પૂર્વમક્ષદ્વયં ચ| સાજ્યક્ષૌદ્રં ભોજનાન્તે ચતુષ્કં ધાત્રીકાનાં તદ્વયસ્થાપનેલમ્||૨૬||

Adhikarana ayorasAyanam (27) · Śloka 27

અથાયસાનિ ચતુરઙ્ગલદીર્ઘવિસ્તૃતાનિ તિલોત્સેધાનિ પત્રા ણિ કારયેત્| તાન્યગ્નિવર્ણાનિ કૃત્વાઽમલકસ્વરસે નિર્વાપયેદેકવિંશતિકૃત્વઃ| તેષાં તાદૃશાનાં પલશતમા યસ્યાં સ્થાલ્યાં પ્રક્ષિપ્યામલકસ્વરસોત્તરં કૃત્વા સુપિહિતં ભસ્મરાશૌ નિખનેત્| માસિ માસિ ચોદ્ધૃત્યાયસેન દણ્ડેન ઘટ્ટયેત્| શુષ્યત્યામલકસ્વરસં પૂર્વવદાવપેત્| એવં તાનિ લોહપત્રાણિ સંવત્સરાદ્ દ્રવીભવન્તિ| તતશ્ચોત્તરકાલં કૃત્વા વમનવિરેચનં સ્નિગ્ધતનુરેવ કેવલં સમન્તતોઽ ઙ્ગુષ્ઠપર્વમાત્રમુખેનાયસેન સ્રુવેણાયસ એવ ભાજને તસ્માત્ કલ્કીકૃતાત્ સ્રુવમેકં ગૃહીત્વા મધુઘૃતાભ્યાં પૃથક્ સ્રુવેણ સંયોજ્ય પ્રાશ્નીયાત્| જીર્ણે ક્ષીરરસયૂષાણામન્ય તમેન સર્પિર્મિશ્રં નવં ષષ્ટિકૌદનમશ્નીયાત્| અનેન વિધિના વર્ષમુપયુજ્ય વર્ષમેવ ચાન્યદપ્યુદ્વિષ્ટાહારો યન્ત્રિતાત્મા કુટીં સમધિવસેત્| તતઃ સર્વોપતાપાન્ જિત્વા વ્યાધિજરામ મરણશસ્ત્રાગ્નિતોયવિષાણામગમ્યઃ સર્વભાવેષ્વતીન્દ્રિયો વર્ષસહસ્રદ્વયં જીવતિ| વાજિવેગો ગજપ્રાણો ભવેચ્ચ સ્મૃતિબુદ્ધિમાન્| વાગ્મી વૃષઃ શ્રુતધરો મહાભોગો મહાધનઃ||૨૭||

Adhikarana atideshena tAmrAdiprayogAH (28) · Śloka 28

તામ્રરૂપ્યસુવર્ણાનામયમેવ પૃથગ્વિધિઃ| દ્વિગુણં તદ્ગુણોત્કર્ષં જાનીયાદુત્તરોત્તરમ્||૨૮||

Adhikarana suvarNasyAnye prayogAH (29) · Śloka 29

હેમધાત્રીફલક્ષૌદ્રં ગાયત્રીપરિમન્ત્રિતમ્| લિહન્નનુપિબન્ ક્ષીરં દૃષ્ટરિષ્ટોઽપિ જીવતિ||૨૯||

Adhikarana suvarNasyAnye prayogAH (30) · Śloka 30

સુવર્ણં પદ્મબીજાનિ મધુલાજાઃ પ્રિયઙ્ગવઃ| ક્ષીરેણ પીતં પરમમલક્ષ્મવિનિવારણમ્||૩૦||

Adhikarana suvarNasyAnye prayogAH (31) · Śloka 31

સપદ્મબીજામલકાભયાક્ષં સર્પિર્મધુભ્યાં કનકં લિહન્તઃ| દીર્ઘાયુષો મન્દજરોપતાયાઃ સરીસૃપાણાં ચ ભવન્ત્યગમ્યાઃ||૩૧||

Adhikarana suvarNasyAnye prayogAH (32) · Śloka 32

મધુમાગધિકાવિડઙ્ગસાર ત્રિફલાહેમઘૃતં સિતાં ચ ખાદન્| જરસા નવલીઢદેહકાન્તિઃ સમધાતુશ્ચ સમાઃ શતં ચ જીવેત્| હેમબિલ્વવચાસર્પિરૈકધ્યમુપયોજિતમ્| મેધ્યમાયુષ્યમારોગ્યકાન્તિસૌભાગ્યપુષ્ટિદમ્||૩૨||

Adhikarana suvarNasyAnye prayogAH (33) · Śloka 33

શતાવરીઘૃતં લીઢં સસુવર્ણં સમાક્ષિકમ્| કરોતિ ચિરજીવિત્વં રાજાનં ચ વશાનુગમ્||૩૩||

Adhikarana suvarNasyAnye prayogAH (34) · Śloka 34

આયુષ્કામઃ શઙ્ખપુષ્પ્યા સમેતં મેધાકામઃ કાઞ્ચનં સોગ્રગન્ધમ્| લક્ષ્મીકામઃ પદ્મકિઞ્જલ્કયુક્તં યુક્તં ખાદેત્ કામકામો વિદાર્યા||૩૪||

Adhikarana maNDUkaparNyAdi pa~jca rasAyanAni (35) · Śloka 35

મણ્ડૂકપર્ણ્યાઃ સ્વરસં યથાગ્નિ ક્ષીરેણ યષ્ટીમધુકસ્ય ચૂર્ણમ્| રસં ગુડૂચ્યાઃ સહ મૂલપુષ્પ્યાઃ કલ્કં પ્રયુઞ્જીત ચ શઙ્ખપુષ્પ્યાઃ| આયુઃ પ્રદાન્યામયનાશનાનિ બલાગ્નિવર્ણસ્વરવર્દ્ધનાનિ મેધ્યાનિ ચૈતાનિ રસાયનાનિ મેધ્યા વિશેષેણ તુ શઙ્ખપુષ્પી||૩૫||

Adhikarana sha~gkhapuShpIghRutam (36) · Śloka 36

નલદં કટુરોહિણી પયસ્યા મધુકં ચન્દનસારિવોગ્રગન્ધાઃ| ત્રિફલાકટુકત્રયં હરિદ્રે સપટોલં લવણં ચ તૈઃ સુપિષ્ટૈઃ| ત્રિગુણેન રસેન શઙ્ખપુષ્પ્યાઃ સપયસ્કં ઘૃતનલ્વણં વિપક્વમ્| ઉપયુજ્ય ભવેજ્જડોઽપિ વાગ્મી શૃતધારી પ્રતિભાનવાનરોગઃ||૩૬||

Adhikarana pa~jcAravindaghRutam (37) · Śloka 37

પેષ્યૈર્મૃણાલબિસકેસરપત્રબીજૈઃ સિદ્ધં સહેમશકલં પયસા ચ સર્પિઃ| પઞ્ચારવિન્દમિતિ તત્પ્રથિતં પૃથિવ્યાં પ્રભ્રષ્ટપૌરુષબલપ્રતિભૈર્નિષેવ્યમ્||૩૭||

Adhikarana catuShkuvalayaM sarpiH (38) · Śloka 38

યન્નાલકન્દદલકેસરવદ્વિપક્વં નીલોત્પલસ્ય તદપિ પ્રથિતં પૃથિવ્યામ્| સર્પિશ્ચતુષ્કુવલયં સહિરણ્યપત્રં મેધ્યં ગવામપિ ભવેત્કિમુ માનુષાણામ્||૩૮||

Adhikarana brAhmIrasAyanam (39) · Śloka 39

બ્રાહ્મીવચાસૈન્ધવશઙ્ખપુષ્પી મત્સ્યાક્ષકબ્રહ્મસુવર્ચલૈન્ધ્રઃ| વૈદેહિકા ચ ત્રિયવાઃ પૃથક્સ્યુ ર્યવૌ સુવર્ણસ્ય તિલો વિષસ્ય| સર્પિષશ્ચ પલમેકત એતદ્યોજયેત્ પરિણતે ચ ઘૃતાઢ્યમ્| ભોજનં સમધુવત્સરમેવં શીલયન્નધિકધીસ્મૃતિમેધાઃ| અતિક્રાન્તજરાવ્યાધિતન્દ્રાઽઽલસ્યશ્રમક્લમઃ| જીવત્યબ્દશતં પૂર્ણં શ્રીતેજઃ કાન્તિદીપ્તિમાન્| વિશેષતઃ કુષ્ઠકિલાસગુલ્મ વિષજ્વરોન્માદગરોદરાણી| અથર્વમન્ત્રાદિકૃતાશ્ચ કૃત્યાઃ શામ્યન્ત્યનેનાતિબલાશ્ચ વાતાઃ||૩૯||

Adhikarana nAgabalArasAyanam (40) · Śloka 40

યથોક્તગુણાયાં ભૂમૌ જાતામબાલામજીર્ણાં શીર્ણપુરાણ પર્ણામસઞ્જાતાન્યપર્ણાં તપે તપસ્યે વા માસે યથોક્તેન વિધિના પુષ્યયુક્તે ચન્દ્રમસિ સુમુર્હૂર્ત્તે નાગબલાં સમૂલા મુદ્ધરેત્| તસ્ય મૂલાનાં ત્વક્પિણ્ડમામ્રમાત્રમક્ષમાત્રં વા શ્લક્ષ્ણપિષ્ટમવચૂર્ણિતં વા પયસા પિબેન્મધુઘૃતાભ્યાં વા લિહ્યાત્| જીર્ણે ક્ષીરવૃત્તિરેવ સ્યાત્| ક્ષીરેણૈવ વા સસ ર્પિષ્કં શાલિષષ્ટિકમશ્નીયાત્| એવં સંવત્સરપ્રયોગા દ્વર્ષશતમજર ઇત્યાદિ સમાનં પૂર્વેણ||૪૦||

Adhikarana atideshena balAdirasAyanAni (41) · Śloka 41

બલાતિબલાચન્દનાગરુધવતિનિશખદિરકદરશાકશિંશ પાસનસુરસાપુનર્નવાનન્તાશ્ચ વયસ્થાપનોક્ત દશૌષધયઃ સવિદારીશ્વદંષ્ટ્રાશ્વગન્ધાવારાહીશતાવર્યો નાગબલયા વ્યા ખ્યાતાઃ||૪૧||

Adhikarana sAravRukShANAM svarasagrahaNe vidhiH (42) · Śloka 42

તત્ર સારવૃક્ષાણાં સર્વેષાં સ્વરસાર્થી કુષ્ઠચિકિત્સિતે ખદિરકલ્પમીક્ષેત| આર્દ્રવૃક્ષાસમ્ભવે તુ સારશકલાનિ દ્વ્યઙ્ગુલત્ર્યઙ્ગુલાનિ તનૂનિ ચતુર્ગુણેઽમ્ભસ્યાપ્લાવ્યાતપે ત્રિ રાત્રં સ્થાપયેત| તતસ્તાન્યુદ્ધૃત્યાન્યાનિ તત્ર ક્ષિપેત્| ત્રિરા ત્રાચ્ચ પુનરન્યાન્યેવં નવરાત્રેણ ત્રિઃપ્રક્ષેપણોદ્ભારેણ ચ સ્વરસઃ પરિકલ્પિતો ભવતિ||૪૨||

Adhikarana phalAdInAM svarasagrahaNe vidhiH (43) · Śloka 43

ફલાનાં પુનર્વીરુદૌષધીનાઞ્ચ યન્ત્રેણોલૂખલેન વા સઙ્ક્ષુદ્ય નિષ્પીડ્ય સ્વરસં ગૃહ્ણીયાત્||૪૩||

Adhikarana parishuShkANAM svarasagrahaNe vidhiH (44) · Śloka 44

પરિશુષ્કાણાં તુ ચૂર્ણીકૃતાનામાઢકમુદકસ્યાહોરાત્રસ્થિતં વિમૃદિતપૂતં સ્વરસવત્ પ્રયોજ્યમ્| તુવરકભલ્લાતકા દીનાં પુનઃ પૃથગેવોપદેશઃ||૪૪||

Adhikarana tuvarakakalpaH (tuvarakatailam) (45) · Śloka 45

વૃક્ષાસ્તુવરકા નામ પશ્ચિમાર્ણવતીરજાઃ| વીચીતરઙ્ગવિક્ષોભમારુતોદ્ભૂતપલ્લવાઃ| તેભ્યઃ ફલાન્યાદદીત સુપક્વાન્યમ્બુદાગમે| મજ્જ્ઞઃ ફલેભ્યશ્ચાદાય શોષયિત્વાવચૂર્ણ્ય ચ| તિલવત્પીડયેદ્દ્રોણ્યાં ક્વાથયેદ્વા કુસુમ્ભવત્| તત્તૈલં સમ્ભૃતં ભૂયઃ પચેદાસલિલક્ષયાત્| અવતાર્ય કરીષે ચ પક્ષમાત્રં નિધાપયેત્| સ્નિગ્ધસ્વિન્નો હૃતમલઃ પક્ષાદુદ્ધૃત્ય યત્નવાન્| ચતુર્થભક્તાન્તરિતઃ પ્રાતઃ પાણિતલં પિબેત્| મન્ત્રેણાનેન પૂતસ્ય તૈલસ્ય દિવસે શુભે| 'મજ્જાસાર મહાવીર્ય સર્વાન્ ધાતૂન્ વિશોધય| શઙ્ખચક્રગદાપાણીસ્ત્વામાજ્ઞાપયતેઽચ્યુતઃ| ' તેનાસ્યોર્ધ્વમધસ્તાચ્ચ દોષા યાન્ત્યસકૃત્તતઃ| સાયમસ્નેહલવણાં યવાગૂં શીતલાં પિબેત્| પઞ્ચાહાનિ પિબેત્તૈલમિત્થં વર્જ્યાનિ વર્જયેત્| પક્ષં મુદ્ગરસાન્નાશી સર્વકુષ્ઠૈર્વિમુચ્યતે||૪૫||

Adhikarana khadireNa tuvarakatailopayogaH (46) · Śloka 46

તદેવ ખદિરક્વાથે ત્રિગુણે સાધુ સાધિતમ્| નિહિતં પૂર્વવત્ પક્ષં પિબેન્માસં સુયન્ત્રિતઃ| તેનાભ્યક્તશરીરશ્ચ કુર્વન્નાહારમીરિતમ્| ભિન્નસ્વરં રક્તનેત્રં શીર્ણાઙ્ગં કૃમિભિક્ષિતમ્| અનેનાશુ પ્રયોગેણ સાધયેત્ કુષ્ઠિનં નરમ્||૪૬||

Adhikarana tasyaiva sarpirmadhubhyAM prayogaH (47) · Śloka 47

સર્પિર્મધુયુતં પીતં તદેવ ખદિરાદ્વિના| પક્ષં માંસરસાહારં કરોતિ દ્વિશતાયુષમ્| તદેવ નસ્યે પઞ્ચાશદ્દિવસાનુપયોજિતમ્| વલીપલિતનિર્ભુક્તસ્થિરસ્મૃતિકચદ્વિજમ્| વપુષ્યન્તં શ્રુતધરં કરોતિ ત્રિશતાયુષમ્||૪૭||

Adhikarana tuvarakamajj~jopayogaH (48) · Śloka 48

અન્તર્ધૂમં તસ્ય મજ્જા સુદગ્ધઃ ક્ષિપ્તસ્તૈલે સૈન્ધવં ચાગ્નિવર્ણમ્| તુલ્યં હન્યાદર્મનક્તાન્ધ્યકાચાન્ નીલીરોગં તૈમિરં ચાઞ્જનેન||૪૮||

Adhikarana ekAntarastuvarakatailaprayogaH (49) · Śloka 49

એકાન્તરં તૌવરકં ચ તૈલં પિબેદ્ધિતાશી નિયમેન માસમ્| પ્રભિન્નકોષ્ઠો ગલિતાઙ્ગદેશ સ્ત્વચં ત્યજેત્સર્પ ઇવાશુ જીર્ણામ્||૪૯||

Adhikarana tuvarakaprayogAntaram (50) · Śloka 50

સાધયેત્ ષોડશગુણે સલિલે તુવરાઢકમ્| અષ્ટાંશશેષે વિસ્રાવ્ય સઙ્ક્ષુદ્યોલૂખલે તતઃ| શુષ્કારગ્વધવલ્કપાદરજસા વ્યામિશ્રિતં કલ્કિતં તસ્ય ક્વાથજલૈરુદુમ્બરસમાન્ છાયાવિશુષ્કાન્ ગુડાન્| કુર્યાદેકતમઞ્ચ સાર્દ્ધમથવા ગોવારિણાલોડિતં કુષ્ઠી તદ્દિવસસ્થિતો નિરશનઃ સૂર્યે ગતેઽસ્તં પિબેત્| તાવદેવ ચ તથૈવ ચ ભૂયઃ પાયયેત્તમરુણોદયકાલે| અપ્યજીર્ણમવિચિન્ત્યવમિં વા ભેષજં પુરુષદોષબલજ્ઞઃ| મધ્યાહ્નેદ્યાદ્ભૂરિ નિષ્પાવતૈલં કઙ્ગૂકૂરં શિગ્રુકન્દોપદંશમ્| દધ્નાયુક્તં સ્વલ્પસિન્ધૂત્થચૂર્ણં ગવ્યેનાનુસ્તોકતક્રામ્બુપાયી| તૈલાક્તગાત્રો દિવસાન્તરં ચ કઙ્ગ્વિષ્ટિકાચૂર્ણકૃતપ્રઘર્ષઃ| સ્નાયાત્ સુખામ્ભોઽભિરમદ્યમાંસ સ્ત્રીસઙ્ગતિઃ સ્યાત્ત્રિગુણં ચ યોગાત્| ઉપયુજ્ય યોગમખિલં પ્રતિદિનમેવ દ્વિકાલમભિયુક્તઃ| કુષ્ઠી કુષ્ઠમપોહતિ વિશીર્ણકર્ણૌષ્ઠનાસમપિ||૫૦||

Adhikarana bhallAtakakalpaH sahasrabhallAtakaprayogaH (51) · Śloka 51

અથ ભલ્લાતકાન્યનુપહતાન્યનામયાન્યાપૂર્ણરસપ્રમાણવી ર્યાણિ પક્વજામ્બવપ્રકાશાનિ શુચૌ શુક્લે વા માસે સંગૃહ્ય યવપલ્લે માષપલ્લે વા નિધાપયેત્| તાનિ ચતુર્માસસ્થિ તાનિ સહે સહસ્યે વા માસે પ્રયોક્તુમારભેત| શીતસ્નિગ્ધ મધુરોપસ્કૃતશરીરઃ પૂર્વં દશ ભલ્લાતકાન્યાપોથ્યાષ્ટ ગુણેનામ્ભસા સાધુ સાધયેત્| તેષાં રસમષ્ટભાગાવશિષ્ટ મનુષ્ણં સપયસ્કં સર્પિર્ગણ્ડૂષાભ્યક્તૌષ્ઠતાલુજિહ્વઃ પ્રાતઃ પિબેત્| એવમેતાનિ દશભલ્લાતકાન્યેકૈકોત્કર્ષાપકર્ષે ણાત્રિંશત્પ્રયોજ્યાનિ| વિધિનાનેન સહસ્રપ્રયોગસ્ત્રિગુણશ્ચ કાલો ઘૃતક્ષીરાભ્યાં શાલિષષ્ટિકમશનમેવં વિશેષા દ્વિગતકુષ્ઠદુર્ન્નામકૃમિપ્રમેહમેદોદોષો વર્ષશતમજર ઇત્યાદિ સમાનં પૂર્વેણ||૫૧||

Adhikarana vidhyantaram (52) · Śloka 52

પૂર્વમેકૈકભલ્લાતકક્વાથં સપયસ્કં પિબેદેકૈકં ચ ભલ્લાતકમભિવર્દ્ધયેદ્યાવત્ પઞ્ચ| તતઃ પઞ્ચ પઞ્ચ વર્દ્ધયે દ્યાવત્ સપ્તતિઃ| પ્રાપ્ય ચ સપ્તતિમપકર્ષયેત્| ભૂયઃ પઞ્ચ પઞ્ચ યાવત્ પઞ્ચ| પઞ્ચભ્યશ્ચૈકૈકં યાવદેકમ્| વિધિ નાનેન સહસ્રં પ્રયોગ ઇત્યાદિ સમાનં પૂર્વેણ||૫૨||

Adhikarana dvisahasrabhallAtakaprayogaH (53) · Śloka 53

સપ્તતિવચ્ચ શતમુપયુઞ્જીત| તથા ચ સહસ્રદ્વયમ્| પ્રયોગ ઇત્યાદિ સમાનં પૂર્વેણ દ્વિગુણસ્ત્વાયુષઃ કાલઃ||૫૩||

Adhikarana bhallAtakatailaprayogaH (54) · Śloka 54

ભલ્લાતકાનાં જર્જરીકૃતાનાં પિષ્ટસ્વેદનં પૂરયિત્વા ભૂમા વાકણ્ઠનિખાતસ્ય સ્નેહભવિતસ્ય દૃઢસ્યોપરિ કુમ્ભ સ્યારોપ્યોડુપેનાપિધાય કૃષ્ણમૃદાવલિપ્તં ગોમયાગ્નિનો પસ્વેદયેત્| તેષાં યઃ સ્વરસઃ કુમ્ભં પ્રપદ્યતે તમષ્ટભાગ મધુસંયુક્તં દ્વિગુણિતઘૃતમદ્યાત્| ત્રિગુણશ્ચ કાલો ઘૃત ક્ષીરાભ્યામિત્યાદિ સમાનં પૂર્વેણ||૫૪||

Adhikarana vidhyatideshaH (55) · Śloka 55

અનેનૈવ વિધિના ભલ્લાતકસ્ય રસં ગૃહીત્વા કેવલમેવ માસમેકં પ્રયુઞ્જીત| ત્રિગુણશ્ચ કાલ ઇત્યાદિ સમાનં પૂર્વેણ| માસિ માસિ વર્ષશતમાયુષોઽભિવૃદ્ધિઃ| એવં દશ માસાનુપયુજ્ય વર્ષસહસ્રમાયુર્ભવતિ||૫૫||

Adhikarana shatapAkaM bhallAtakatailam (56) · Śloka 56

ભલ્લાતકતૈલપાત્રં સપયસ્કં મધુકાક્ષમાત્રેણ શતપાક મુપયુઞ્જીત| ત્રિગુણઞ્ચ કાલ ઇત્યાદિ સમાનં પૂર્વેણ||૫૬||

Adhikarana bhallAtakatailapAkaH (57) · Śloka 57

ભલ્લાતકતૈલં કૃષ્ણતિલતૈલં સર્પિરામલકરસોઽસ નાદિસારકષાય ઇત્યેષાં દ્રોણં દ્રોણં ત્રિફલાત્રિકટુક વિડઙ્ગસારચિત્રકહરિદ્રાદ્વયત્રિવૃદ્દન્તીન્દ્રયવયષ્ટીમધુકવિ ષાતિવિષારસાઞ્જનપ્રિયઙ્ગૂનાં પાલિકાભાગાસ્તદૈકધ્યં સ્નેહ પાકવિધિના વિપાચ્યાવતાર્ય પરિપૂય ચાનુગુપ્તં નિદધ્યાત્| તત ઉપસ્કૃતશરીરઃ પ્રાતઃ પ્રાતઃ પાણિશુક્તિમાત્રક્ષૌદ્રેણ પ્રતિસંસૃજ્યોપયુઞ્જીત| જીર્ણે મુદ્ગામલકયૂષેણાલવણેન સર્પિષ્મતા ખદિરોદકસિદ્ધં મૃદુમોદનમશ્નીયાત્| ખદિ રોદકેનોદકકાર્યાણીત્યેવમતો દ્રોણમુપયુજ્ય વિગતકુ ષ્ઠદુર્નામેત્યાદિ સમાનં પૂર્વેણ||૫૭||

Adhikarana bhallAtakaghRutaprAshaH (58) · Śloka 58

પુષ્ટાનિ પાકેન પરિચ્યુતાનિ ભલ્લાતકાન્યાઢકસમ્મિતાનિ| ઘૃષ્ટ્વેષ્ટિકાચૂર્ણકણૈર્જલેન પ્રક્ષાલ્ય સંશોષ્ય ચ મારુતેન| જર્જરાણિ વિપચેજ્જલકુમ્ભે પાદશેષઘૃતગાલિતશીતમ્| તદ્રસં પુનરપિ શ્રપયેત ક્ષીરકુમ્ભસહિતં ચરણસ્થે| સર્પિઃ પક્વં તેન તુલ્યપ્રમાણં યુઞ્જ્યાત્ સ્વેચ્છં શર્કરાયા રજોભિઃ| એકીભૂતં તત્ખજક્ષોભણેન સ્થાપ્યં ધાન્યે સપ્તરાત્રં સુગુપ્તમ્| તમમૃતરસપાકં યઃ પ્રગે પ્રાશમશ્ન ન્નનુપિબતિ યથેષ્ટં વાદિ દુગ્ધં રસં વા| સ્મૃતિમતિબલમેધાસત્ત્વસારૈરુપેતઃ કનકનિકષગૌરઃ સોઽશ્નુતે દીર્ઘમાયુઃ||૫૮||

Adhikarana siddhatailam (58) · Śloka 50

દ્રોણેઽમ્ભસો વ્રણકૃતાં ત્રિશતાદ્વિપક્વાત્ ક્વાથાઢકે પલસમૈસ્તિલતૈલપાત્રમ્| તિક્તાવિષાદ્વયવરાગિરિજન્મતાર્ક્ષ્યૈઃ સિદ્ધં પરં નિખિલકુષ્ઠનિષૂદનાય||૫૦||

Adhikarana AmalakAdiBiH prayogaH (59) · Śloka 59

સહામલકશુક્તિભિર્દધિસરેણ તૈલેન વા ગુડેન પયસા ઘૃતેન યવસક્તુભિર્વા સહ| તિલેન સહ માક્ષિકેણ પલલેન સૂપેન વા વપુષ્કરમરુષ્કરં પરમમેધ્યમાયુષ્કરમ્||૫૯||

Adhikarana bhallAtakakalpaprashaMsA (60) · Śloka 60

ભલ્લાતકાનિ તીક્ષ્ણાનિ પાકીન્યગ્નિસમાનિ ચ| ભવન્ત્યમૃતકલ્પાનિ પ્રયુક્તાનિ યથાવિધિ| કફજો ન સ રોગોઽસ્તિ ન વિબન્ધોઽસ્તિ કશ્ચન| યં ન ભલ્લાતકં હન્યાચ્છીઘ્રમગ્નિબલપ્રદમ્| વાતાતપવિધાનેઽપિ વિશેષેણ વિવર્જયેત્| કુલત્થદધિશુક્તાનિ તૈલાભ્યઙ્ગાગ્નિસેવનમ્||૬૦||

Adhikarana pippalIrasAyanam prathamaH prayogaH (61) · Śloka 61

પઞ્ચાષ્ટૌ સપ્ત દશ વા પિપ્પલીર્મધુસર્પિષા| રસાયનગુણાન્વેષી સમામેકાં પ્રયોજયેત્||૬૧||

Adhikarana dvitIyaprayogaH (62) · Śloka 62

તિસ્રસ્તિસ્રસ્તુ પૂર્વાહ્ને ભુક્ત્વાઽગ્રે ભોજનસ્ય ચ| પિપ્પલ્યઃ કિંશુકક્ષારભાવિતા ઘૃતભર્જિતાઃ| પ્રયોજ્યા મધુસમ્મિશ્રા રસાયનગુણૈષિણા||૬૨||

Adhikarana sahasrapippalIprayogaH (63) · Śloka 63

ક્રમવૃશ્યા દશાહાનિ દશપૈપ્પલિકં દિનમ્| વર્દ્ધયેત્ પયસા સાર્દ્ધ તથૈવાપનયેત્ પુનઃ| જીર્ણૌષધશ્ચ ભુઞ્જીત ષષ્ટિકં ક્ષીરસર્પિષા| પિપ્પલીનાં સહસ્રસ્ય પ્રયોગોઽયં રસાયનમ્| પિષ્ટાસ્તા બલિભિઃ પેયાઃ શૃતા મધ્યબલૈર્નરૈઃ| શીતીકૃતા હ્રસ્વબલૈર્યોજ્યા દોષામયાન્ પ્રતિ||૬૩||

Adhikarana dvisahasrapippalIprayogaH (64) · Śloka 64

તદ્વચ્ચ છાગદુગ્ધેન દ્વે સહસ્રે પ્રયોજયેત્||૬૪||

Adhikarana pippalIrasAyanaphalam (65) · Śloka 65

એભિઃ પ્રયોગૈઃ પિપ્પલ્યઃ કાસશ્વાસગલગ્રહાન્| યક્ષ્મમેહગ્રહણ્યર્શઃ પાણ્ડુત્વવિષમજ્વરાન્| ઘ્નન્તિ શોફં વમિં હિધ્માં પ્લીહાનં વાતશોણિતમ્||૬૫||

Adhikarana viDa~ggarasAyanam (66) · Śloka 66

વિડઙ્ગચૂર્ણં યષ્ટીમધુકચૂર્ણયુક્તં શીતતોયેન સમાંશમુપ યુઞ્જીત| જીર્ણં મુદ્ગયૂષેણાલવણેન સઘૃતમોદનમશ્નીયાત્| તેન વિશેષાદ્વિગતકૃમિદુર્નામકુષ્ઠપ્રમેહમેદોદોષો વર્ષશત મજર ઇત્યાદિ સમાનં પૂર્વેણ| વિડઙ્ગચુર્ણં ક્ષૌદ્રભલ્લા તકક્વાથાભ્યાં મધ્વામલકરસાભ્યાં ગુડૂચીક્વાથેન ચ| એતાંશ્ચતુરો યોગાન્ માસમુપયુઞ્જીતેતિ સમાનં પૂર્વેણ| સર્વેષુ ચ માસિ માસિ વર્ષશતમાયુષોઽભિવૃદ્ધિઃ||૬૬||

Adhikarana alambusAkalpaH (67) · Śloka 67

અલમ્બસાં સ્વેન રસેન ભાવિતાં પૃથગ્ઘૃતક્ષીરમધૂષ્ણવારિભિઃ| પિબેત્તથા કાઞ્જિકતક્રમસ્તુભિ ર્ભગન્દરોરુગ્રહગુલ્મકાસવાન્| ઉષ્ણા વિપાકે કટુકા કષાયમધુરા રસે| અત્યન્તદીપની મેધ્યા વાતશ્લેષ્મહરા ચ સા| વર્ષોપયોગાત્ કુરુતે નરં વર્ષશતાયુષમ્| દૃઢેન્દ્રિયાનલબલં નિર્વલીપલિતામયમ્||૬૭||

Adhikarana somarAjIkalpaH prathamaH prayogaH (68) · Śloka 68

શ્વેતાવલ્ગુજફલાન્યાતપશુષ્કાણિ ચૂર્ણયિત્વા તત્તુલ્યગુડેન સઙ્ક્ષુદ્ય ઘૃતકુમ્ભે ધાન્યરાશૌ સપ્તરાત્રં નિદધ્યાત્| તતોઽ નુદિતે ભાસ્વતિ યથાબલં માત્રાં સુખોદકાનુપાનામુપયોજ યેત્| જીર્ણે સુખામ્બુપરિષિક્તાઃ શાલિષષ્ટિકૌદનં સશ ર્કરેણ પયસાઽશ્નીયાત્| તસ્ય માસપ્રયોગાદ્વિશેષેણ વિગ તકુષ્ઠો ગ્રહણધારણવાન્ વર્ષશતમજર ઇત્યાદિ સમાનં પૂર્વેણ| પ્રયોગશ્ચોર્ધ્વં દ્વિગુણં પરિહારઃ||૬૮||

Adhikarana dvitIyaH prayogaH (69) · Śloka 69

વાકુચિકા કર્ષચૂર્ણં સુખામ્બુના પિબેત્| પીત્વા ચાતપે નિર્વાતોષ્ણે વા ગર્ભગૃહે તિષ્ઠેદપરાહ્ણે તદ્વદેવ સ્નાનમશનં ચ| યૂષરસાભ્યાં વા| તસ્ય ત્રિસપ્તરાત્રપ્રયોગાદ્વિગતકુષ્ઠ ઇત્યાદિ સમાનં પૂર્વેણ| ત્વગ્રોમકેશદશનાન્ નખાંશ્ચ મુક્ત્વા પુનર્નવાન્ લભતે| સ્વરવર્ણબલોત્સાહં નવં વયો નષ્ટપલિતં ચ||૬૯||

Adhikarana tRutIyaH prayogaH (70) · Śloka 70

પલાનિ દશ બાકુચ્યા દશૈવ ચ ફલત્રયાત્| સપ્ત ક્રિમિઘ્નાદયસસ્ત્રીણિ દ્વે ગિરિસમ્ભવાત્| પુરુપુષ્કરમૂલાભ્યામાહરેત પલં પલમ્| સૂક્ષ્મૈલાર્દ્ધપલં વ્યોષઘનકેસરકુઙ્કુમમ્| લોધ્રત્વક્પત્રયષ્ટ્યાહ્વચિત્રકં કાર્ષિકં પૃથક્| શતં ભલ્લાતકાનાં ચ સર્વં ખણ્ડસમાંશકમ્| ચૂર્ણયેદથ તન્માત્રાં ભક્ષયેત્ પાલિકીં પરામ્| યથેષ્ટચેષ્ટો લભતે વર્ષાદ્રાસાયનાન્ ગુણાન્| સર્વરોગાન્ વિજયતે ત્વગ્વિકારાન્ વિશેષતઃ| અર્શોભગન્દરશ્વાસકાસપાણ્ડ્વામયક્રિમીન્| ગુલ્મપ્લીહાશ્મરીવર્ધ્મપ્રમેહારુચિપીનસાન્| મન્દાનલત્વં કૃશતાં શોફગ્રન્થ્યર્બુદાનપિ||૭૦||

Adhikarana caturthaH prayogaH (71) · Śloka 71

વાકુચિકાફલાનિ ગોમૂત્રે સપ્તરાત્રં વાસયેત્| તતો નિસ્તુ ષીકૃત્ય છાયાયાં વિશોષયિત્વા સુસૂક્ષ્મં ચ સઞ્ચૂર્ણ્ય ત્ર્યહં ત્ર્યહં ક્રમશો ભાવયેત્ ત્રિફલાક્વાથેન કારવલ્લીવાસા ગુડૂચીભૃઙ્ગરાજસ્વરસૈઃ પૃથક્ પૃથક્ ખદિરાસનરાજવૃક્ષ પિચુમન્દક્વાથૈઃ| તસ્ય પીતઃ પ્રતિદિનં ધાત્રીફલરસાપ્લુતઃ| કર્ષઃ સર્વામયાન્ હન્તિ ત્વગ્વિકારાન્વિશેષતઃ||૭૧||

Adhikarana pa~jcamaH prayogaH (72) · Śloka 72

અસનખદિરયૂષૈર્ભાવિતાં સોમરાજીં મધુઘૃતશિખિપથ્યાલોહચૂર્ણૈરુપેતામ્| શરદમવલિહાનઃ પારિણામાન્ વિકારાં સ્ત્યજતિ મિતહિતાશી તદ્વદાહારજાતાન્||૭૨||

Adhikarana ShaShThaH prayogaH (73) · Śloka 73

તીવ્રેણ કુષ્ઠેન પરીતમૂર્તિ ર્યઃ સોમરાજીં નિયમેન ખાદેત્| સંવત્સરં કૃષ્ણતિલદ્વિતીયાં સ સોમરાજીં વપુષાઽતિશેતે||૭૩||

Adhikarana saptamaH prayogaH (74) · Śloka 74

યે સોમરાજ્યા વિતુષીકૃતાયા શ્ચૂર્ણૈરુપેતાત્ પયસઃ સુજાતાત્| ઉદ્ધૃત્ય સારં મધુના લિહન્તિ તક્રં તદેવાનુ પિબન્તિ ચાન્તે| તે કુષ્ઠિનઃ પક્ષ્મદરિદ્રનેત્રા વિશીર્ણકર્ણાઙ્ગલિનાસિકા વા| વિહાય વૈરૂપ્યમપાસ્ય રૂપં પુનઃ પ્રરૂઢા ઇવ ભાન્તિ વૃક્ષાઃ||૭૪||

Adhikarana aShTamaH prayogaH (75) · Śloka 75

ખદિરામ્ભસા પિબેદ્વા રવિસેવી તાં તયા યવાગૂં વા| ગાયત્રીજલસિદ્ધાં કુષ્ઠી તત્તોયકાર્યકરઃ||૭૫||

Adhikarana navamaH prayogaH (76) · Śloka 76

ગજલિણ્ડક્ષારયુતા તત્ક્ષારપાયિનો વિલેપિ ભુજઃ| શ્વિત્રાણિ સોમરાજી પ્રસહ્ય હન્યાત પ્રલેપાચ્ચ||૭૬||

Adhikarana dashamaH prayogaH (77) · Śloka 77

ગોમૂત્રે સપ્તરાત્રં શશિશકલફલં વાસિતં લોડયિત્વા કુર્યાચ્છાયાવિશુષ્કં પૃથગિતિ ચ ફલં પ્રપુન્નાટઞ્ચ શુષ્કમ્| અંશસ્તાભ્યાં તથાંશઃ ક્રિમિરિપુદહનસ્ફોટકૃદ્ભયઃ સચૂર્ણૌ ગોમૂત્રેણોપયુક્તઃ પ્રમિતહિતભુજઃ શ્વિત્રમાશ્વેવ હન્તિ||૭૭||

Adhikarana ashmaryAM prayogaH (78) · Śloka 78

ઇક્ષુરગોક્ષુરસિંહી વ્યાઘ્રીપઞ્ચાઙ્ગુલામ્બુના પીતા| ઉપલમઘનં ઘનં વા રસાશિનાં હન્તિ બાકુચિકા||૭૮||

Adhikarana gulme prayogaH (79) · Śloka 79

ઉષ્ણોદકેન પિષ્ટા પીતા ચ ઘૃતાન્વિતા જયેદ્ગુલ્મમ્| લઘુપઞ્ચમૂલસિદ્ધાં પેયામુપયોજયેજ્જીર્ણે||૭૯||

Adhikarana arshobhagandarameheShu prayogaH (80) · Śloka 80

કટ્વઙ્ગકુટજયૂષૈરર્શાસિ ભગન્દરઞ્ચ નાશયતિ| મેહાન્ મદ્યૈર્નિગદૈર્નિષેવિતા બાકુચી પ્રબલાન્||૮૦||

Adhikarana apatantrakAyAmayoH prayogaH (81) · Śloka 81

વિષ્કિરરસેન પીતા દશમૂલરસેન વા ગુડૂચ્યા વા| અપતન્ત્રકં નિહન્યાદાયામં વા રસાન્નભુજઃ||૮૧||

Adhikarana udarashophapANDurogeShu prayogaH (82) · Śloka 82

જઠરેષુ પિબેન્મૂત્રૈર્જલોદરે ત્રૈવૃતેન યૂષેણ| શોફે પાણ્ડુવ્યાધાવવલ્ગુજં સીધ્વરિષ્ટાભ્યામ્||૮૨||

Adhikarana vardhmAdiShu prayogaH (83) · Śloka 83

ઇક્ષુકાદિક્વાથૈર્વર્ધ્મનિ મૂત્રેણ વા ગવાં શસ્તઃ| ધારોષ્ણેન તુ પયસા યુક્તઃ શોફજ્વરૌ હન્તિ| ઉષ્ણામ્બુના પ્રયોજ્યો લૂતાકીટાખુસર્પદષ્ટેષુ| કૃમિહરચતુરઙ્ગુલયોઃ ક્વાથઃ કોષ્ણૈઃ ક્રિમિણકોષ્ઠેષુ||૮૩||

Adhikarana putradaH prayogaH (84) · Śloka 84

લેખામિન્દો સઘૃતાં સુખામ્બુના પુત્રિણી ભવતિ પીત્વા| પુષ્પોદયેઽશ્વગન્ધા શૃતેન પયસા ચ ભુઞ્જાના||૮૪||

Adhikarana putradaprayogaprashaMsA (85) · Śloka 85

વન્ધ્યાપિ સપ્તાહમિમં પ્રયોગં કરોતિ યા હર્ષવતી સુગન્ધિઃ| પ્રિયંવદા સદ્વ્રતશૌચયુક્તા સૂતે સુતાન્ સા નિયમાત્ ગુણઢ્યાન્||૮૫||

Adhikarana doShAnusAraM prayogaH (86) · Śloka 86

સ્નિગ્ધૈરુષ્ણૈર્મધુરૈર્હરતિ ગદાન્ વાતજાન્ યુતા પૈત્તાન્| તિક્તકમધુરકષાયૈઃ કફજાસ્ત્રિફલારસમધુભ્યાઞ્ચ||૮૬||

Adhikarana somarAjIkalpaprashaMsA (87) · Śloka 87

ઇતિ શમની ધન્યેયં વિષગરભૂતોપસર્ગપાપ્મઘ્ની| ગેહે સ્થિતાપિ રેખા ચાન્દ્રમસી કિમુત કોષ્ઠસ્થા| મનુષ્યમપ્યાગતમૃત્યુશાસનં પ્રણષ્ટબુદ્ધીન્દ્રિયમલ્પચેતસમ્| અવલ્ગુજો મોક્ષયતે મહાભયા ચ્છ્રિયઞ્ચ મેધાઞ્ચ દદાતિ પુષ્કલામ્||૮૭||

Adhikarana vacAkalpaH haimavatIvacAkalpaH (88) · Śloka 88

હૈમવત્યા વચાયાઃ પિણ્ડમામલકમાત્રં પયસાઽઽલોડ્ય પિબેજ્જીર્ણે પયસ્સર્પિરોદન ઇત્યાહારઃ| એવં સપ્તરાત્રેણ મેધાવી ભવતિ| સપ્તભિઃ સપ્તરાત્રૈઃ શ્રુતધરો વર્ષશતમજર ઇત્યાદિ સમાનં પુર્વેણ||૮૮||

Adhikarana kRuShNavacAkalpaH (89) · Śloka 89

ઇતરસ્યા અપિ વચાયા દ્વિપલક્વાથં પિબેત્| જીર્ણે પયઃ સર્પિરિત્યાદિ સમાનં પૂર્વેણ| તચ્ચૂર્ણં વા ક્ષૌદ્રસર્પિર્ભ્યાં યથાબલમવલિહ્યાત્| જીર્ણે પયઃસર્પિરિત્યાદિ સમાનં પૂર્વેણ||૮૯||

Adhikarana vacAshatapAkaghRutam (90) · Śloka 90

વચા કલ્કશતપાકં ઘૃતદ્રોણમુપયુજ્ય વિશેષાત્ ગ્રહોન્મા દાપસ્મારગલગણ્ડમાલાશ્લીપદસ્વરભેદવિમુક્તઃ સર્વાર્થેષુ સિદ્ધિમાન્ વર્ષશતાયુર્ભવતિ||૯૦||

Adhikarana lashunakalpaH tatrAdhikAritvam (91) · Śloka 91

શીતવાતહિમદગ્ધતનૂનાં સ્તબ્ધભગ્નકુટિલવ્યથિતાસ્થ્નામ્| ભેષજસ્ય પવનોપહતાનાં વક્ષ્યતે વિધિરતો લશુનસ્ય||૯૧||

Adhikarana prashastAprashastatve hetunirdeshaH (92) · Śloka 92

રાહોરમૃતચૌર્યેણ લૂનાદ્યે પતિતા ગલાત્| અમૃતસ્ય કણા ભૂમૌ તે રસોનત્વમાગતાઃ| દ્વિજા નાશ્નન્તિ તમતો દૈત્યદેહસમુદ્ભવમ્| સાક્ષાદમૃતસમ્ભૂતેર્ગ્રામણીઃ સ રસાયનમ્||૯૨||

Adhikarana doShAnusAraM sevanakAlaH (93) · Śloka 93

શીલયેલ્લશુનં શીતે વસન્તે ચ કફોલ્બણઃ| ઘનોદયેઽપિ વાતાર્ત્તઃ સદા વા ગ્રીષ્મલીલયા| રક્તપિત્તભવા રોગા જાયન્તે રક્તપિત્તિનઃ||૯૩||

Adhikarana rasAyanaprayogakAlamaryAdA (94) · Śloka 94

માસઃ પરોઽસ્ય રસકલ્કનિષેવણાય સ્વચ્છન્દમપ્યુપદિશન્તિ વિમર્દકૈસ્તુ| ષણ્માસમન્યવિધિના ન તુ શસ્તમાહુઃ પક્ષપ્રયોગમપિ હીનતરં રસોને||૯૪||

Adhikarana lashunaprayogastaduttarakRutya~jca (96) · Śloka 95

સ્નિગ્ધશુદ્ધતનુઃ શીતમધુરોપસ્કૃતાશયઃ| તદુત્તંસાવતંસાભ્યાં ચર્ચિતાનુચરાજિરઃ| તસ્ય કન્દાન્વસન્તાન્તે હિમવચ્છકદેશજાન્| અપનીતત્વચો રાત્રૌ નિમયેન્મદિરાભિઃ| તત્કલ્કસ્વરસં પ્રાતઃ શુચિતાન્તવપીડિતમ્| મદિરાયાઃ સુરૂઢાયાસ્ત્રિભાગેન સમન્વિતમ્| મદ્યસ્યાન્યસ્ય તક્રસ્ય મસ્તુનઃ કાઞ્જિકસ્ય વા| તત્કાલ એવ વા યુક્ત યુક્તયાલોચ્ય માત્રયા| તૈલસર્પિર્વસામજ્જક્ષીરમાંસરસૈઃ પૃથક્| ક્વાથેન વા યથાવ્યાધિ રસં કેવલમેવ વા| પિબેદ્ ગણ્ડૂષમાત્રં પ્રાક્કણ્ઠનાડીવિશુદ્ધયે| પ્રતતં સ્વેદનં ચાનુ વેદનાયાં પ્રશસ્યતે| શીતામ્બુસેકઃ સહસા વમિમૂર્ચ્છાયયોર્મુખે| શેષં પિબેત્ ક્લમાપાયે સ્થિરતાં ગત ઓજસિ| વિદાહપરિહારાય પરં શીતાનુલેપનઃ| ધારયેત્સામ્બુકણિકા મુક્તાકર્પૂરમાલિકાઃ| સહિમસલિલગર્ભાશ્ચન્દ્રશુભ્રામૃણાલીઃ કુવલયદલમાલાહારયષ્ટીશ્ચ લોલાઃ સ્તનતટવિનિવિષ્ટાશ્ચારુગાત્ર્યો દધાના સ્તનુસરસવિલિપ્તા ગાઢમેનં સ્વજેરન્| નલિનીદલતાલવૃન્તવાતૈઃ પ્રગલદ્વારિલવૈર્જલાર્દ્રયા ચ| દયિતાકરપલ્લવૈશ્ચ શીતૈ ર્લશુનસ્વેદકૃતં ક્લમં હરેયુઃ|૯૫|

Adhikarana lashunaprayogastaduttarakRutya~jca (96) · Śloka 95

સ્નિગ્ધશુદ્ધતનુઃ શીતમધુરોપસ્કૃતાશયઃ| તદુત્તંસાવતંસાભ્યાં ચર્ચિતાનુચરાજિરઃ| તસ્ય કન્દાન્વસન્તાન્તે હિમવચ્છકદેશજાન્| અપનીતત્વચો રાત્રૌ નિમયેન્મદિરાભિઃ| તત્કલ્કસ્વરસં પ્રાતઃ શુચિતાન્તવપીડિતમ્| મદિરાયાઃ સુરૂઢાયાસ્ત્રિભાગેન સમન્વિતમ્| મદ્યસ્યાન્યસ્ય તક્રસ્ય મસ્તુનઃ કાઞ્જિકસ્ય વા| તત્કાલ એવ વા યુક્ત યુક્તયાલોચ્ય માત્રયા| તૈલસર્પિર્વસામજ્જક્ષીરમાંસરસૈઃ પૃથક્| ક્વાથેન વા યથાવ્યાધિ રસં કેવલમેવ વા| પિબેદ્ ગણ્ડૂષમાત્રં પ્રાક્કણ્ઠનાડીવિશુદ્ધયે| પ્રતતં સ્વેદનં ચાનુ વેદનાયાં પ્રશસ્યતે| શીતામ્બુસેકઃ સહસા વમિમૂર્ચ્છાયયોર્મુખે| શેષં પિબેત્ ક્લમાપાયે સ્થિરતાં ગત ઓજસિ| વિદાહપરિહારાય પરં શીતાનુલેપનઃ| ધારયેત્સામ્બુકણિકા મુક્તાકર્પૂરમાલિકાઃ| સહિમસલિલગર્ભાશ્ચન્દ્રશુભ્રામૃણાલીઃ કુવલયદલમાલાહારયષ્ટીશ્ચ લોલાઃ સ્તનતટવિનિવિષ્ટાશ્ચારુગાત્ર્યો દધાના સ્તનુસરસવિલિપ્તા ગાઢમેનં સ્વજેરન્| નલિનીદલતાલવૃન્તવાતૈઃ પ્રગલદ્વારિલવૈર્જલાર્દ્રયા ચ| દયિતાકરપલ્લવૈશ્ચ શીતૈ ર્લશુનસ્વેદકૃતં ક્લમં હરેયુઃ||૯૫||

Adhikarana lashunaprayogastaduttarakRutya~jca (98) · Śloka 98

રસોઽગ્નિકલ્પો મૃદુનૌજસા હિ સંયુજ્યમાનઃ સહસૈવ તસ્ય| દાહાતિસારારતિચિત્તનાશાન્ કુર્યાદતસ્તં ત્વરિતો ન યુઞ્જ્યાત્||૯૮||

Adhikarana jIrNe bhojanam (99) · Śloka 99

જીર્ણશાલ્યોદનં જીર્ણે શઙ્ખકુન્દેન્દુપાણ્ડુરમ્| ભુઞ્જીત યૂષૈઃ પયસા રસૈર્વા ધન્વચારિણામ્| દીપ્તાગ્નિર્મણ્ડકાન્ ખાદેત્ સર્પિર્મણ્ડોપસેચનાન્| અખણ્ડમણ્ડલેન્દ્વાભાનિણ્ડરીખણ્ડમણ્ડિતાન્| રાજિકાશુક્તસમ્પર્કવિનિવર્તિતગૌરવૈઃ| પિષ્ટકાચૂર્ણધવલૈર્વધ્રૈઃ સૌકરકૈર્યુતાન્||૯૯||

Adhikarana jIrNe pAnam (100) · Śloka 100

મદ્યમેકં પિબેત્તત્તુ તૃટ્પ્રબન્ધે જલાન્વિતમ્| ગન્ધમત્તક્વણદલિપ્રિયાવક્ત્રેન્દુબોધિતમ્| અમદ્યપો યસ્તુ ફલામબુતક્ર મવન્તિસોમં ચ સુગન્ધિ શીતમ્| સૌવીરકં જાઙ્ગલજં રસં વા તુષોદકં વા પરિસિક્થિકાં વા||૧૦૦||

Adhikarana lashunaprayogAntarANi prathama prayogaH (101) · Śloka 101

તત્કલ્કં વા સમઘૃતં ઘૃતપાત્રે ખજાહતમ્| સ્થિતં દશાહાદશ્નીયાત્તદ્વદ્વા વસયા સમમ્||૧૦૧||

Adhikarana dvitIyaprayogaH (102) · Śloka 102

સદ્યઃ પિષ્ટં સર્પિષા સંયુતં વા નિર્યાસેન સ્વેન યુક્તં ચ કામમ્| યુઞ્જીતૈનં પૂર્વકૈરેવ પાનૈઃ કોષ્ણામ્ભોભિર્વૈષકલ્પોઽતીવીર્યઃ||૧૦૨||

Adhikarana tRutIyaprayogaH (103) · Śloka 103

રસોનકલ્કઃ સદૃશાઽજસર્પિઃ ષણ્માસમુર્વ્યામુષિતો નિહન્તિ| અભ્યઙ્ગપાનાઞ્જનનસ્યયુક્તો મનોવિકારાન્ વિષમજ્વરં ચ||૧૦૩||

Adhikarana caturthaH prayogaH (104) · Śloka 104

સમતૈલં સશુક્તં વા યવારાશૌ સમા સ્થિતમ્| વાતરોગાન્ જયેત્ ખાદન્ ઘૃતમાંસોત્તરાશનઃ||૧૦૪||

Adhikarana pa~jcamaH prayogaH (105) · Śloka 105

તૈલસર્પિર્ગુડસિતાઃ પૃથક્કુર્યાત્તુલોન્મિતાઃ| દ્વે તુલે લશુનાચ્છુદ્ધાત્ત્ર્યૂષણાત્ કુડવત્રયમ્| પલં ત્વચશ્ચ તચ્છાલક્ષ્ણં નિહિતં ઘૃતભાજને| દ્વે સમે યવમધ્યસ્થં પૂર્વસ્માદધિકં ગુણૈઃ||૧૦૫||

Adhikarana ShaShThaH prayogaH (106) · Śloka 106

ક્ષુણ્ણાં ક્ષિપેત્ કન્દતુલાં તક્રસ્ય પલવિંશતૌ| ગતે ચ સપ્તરાત્રે તુ તુલાર્દ્ધમસિતાત્તિલાત્| ધૌતક્ષુણ્ણાત્પૃથક્ક્ષૌદ્રઘૃતશુણ્ડી ચતુષ્પલમ્| અજાજીચવ્યધાન્યાગ્નિદ્વિકૃષ્ણાગ્રન્થિદીપ્યકાન્| પલોન્મિતાંશ્ચતુર્જાતાત્ પલમેકં સુચૂર્ણિતમ્| પૃથક્પલાષ્ટકં તૈલાદ્ધૃતાત્ક્ષુણ્ણાચ્ચ સર્ષપાત્| પટૂનિ પઞ્ચ ક્ષારૌ દ્વૌ દદ્યાત્તત્રાક્ષમાનતઃ| એકાદશાહં તદ્ધાન્યે સ્થિતમશ્નન્ પ્રગે પ્રગે| ગુણાન્ રાસાયનાન્સર્વાન્સ પ્રાપ્નોતિ નિરામયઃ||૧૦૬||

Adhikarana saptamaH prayogaH (107) · Śloka 107

દ્વિપઞ્ચમૂલનિષ્ક્વાથે નલ્વણે લશુનાઢકમ્| પિષ્ટં પર્યુષિતં વર્ષં હન્તિ વાતકફામયાન્||૧૦૭||

Adhikarana aShTamaH prayogaH (108) · Śloka 108

તત્કન્દકલ્કસ્વરસે ઘૃતતૈલં પૃથક્પચેત્| શીલયેચ્ચ યથાસાત્મ્યં દારુણાનિલપીડિતઃ||૧૦૮||

Adhikarana navamaH prayogaH (109) · Śloka 109

નવનીતસમાંશં વા ખાદેત્તત્કલ્કમર્દિતી||૧૦૯||

Adhikarana dashamaH prayogaH (110) · Śloka 110

વિકઞ્ચુકપ્રાજ્યરસોનગર્ભાન્ સશૂલ્યમાંસાન્ વિવિધોપદંશાન્| નિમર્દકાન્ વા ઘૃતશુક્તયુક્તાન્ પ્રકામમદ્યાલ્લઘુતુચ્છમશ્નન્| કુસ્તુમ્બરી જીરકભૃષ્ટમુદ્ગ- સૌવર્ચલશ્લક્ષ્ણરજોઽવકીર્ણૈઃ| રસોનકન્દાઙ્કુરપત્રચિત્રૈઃ સવ્યઞ્જનૈર્નૈકરસાનુયાતૈઃ| તત્કન્દસિદ્ધાન્ ક્રમશો યૂષક્ષીરરસાન્ પિબેત્| કફપિત્તાનિલાશઙ્કી યથાસ્વૌષધસંસ્કૃતાન્||૧૧૦||

Adhikarana lashunasya vividhAmayaghnatvam (111) · Śloka 111

કૃશોઽશ્વગન્ધોદ્ભવચૂર્ણકીર્ણ સન્નસ્વરો યષ્ટિમધૂપધાનમ્| તૈલેન ગુલ્મી ખદિરેણ કુષ્ઠી ખાદેત્ કૃમિઘ્નૈઃ કૃમિમાન્ રસોનમ્| માંસાદમાંસૈર્યક્ષ્માણમર્શાંસિ કુટજત્વચા| હન્તિ સઃ શ્રેષ્ઠયા મેહકાસશ્વાસવિલમ્બિકઃ| અન્નસ્વરૂપવિજ્ઞાનાત્ સ્વરૂપમુપલભ્ય ચ| યથાયથં પ્રયોગોઽસ્ય કાર્યસ્તં તં ગદં પ્રતિ||૧૧૧||

Adhikarana lashunasurA (112) · Śloka 112

લશુનસ્વરસાત્ પ્રસ્થાન્ દ્વાત્રિંશત્તિલતૈલતઃ| દ્વાવપેત મલાત્કિણ્વાદષ્ટૌ પિષ્ટાચ્ચ ષડ્યવાત્| મેષશૃઙ્ગીભવાત્ ક્વાથાદ્દ્રોણં પૂતાચ્ચ શીતલાત્| સ્નેહપાત્રે તદૈકધ્યં નિદધ્યાચ્ચ શુચૌ દૃઢે| ક્રમાત્તત્ર પુનર્દદ્યાત્ પિષ્ટં પ્રસ્થચતુષ્ટયમ્| પક્ષાત્પરમિયં પેયા સુરા વાતવિકારિભિઃ||૧૧૨||

Adhikarana sevanArthaM prAshastyApAdanaprakAraH (113) · Śloka 113

ત્રિરાત્રમુષિતં ધેનું લશુનં ખાદયેત્તતઃ| ક્ષીરદધ્યાજ્યમથિતં બ્રાહ્મણાસ્યાપિ શસ્યતે||૧૧૩||

Adhikarana lashunasya visheShAdhikAraH (114) · Śloka 114

પિત્તરક્તવિનિર્મુક્તસમસ્તાવરણાવૃતે| શુદ્ધે વા વિદ્યતે વાયૌ ન દ્રવ્યં લશુનાત્પરમ્||૧૧૪||

Adhikarana lashunAsavasya visheShAdhikAraH (115) · Śloka 115

સુખાત્મનાં વિશેષેણ પ્રયોજ્યો લશુનાસવઃ| નારદેનોદ્ધવસ્યૈષ વાતમગ્નસ્ય કલ્પિતઃ||૧૧૫||

Adhikarana lashunaprayoge apathyam (116) · Śloka 116

આમામ્બુપાનેક્ષુવિકારમત્સ્ય યાનાધ્વવાતાતપભાષ્યચિન્તઃ| સ્વપ્નં દિવા જાગરણં નિશાસુ પિષ્ટં વ્યવાયં દધિ ચાત્ર નેચ્છેત્||૧૧૬||

Adhikarana lashunasya snehasahitopayukttA (117) · Śloka 117

સ્નેહકલ્પવિધાનેન સ્નેહયુક્તં પ્રયોજયેત્| લશુનણ્ સ્નેહસંયોગાદ્ગરીયાન્ જાયતે હિ સઃ||૧૧૭||

Adhikarana prayogAnte mRuduvirecanam (118) · Śloka 118

પિત્તકોપભયાદન્તે યુઞ્યાન્મૃદુવિરેચનમ્| રસાયનગુણાનેવં પરિપૂર્ણાન્ સમશ્નુતે||૧૧૮||

Adhikarana prayogavyApadi hetavaH (119) · Śloka 119

પ્રિયામ્બુગુડદગ્ધસ્ય માંસમદ્યામ્લવિદ્વિષઃ| અતિતિક્ષોરજીર્ણં ચ રસોનો વ્યાપદે ધ્રુવમ્||૧૧૯||

Adhikarana lashunaprayogasya varjanIyatvam (120) · Śloka 120

પાણ્ડૂદરોરઃક્ષતશોફતૃષ્ણા પાનાત્યયચ્છર્દિવિષવ્રણેષુ| પૈત્તે વિકારેઽક્ષિગદેઽતિસારે ક્ષામે શરીરે ચ સ વર્જનીયઃ||૧૨૦||

Adhikarana lashunakalpaprashaMsA (121) · Śloka 121

શીલિત એષ કરોતિ દુરાપં વહ્નિશરીરબલં સમમેવ| વાઙ્ગતિરૂપગુણાઢ્યસુતેપ્સો સ્ત્રીપુરુષસ્ય ચ બીજવિશુદ્ધિમ્| અમૃતકણસમુત્થં યો રસોનં રસોનં વિધિયુતમિતિ ખાદેચ્છીતકાલે સદૈવ| સ નયતિ શતજીવી સ્ત્રીસહાયો જરાન્તં કનકરુચિરવર્ણો નીરુજસ્તુષ્ટિજુષ્ટઃ||૧૨૧||

Adhikarana palANDukalpaH kalpaprashaMsA (122) · Śloka 122

રસોનાન્તરં વાયોઃ પલાણ્ડુઃ પરમૌષધમ્| સાક્ષાદિવ સ્થિતં યત્ર શકાધિપતિજીવિતમ્| યસ્યોપયોગેન શકાઙ્ગનાનાં લાવણ્યસારાદિવિનિર્મિતાનામ્| કપોલકાન્ત્યા વિજિતઃ શશઙ્કો રસાતલં ગચ્છતિ નિર્વિદેવ||૧૨૨||

Adhikarana palANDukalpaguNAH (123) · Śloka 123

સ્નિગ્ધાઙ્ગત્વં ગૌરતા કાન્તિમત્તા વહ્નેર્દીપ્તિર્વર્ષ્મપુષ્ટિર્વૃષત્વમ્| સમ્પ્રાપ્ય્ન્તે યન્ત્રણોદ્વેગમુક્તૈ ર્યસ્યાભ્યાસાદ્ધારિ દીર્ઘં સુખં ચ||૧૨૩||

Adhikarana AhAre dIrghakAlamupayogaphalam (124) · Śloka 124

અપ્યાહારે શીલિતો દીર્ઘરાત્રં બલ્યશ્ચક્ષુષ્યસ્તર્પણઃ સ્થૈર્યકારી| તૈસ્તૈર્યોગૈર્યોજિતોઽયં પલાણ્ડુ સ્તાંસ્તાનાતઙ્કાન્ મેહિનામુચ્છિનત્તિ||૧૨૪||

Adhikarana palANDurasaprayogaH (125) · Śloka 125

રસં રસોનવત્તસ્ય પીત્વાશ્નીયાત્તથૈવ ચ| સ બીજપૂરસ્વરસમદિરામધુસીધુપઃ||૧૨૫||

Adhikarana bhojane prayogavidhiH (126) · Śloka 126

મરકતમણિનીલં નાલમત્સ્યાતિબાલ પરિણતશશિગૌરં યચ્ચ બીજં સુપિષ્ટમ્| સસુરસસુમુખાભ્યાં પ્રજ્યમાંસં સશુક્તં મૃદુધવલસુવૃત્તૈર્મણ્ડકૈરાત્તમૂર્તિમ્| બહુશઃ શોભિતં શુભ્રૈઃ શશાઙ્કશકલોપમૈઃ| ઘારિકેણ્ડરિકાવલ્લૈઃ ક્ષીરોદાવયવૈરિવ| યવમુદ્ગમાષગોધૂમબહુવિધવિકારવિકલ્પિતાન્ ભક્ષ્યાન્| કામ્બલિકારાગષાડવસટ્ટકખલકાન્ સફલસારાન્| પટુસુરભિમધુરગન્ધાન્ ધવલાક્ષકધવલબહુલરસાન્| ખર્જૂરદાડિમસિતાદ્રાક્ષાપાનાનુપોઽભ્યસ્યેત્||૧૨૬||

Adhikarana rasapAne guNAH (127) · Śloka 127

લભતે બલવર્ણૌજો વીર્યસ્વરસૌમનસ્યતેજાંસિ| ક્ષીણશકૃદ્રુધિરોઽપિ ચ રસોનવત્તદ્રસં પીત્વા||૧૨૭||

Adhikarana kukkuTIkalpaH prAgutpattirlakShaNaM guNAshca (128) · Śloka 128

સુરાસુરૈઃ ક્ષીરસમુદ્રમન્થે ગતાસ્તટાન્ યેઽમૃતવિપ્રુષઃ પુરા| બભૂવ તેભ્યઃ કિલ કુક્કુટી યયા વ્રજન્તિ દેવત્વમિવાદ્યમાનુષાઃ| કુક્કુટાણ્ડનિભૈઃ કન્દૈઃ કિઞ્ચિત્કટુપિચ્છિલૈઃ| સ્નિગ્ધૈર્મરકતચ્છાયૈઃ દ્ધર્જૂરસદૃશૈચ્છદૈઃ| નિખિલરોગહરાપિ વિશેષતો જયતિ દારુણમપ્યનિલમયમ્| ગુદજગુલ્મતમો વિષનાશિની જનયતિ સ્થિરતાં વપુષઃ પરામ્||૧૨૮||

Adhikarana prathamaH prayogaH (129) · Śloka 129

કુટીં પ્રવિશ્ય તત્કન્દાન્ ભક્ષયેદ્ ઘૃતભર્જિતાન્| પયોઽનુપાનં ધારોષ્ણં તત્રેષ્ટમસનામ્બુ વા| તન્માત્રવૃત્તિસ્તુ ભવેદ્દશાહં વિંશત્યહં સ્વાદુભુગપ્રમાદી જત્રૂર્ધ્વકોષ્ઠત્રિકસન્ધિવાત પાણ્ડ્વામાયાર્શસ્તિમિરાણિ જિત્વા| વલીપલિતનિર્મુક્તઃ સ્થિરેકેશદ્વિજશ્રુતિઃ| મેધામતિસ્મૃતિયુતો જીવેદ્વર્ષશતદ્વયમ્||૧૨૯||

Adhikarana vardhamAnakukkuTIprayogaH (130) · Śloka 130

આપૂર્યમાણચન્દ્રપ્રતિપદમારભ્ય વર્દ્ધયેત્કન્દમ્| એકૈકં ઘૃતભૃષ્ટં પ્રાગ્ભક્તં પથ્યભુક્ખાદેત્ ભુઞ્જીતાલ્પતરં દિનાર્દિતમૃષિઃ પક્ષક્ષયે ભક્ષયન્| ક્ષીરં બીજકવારિતક્રમથવા પીત્વા સ્થિતિં કલ્પયેત્| માસં પ્રાશ્ય તથા નખદ્વિજકચૈઃ શીર્ણોત્થિતૈઃ કાન્તિમાન્| જીવત્યબ્દશતત્રયં ધૃતિમતિસ્મૃત્યાદિભિર્ભૂષિતઃ||૧૩૦||

Adhikarana kandacUrNaprayogaH (131) · Śloka 131

ક્ષીરેણ કન્દચૂર્ણં પિબન્યવાગૂઞ્ચ પરિણતે માસમ્| લવણસ્નેહવિહીનાં દૃઢદૃગ્જીવેચ્છરદ્ દ્વિશતમ્| તિમિરં ક્ષૌદ્રઘૃતાભ્યાં પથ્યભુજસ્તદ્રજો જયેન્માસાત્| કન્દત્રયં ચ ભૃષ્ટં ઘૃતેઽશ્નતો ભક્ષિતં વાતાન્| તત્કન્દસૂક્ષ્મરજસા ત્રિભાગગોધૂમચૂર્ણમિશ્રેણ| પયસા પક્ત્વા ખાદેત્ ઘૃતપૂરાનાન્ત્રવૃદ્ધિહરાન્| ત્રીન્ કન્દકાંશ્ચ નિશિ ભક્ષયતાજ્યભૃષ્ટાન્ ધાત્રીફલામ્બુસસિતં છગલીપયો વા| પેયં દૃગામયજયાય વિષેવિતવ્યા કામઞ્ચ રોગશમમાત્ર ફલાર્થિભિઃ સા||૧૩૧||

Adhikarana ka~jcukIkalpaH lakShaNam (132) · Śloka 132

ક્ષીન્વિતામૂલકતુલ્યકન્દા સપ્તાષ્ટપત્રાસિતરક્તકાણ્ડા| બિભર્ત્તિ યા પલ્લવમબ્દશબ્દાન્ સા કઞ્ચુકી શ્વેતપુર્વરેણ્યા||૧૩૨||

Adhikarana kuTIpraveshaprayogaH (133) · Śloka 133

આષાઢે કાર્ત્તિકે વાઽતં તત્કન્દં શીતલે સ્થિતમ્| અઙ્ગુષ્ઠપર્વદ્વયસમ્પિષ્ટં ક્ષીરપલાષ્ટકે| કુટીપ્રવેશસ્તં પીત્વા ક્ષીરમેવ પિબેદનુ| ક્ષીરમેવ ચ જીર્ણોઽપિ પેયાં વા સ્નેહભર્જિતાન્| કિઞ્ચિદુષ્ણામલવણાં સ્પૃશેદુષ્ણામ્બુનો હિમમ્| એકેન સપ્તરાત્રેણ કુષ્ઠાન્યેવં નિયચ્છતિ| સર્વવ્યાધીન્ દ્વિતીયેન તૃતીયેન તુ સર્પવત્| ત્યક્ત્વા ત્વચં તતો જીર્ણાં કેશદન્તનખાનપિ| ધીમેધારૂપવાન્ જીવેત્ પઞ્ચવર્ષશતાનિ ચ||૧૩૩||

Adhikarana prayogAntarANi prathamaH prayogaH (134) · Śloka 134

કઞ્ચુકીકન્દચૂર્ણં વા સ્વેન ક્ષીરેણ ભાવિતમ્| ગોક્ષીરકુડવે ન્યસ્તં કર્ષં ખણ્ડપલાન્વિતમ્| પીતં સર્વામયાન્ હન્તિ નખકેશસ્થિતાનપિ||૧૩૪||

Adhikarana dvitIyaH prayogaH (135) · Śloka 135

પીતં તત્સ્વરસં ચૂર્ણં તસ્યા મધુઘૃતાન્વિતમ્| ખાદન્ હિતાશી સપ્તાહં ત્વગ્દોષાંસ્તિમિરઞ્જયેત્||૧૩૫||

Adhikarana saptAmRutaH (136) · Śloka 136

વિડઙ્ગતાપ્યત્રિફલા લોહકઞ્ચુકિજં રજઃ| સપ્તરાત્રત્રયં લિહ્યાન્મધુના સંયોતેન્દ્રિયઃ| ક્ષીરેણ ભોજનં જીર્ણે શાલેર્લાવરસેન વા| તથાસ્ય કાચતિમિરે સુકૃચ્છ્રાઃ શિરસો ગદાઃ| મેધાવિનઃ પ્રણશ્યન્તિ ગાત્રં સુપ્તં ચ બુધ્યતે| એષ સપ્તામૃતશ્ચૂર્ણઃ સર્વવ્યાધિષુ પૂજિતઃ||૧૩૬||

Adhikarana caturthaH prayogaH (137) · Śloka 137

પલં ચૂર્ણસ્ય કઞ્ચુક્યાઃ ક્ષીરપ્રસ્થે સમાવપેત્| સ્નેહં દધ્નસ્તતો લિહ્યાજ્જિતાત્મા સસિતા મધુ| શાલેરન્નં પયઃ પાનં માસમેવમ્ પ્રયોજયેત્| ચતુર્ગુણઃ પરીહારઃ ષોડશાબ્દસમદ્યુતિઃ| શતનિ પઞ્ચવર્ષાણાં જીવેદ્દેવ ઇવોર્જિતઃ||૧૩૭||

Adhikarana martyAmRutaM ghRutam (138) · Śloka 138

પચેત્પલાનિ દ્રોણેઽપાં કઞ્ચુક્યાઃ પઞ્ચવિંશતિઃ| અષ્ટાંશશિષ્ટે તુ ઘૃતાત્ પ્રસ્થં ક્ષીરસમં પચેત્| શઙ્ખપુષ્પીવચાકુષ્ઠત્રિવૃતામરદારુભિઃ| વરાયષ્ટીસિતાદ્રાક્ષામહિષાક્ષૈઃ પલાંશિકૈઃ| યુક્તૈઃ કમલકિઞ્જલ્કત્રિપલેન હિમેઽત્ર ચ| ક્ષૌદ્રાચ્ચ્તુષ્પલં દદ્યાદેતન્મર્ત્યામૃતાહ્વયમ્| ચક્ષુષ્યં બૃંહણં મેધ્યં વર્ણ્યં વર્ષશતપ્રદમ્||૧૩૮||

Adhikarana somAmRutaM ghRutam (139) · Śloka 139

પચેત્પલાનિ કઞ્ચુક્યાસ્ત્રીણિ લોહાત્સુચૂર્ણિતાત્| પલાશબીજાચ્ચત્વારિ દશ દ્વે ચ ફલત્રયાત્| અષ્ટાદશ શતાવર્યા બીજકસ્યૈકવીંશતિઃ| જીવન્ત્યાઃ ષોડશૈકધ્યં પૌર્ણમાસ્યાં વિપાચયેત્| વહેયાં પાદશેશે ચ પૃથગર્દ્ધાઢકેન ચ| પચેત્ કાઞ્જિકમસ્તુભ્યાં ઘૃતપ્રસ્થં પિચૂન્મિતૈઃ| શતાહ્વારુષ્કરવચાકુષ્ઠૈલાવિડ્~હિઙ્ગુભિઃ| સૌવર્ચલાન્વિતૈઃ પદ્મકેસરાચ્ચ ત્રિભિઃ પલૈઃ| પઞ્ચભિઃ પદ્મબીજાનાં પદ્મદ્વાદશકેન ચ| એતત્ સોમામૃતં પીત્વા યત્સોમોઽદ્યાપિ રાજતે| ઇદમુપયુજ્ય સર્પિરતિવીર્યમુદારગુણં ભવતિ સુવાક્સુધીઃ સુદૃઢસુબલઃ સુભગઃ| ગ્રહમરકોપસર્ગવિષભીતિભિરધૃષ્યવપુ ર્વિજિતજરાજ્વરો નયતિ વર્ષશતદ્વિતયમ્||૧૩૯||

Adhikarana guggulukalpaH prAgutpattiH (140) · Śloka 140

દાનવેન્દ્રવિજિતાન્ પુરા સુરાન્ ભ્રષ્ટકાન્તિધૃતિધૈર્યતેજસઃ| વીક્ષ્ય વિષ્ણુરમૃતં કિલાસૃજત્ ગુગ્ગુલું બલવપુર્જયપ્રદમ્| અદ્યાપ્યતઃ સુરગણાઃ કિલ ધૂપમુખ્યાન્ હિત્વા વરાગરુતુરુષ્કહિમેન્દુદર્પાન્| નિર્દહ્યમાનવપુષોઽપિ શિખાં પિબન્તો ગન્ધેન યસ્ય મુદિતા દધતિ પ્રસાદમ્||૧૪૦||

Adhikarana gugguluguNA (141) · Śloka 141

સ યોગવાહી સશિવઃ સસાર્વઃ સર્વર્તુસેવ્યઃ સુખશીલનીયઃ| હન્તા જરાપાપ્મમલામયાનાં કર્ત્તાઽગ્નિમેધાસ્મૃતિપાટવાનામ્||૧૪૧||

Adhikarana shreShThatAlakShaNam (142) · Śloka 142

ગન્ધોત્કટઃ સદાહે સ્નિગ્ધદ્રવપિચ્છિલો વિગતશલ્યઃ| મહિષાક્ષઃ પુષ્પરાગસ્ફટિકાસિતનીરદચ્છાયઃ| યઃ પદ્મરાગરાગો યઃ કનકચ્છેદપાટલો યો વ| જયતીન્દ્રનીલમમલં ભગ્નોઽપ્યતિકાન્તિમત્વેન||૧૪૨||

Adhikarana shreShThA mAtrA (143) · Śloka 143

શ્રેષ્ઠઃ પ્રયોગોઽસ્ય તુલા પલાત્રૈવાધિકં પિબેત્||૧૪૩||

Adhikarana pAnakAle prayojyo mantraH (144) · Śloka 144

આત્રેયમુનિગીતશ્ચ મન્ત્રોઽયં કર્મસિદ્ધિકૃત્| ભગવાન્ પુણ્ડરીકાક્ષો દેવાશ્ચ સપુરન્દરાઃ| આજ્ઞાપયન્તિ સમ્યક્ત્વાં પ્રભાવં ચાદિશન્તિ તે| જરામરણદુઃખેભ્યો યથા તેભ્યુત્થિતઃ સુરાઃ| ઉપયોક્તુસ્તથૈવાસ્ય ભવ ત્વં હિ મહાબલ||૧૪૪||

Adhikarana vAtakaphAmayeShu prayogaH (145) · Śloka 145

પઞ્ચમૂલસ્ય મહતઃ ક્વાથેન હિતભોજિના| ગુગ્ગુલુઃ શીલિતો હન્તિ સર્વાન્ વાતકફામયાન્| લઘીયસોઽપિ તદ્વચ્ચ સુખોષ્ણેન જલેન વા| મસ્તુધાન્યામ્લમદ્યૈર્વા વચાદેઃ સલિલેન વા||૧૪૫||

Adhikarana bAdhiryAdiShu prayogaH (146) · Śloka 146

વરણાદેસ્તુ બાધિર્યદન્તકર્ણશિરોરુજઃ| સ્વરભેદોદરશ્વાસવર્ધ્માન્તર્ગુલ્મવિદ્રધીન્||૧૪૬||

Adhikarana vAtapittAsrarogeShu prayogaH (147) · Śloka 147

વાતપિત્તાસ્રરોગેષુ બૃંહણાર્થિનિ ચેષ્યતે| ક્વાથેન વાજિગન્ધાયા જીવનીયગણસ્ય વા||૧૪૭||

Adhikarana vAtapitte prayogaH (148) · Śloka 148

ક્વાથેનોત્પલમૃદ્વીકા રક્તચન્દનજન્મના| વાતપિત્તં નિહન્ત્યેશ પદ્મકાદિગણસ્ય વા||૧૪૮||

Adhikarana kaPavAte prayogaH (149) · Śloka 149

ચવ્યકુષ્ઠવિડઙ્ગનાં યવાન્યા નાગરસ્ય વા| પ્રસારિણ્યાશ્ચ તોયેન ગુગ્ગુલુઃ કફવાતજિત્||૧૪૯||

Adhikarana kaphavAtamedodoShe prayogaH (150) · Śloka 150

ત્ર્યૂષણાગ્નિઘનવેલ્લવરાભિ ર્ભક્ષયન્ સમઘૃતં મહિષાક્ષમ્| આશુ હન્તિ કફમારુતમેદો દોષજાન્ બલવતોઽપિ વિકારાન્||૧૫૦||

Adhikarana kaphapittarogeShu prayogaH (151) · Śloka 151

પટોલનિમ્બત્રિપુલાગુડૂચી ગાયત્રિરાત્રિદ્વયબીજકાનામ્| ક્વાથૈઃ પૃથક્પથ્યપરસ્ય હન્તિ માસેન ઘોરાન્ કફપિત્તરોગન્| વિશેષાચ્છોફવીસર્પદુષ્ટવ્રણભગન્દરાન્| શુક્રાર્ત્તવમનોદોષપ્રમેહશ્વિત્રપાણ્ડુતાઃ||૧૫૧||

Adhikarana galarogAdiShu prayogaH (152) · Śloka 152

પટોલારિષ્ટનિર્યૂહપિષ્ટસ્તુલ્યરસાઞ્જનઃ| ગલરોગાપચીવ્યઙ્ગગ્રન્થિસ્થૌલ્યકૃમિપ્રણુત્||૧૫૨||

Adhikarana vAtashoNite prayogaH (153) · Śloka 153

શિલાજતુસમઃ પીતઃ પયસા વાતશોણિતમ્| નિવર્તયત્યતિબલં ક્ષીરમાંસઘૃતાશિનઃ||૧૫૩||

Adhikarana vAtapittakapheShu prayogaH (154) · Śloka 154

રસેન પયસા મૂત્રૈર્વાતપિત્તકફાપહઃ||૧૫૪||

Adhikarana medhAdikRutyaprayogaH (155) · Śloka 155

બ્રાહ્મીમણ્ડૂકશઙ્ખાનાં પૃથઙ્મેધાદિકૃદ્રસૈઃ||૧૫૫||

Adhikarana sarvAmayaghnaprayogaH (156) · Śloka 156

માગધિકાગ્નિકલિઙ્ગવિડઙ્ગૈ ર્બિલ્વઘૃતૈઃ સવરાપલષટ્કૈઃ| ગુગ્ગુલુના સદૃશેન સમેતૈઃ ક્ષૌદ્રયુતૈઃ સકલામયનાશઃ||૧૫૬||

Adhikarana sAmAnyopadeshaH (157) · Śloka 157

પિબેત્ પલશતં યોઽસ્ય વિધિના નિયતો યતિઃ| નાકાલમૃત્યોર્ન વ્યાધેર્ન તસ્ય જરસો ભયમ્| કલ્પયેદૌષધૈઃ સ્વૈ-સ્વૈર્વ્યાધિષુ વ્યાધિનાશનૈઃ| શિલાજતુવિધાનઞ્ચ ગુગ્ગુલોઃ સર્વમિષ્યતે||૧૫૭||

Adhikarana atimAtraprayogadoShAH (148) · Śloka 148

ગુણનિધિરપિ કુર્યાત્ સોઽતિમાત્રોપયુક્ત સ્તિમિરવદનશોષક્લીબતાકાર્શ્યમોહાન્| શમલશિથિલભાવં દેહરૌક્ષ્યં ચ તસ્માદ્ રજનિચરનિષેવી સ્યાન્ન રોગેષ્વમીષુ||૧૪૮||

Adhikarana shilAjatukalpaH paricayaH guNAshca (159) · Śloka 159

ગ્રીષ્મેઽર્કતપ્તા ગિરયો જતુતુલ્યં વમન્તિ યત્| હેમાદિષડ્ધાતુરસં પ્રોચ્યતે તચ્છિલાજતુ| સર્વદોષપ્રશમનં સર્વરોગવિનાશનમ્| શિલાભ્યો યસ્ય યજ્જાતં ધાતોસ્તત્તદ્ગુણં વદેત્||૧૫૯||

Adhikarana shreShThashilAjatulakShaNam (160) · Śloka 160

સર્વં ચ તિક્તકટુકં નાત્યુષ્ણં કટુપાકતઃ| છેદનં ચ વિશેષેણ લૌહં તત્ર પ્રશસ્યતે| ગોમૂત્રગન્ધિ કૃષ્ણં ગુગ્ગુલ્વાભં વિશર્કરં મૃત્સ્નમ્| સ્નિગ્ધમનમ્લકષાયં મૃદુ ગુરુ ચ શિલાજતુ શ્રેષ્ઠમ્||૧૬૦||

Adhikarana doShAnusAraM bhAvanam (161) · Śloka 161

રાસ્નાદશમૂલબલાપુનર્નવૈરણ્ડશુણ્ઠિમધુકાનામ્| ક્વાથેન ભાવિતં તદ્વિશેષતો વાતરોગઘ્નમ્| દ્રાક્ષાભીરુપટોલત્રાયન્તિગુડૂચિજીવનીયાનામ્| નિર્યૂહેણ સુભિન્નં શસ્તં પિત્તમયે સુતરામ્| ક્રિમિજિદ્વચાફલત્રયકરઞ્જઘનમુખ્યપઞ્ચમૂલાનામ્| સહપઞ્ચકોલકાનાં ક્વાથેન કફામયે ભાવ્યમ્| લઘુપઞ્ચમૂલશુણ્ઠીદ્રાક્ષાકાશ્મર્યવાજિગન્ધાનામ્| સગુડૂચિશરબલાનાં રસેન પિત્તાનિલગદેષુ| ઘનકુષ્ઠવચાત્રિફલાસુરદારુવિડઙ્ગપઞ્ચકોલાનામ્| રજનીમરિચાતિવિષાયુક્તાનાં વાતકફજેષુ| પાઠાપટોલનિમ્બત્રિફલાઘનકુટજસપ્તપર્ણાનમ્| ત્રાયન્ત્યમૃતાતિવિષાસહિતાનાં પિત્તકફજેષુ||૧૬૧||

Adhikarana nicaye bhAvanAvyavasthA (162) · Śloka 162

નિચયેઽપિ દોષબલતો યોગાનેતાન્ વિકલ્પ્ય યુઞ્જીત| વિવિધગણસંગ્રહોક્તૈસ્તૈસ્તૈશ્ચ ગણૈર્ગિરેસ્સારમ્| વ્યાધિવ્યાધિતસાત્મ્યં સમનુસરન્ ભાવયેદયઃપાત્રે| પ્રાક્કેવલજલધૌતં શુષ્કં ક્વાથૈસ્તતો ભાવ્યમ્||૧૬૨||

Adhikarana bhAvanAvidhAnam (163) · Śloka 163

સમગિરિજમષ્ટગુણિતે નિષ્ક્વાથ્યં ભાવનૌષધં તોયે| તન્નિર્યૂહેઽષ્ટાંશે પૂતોષ્ણે પ્રક્ષિપેત્ ગિરિજમ્| તત્સમરસતાં યાતં સંશુષ્કં પ્રક્ષિપેદ્રસે ભૂયઃ| સ્વૈસ્સ્વૈરેવં ક્વાથૈર્ભાવ્યં વારાન્ ભવેત્ સપ્ત||૧૬૩||

Adhikarana upayogakramaH (164) · Śloka 164

અથ સ્નિગ્ધસ્ય શુદ્ધસ્ય ઘૃતં તિક્તકસાધિતમ્| ત્ર્યહં યુઞ્જીત ગિરિજમેકૈકેન તથા ત્ર્યહમ્| ફલત્રયસ્ય યૂષેણ પટોલ્યા મધુકસ્ય ચ| યોગયોગ્યં તતસ્તસ્ય કાલાપેક્ષં પ્રયોજયેત્| શિલાજમેવ દેહસ્ય ભવત્યત્યુપકારકમ્| ગુણાન્ સમગ્રાન્ કુરુતે સહસા વ્યાપદશ્ચ ન||૧૬૪||

Adhikarana mAtrAbhedAH (165) · Śloka 165

એકત્રિસપ્તસપ્તાહં કર્શમર્દ્ધપલં પલમ્| હીનમધ્યોત્તમો યોગઃ શિલાજસ્ય ક્રમાન્મતઃ||૧૬૫||

Adhikarana tAmrAdibhiH prayogaH (166) · Śloka 166

સંસ્કૃતં સંસ્કૃતે દેહે પ્રયુક્તં ગિરિજાહ્વયમ્| યુક્તં વ્યસ્તૈઃ સમસ્તૈર્વા તામ્રાયોરૂપ્યહેમભિઃ| ક્ષીરેણાલોડિતં કુર્યાચ્છીઘ્રં રાસાયનં ફલમ્| હન્યાદ્રોગાનશેષાંશ્ચ જીર્ણે હિતમિતાશિનઃ||૧૬૬||

Adhikarana parihAryANi (167) · Śloka 167

વ્યાયામાતપમારુતચેતઃસન્તાપગુરુવિદાહ્યાદિ| ઉપયોગાદપિ પરતો દ્વિગુણં પરિવર્જયેત્કાલમ્| કુલત્થાન્ કાકમાચીઞ્ચ કપોતાંશ્ચ સદા ત્યજેત્| પિબેન્માહેન્દ્રમુદકં કૌપં પ્રાસ્રવણામ્બુ વા||૧૬૭||

Adhikarana rogabhedAnusAramanupAnabhedAH (168) · Śloka 168

જ્વરી જ્વરઘ્નામ્બુદપર્પટાદિ ક્વાથેન રક્તી મધુયષ્ટિકાયાઃ| શોષી રસૈઃ ક્રવ્યભુગામિષોત્થૈ ર્માયૂરમાંસૈઃ પયસા ચ કાર્શ્યે| મધ્વમ્બુના મેદસિ સમ્પ્રવૃદ્ધે ક્ષીરેણ પર્યાકુલબુદ્ધિસત્ત્વઃ| પાણ્ડ્વામયાર્ત્તાવુદરે સશોફે પિબેચ્છિલાજં મહિષીજલેન| અશ્મ વીરતરાદ્યેન કુષ્ઠં ખદિરવારિણા| વિષં વિષઘ્નૈરગદૈર્હન્ત્યેવં તદ્યથામયમ્| શૈલજત્રિકટુક્ષૌદ્રં ક્ષૌદ્રધાતૂન્ નિષેવતે| ક્ષીરૌદનાશી યો જીર્ણે યક્ષ્મણા ન સ બાધ્યતે| સુભાવિતાત્મારગણૈસ્તુલાં પીત્વા શિલોદ્ભવાત્| સારામ્બુનૈવ ભુઞ્જાનઃ શાલિં જાઙ્ગલજૈ રસૈઃ| વ્યપોહ્ય મધુમેહાખ્યમન્તકં રોગસઙ્કરમ્| વપુર્વર્ણબલોપેતઃ શતં જીવત્યનામયઃ||૧૬૮||

Adhikarana shivAgulikA (169) · Śloka 169

શિલાહ્વાત્ ષોડશપલં ત્રિસ્ત્રિરેકત્ર ભાવયેત્| વરાયા દશમૂલસ્ય ગુડૂચ્યાઃ કર્કશસ્ય ચ| બલાયા મધુયષ્ટ્યાશ્ચ રસે ગવ્યે ચ વારિણિ| ક્ષીરે સકૃત્ક્રમેણૈવં સપ્તકૃત્વસ્તથા પુનઃ| કાકોલિયુગ્મઘનપુષ્કરવહ્નિરાસ્ના- મેદાયુગર્દ્ધિચવિકાગજપિપ્પલીનામ્| પાઠાદ્વિજીવકનિકુમ્ભવિદારિયુગ્મ- વીરા વરી મધુફલાંશુમતીદ્વયાનામ્| પાલિકાનામબ્દ્રોણે સિદ્ધાનાં પાદશેષિતે ક્વાથે| ભાવિતમિત્થં ગિરિજં દ્વિપલૈશ્ચૂર્ણીકૃતૈર્યુઞ્જ્યાત્| કર્કટશૃઙ્ગીધાત્રીવ્યોષૈસ્તાલી સપન્નકુડવેન| ચૂર્ણપલેન વિદાર્યાસ્ત્વક્ક્ષીર્યાઃ કર્ષયુગ્મેન| દ્વિપલેન ચતુર્જાતાત્તૈલઘૃતક્ષૌદ્રશર્કરાભિશ્ચ| દ્વિપલાદિદ્વિગુણાભિઃ કાર્યા ગુલિકાસ્તતોઽક્ષસમાઃ| તાઃ શુષ્કા નવકુમ્ભે જાતીપુષ્પાધિવાસિતે સ્થાપ્યાઃ| તાસામેકાં ખાદેત્ પ્રતિદિનમનુપાનમત્રેષ્ટમ્| ક્ષીરરસદાડિમામ્ભો માર્દ્વીકસુરાસવાન્યતમમ્| જીર્ણેઽન્નં લઘુ ભોજ્યં યૂષપયઃપિશિતનિર્યૂહૈઃ| સપ્તાહમાત્રમેવમ્ સર્વાન્નીનઃ ક્રમાદ્ભવેત્ પરતઃ| ભક્તસ્યાન્તે પ્રાગ્વા ગુલિકા ન વિરુદ્ધ્યતે સૈષા| નિરપાયા ભૂરિફલા પરિહારસુખોપયોજિતા જયતિ| પ્રબલમપિ વાતશોણિતમૂરુસ્તમ્ભં જ્વરં દીર્ઘમ્| ભગમૂત્રશુક્રદોષપ્લીહયકૃદ્રક્તપાણ્ડુહૃદ્રોગાન્| વર્ધ્મવમિગુલ્મપીનસહિધ્માકાસારુચિશ્વાસાન્| વિદ્રધિમુદરં કુષ્ઠં શ્વિત્રં જાડ્યં ક્ષયં મદં મૂર્ચ્છામ્| ઉન્માદમપસ્મારં મુખનેત્રશિરોગદાંસ્તાંસ્તાન્| આનાહમતીસારં હલીમકં કામલાગ્રહણિરોગાન્| ગ્રન્થ્યર્બુદાન્ સપિટકાન્ ભગન્દરં ગણ્ડમાલાં ચ| અતિકાર્શ્યમતિસ્થૌલ્યં સ્વેદમથશ્લીપદં ગુદે કીલાન્| દંષ્ટ્રાવિષં સમૂલં ગરપ્રયોગાન્ સુઘોરાંશ્ચ| અભિચારમરાતિકૃતં દુઃસ્વપ્નં ભૌતિકીં તથા બાધામ્| પાપ્માઽલક્ષ્મીં ચેયં ગુલિકા શમયેચ્છિવા નામ્ના| વૃષ્યાઽઽયુષ્યા ધન્યા કાન્તિયશઃશ્રીવિબોધિની મેધ્યા| કુરુતે નૃપવલ્લભતાં જયં વિવાદે ચ વક્ત્રસ્થા| જિતખલતિવલીપલિતા જીવયતિ સુખં શતદ્વયં શરદામ્| વર્ષદ્વયપ્રયોગાદ્વર્ષશતચતુષ્ટયં જીવેત્||૧૬૯||

Adhikarana shilAjatukalpopasaMhAraH (170) · Śloka 170

ન સોઽસ્તિ રોગો ભુવિ સાધ્યરૂપો ઽજત્વશમજં યં ન જયેત્ પ્રસહ્ય| તત્કાલયોગૈર્વિધિવત્ પ્રયુક્તં સ્વસ્થસ્ય ચોર્જાં વિપુલાં દધાતિ| અમરમન્દિરમન્દરસમ્ભવાત્ શતપલં ગિરિજાદુપોજય| યદિ જરામયદુઃખવિવર્જિતાં સુચિરમિચ્છસિ જીવિતસન્તતિમ્| દશગુણમુપયુઙ્ક્તે યઃ શતં શૈલજાતાત્ લઘુહિતમિતભોજી વર્જયન્ વર્જનીયાન્| સતતસમનુષક્તાન્ વર્જિતાન્ વૈદ્યવૃન્દૈ ર્વિધમતિ સગદૌઘાન્ નેક્ષતે ચાયુષોઽન્તમ્| સમુદ્બભૂવામૃતમન્થનોત્થઃ સ્વેદઃ શિલાભ્યોઽમૃતવાન્ ગિરેઃ પ્રાક્| યો મન્દરસ્યાત્મભુવાહિતાય ન્યસ્તઃ સ શૈલેષુ શિલાજરૂપ્||૧૭૦||

Adhikarana atha tApyakalpaH (171) · Śloka 171

સુવર્ણશૈલપ્રભવો વિષ્ણુના કાઞ્ચનો રસઃ| તાપીકિરાતચીનેષુ યવનેષુ ચ નિર્મિતઃ| તાપ્યાં સૂર્યાંશુસન્તપ્તો માધવે માસિ દૃશ્યતે| મધુરઃ કાઞ્ચનાભાસઃ સામ્લો રજતસન્નિભઃ| કિઞ્ચિત્કષાય ઉભયઃ શીતઃ પાકે કટુર્લઘુઃ| શિલાનિર્યાસવચ્ચાત્ર કુલત્થાદીન્ પરિત્યજેત્||૧૭૧||

Adhikarana utpattiH, svarUpaM guNAshca (172) · Śloka 172

ન તન્નિષેવી જરસાભિભૂયતે ન પન્નગૈર્નાપિ ગરૈર્ન વૃશ્ચિકૈઃ| ન પાણ્ડુમેહજ્વરશોફયક્ષ્મભિ- ર્ન કણ્ઠનેત્રશ્રવણત્વગામયૈઃ||૧૭૨||

Adhikarana vividhAnupAnairupayogaH (173) · Śloka 173

સોદશ્વિત્ક્કો માક્ષિકધાતુઃ સઘૃતો વા- સક્ષૌદ્રો વા ક્ષૌદ્રઘૃતાભ્યાં સહિતો વા| સામ્ભસ્કો વા તૈલયુતો વા વિનિહન્તા ત્વગ્દોષાણાં સર્વવિષાણાં સ ગરાણામ્||૧૭૩||

Adhikarana pANDau akShAdibhiH prayogaH (174) · Śloka 174

અક્ષદ્રાક્ષાયોમલમુસ્તામલકાનાં સવ્યોષાણાં પર્વતનિર્યાસયુતાનામ્| દત્વા તુલ્યં માક્ષિકધાતું મધુમિશ્રં લિહ્યાત્પાણ્ડુવ્યાધ્યભિભૂતઃ શિવમિચ્છન્||૧૭૪||

Adhikarana pANDvAdau piNDI (175) · Śloka 175

અંશઃ શુણ્ઠ્યા લોહમલાંશો બદરાંશઃ પિપ્પલ્યંશો માક્ષિકધાતુર્દ્ધિગુણાંશઃ| ક્ષૌદ્રં કામં કૃષ્ણતિલાનામપિ ચાંશઃ શ્રેષ્ઠા પિણ્ડી પાણ્ડુવિકારશ્વયથુઘ્ની||૧૭૫||

Adhikarana shoShaghnaH prayogaH (176) · Śloka 176

સાયશ્ચૂર્ણં માક્ષિકધાતું મધુમિશ્રં વ્યોષોપેતં પર્વતનિર્યાસમમેતમ્| ક્ષીરાહારો યોઽવલિહાનઃ પ્રયતાત્મા મૃત્યુદ્વારં શોષમપોહત્યચિરેણ||૧૭૬||

Adhikarana cakShUrogAdiShUpayogaH (177) · Śloka 177

લોહં સર્પિર્માક્ષિકધાતુર્મધુમાત્રા ધાત્રીચૂર્ણં કેસરમમ્બુપ્રભાવાનામ્| યોગં કુર્યાદેષ સિતાભાગવિમિશ્ર શ્ચક્ષુર્ઘ્રાણશ્રોત્રરસજ્ઞાનવિબોધમ્||૧૭૭||

Adhikarana vArddhakye prayogaH (178) · Śloka 178

કૃત્વૈકસ્થં માક્ષિકધાતું ત્રિફલાં ચ ભ્રાષ્ટ્રે પક્ત્વા યે સહનિષ્કં વિલિહન્તિ| પથ્યાદાસ્તાન્ વાર્દ્ધકદોષા ન ભજન્તે માતુર્દોષાસ્તન્યનિવૃત્તાનિવ બાલાન્||૧૭૮||

Adhikarana jarAnAshano yogaH (179) · Śloka 179

સમશ્નતો માક્ષિકધાતુચૂર્ણં સર્પિર્મધુભ્યાં ત્રિફલા રજશ્ચ| શનૈઃ શનૈર્યાતિ જરાવિનાશં પ્રત્યન્તવાસાદિવ લોકયાત્રા||૧૭૯||

Adhikarana vRuddhadArakakalpaH paricayo guNAshca (180) · Śloka 180

ત્રિકોણકાણ્ડા સુબહુપ્રતાના ફલેષુ પીતા કુસુમેષુ રક્તા| પત્રૈઃ સદુગ્ધૈર્મૃદુરોમવદ્ધિ સ્તમ્બૂલતુલ્યૈર્ઘનકન્દમૂલા| પવનવિવસ્વદંશુવનિતાદિષુ કામચરા વિવિધમનઃ શરીરગદવૃન્દનિવૃત્તિકરી| ભુવિ પરમૌષધિર્મહિષવલ્લરીતિ પ્રથિતા ક્વચિદપિ વૃદ્ધદારક ઇયન્ત્વપિ વેલ્લરિકા||૧૮૦||

Adhikarana rasAyanaprayogaH (181) · Śloka 181

વસન્તે સંગૃહીતાનાં શોષિતાનામનાતપે| વૃદ્ધાદારકમૂલાનાં તુલાં સઞ્ચૂર્ણ્ય સર્પિષા| આપ્લાવ્ય ઘૃતપાત્રસ્થાં ધાન્યે પક્ષમુપેક્ષિતામ્| લિહ્યાદનુપિબેત્ક્ષીરં જીર્ણે ક્ષીરઘૃતાશનઃ| તત્પ્રયોગાજ્જરાજીર્ણે વૃદ્ધો દારકતામિયાત્| ભગ્નાસ્થિર્ગદ્ગદઃ પઙ્ગુઃ કૃશો હ્રસ્વોઽન્યરૂપતામ્| નિરસ્તાશેષદોષોત્થનખભેદાદ્યુપદ્રવઃ| અપસ્મારગ્રહોન્માદપાપ્માલક્ષ્મીવિવર્જિતઃ| દીપ્તાગ્નિર્બલવાન્ વાગ્મી જીવેદ્વર્ષશતાનિ ષટ્||૧૮૧||

Adhikarana ashvagandhAyA prayogaH (182) · Śloka 182

ચૂર્ણિતૈરશ્વગન્ધાયાઃ સંયુતં ત્રિંશતા પલૈઃ| તત્તુલ્યં દારકં પ્રાશ્ય પયસા સર્પિષાઽથવા| જીર્ણે પૂર્વવદશ્નીયાદ્યો જીવેત્સ સમાઃ શતમ્| વાજિવેગો ગજપ્રાણઃ સુરૂપો ભાસ્કરદ્યુતિઃ||૧૮૨||

Adhikarana varIgokShurakAbhyAM prayogau (183) · Śloka 183

અશ્વગન્ધેન સંયોજ્યૌ વરીગોક્ષુરકૌ પૃથક્||૧૮૩||

Adhikarana svaryaH prayogaH (184) · Śloka 184

યો લિહ્યાત્ સર્પિષા ચૂર્ણં વૃદ્ધદારકમૂલજમ્| સપ્તાહં યૂષભક્તાશી સ્યાત્સ કિન્નરતુલ્યવાક્||૧૮૪||

Adhikarana shatAyuHkarAH prayogAH (185) · Śloka 185

સ્વરસેન શતાવર્યાઃ સપ્તાહં ભવિતઞ્ચ તત્| લિહાનઃ પૂર્વવન્માસં શતં જીવેન્મહામતિઃ| લિહ્યાદ્વા મધુસર્પિર્ભ્યાં ધાત્રીસ્વરસભાવિતમ્| ક્ષીરેણ વા પિવન્માસં શતં જીવેદરુક્સુધીઃ| વૃદ્ધદારકમૂલાનાં રસં ક્ષીરેણ યઃ પિબેત્| તત્કલ્કસિદ્ધં સર્પિર્વા સ જીવેન્નીરુજઃ શતમ્||૧૮૫||

Adhikarana kuShThAdighnaH prayogaH (186) · Śloka 186

પીતં વેલ્લરિકામૂલં ગોમૂત્રેણ સહોષિતમ્| કુષ્ઠગુલ્મોદરગરશ્લીપદાર્શોઽપચીર્જયેત્||૧૮૬||

Adhikarana shlIpadAdighno yogaH (187) · Śloka 187

પિપ્પલી ત્રિફલા દાર્વી મહૌષધપુનર્નવાઃ| પૃથગ્દશપલાઃ સર્વૈસ્તુલ્યાંશો વૃદ્ધદારકઃ| ધાન્યામ્લપીતસ્તચ્ચુર્ણો જીર્ણે સ્વચ્છન્દભોજનઃ| શ્લીપદામમરુદ્વર્ધ્મગુલ્મોદરગરાન્ હરેત્||૧૮૭||

Adhikarana prayogAntaram (188) · Śloka 188

શૌણ્ડી વિશ્વવરાદ્વીપિવેલ્લમુસ્તાઃ સમાંશકાઃ| તુલ્યવેલ્લરિકામૂલાઃ સાજ્યક્ષૌદ્રાસ્તથા ગુણાઃ||૧૮૮||

Adhikarana pa~jcashatavarShAyuHkaro yogaH (189) · Śloka 189

તત્ફલાત્ સ્વરસં કર્ષં લિહંસ્તુલ્યાજ્યમાક્ષિકમ્| ગવ્યં પિબેદનુ પયો માહિષં વા યથેષ્ટભુક્| પઞ્ચાહેન જયેત્કાસાન્ સપ્તાહેન ત્વગામયાન્| મહાકુષ્ઠાનિ માસેન ભવેન્માસદ્વયેન તુ| પઞ્ચવર્ષશતાયુષ્કો ધીમેધાબલરૂપવાન્||૧૮૯||

Adhikarana sahasrAyuHkaro yogaH (190) · Śloka 190

વેલ્લરીફલમૂલાનાં પિપ્પલ્યાશ્ચ સમં રજઃ| વેલ્લરીફલમૂલોત્થસ્વરસેનૈવ ભાવયેત્| અમૃતાયા રસેનાઽનુ તતઃ શુષ્કં ઘૃતાપ્લુતમ્| નિખનેદ્ ઘૃતકુમ્ભસ્થં કરીષે બહુસઞ્ચયે| માસાદુદ્ધૃત્ય તં લેહં યો વર્ષમુપયોજયેત્| સહસ્રાયુઃ સ જરસા સહસા નાભિભૂયતે||૧૯૦||

Adhikarana kuShThasya rasAyanaprayogaH (191) · Śloka 191

કુષ્ઠચૂર્ણતુલાં ક્ષૌદ્રઘૃતસ્ય દ્વિતુલાન્વિતામ્| ધાન્યરાશૌ દિનશતં નિહિતામુપયોજયેત્| સુગન્ધિકાયો દૃક્શ્રોત્રસ્વરવર્ણેષ્વતીન્દ્રિયઃ| ગતવ્યાધિજરો જીવેત્ સપ્તવર્ષશતાનિ ના||૧૯૧||

Adhikarana kuTIprAveshikasyopasaMhAraH (192) · Śloka 192

કુટીપ્રવેશઃ ક્ષણિનાં પરિચ્છદવતાં હિતઃ| અતોઽન્યથા તુ યે તેષાં સૌર્યમારુતિકો વિધિઃ||૧૯૨||

Adhikarana vAtAtapikAH yogAH (193) · Śloka 193

વાતતપસહા યોગા વક્ષ્યન્તેઽતો વિશેષતઃ| સુખોપચારા ભ્રંશેઽપિ યે ન દેહસ્ય બાધકાઃ||૧૯૩||

Adhikarana vividhAH yogAH (194) · Śloka 194

શીતોદકં પયઃ ક્ષૌદ્રં ઘૃતમેકૈકશો દ્વિશઃ| ત્રિશઃ સમસ્તમથવા પ્રાક્પીતં સ્થાપેદ્વયઃ||૧૯૪||

Adhikarana vividhA yogAH (195) · Śloka 195

હરીતકીમાગધિકાક્ષધાત્રી શ્ચૂર્ણીકૃતા લોહરજોવિમિશ્રાઃ| સર્પિર્મધુભ્યામદતઃ શરીરં કાલાગ્રદૂતી ન જરા દુનોતિ||૧૯૫||

Adhikarana vividhA yogAH (196) · Śloka 196

હરીતકીમાગધિકાવિડઙ્ગ શશાઙ્કલેખામલકચ્છાવીનામ્| સિતોપલાતૈલઘૃતાન્વિતાનાં રોગા ન લેઢારમભિદ્રવન્તિ||૧૯૬||

Adhikarana vividhA yogAH (197) · Śloka 197

ત્રિફલામસનોદકેન પિષ્ટાં રજનીં પર્યુષિતામયઃ કપાલે| મધુના મધુરાં લિહન્ હિનસ્તિ સ્થવિમાનં જરસં ગદાંશ્ચ સર્વાન્||૧૯૭||

Adhikarana vividhA yogAH (198) · Śloka 198

ખદિરાસનયૂષભાવિતાયા- સ્ત્રિફલાયા ઘૃતમાક્ષિકપ્લુતાયાઃ| નિયમેન નરા નિષેવિતારો યદિ જીવન્ત્યજરાઃ કિમત્ર ચિત્રમ્||૧૯૮||

Adhikarana vividhA yogAH (199) · Śloka 199

અસનસ્વરસેન ભાવિતાના મભયાનાં સવિડઙ્ગતણ્ડુલાનામ્| મધુલોહરજોઘૃતાપ્લુતાનાં ન હિ લેઢારમભિદ્રવન્તિ રોગાઃ||૧૯૯||

Adhikarana vividhA yogAH (200) · Śloka 200

બીજકસ્ય રસમઙ્ગુલિહાર્યં શર્કરામધુઘૃતં ત્રિફલાં ચ| શીલયત્સુ પુરુષેષુ જરત્તા સ્વાગતાપિ વિનિવર્ત્તત એવ||૨૦૦||

Adhikarana vividhA yogAH (201) · Śloka 201

દર્વીપ્રલેપસ્ત્રિફલાકષાયઃ સિતોપલાતૈલમધુપ્રગાઢઃ| સપ્પિલીનાગરલોહરેણુ સ્તનોઃ સપત્નિં જરસં નિહન્તિ||૨૦૧||

Adhikarana vividhA yogAH (202) · Śloka 202

ફલત્રયત્ર્યૂષણચૂર્ણયુક્તાં દ્રાક્ષાં સસર્પિર્મધુશર્કરાં ચ| ક્ષીરાનુપાનં પુરુષા લિહન્તો જીવન્તિ નિર્દ્ધૂતજરાવિકારાઃ||૨૦૨||

Adhikarana vividhA yogAH (203) · Śloka 203

હરીતકીં સર્પિષિ સમ્પ્રપ્તાય સમશ્નતસ્તત્ પિબતો ઘૃતં ચ| ભવેચ્ચિરસ્થાયિ બલં શરીરે સકૃત્કૃતં સાધુ યથા કૃતજ્ઞે||૨૦૩||

Adhikarana vividhA yogAH (204) · Śloka 204

આરાચ્ચિતાનાં કલશં પુરાણં ધત્રીફલાનાં મધુનશ્ચ પૂર્ણમ્| સંવત્સરાર્દ્ધં નિહિતં યવેષુ નિષેવમાણો જરસં નિહન્તિ||૨૦૪||

Adhikarana vividhA yogAH (205) · Śloka 205

ધાત્રીકૃમિઘ્નાસનસારચૂર્ણ સતૈલસર્પિર્મધુલોહરેણુ| નિષેવમાણસ્ય ભવેન્નરસ્ય તારુણ્યલાવણ્યમપિ પ્રણષ્ટમ્||૨૦૫||

Adhikarana vividhA yogAH (206) · Śloka 206

નવામલકશુક્તયો મધુ ઘૃતં રજશ્ચાયસં ચતુષ્ટયમયોઘટસ્થમિતિ ચૂર્ણિતં વત્સરમ્| ક્રમેણ લિહતઃ પયોઽનુપિબતશ્ચ પથ્યાશિન શ્ચિરં ભવતિ જીવિતં ક્ષયમુપૈતિ પૃથ્વી જરા||૨૦૬||

Adhikarana shvadaMShTrAdicUrNam (207) · Śloka 207

ચૂર્ણ શ્વદંષ્ટ્રામલકામૃતાનાં લિહન્ સસર્પિર્મધુભાગયુક્તમ્| વૃષસ્થિરઃશાન્તવિકારદુઃખઃ સમાઃ શતં જીવતિ કૃષણકેશઃ||૨૦૭||

Adhikarana viDa~ggaprayogAH (208) · Śloka 208

વિડઙ્ગસારં મધુકં ચ પિષ્ટં ભલાતકક્વાથમધુપ્રગાઢમ્| અર્શાસિ જન્તૂંશ્ચ જયત્યુદીર્ણાન્ વહ્નિં ચ સન્ધુક્ષયતિ ક્ષણેન| વિડઙ્ગભલ્લાતકચિત્રકાણાં ગુડોત્તરાણામભયાન્વિતાનામ્| તૈલેન ચૂર્ણાનિ નિષેવમાણાન્ શરીરિણો નોપતપન્તિ રોગાઃ| વિડઙ્ગભલ્લાતકનાગરાણિ યેઽશ્નન્તિ સર્પિર્મધુસંયુતાનિ| જરાનદીં રોગતરઙ્ગિણીં તે લાવણ્યયુક્તાઃ પુરુષાસ્તરન્તિ| વિડઙ્ગકલ્કં સ્વરસેન ધાત્ર્યાઃ ક્ષૌદ્રેણ યુક્તં ચ પિબેન્નરો યઃ| દ્રાક્ષારસક્ષૌદ્રપરિપ્લુતં વા વિજિત્ય રોગાન્ સ ભવેચ્છતાયુઃ||૨૦૮||

Adhikarana pippalItaNDulaprayogaH (209) · Śloka 209

ચૂર્ણં સમં માગધિકાકણાનાં વિડઙ્ગચુર્ણેન સચિત્રકેણ| નિષેવમાણો મધુરૈલમિશ્રં વયઃપરીણામજલે ન મજ્જેત્||૨૦૯||

Adhikarana paunarnavakalpaH mUrvAdayashca (210) · Śloka 210

પુનર્નવસ્યાર્દ્ધપલં પલં વા પિષ્ટં પિબેદ્યઃ પયસાર્દ્ધમાસમ્| માસદ્વયં તત્ત્રિગુણં સમાં વા જીર્ણોઽપિ ભૂયઃ સપુનર્નવઃ સ્યાત્| મૂર્વાબૃહત્યંશુમતીબલાના મુશીરપાઠાસનશારિવાણામ્| કાલાનુસાર્યાગરુચન્દનાનાં વદન્તિ પૌનર્નવમેવ કલ્પમ્||૨૧૦||

Adhikarana shatAvarIghRutam (211) · Śloka 211

શતાવરીકલ્કકષાયસિદ્ધં યે સર્પિરશ્નન્તિ સિતાદ્વિતીયમ્| તાન્ જીતિતાધ્વાનમભિપ્રપન્નાન્ ન વિપ્રલુમ્પન્તિ વિકારચોરાઃ||૨૧૧||

Adhikarana ashvagandhAprayogaH (212) · Śloka 212

પીત્વાશ્વગન્ધા પયસાર્દ્ધમાસં ઘૃતેન તૈલેન સુખામ્બુના વા| કૃશસ્ય પુષ્ટિં વપુષો વિધત્તે બાલસ્ય સસ્યસ્ય યથા સુબૃષ્ટિઃ||૨૧૨||

Adhikarana kRuShNatilaprayogaH (213) · Śloka 213

દિને દિને કૃષ્ણતિલપ્રકુઞ્ચં સમશ્નતઃ શીતજલાનુપાનમ્| પોષઃ શરીરસ્ય ભવત્યનલ્પો દૃઢીભવન્ત્યામરણાચ્ચ દન્તાઃ||૨૧૩||

Adhikarana shilAjatukShaudrAdiprayogaH (214) · Śloka 214

શિલાજતુક્ષૌદ્રવિડઙ્ગસર્પિ ર્લોહાભયાપારદતાપ્યભક્ષઃ| આપૂર્યતે દુર્બલદેહધાતુ સ્ત્રિપઞ્ચરાત્રેણ યથા શશાઙ્કઃ||૨૧૪||

Adhikarana shilAjatunaH prayogAntaram (215) · Śloka 215

મધુ મધુરસા લાજા ભાર્ઙ્ગી મધૂકશતાવરી| કમલકુસુમત્વક્ક્ષીરીભિઃ સમં જતુ પાર્વતમ્| પ્રચુરહવિષા લેહં લીઢ્વા સમૃદ્ધસિતોપલમ્| શિથિલજરસો મન્દાતઙ્કા ભવન્તિ ચિરાયુષઃ||૨૧૫||

Adhikarana nArasiMhaghRutam (216) · Śloka 216

ગાયત્રીશિખિશિંશપાસનશિવા વેલ્લાક્ષકારુષ્કરાન્ પિષ્ટ્વાષ્ટૌ દશષડ્ગુણેમ્ભસિ ધૃતાન્ ખણ્ડૈઃ સહાયોમયૈઃ| પાત્રે લોહકૃતે ત્ર્યહં રવિકરૈરાલોડયન્ પાચયે દગ્નૌ ચાનુમૃદૌ સલોહશકલં પાદસ્થિતં તત્પચેત્| પૂતસ્યાંશઃ ક્ષીરતોંઽશસ્તથાંશૌ ભાર્ઙ્ગાન્નિર્યાસાત્ પિવર્યાસ્ત્રયોંઽશાઃ| અંશાશ્ચત્વારસ્તત્ર હૈયઙગવીના દેકીકૃત્યૈતત્સાધયેત્ કૃષ્ણલૌહે| વિમલયા સિતયા મધુનાથવા યુક્તમયુક્તમિદં યદિ વા ઘૃતમ્| સ્વરુચિભોજનપાનવિચેષ્ટિતો ભવતિ ના પલશઃ પરિશીલયન્| શ્રીમાન્ નિર્ધૂતપાપ્મા વનમહિષબલો વાજિવેગઃ સ્થિરાઙ્ગો કેશૈર્ભૃઙ્ગાઙ્ગનીલૈર્મધુસુરભિમુખો નૈકયોષિન્નિષેવી| વાઙ્મેધાધીસમૃદ્ધઃ સુપટુ હૃતવહો માસમાત્રોપયોગા દ્ધત્તેઽસૌ નારસિંહ વપુરનલશિખાતપ્તચામીકરાભમ્||૨૧૬||

Adhikarana nArasiMhaghRutaprashaMsA (217) · Śloka 217

હવિરિદમતિપ્રભાવં સ્વમિવ વપુર્નિર્મિતં નૃસિંહેન| નશ્યન્તિ યતો ભીતા વ્યાધ્યાધિજરાસુરા દૂરાત્| ભૃઙ્ગપ્રવાલાનમુનૈવ ભૃષ્ટાન્ ઘૃતેન યઃ ખાદતિ યન્ત્રિતાત્મા| વિશુદ્ધકોષ્ઠોઽસનસારસિદ્ધદુગ્ધાનુપસ્તત્કૃતભોજનાર્થઃ| માસોપયોગાત્ સસુખી જીવત્યબ્દશતત્રયમ્| ગૃહ્ણાતિ સકૃદપ્યુક્તમવિલુપ્તસ્મૃતીન્દ્રિયઃ||૨૧૭||

Adhikarana atideshena tailavidhAnam (218) · Śloka 218

અનેનૈવ ચ કલ્પેન યસ્તૈલમુપયોજયેત્| તાનેવાઽઽપ્નોતિ સ ગુણાન્ કૃષ્ણકેશશ્ચ જાયતે||૨૧૮||

Adhikarana kAshmarIphalaprayogaH (219) · Śloka 219

કાશ્મર્યાણાં તુલાં માસં સ્થિતાં મધુઘૃતોક્ષિતામ્| ઉપયુજ્ય પયોઽન્નાશી ચિરં જીવતિ કાન્તિમાન્||૨૧૯||

Adhikarana uktarasAyanopasaMhAraH (220) · Śloka 220

ઉક્તાનિ શક્યાનિ ફલાન્વિતાનિ યુગાનુરૂપાણિ રસાયનાનિ| મહાનુશંસાન્યપિ ચાપરાણિ પ્રાપ્ત્યાદિકષ્ટાનિ ન કીર્તિતાનિ| અમાનુષાણામતિવિસ્મયાનાં સત્કર્મણાં યદ્યપિ તનિ હેતુઃ| સમૂલકાષં તુ કષન્તિ દેહં ભ્રંશાદ્વિધેસ્તેન વિવર્જિતાનિ||૨૨૦||

Adhikarana rasAyanAnyavashyaM niShevaNIyAni (221) · Śloka 221

યુગસ્વભાવાદ્યદિ ચૌષધીનાં ક્રિયાસુ શક્તિઃ પરિકલ્પયતેઽલ્પા| આયુર્બલાદિષવપિ સા તથેતિ યત્નાન્નિષેવ્યાણિ રસાયનાનિ| ન ચૌષધીનામપિ સર્વથૈવ પ્રભાવહાનિઃ પરિકલ્પનીયા| ફલં પ્રયાત્યૂર્ધ્વમધસ્ત્રિવૃત્તુ પ્રત્યક્ષતઃ કસ્ય ન સિદ્ધમેતત્||૨૨૧||

Adhikarana rasAyanAnAM samyagvidhAnaM kAryam (222) · Śloka 222

અદેશકાલોપહિતાન્યસાત્મ્યા ન્યત્યુષ્ણતીક્ષ્ણાનિ યથૌષધાનિ| નાશં નયન્તે સહસૈવ દેહં સમ્યક્પ્રયુક્તાનિ તથૈવ વૃદ્ધિમ્| જિત્વા તસ્માદિન્દ્રિયાદીન્ સુદુષ્ટાન્ કાલોપેતઃ શ્રદ્દધાનો યથાવત્| આયુઃપ્રજ્ઞાતેજસાં યદ્વિવૃધ્યૈ વીર્યોપેતં શીલયેદૌષધં તત્||૨૨૨||

Adhikarana rasAyanayoge niyamaparatvam (223) · Śloka 223

ઉત્સાહવીરૈરપિ સર્વકાલં નરૈરગમ્યાનિ તપોદરિદ્રૈઃ| મહાર્ણવાનામિવ દુસ્તરાણાં પારાણ્યપારાણિ રસાયનાનામ્| રસાયનાનામુપયોગસમ્પદા કૃતપ્રસાદૈર્મલદોષધાતુભિઃ| સ્થિરં શરીરં ક્રિયતે શરીરિણાં કુલં યથા સત્પુરુષૈરધિષ્ઠિતમ્| દાન્તેન્દ્રિયેણ શાસ્ત્રાર્થં યથાવદનુતિષ્ઠતા| કિયદ્વા દીર્ઘદર્શિત્વં નેન્દ્રત્વમપિ દુર્લ્લભમ્||૨૨૩||

Adhikarana rasAyanaprayoge vyAdhipratikAraH (224) · Śloka 224

રસાયનવિધિભ્રંશાજ્જાયેરન્ વ્યાધયો યદિ| યથાસ્વમૌષધં તેષાં કાર્યં મુક્ત્વા રસાયનમ્||૨૨૪||

Adhikarana agnimUlameva lAbhaH (225) · Śloka 225

અધ્યાક્રાન્તા યેઽમ્લપટુક્ષારકટૂષ્ણૈ ર્દ્રવ્યૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ સન્નિહિતા તેષુ જરત્તા| સન્ધુક્ષ્યોઽગ્નિસ્તૈરુપજાતે ચ વિવર્જ્યા યોગાસ્તેઽગ્નૌ ધાતુસમૃદ્ધેઃ સ હિ મૂલમ્| આયુર્યોગાઃ સાધ્વપિ યુક્ત મૃદુવહ્નૌ નૈરર્થક્યં યાન્તિ કૃતઘ્નેઽપ્યુપકારાઃ| દીપ્તે વહ્નૌ તે તુ ગણૌઘૈરપિ તુચ્છા વિસ્તીર્યન્તે પાત્રનિસૃષ્ટા ઇવ ભોગાઃ||૨૨૫||

Adhikarana AcArarasAyanam (226) · Śloka 226

સત્યવાદિનમક્રોધમધ્યાત્મપ્રવણેન્દ્રિયમ્| શાન્તં સદ્દૃત્તનિરતં વિદ્યાન્નિત્યરસાયનમ્| ગુણૈરેભિઃ સમુદિતઃ સેવતે યો રસાયનમ્| ત નિર્વૃતાત્મા દીર્ઘાયુઃ પરત્રેહ ચ મોદતે| શાસ્ત્રાનુસારિણી ચર્યા ચિત્તજ્ઞાઃ પાર્શ્વવર્ત્તિનઃ| બુદ્ધિરસ્ખલિતાર્થેષુ પરિપૂર્ણં રસાયનમ્||૨૨૬||

Adhikarana goShThe rasAyanasiddhiH (227-49) · Śloka 49

ગવામૃજુત્વેન કૃતાનુકારૈ રનયવાગાશયદેહચેષ્ટૈઃ| સ્થિરેન્દ્રિયાયુર્જ્વલનૈઃ સુશીલૈઃ સુવૃદ્ધગોપૈઃ સમધિષ્થિતેષુ| પ્રાજ્યાજ્યદુગ્ધૌષધિપાદપેષુ હ્યુમ્ભારવૈર્વલ્ગિતવત્સકેષુ| કઠપ્રવેશેન વિનાપિ સિદ્ધિં બ્રજન્તિ ગોષ્ઠેષુ રસાયનાનિ||૨૨૭|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતા વષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રે રસાયન વિધિનીમૈકોનપઞ્ચાશોઽધ્યાયઃ||૪૯||