Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતશ્છર્દિચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાસ્યામઃ||૧|| ઇતિ હ સ્માહ ભગવાનાત્રેયઃ||૨||
View original
अथातश्छर्दिचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
26. chardicikitsitam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
યશસ્વિનં બ્રહ્મતપોદ્યુતિભ્યાં જ્વલન્તમગ્ન્યર્કસમપ્રભાવમ્| પુનર્વસું ભૂતહિતે નિવિષ્ટં પપ્રચ્છ શિષ્યોઽત્રિજમગ્નિવેશઃ||૩||
View original
यशस्विनं ब्रह्मतपोद्युतिभ्यां ज्वलन्तमग्न्यर्कसमप्रभावम्| पुनर्वसुं भूतहिते निविष्टं पप्रच्छ शिष्योऽत्रिजमग्निवेशः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
યાશ્છર્દયઃ પઞ્ચ પુરા ત્વયોક્તા રોગાધિકારે ભિષજાં વરિષ્ઠ!| તાસાં ચિકિત્સાં સનિદાનલિઙ્ગાં યથાવદાચક્ષ્વ નૃણાં હિતાર્થમ્||૪|| તદગ્નિવેશસ્ય વચો નિશમ્ય પ્રીતો ભિષક્શ્રેષ્ઠ ઇદં જગાદ| યાશ્છર્દયઃ પઞ્ચ પુરા મયોક્તાસ્તા વિસ્તરેણ બ્રુવતો નિબોધ||૫||
View original
याश्छर्दयः पञ्च पुरा त्वयोक्ता रोगाधिकारे भिषजां वरिष्ठ!| तासां चिकित्सां सनिदानलिङ्गां यथावदाचक्ष्व नृणां हितार्थम्||४|| तदग्निवेशस्य वचो निशम्य प्रीतो भिषक्श्रेष्ठ इदं जगाद| याश्छर्दयः पञ्च पुरा मयोक्तास्ता विस्तरेण ब्रुवतो निबोध||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
દોષૈઃ પૃથક્ત્રિપ્રભવાશ્ચતસ્રો દ્બિષ્ટાર્થયોગાદપિ પઞ્ચમી સ્યાત્|૬|
View original
दोषैः पृथक्त्रिप्रभवाश्चतस्रो द्बिष्टार्थयोगादपि पञ्चमी स्यात्|६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
તાસાં હૃદુત્ક્લેશકફપ્રસેકૌ દ્વેષોઽશને ચૈવ હિ પૂર્વરૂપમ્||૬||
View original
तासां हृदुत्क्लेशकफप्रसेकौ द्वेषोऽशने चैव हि पूर्वरूपम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7-9) · Śloka 9
વ્યાયામતીક્ષ્ણૌષધશોકરોગભયોપવાસાદ્યતિકર્શિતસ્ય| વાયુર્મહાસ્રોતસિ સમ્પ્રવૃદ્ધ ઉત્ક્લેશ્ય દોષાંસ્તત ઊર્ધ્વમસ્યન્||૭|| આમાશયોત્ક્લેશકૃતાં ચ મર્મ પ્રપીડયંશ્છર્દિમુદીરયેત્તુ| હૃત્પાર્શ્વપીડામુખશોષમૂર્ધનાભ્યર્તિકાસસ્વરભેદતોદૈઃ||૮|| ઉદ્ગારશબ્દપ્રબલં સફેનં વિચ્છિન્નકૃષ્ણં તનુકં કષાયમ્| કૃચ્છ્રેણ ચાલ્પં મહતા ચ વેગેનાર્તોઽનિલાચ્છર્દયતીહ દુઃખમ્||૯||
View original
व्यायामतीक्ष्णौषधशोकरोगभयोपवासाद्यतिकर्शितस्य| वायुर्महास्रोतसि सम्प्रवृद्ध उत्क्लेश्य दोषांस्तत ऊर्ध्वमस्यन्||७|| आमाशयोत्क्लेशकृतां च मर्म प्रपीडयंश्छर्दिमुदीरयेत्तु| हृत्पार्श्वपीडामुखशोषमूर्धनाभ्यर्तिकासस्वरभेदतोदैः||८|| उद्गारशब्दप्रबलं सफेनं विच्छिन्नकृष्णं तनुकं कषायम्| कृच्छ्रेण चाल्पं महता च वेगेनार्तोऽनिलाच्छर्दयतीह दुःखम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10-11) · Śloka 11
અજીર્ણકટ્વમ્લવિદાહ્યશીતૈરામાશયે પિત્તમુદીર્ણવેગમ્| રસાયનીભિર્વિસૃતં પ્રપીડ્ય મર્મોર્ધ્વમાગમ્ય વમિં કરોતિ||૧૦|| મૂર્ચ્છાપિપાસામુખશોષમૂર્ધતાલ્વક્ષિસન્તાપતમોભ્રમાર્તઃ| પીતં ભૃશોષ્ણં હરિતં સતિક્તં ધૂમ્રં ચ પિત્તેન વમેત્ સદાહમ્||૧૧||
View original
अजीर्णकट्वम्लविदाह्यशीतैरामाशये पित्तमुदीर्णवेगम्| रसायनीभिर्विसृतं प्रपीड्य मर्मोर्ध्वमागम्य वमिं करोति||१०|| मूर्च्छापिपासामुखशोषमूर्धताल्वक्षिसन्तापतमोभ्रमार्तः| पीतं भृशोष्णं हरितं सतिक्तं धूम्रं च पित्तेन वमेत् सदाहम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (12-13) · Śloka 13
સ્નિગ્ધાતિગુર્વામવિદાહિભોજ્યૈઃ સ્વપ્નાદિભિશ્ચૈવ કફોઽતિવૃદ્ધઃ| ઉરઃ શિરો મર્મ રસાયનીશ્ચ સર્વાઃ સમાવૃત્ય વમિં કરોતિ||૧૨|| તન્દ્રાસ્યમાધુર્યકફપ્રસેકસન્તોષનિદ્રારુચિગૌરવાર્તઃ| સ્નિગ્ધં ઘનં સ્વાદુ કફાદ્વિશુદ્ધં સલોમહર્ષોઽલ્પરુજં વમેત્તુ||૧૩||
View original
स्निग्धातिगुर्वामविदाहिभोज्यैः स्वप्नादिभिश्चैव कफोऽतिवृद्धः| उरः शिरो मर्म रसायनीश्च सर्वाः समावृत्य वमिं करोति||१२|| तन्द्रास्यमाधुर्यकफप्रसेकसन्तोषनिद्रारुचिगौरवार्तः| स्निग्धं घनं स्वादु कफाद्विशुद्धं सलोमहर्षोऽल्परुजं वमेत्तु||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (14-15) · Śloka 15
સમશ્નતઃ સર્વરસાન્ પ્રસક્તમામપ્રદોષર્તુવિપર્યયૈશ્ચ| સર્વે પ્રકોપં યુગપત્ પ્રપન્નાશ્છર્દિં ત્રિદોષાં જનયન્તિ દોષાઃ||૧૪|| શૂલાવિપાકારુચિદાહતૃષ્ણાશ્વાસપ્રમોહપ્રબલા પ્રસક્તમ્| છર્દિસ્ત્રિદોષાલ્લવણામ્લનીલસાન્દ્રોષ્ણરક્તં વમતાં નૃણાં સ્યાત્||૧૫||
View original
समश्नतः सर्वरसान् प्रसक्तमामप्रदोषर्तुविपर्ययैश्च| सर्वे प्रकोपं युगपत् प्रपन्नाश्छर्दिं त्रिदोषां जनयन्ति दोषाः||१४|| शूलाविपाकारुचिदाहतृष्णाश्वासप्रमोहप्रबला प्रसक्तम्| छर्दिस्त्रिदोषाल्लवणाम्लनीलसान्द्रोष्णरक्तं वमतां नृणां स्यात्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (16-17) · Śloka 17
વિટ્સ્વેદમૂત્રામ્બુવહાનિ વાયુઃ સ્રોતાંસિ સંરુધ્ય યદોર્ધ્વમેતિ| ઉત્સન્નદોષસ્ય સમાચિતં તં દોષં સમુદ્ધૂય નરસ્ય કોષ્ઠાત્||૧૬|| વિણ્મૂત્રયોસ્તત્ સમવર્ણગન્ધં તૃટ્શ્વાસહિક્કાર્તિયુતં પ્રસક્તમ્| પ્રચ્છર્દયેદ્દુષ્ટમિહાતિવેગાત્તયાઽર્દિતશ્ચાશુ વિનાશમેતિ||૧૭||
View original
विट्स्वेदमूत्राम्बुवहानि वायुः स्रोतांसि संरुध्य यदोर्ध्वमेति| उत्सन्नदोषस्य समाचितं तं दोषं समुद्धूय नरस्य कोष्ठात्||१६|| विण्मूत्रयोस्तत् समवर्णगन्धं तृट्श्वासहिक्कार्तियुतं प्रसक्तम्| प्रच्छर्दयेद्दुष्टमिहातिवेगात्तयाऽर्दितश्चाशु विनाशमेति||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (18) · Śloka 18
દ્વિષ્ટપ્રતીપાશુચિપૂત્યમેધ્યબીભત્સગન્ધાશનદર્શનૈશ્ચ| યચ્છર્દયેત્તપ્તમના મનોધ્નૈર્દ્વિષ્ટાર્થસંયોગભવા મતા સા||૧૮||
View original
द्विष्टप्रतीपाशुचिपूत्यमेध्यबीभत्सगन्धाशनदर्शनैश्च| यच्छर्दयेत्तप्तमना मनोध्नैर्द्विष्टार्थसंयोगभवा मता सा||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (19) · Śloka 19
ક્ષીણસ્ય યા છર્દિરતિપ્રવૃદ્ધા સોપદ્રવા શોણિતપૂયયુક્તા| સચન્દ્રિકાં તાં પ્રવદન્ત્યસાધ્યાં સાધ્યાં ચિકિત્સેદનુપદ્રવાં ચ||૧૯||
View original
क्षीणस्य या छर्दिरतिप्रवृद्धा सोपद्रवा शोणितपूययुक्ता| सचन्द्रिकां तां प्रवदन्त्यसाध्यां साध्यां चिकित्सेदनुपद्रवां च||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (20-22) · Śloka 22
આમાશયોત્ક્લેશભવા હિ સર્વાશ્છર્દ્યો મતા લઙ્ઘનમેવ તસ્માત્| પ્રાક્કારયેન્મારુતજાં વિમુચ્ય સંશોધનં વા કફપિત્તહારિ||૨૦|| ચૂર્ણાનિ લિહ્યાન્મધુનાઽભયાનાં હૃદ્યાનિ વા યાનિ વિરેચનાનિ| મદ્યૈઃ પયોભિશ્ચ યુતાનિ યુક્ત્યા નયન્ત્યધો દોષમુદીર્ણમૂર્ધ્વમ્||૨૧|| વલ્લીફલાદ્યૈર્વમનં પિબેદ્વા યો દુર્બલસ્તં શમનૈશ્ચિકિત્સેત્| રસૈર્મનોજ્ઞૈર્લઘુભિર્વિશુષ્કૈર્ભક્ષ્યૈઃ સભોજ્યૈર્વિવિધૈશ્ચ પાનૈઃ||૨૨||
View original
आमाशयोत्क्लेशभवा हि सर्वाश्छर्द्यो मता लङ्घनमेव तस्मात्| प्राक्कारयेन्मारुतजां विमुच्य संशोधनं वा कफपित्तहारि||२०|| चूर्णानि लिह्यान्मधुनाऽभयानां हृद्यानि वा यानि विरेचनानि| मद्यैः पयोभिश्च युतानि युक्त्या नयन्त्यधो दोषमुदीर्णमूर्ध्वम्||२१|| वल्लीफलाद्यैर्वमनं पिबेद्वा यो दुर्बलस्तं शमनैश्चिकित्सेत्| रसैर्मनोज्ञैर्लघुभिर्विशुष्कैर्भक्ष्यैः सभोज्यैर्विविधैश्च पानैः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (23-25) · Śloka 25
સુસંસ્કૃતાસ્તિત્તિરિબર્હિલાવરસા વ્યપોહન્ત્યનિલપ્રવૃત્તામ્| છર્દિં તથા કોલકુલત્થધાન્યબિલ્વાદિમૂલામ્લયવૈશ્ચ યૂષઃ||૨૩|| વાતાત્મિકાયાં હૃદયદ્રવાર્તો નરઃ પિબેત્ સૈન્ધવવદ્ધૃતં તુ| સિદ્ધં તથા ધાન્યકનાગરાભ્યાં દધ્ના ચ તોયેન ચ દાડિમસ્ય||૨૪|| વ્યોષેણ યુક્તાં લવણૈસ્ત્રિભિશ્ચ ઘૃતસ્ય માત્રામથવા વિદધ્યાત્| સ્નિગ્ધાનિ હૃદ્યાનિ ચ ભોજનાનિ રસૈઃ સયૂષૈર્દધિદાડિમામ્લૈઃ||૨૫||
View original
सुसंस्कृतास्तित्तिरिबर्हिलावरसा व्यपोहन्त्यनिलप्रवृत्ताम्| छर्दिं तथा कोलकुलत्थधान्यबिल्वादिमूलाम्लयवैश्च यूषः||२३|| वातात्मिकायां हृदयद्रवार्तो नरः पिबेत् सैन्धववद्धृतं तु| सिद्धं तथा धान्यकनागराभ्यां दध्ना च तोयेन च दाडिमस्य||२४|| व्योषेण युक्तां लवणैस्त्रिभिश्च घृतस्य मात्रामथवा विदध्यात्| स्निग्धानि हृद्यानि च भोजनानि रसैः सयूषैर्दधिदाडिमाम्लैः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (26-33) · Śloka 33
પિત્તાત્મિકાયામનુલોમનાર્થં દ્રાક્ષાવિદારીક્ષુરસૈસ્ત્રિવૃત્ સ્યાત્| કફાશયસ્થં ત્વતિમાત્રવૃદ્ધં પિત્તં હરેત્ સ્વાદુભિરૂર્ધ્વમેવ||૨૬|| શુદ્ધાય કાલે મધુશર્કરાભ્યાં લાજૈશ્ચ મન્થં યદિ વાઽપિ પેયામ્| પ્રદાપયેન્મુદ્ગરસેન વાઽપિ શાલ્યોદનં જાઙ્ગલજૈ રસૈર્વા||૨૭|| સિતોપલામાક્ષિકપિપ્પલીભિઃ કુલ્માષલાજાયવસક્તુગૃઞ્જાન્| ખર્જૂરમાંસાન્યથ નારિકેલં દ્રાક્ષામથો વા બદરાણિ લિહ્યાત્||૨૮|| સ્રોતોજલાજોત્પલકોલમજ્જચૂર્ણાનિ લિહ્યાન્મધુનાઽભયાં ચ| કોલાસ્થિમજ્જાઞ્જનમક્ષિકાવિડ્લાજાસિતામાગધિકાકણાન્ વા||૨૯|| દ્રાક્ષારસં વાઽપિ પિબેત્ સુશીતં મૃદ્ભૃષ્ટલોષ્ટપ્રભવં જલં વા| જમ્બ્વામ્રયોઃ પલ્લવજં કષાયં પિબેત્ સુશીતં મધુસંયુતં વા||૩૦|| નિશિ સ્થિતં વારિ સમુદ્ગકૃષ્ણં સોશીરધાન્યં ચણકોદકં વા| ગવેધુકામૂલજલં ગુડૂચ્યા જલં પિબેદિક્ષુરસં પયો વા||૩૧|| સેવ્યં પિબેત્ કાઞ્ચનગૈરિકં વા સબાલકં તણ્ડુલધાવનેન| ધાત્રીરસેનોત્તમચન્દનં વા તૃષ્ણાવમિઘ્નાનિ સમાક્ષિકાણિ||૩૨|| કલ્કં તથા ચન્દનચવ્યમાંસીદ્રાક્ષોત્તમાબાલકગૈરિકાણામ્| શીતામ્બુના ગૈરિકશાલિચૂર્ણં મૂર્વાં તથા તણ્ડુલધાવનેન||૩૩||
View original
पित्तात्मिकायामनुलोमनार्थं द्राक्षाविदारीक्षुरसैस्त्रिवृत् स्यात्| कफाशयस्थं त्वतिमात्रवृद्धं पित्तं हरेत् स्वादुभिरूर्ध्वमेव||२६|| शुद्धाय काले मधुशर्कराभ्यां लाजैश्च मन्थं यदि वाऽपि पेयाम्| प्रदापयेन्मुद्गरसेन वाऽपि शाल्योदनं जाङ्गलजै रसैर्वा||२७|| सितोपलामाक्षिकपिप्पलीभिः कुल्माषलाजायवसक्तुगृञ्जान्| खर्जूरमांसान्यथ नारिकेलं द्राक्षामथो वा बदराणि लिह्यात्||२८|| स्रोतोजलाजोत्पलकोलमज्जचूर्णानि लिह्यान्मधुनाऽभयां च| कोलास्थिमज्जाञ्जनमक्षिकाविड्लाजासितामागधिकाकणान् वा||२९|| द्राक्षारसं वाऽपि पिबेत् सुशीतं मृद्भृष्टलोष्टप्रभवं जलं वा| जम्ब्वाम्रयोः पल्लवजं कषायं पिबेत् सुशीतं मधुसंयुतं वा||३०|| निशि स्थितं वारि समुद्गकृष्णं सोशीरधान्यं चणकोदकं वा| गवेधुकामूलजलं गुडूच्या जलं पिबेदिक्षुरसं पयो वा||३१|| सेव्यं पिबेत् काञ्चनगैरिकं वा सबालकं तण्डुलधावनेन| धात्रीरसेनोत्तमचन्दनं वा तृष्णावमिघ्नानि समाक्षिकाणि||३२|| कल्कं तथा चन्दनचव्यमांसीद्राक्षोत्तमाबालकगैरिकाणाम्| शीताम्बुना गैरिकशालिचूर्णं मूर्वां तथा तण्डुलधावनेन||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (34-39) · Śloka 39
કફાત્મિકાયાં વમનં પ્રશસ્તં સપિપ્પલીસર્ષપનિમ્બતોયૈઃ| પિણ્ડીતકૈઃ સૈન્ધવસમ્પ્રયુક્તૈર્વમ્યાં કફામાશયશોધનાર્થમ્||૩૪|| ગોધૂમશાલીન્ સયવાન્ પુરાણાન્ યૂષૈઃ પટોલામૃતચિત્રકાણામ્| વ્યોષસ્ય નિમ્બસ્ય ચ તક્રસિદ્ધૈર્યૂષૈઃ ફલામ્લૈઃ કટુભિસ્તથાઽદ્યાત્||૩૫|| રસાંશ્ચ શૂલ્યાનિ ચ જાઙ્ગલાનાં માંસાનિ જીર્ણાન્મધુસીધ્વરિષ્ટાન્| રાગાંસ્તથા ષાડવપાનકાનિ દ્રાક્ષાકપિત્થૈઃ ફલપૂરકૈશ્ચ||૩૬|| મુદ્ગાન્મસૂરાંશ્ચણકાન્ કલાયાન્ ભૃષ્ટાન્ યુતાન્નાગરમાક્ષિકાભ્યામ્| લિહ્યાત્તથૈવ ત્રિફલાવિડઙ્ગચૂર્ણં વિડઙ્ગપ્લવયોરથો વા||૩૭|| સજામ્બવં વા બદરામ્લચૂર્ણં મુસ્તાયુતાં કર્કટકસ્ય શૃઙ્ગીમ્| દુરાલભાં વા મધુસમ્પ્રયુક્તાં લિહ્યાત્ કફચ્છર્દિવિનિગ્રહાર્થમ્||૩૮|| મનઃશિલાયાઃ ફલપૂરકસ્ય રસૈઃ કપિત્થસ્ય ચ પિપ્પલીનામ્| ક્ષૌદ્રેણ ચૂર્ણં મરિચૈશ્ચ યુક્તં લિહઞ્જયેચ્છર્દિમુદીર્ણવેગામ્||૩૯||
View original
कफात्मिकायां वमनं प्रशस्तं सपिप्पलीसर्षपनिम्बतोयैः| पिण्डीतकैः सैन्धवसम्प्रयुक्तैर्वम्यां कफामाशयशोधनार्थम्||३४|| गोधूमशालीन् सयवान् पुराणान् यूषैः पटोलामृतचित्रकाणाम्| व्योषस्य निम्बस्य च तक्रसिद्धैर्यूषैः फलाम्लैः कटुभिस्तथाऽद्यात्||३५|| रसांश्च शूल्यानि च जाङ्गलानां मांसानि जीर्णान्मधुसीध्वरिष्टान्| रागांस्तथा षाडवपानकानि द्राक्षाकपित्थैः फलपूरकैश्च||३६|| मुद्गान्मसूरांश्चणकान् कलायान् भृष्टान् युतान्नागरमाक्षिकाभ्याम्| लिह्यात्तथैव त्रिफलाविडङ्गचूर्णं विडङ्गप्लवयोरथो वा||३७|| सजाम्बवं वा बदराम्लचूर्णं मुस्तायुतां कर्कटकस्य शृङ्गीम्| दुरालभां वा मधुसम्प्रयुक्तां लिह्यात् कफच्छर्दिविनिग्रहार्थम्||३८|| मनःशिलायाः फलपूरकस्य रसैः कपित्थस्य च पिप्पलीनाम्| क्षौद्रेण चूर्णं मरिचैश्च युक्तं लिहञ्जयेच्छर्दिमुदीर्णवेगाम्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (40) · Śloka 40
યૈષા પૃથક્ત્વેન મયા ક્રિયોક્તા તાં સન્નિપાતેઽપિ સમસ્ય બુદ્ધ્યા| દોષર્તુરોગાગ્નિબલાન્યવેક્ષ્ય પ્રયોજયેચ્છાસ્ત્રવિદપ્રમત્તઃ||૪૦||
View original
यैषा पृथक्त्वेन मया क्रियोक्ता तां सन्निपातेऽपि समस्य बुद्ध्या| दोषर्तुरोगाग्निबलान्यवेक्ष्य प्रयोजयेच्छास्त्रविदप्रमत्तः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (41-44) · Śloka 44
મનોભિઘાતે તુ મનોનુકૂલા વાચઃ સમાશ્વાસનહર્ષણાનિ| લોકપ્રસિદ્ધાઃ શ્રુતયો વયસ્યાઃ શૃઙ્ગારિકાશ્ચૈવ હિતા વિહારાઃ||૪૧|| ગન્ધા વિચિત્રા મનસોઽનુકૂલા મૃત્પુષ્પશુક્તામ્લફલાદિકાનામ્| શાકાનિ ભોજ્યાન્યથ પાનકાનિ સુસંસ્કૃતાઃ ષાડવરાગલેહાઃ||૪૨|| યૂષા રસાઃ કામ્બલિકા ખડાશ્ચ માંસાનિ ધાના વિવિધાશ્ચ ભક્ષ્યાઃ| ફલાનિ મૂલાનિ ચ ગન્ધવર્ણરસૈરુપેતાનિ વમિં જયન્તિ||૪૩|| ગન્ધં રસં સ્પર્શમથાપિ શબ્દં રૂપં ચ યદ્યત્ પ્રિયમપ્યસાત્મ્યમ્| તદેવ દદ્યાત્ પ્રશમાય તસ્યાસ્તજ્જો હિ રોગઃ સુખ એવ જેતુમ્||૪૪||
View original
मनोभिघाते तु मनोनुकूला वाचः समाश्वासनहर्षणानि| लोकप्रसिद्धाः श्रुतयो वयस्याः शृङ्गारिकाश्चैव हिता विहाराः||४१|| गन्धा विचित्रा मनसोऽनुकूला मृत्पुष्पशुक्ताम्लफलादिकानाम्| शाकानि भोज्यान्यथ पानकानि सुसंस्कृताः षाडवरागलेहाः||४२|| यूषा रसाः काम्बलिका खडाश्च मांसानि धाना विविधाश्च भक्ष्याः| फलानि मूलानि च गन्धवर्णरसैरुपेतानि वमिं जयन्ति||४३|| गन्धं रसं स्पर्शमथापि शब्दं रूपं च यद्यत् प्रियमप्यसात्म्यम्| तदेव दद्यात् प्रशमाय तस्यास्तज्जो हि रोगः सुख एव जेतुम्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (45) · Śloka 45
છર્દ્યુત્થિતાનાં ચ ચિકિત્સિતાત્ સ્વાચ્ચિકિત્સિતં કાર્યમુપદ્રવાણામ્| અતિપ્રવૃત્તાસુ વિરેચનસ્ય કર્માતિયોગે વિહિતં વિધેયમ્||૪૫||
View original
छर्द्युत्थितानां च चिकित्सितात् स्वाच्चिकित्सितं कार्यमुपद्रवाणाम्| अतिप्रवृत्तासु विरेचनस्य कर्मातियोगे विहितं विधेयम्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (46-47) · Śloka 47
વમિપ્રસઙ્ગાત્ પવનોઽપ્યવશ્યં ધાતુક્ષયાદ્ધૃદ્ધિમુપૈતિ તસ્માત્| ચિરપ્રવૃત્તાસ્વનિલાપહાનિ કાર્યાણ્યુપસ્તમ્ભનબૃંહણાનિ||૪૬|| સર્પિર્ગુડાઃ ક્ષીરવિધિર્ઘૃતાનિ કલ્યાણકત્ર્યૂષણજીવનાનિ| વૃષ્યાસ્તથા માંસરસાઃ સલેહાશ્ચિરપ્રસક્તાં ચ વમિં જયન્તિ||૪૭||
View original
वमिप्रसङ्गात् पवनोऽप्यवश्यं धातुक्षयाद्धृद्धिमुपैति तस्मात्| चिरप्रवृत्तास्वनिलापहानि कार्याण्युपस्तम्भनबृंहणानि||४६|| सर्पिर्गुडाः क्षीरविधिर्घृतानि कल्याणकत्र्यूषणजीवनानि| वृष्यास्तथा मांसरसाः सलेहाश्चिरप्रसक्तां च वमिं जयन्ति||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (48) · Śloka 48
તત્ર શ્લોકઃ- હેતું સઙ્ખ્યાં લક્ષણમુપદ્રવાન્ સાધ્યતાં ન યોગાંશ્ચ| છર્દીનાં પ્રશમાર્થં પ્રાહ ચિકિત્સિતં મુનિવર્યઃ||૪૮||
View original
तत्र श्लोकः- हेतुं सङ्ख्यां लक्षणमुपद्रवान् साध्यतां न योगांश्च| छर्दीनां प्रशमार्थं प्राह चिकित्सितं मुनिवर्यः||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 20
ઇત્યગ્નિવેશકૃતે તન્ત્રે ચરકપ્રતિસંસ્કૃતેઽપ્રાપ્તે દૃઢબલસમ્પૂરિતે ચિકિત્સાસ્થાને છર્દિચિકિત્સિતં નામ વિંશોઽધ્યાયઃ||૨૦||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थाने छर्दिचिकित्सितं नाम विंशोऽध्यायः||२०||
🔊 Audio coming soon