Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
View original
अथातश्छर्दिचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
26. chardicikitsitam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਪੋਦ੍ਯੁਤਿਭ੍ਯਾਂ ਜ੍ਵਲਨ੍ਤਮਗ੍ਨ੍ਯਰ੍ਕਸਮਪ੍ਰਭਾਵਮ੍| ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਂ ਭੂਤਹਿਤੇ ਨਿਵਿਸ੍ਟਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਸ਼ਿਸ੍ਯੋਤ੍ਰਿਜਮਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਃ||੩||
View original
यशस्विनं ब्रह्मतपोद्युतिभ्यां ज्वलन्तमग्न्यर्कसमप्रभावम्| पुनर्वसुं भूतहिते निविष्टं पप्रच्छ शिष्योऽत्रिजमग्निवेशः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
ਯਾਸ਼੍ਛਰ੍ਦਯਃ ਪਞ੍ਚ ਪੁਰਾ ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਾ ਰੋਗਾਧਿਕਾਰੇ ਭਿਸਜਾਂ ਵਰਿਸ੍ਠ!| ਤਾਸਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਸਨਿਦਾਨਲਿਙ੍ਗਾਂ ਯਥਾਵਦਾਚਕ੍ਸ੍ਵ ਨਣਾਂ ਹਿਤਾਰ੍ਥਮ੍||੪|| ਤਦਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਸ੍ਯ ਵਚੋ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਪ੍ਰੀਤੋ ਭਿਸਕ੍ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠ ਇਦਂ ਜਗਾਦ| ਯਾਸ਼੍ਛਰ੍ਦਯਃ ਪਞ੍ਚ ਪੁਰਾ ਮਯੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤਾ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਨਿਬੋਧ||੫||
View original
याश्छर्दयः पञ्च पुरा त्वयोक्ता रोगाधिकारे भिषजां वरिष्ठ!| तासां चिकित्सां सनिदानलिङ्गां यथावदाचक्ष्व नृणां हितार्थम्||४|| तदग्निवेशस्य वचो निशम्य प्रीतो भिषक्श्रेष्ठ इदं जगाद| याश्छर्दयः पञ्च पुरा मयोक्तास्ता विस्तरेण ब्रुवतो निबोध||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ਦੋਸੈਃ ਪਥਕ੍ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਭਵਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋ ਦ੍ਬਿਸ੍ਟਾਰ੍ਥਯੋਗਾਦਪਿ ਪਞ੍ਚਮੀ ਸ੍ਯਾਤ੍|੬|
View original
दोषैः पृथक्त्रिप्रभवाश्चतस्रो द्बिष्टार्थयोगादपि पञ्चमी स्यात्|६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਤਾਸਾਂ ਹਦੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਕਫਪ੍ਰਸੇਕੌ ਦ੍ਵੇਸੋਸ਼ਨੇ ਚੈਵ ਹਿ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਮ੍||੬||
View original
तासां हृदुत्क्लेशकफप्रसेकौ द्वेषोऽशने चैव हि पूर्वरूपम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7-9) · Śloka 9
ਵ੍ਯਾਯਾਮਤੀਕ੍ਸ੍ਣੌਸਧਸ਼ੋਕਰੋਗਭਯੋਪਵਾਸਾਦ੍ਯਤਿਕਰ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ਯ| ਵਾਯੁਰ੍ਮਹਾਸ੍ਰੋਤਸਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਦ੍ਧ ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ ਦੋਸਾਂਸ੍ਤਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਸ੍ਯਨ੍||੭|| ਆਮਾਸ਼ਯੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਕਤਾਂ ਚ ਮਰ੍ਮ ਪ੍ਰਪੀਡਯਂਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਮੁਦੀਰਯੇਤ੍ਤੁ| ਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪੀਡਾਮੁਖਸ਼ੋਸਮੂਰ੍ਧਨਾਭ੍ਯਰ੍ਤਿਕਾਸਸ੍ਵਰਭੇਦਤੋਦੈਃ||੮|| ਉਦ੍ਗਾਰਸ਼ਬ੍ਦਪ੍ਰਬਲਂ ਸਫੇਨਂ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਕਸ੍ਣਂ ਤਨੁਕਂ ਕਸਾਯਮ੍| ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਚਾਲ੍ਪਂ ਮਹਤਾ ਚ ਵੇਗੇਨਾਰ੍ਤੋਨਿਲਾਚ੍ਛਰ੍ਦਯਤੀਹ ਦੁਃਖਮ੍||੯||
View original
व्यायामतीक्ष्णौषधशोकरोगभयोपवासाद्यतिकर्शितस्य| वायुर्महास्रोतसि सम्प्रवृद्ध उत्क्लेश्य दोषांस्तत ऊर्ध्वमस्यन्||७|| आमाशयोत्क्लेशकृतां च मर्म प्रपीडयंश्छर्दिमुदीरयेत्तु| हृत्पार्श्वपीडामुखशोषमूर्धनाभ्यर्तिकासस्वरभेदतोदैः||८|| उद्गारशब्दप्रबलं सफेनं विच्छिन्नकृष्णं तनुकं कषायम्| कृच्छ्रेण चाल्पं महता च वेगेनार्तोऽनिलाच्छर्दयतीह दुःखम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10-11) · Śloka 11
ਅਜੀਰ੍ਣਕਟ੍ਵਮ੍ਲਵਿਦਾਹ੍ਯਸ਼ੀਤੈਰਾਮਾਸ਼ਯੇ ਪਿਤ੍ਤਮੁਦੀਰ੍ਣਵੇਗਮ੍| ਰਸਾਯਨੀਭਿਰ੍ਵਿਸਤਂ ਪ੍ਰਪੀਡ੍ਯ ਮਰ੍ਮੋਰ੍ਧ੍ਵਮਾਗਮ੍ਯ ਵਮਿਂ ਕਰੋਤਿ||੧੦|| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਪਿਪਾਸਾਮੁਖਸ਼ੋਸਮੂਰ੍ਧਤਾਲ੍ਵਕ੍ਸਿਸਨ੍ਤਾਪਤਮੋਭ੍ਰਮਾਰ੍ਤਃ| ਪੀਤਂ ਭਸ਼ੋਸ੍ਣਂ ਹਰਿਤਂ ਸਤਿਕ੍ਤਂ ਧੂਮ੍ਰਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਵਮੇਤ੍ ਸਦਾਹਮ੍||੧੧||
View original
अजीर्णकट्वम्लविदाह्यशीतैरामाशये पित्तमुदीर्णवेगम्| रसायनीभिर्विसृतं प्रपीड्य मर्मोर्ध्वमागम्य वमिं करोति||१०|| मूर्च्छापिपासामुखशोषमूर्धताल्वक्षिसन्तापतमोभ्रमार्तः| पीतं भृशोष्णं हरितं सतिक्तं धूम्रं च पित्तेन वमेत् सदाहम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (12-13) · Śloka 13
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਤਿਗੁਰ੍ਵਾਮਵਿਦਾਹਿਭੋਜ੍ਯੈਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਕਫੋਤਿਵਦ੍ਧਃ| ਉਰਃ ਸ਼ਿਰੋ ਮਰ੍ਮ ਰਸਾਯਨੀਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਮਾਵਤ੍ਯ ਵਮਿਂ ਕਰੋਤਿ||੧੨|| ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਯਮਾਧੁਰ੍ਯਕਫਪ੍ਰਸੇਕਸਨ੍ਤੋਸਨਿਦ੍ਰਾਰੁਚਿਗੌਰਵਾਰ੍ਤਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਘਨਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਕਫਾਦ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸਲੋਮਹਰ੍ਸੋਲ੍ਪਰੁਜਂ ਵਮੇਤ੍ਤੁ||੧੩||
View original
स्निग्धातिगुर्वामविदाहिभोज्यैः स्वप्नादिभिश्चैव कफोऽतिवृद्धः| उरः शिरो मर्म रसायनीश्च सर्वाः समावृत्य वमिं करोति||१२|| तन्द्रास्यमाधुर्यकफप्रसेकसन्तोषनिद्रारुचिगौरवार्तः| स्निग्धं घनं स्वादु कफाद्विशुद्धं सलोमहर्षोऽल्परुजं वमेत्तु||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (14-15) · Śloka 15
ਸਮਸ਼੍ਨਤਃ ਸਰ੍ਵਰਸਾਨ੍ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਮਾਮਪ੍ਰਦੋਸਰ੍ਤੁਵਿਪਰ੍ਯਯੈਸ਼੍ਚ| ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਕੋਪਂ ਯੁਗਪਤ੍ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਾਂ ਜਨਯਨ੍ਤਿ ਦੋਸਾਃ||੧੪|| ਸ਼ੂਲਾਵਿਪਾਕਾਰੁਚਿਦਾਹਤਸ੍ਣਾਸ਼੍ਵਾਸਪ੍ਰਮੋਹਪ੍ਰਬਲਾ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਮ੍| ਛਰ੍ਦਿਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਾਲ੍ਲਵਣਾਮ੍ਲਨੀਲਸਾਨ੍ਦ੍ਰੋਸ੍ਣਰਕ੍ਤਂ ਵਮਤਾਂ ਨਣਾਂ ਸ੍ਯਾਤ੍||੧੫||
View original
समश्नतः सर्वरसान् प्रसक्तमामप्रदोषर्तुविपर्ययैश्च| सर्वे प्रकोपं युगपत् प्रपन्नाश्छर्दिं त्रिदोषां जनयन्ति दोषाः||१४|| शूलाविपाकारुचिदाहतृष्णाश्वासप्रमोहप्रबला प्रसक्तम्| छर्दिस्त्रिदोषाल्लवणाम्लनीलसान्द्रोष्णरक्तं वमतां नृणां स्यात्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (16-17) · Śloka 17
ਵਿਟ੍ਸ੍ਵੇਦਮੂਤ੍ਰਾਮ੍ਬੁਵਹਾਨਿ ਵਾਯੁਃ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸਂਰੁਧ੍ਯ ਯਦੋਰ੍ਧ੍ਵਮੇਤਿ| ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਦੋਸਸ੍ਯ ਸਮਾਚਿਤਂ ਤਂ ਦੋਸਂ ਸਮੁਦ੍ਧੂਯ ਨਰਸ੍ਯ ਕੋਸ੍ਠਾਤ੍||੧੬|| ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਯੋਸ੍ਤਤ੍ ਸਮਵਰ੍ਣਗਨ੍ਧਂ ਤਟ੍ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਕ੍ਕਾਰ੍ਤਿਯੁਤਂ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਮ੍| ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਯੇਦ੍ਦੁਸ੍ਟਮਿਹਾਤਿਵੇਗਾਤ੍ਤਯਾਰ੍ਦਿਤਸ਼੍ਚਾਸ਼ੁ ਵਿਨਾਸ਼ਮੇਤਿ||੧੭||
View original
विट्स्वेदमूत्राम्बुवहानि वायुः स्रोतांसि संरुध्य यदोर्ध्वमेति| उत्सन्नदोषस्य समाचितं तं दोषं समुद्धूय नरस्य कोष्ठात्||१६|| विण्मूत्रयोस्तत् समवर्णगन्धं तृट्श्वासहिक्कार्तियुतं प्रसक्तम्| प्रच्छर्दयेद्दुष्टमिहातिवेगात्तयाऽर्दितश्चाशु विनाशमेति||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (18) · Śloka 18
ਦ੍ਵਿਸ੍ਟਪ੍ਰਤੀਪਾਸ਼ੁਚਿਪੂਤ੍ਯਮੇਧ੍ਯਬੀਭਤ੍ਸਗਨ੍ਧਾਸ਼ਨਦਰ੍ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚ| ਯਚ੍ਛਰ੍ਦਯੇਤ੍ਤਪ੍ਤਮਨਾ ਮਨੋਧ੍ਨੈਰ੍ਦ੍ਵਿਸ੍ਟਾਰ੍ਥਸਂਯੋਗਭਵਾ ਮਤਾ ਸਾ||੧੮||
View original
द्विष्टप्रतीपाशुचिपूत्यमेध्यबीभत्सगन्धाशनदर्शनैश्च| यच्छर्दयेत्तप्तमना मनोध्नैर्द्विष्टार्थसंयोगभवा मता सा||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (19) · Śloka 19
ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯ ਯਾ ਛਰ੍ਦਿਰਤਿਪ੍ਰਵਦ੍ਧਾ ਸੋਪਦ੍ਰਵਾ ਸ਼ੋਣਿਤਪੂਯਯੁਕ੍ਤਾ| ਸਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕਾਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤ੍ਯਸਾਧ੍ਯਾਂ ਸਾਧ੍ਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਦਨੁਪਦ੍ਰਵਾਂ ਚ||੧੯||
View original
क्षीणस्य या छर्दिरतिप्रवृद्धा सोपद्रवा शोणितपूययुक्ता| सचन्द्रिकां तां प्रवदन्त्यसाध्यां साध्यां चिकित्सेदनुपद्रवां च||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (20-22) · Śloka 22
ਆਮਾਸ਼ਯੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਭਵਾ ਹਿ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਛਰ੍ਦ੍ਯੋ ਮਤਾ ਲਙ੍ਘਨਮੇਵ ਤਸ੍ਮਾਤ੍| ਪ੍ਰਾਕ੍ਕਾਰਯੇਨ੍ਮਾਰੁਤਜਾਂ ਵਿਮੁਚ੍ਯ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਵਾ ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਾਰਿ||੨੦|| ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਲਿਹ੍ਯਾਨ੍ਮਧੁਨਾਭਯਾਨਾਂ ਹਦ੍ਯਾਨਿ ਵਾ ਯਾਨਿ ਵਿਰੇਚਨਾਨਿ| ਮਦ੍ਯੈਃ ਪਯੋਭਿਸ਼੍ਚ ਯੁਤਾਨਿ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਯਨ੍ਤ੍ਯਧੋ ਦੋਸਮੁਦੀਰ੍ਣਮੂਰ੍ਧ੍ਵਮ੍||੨੧|| ਵਲ੍ਲੀਫਲਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਮਨਂ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਯੋ ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਤਂ ਸ਼ਮਨੈਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍| ਰਸੈਰ੍ਮਨੋਜ੍ਞੈਰ੍ਲਘੁਭਿਰ੍ਵਿਸ਼ੁਸ੍ਕੈਰ੍ਭਕ੍ਸ੍ਯੈਃ ਸਭੋਜ੍ਯੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਸ਼੍ਚ ਪਾਨੈਃ||੨੨||
View original
आमाशयोत्क्लेशभवा हि सर्वाश्छर्द्यो मता लङ्घनमेव तस्मात्| प्राक्कारयेन्मारुतजां विमुच्य संशोधनं वा कफपित्तहारि||२०|| चूर्णानि लिह्यान्मधुनाऽभयानां हृद्यानि वा यानि विरेचनानि| मद्यैः पयोभिश्च युतानि युक्त्या नयन्त्यधो दोषमुदीर्णमूर्ध्वम्||२१|| वल्लीफलाद्यैर्वमनं पिबेद्वा यो दुर्बलस्तं शमनैश्चिकित्सेत्| रसैर्मनोज्ञैर्लघुभिर्विशुष्कैर्भक्ष्यैः सभोज्यैर्विविधैश्च पानैः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (23-25) · Śloka 25
ਸੁਸਂਸ੍ਕਤਾਸ੍ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਬਰ੍ਹਿਲਾਵਰਸਾ ਵ੍ਯਪੋਹਨ੍ਤ੍ਯਨਿਲਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਮ੍| ਛਰ੍ਦਿਂ ਤਥਾ ਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਧਾਨ੍ਯਬਿਲ੍ਵਾਦਿਮੂਲਾਮ੍ਲਯਵੈਸ਼੍ਚ ਯੂਸਃ||੨੩|| ਵਾਤਾਤ੍ਮਿਕਾਯਾਂ ਹਦਯਦ੍ਰਵਾਰ੍ਤੋ ਨਰਃ ਪਿਬੇਤ੍ ਸੈਨ੍ਧਵਵਦ੍ਧਤਂ ਤੁ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਤਥਾ ਧਾਨ੍ਯਕਨਾਗਰਾਭ੍ਯਾਂ ਦਧ੍ਨਾ ਚ ਤੋਯੇਨ ਚ ਦਾਡਿਮਸ੍ਯ||੨੪|| ਵ੍ਯੋਸੇਣ ਯੁਕ੍ਤਾਂ ਲਵਣੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਸ਼੍ਚ ਘਤਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾਮਥਵਾ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਿ ਹਦ੍ਯਾਨਿ ਚ ਭੋਜਨਾਨਿ ਰਸੈਃ ਸਯੂਸੈਰ੍ਦਧਿਦਾਡਿਮਾਮ੍ਲੈਃ||੨੫||
View original
सुसंस्कृतास्तित्तिरिबर्हिलावरसा व्यपोहन्त्यनिलप्रवृत्ताम्| छर्दिं तथा कोलकुलत्थधान्यबिल्वादिमूलाम्लयवैश्च यूषः||२३|| वातात्मिकायां हृदयद्रवार्तो नरः पिबेत् सैन्धववद्धृतं तु| सिद्धं तथा धान्यकनागराभ्यां दध्ना च तोयेन च दाडिमस्य||२४|| व्योषेण युक्तां लवणैस्त्रिभिश्च घृतस्य मात्रामथवा विदध्यात्| स्निग्धानि हृद्यानि च भोजनानि रसैः सयूषैर्दधिदाडिमाम्लैः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (26-33) · Śloka 33
ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਿਕਾਯਾਮਨੁਲੋਮਨਾਰ੍ਥਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਵਿਦਾਰੀਕ੍ਸੁਰਸੈਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਕਫਾਸ਼ਯਸ੍ਥਂ ਤ੍ਵਤਿਮਾਤ੍ਰਵਦ੍ਧਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਹਰੇਤ੍ ਸ੍ਵਾਦੁਭਿਰੂਰ੍ਧ੍ਵਮੇਵ||੨੬|| ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਯ ਕਾਲੇ ਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਭ੍ਯਾਂ ਲਾਜੈਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਥਂ ਯਦਿ ਵਾਪਿ ਪੇਯਾਮ੍| ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਨ੍ਮੁਦ੍ਗਰਸੇਨ ਵਾਪਿ ਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਂ ਜਾਙ੍ਗਲਜੈ ਰਸੈਰ੍ਵਾ||੨੭|| ਸਿਤੋਪਲਾਮਾਕ੍ਸਿਕਪਿਪ੍ਪਲੀਭਿਃ ਕੁਲ੍ਮਾਸਲਾਜਾਯਵਸਕ੍ਤੁਗਞ੍ਜਾਨ੍| ਖਰ੍ਜੂਰਮਾਂਸਾਨ੍ਯਥ ਨਾਰਿਕੇਲਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਥੋ ਵਾ ਬਦਰਾਣਿ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍||੨੮|| ਸ੍ਰੋਤੋਜਲਾਜੋਤ੍ਪਲਕੋਲਮਜ੍ਜਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਲਿਹ੍ਯਾਨ੍ਮਧੁਨਾਭਯਾਂ ਚ| ਕੋਲਾਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਾਞ੍ਜਨਮਕ੍ਸਿਕਾਵਿਡ੍ਲਾਜਾਸਿਤਾਮਾਗਧਿਕਾਕਣਾਨ੍ ਵਾ||੨੯|| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸਂ ਵਾਪਿ ਪਿਬੇਤ੍ ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਮਦ੍ਭਸ੍ਟਲੋਸ੍ਟਪ੍ਰਭਵਂ ਜਲਂ ਵਾ| ਜਮ੍ਬ੍ਵਾਮ੍ਰਯੋਃ ਪਲ੍ਲਵਜਂ ਕਸਾਯਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਮਧੁਸਂਯੁਤਂ ਵਾ||੩੦|| ਨਿਸ਼ਿ ਸ੍ਥਿਤਂ ਵਾਰਿ ਸਮੁਦ੍ਗਕਸ੍ਣਂ ਸੋਸ਼ੀਰਧਾਨ੍ਯਂ ਚਣਕੋਦਕਂ ਵਾ| ਗਵੇਧੁਕਾਮੂਲਜਲਂ ਗੁਡੂਚ੍ਯਾ ਜਲਂ ਪਿਬੇਦਿਕ੍ਸੁਰਸਂ ਪਯੋ ਵਾ||੩੧|| ਸੇਵ੍ਯਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਕਾਞ੍ਚਨਗੈਰਿਕਂ ਵਾ ਸਬਾਲਕਂ ਤਣ੍ਡੁਲਧਾਵਨੇਨ| ਧਾਤ੍ਰੀਰਸੇਨੋਤ੍ਤਮਚਨ੍ਦਨਂ ਵਾ ਤਸ੍ਣਾਵਮਿਘ੍ਨਾਨਿ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਾਣਿ||੩੨|| ਕਲ੍ਕਂ ਤਥਾ ਚਨ੍ਦਨਚਵ੍ਯਮਾਂਸੀਦ੍ਰਾਕ੍ਸੋਤ੍ਤਮਾਬਾਲਕਗੈਰਿਕਾਣਾਮ੍| ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਨਾ ਗੈਰਿਕਸ਼ਾਲਿਚੂਰ੍ਣਂ ਮੂਰ੍ਵਾਂ ਤਥਾ ਤਣ੍ਡੁਲਧਾਵਨੇਨ||੩੩||
View original
पित्तात्मिकायामनुलोमनार्थं द्राक्षाविदारीक्षुरसैस्त्रिवृत् स्यात्| कफाशयस्थं त्वतिमात्रवृद्धं पित्तं हरेत् स्वादुभिरूर्ध्वमेव||२६|| शुद्धाय काले मधुशर्कराभ्यां लाजैश्च मन्थं यदि वाऽपि पेयाम्| प्रदापयेन्मुद्गरसेन वाऽपि शाल्योदनं जाङ्गलजै रसैर्वा||२७|| सितोपलामाक्षिकपिप्पलीभिः कुल्माषलाजायवसक्तुगृञ्जान्| खर्जूरमांसान्यथ नारिकेलं द्राक्षामथो वा बदराणि लिह्यात्||२८|| स्रोतोजलाजोत्पलकोलमज्जचूर्णानि लिह्यान्मधुनाऽभयां च| कोलास्थिमज्जाञ्जनमक्षिकाविड्लाजासितामागधिकाकणान् वा||२९|| द्राक्षारसं वाऽपि पिबेत् सुशीतं मृद्भृष्टलोष्टप्रभवं जलं वा| जम्ब्वाम्रयोः पल्लवजं कषायं पिबेत् सुशीतं मधुसंयुतं वा||३०|| निशि स्थितं वारि समुद्गकृष्णं सोशीरधान्यं चणकोदकं वा| गवेधुकामूलजलं गुडूच्या जलं पिबेदिक्षुरसं पयो वा||३१|| सेव्यं पिबेत् काञ्चनगैरिकं वा सबालकं तण्डुलधावनेन| धात्रीरसेनोत्तमचन्दनं वा तृष्णावमिघ्नानि समाक्षिकाणि||३२|| कल्कं तथा चन्दनचव्यमांसीद्राक्षोत्तमाबालकगैरिकाणाम्| शीताम्बुना गैरिकशालिचूर्णं मूर्वां तथा तण्डुलधावनेन||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (34-39) · Śloka 39
ਕਫਾਤ੍ਮਿਕਾਯਾਂ ਵਮਨਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਸਪਿਪ੍ਪਲੀਸਰ੍ਸਪਨਿਮ੍ਬਤੋਯੈਃ| ਪਿਣ੍ਡੀਤਕੈਃ ਸੈਨ੍ਧਵਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਵਮ੍ਯਾਂ ਕਫਾਮਾਸ਼ਯਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਥਮ੍||੩੪|| ਗੋਧੂਮਸ਼ਾਲੀਨ੍ ਸਯਵਾਨ੍ ਪੁਰਾਣਾਨ੍ ਯੂਸੈਃ ਪਟੋਲਾਮਤਚਿਤ੍ਰਕਾਣਾਮ੍| ਵ੍ਯੋਸਸ੍ਯ ਨਿਮ੍ਬਸ੍ਯ ਚ ਤਕ੍ਰਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ਯੂਸੈਃ ਫਲਾਮ੍ਲੈਃ ਕਟੁਭਿਸ੍ਤਥਾਦ੍ਯਾਤ੍||੩੫|| ਰਸਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਲ੍ਯਾਨਿ ਚ ਜਾਙ੍ਗਲਾਨਾਂ ਮਾਂਸਾਨਿ ਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਮਧੁਸੀਧ੍ਵਰਿਸ੍ਟਾਨ੍| ਰਾਗਾਂਸ੍ਤਥਾ ਸਾਡਵਪਾਨਕਾਨਿ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕਪਿਤ੍ਥੈਃ ਫਲਪੂਰਕੈਸ਼੍ਚ||੩੬|| ਮੁਦ੍ਗਾਨ੍ਮਸੂਰਾਂਸ਼੍ਚਣਕਾਨ੍ ਕਲਾਯਾਨ੍ ਭਸ੍ਟਾਨ੍ ਯੁਤਾਨ੍ਨਾਗਰਮਾਕ੍ਸਿਕਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਤਥੈਵ ਤ੍ਰਿਫਲਾਵਿਡਙ੍ਗਚੂਰ੍ਣਂ ਵਿਡਙ੍ਗਪ੍ਲਵਯੋਰਥੋ ਵਾ||੩੭|| ਸਜਾਮ੍ਬਵਂ ਵਾ ਬਦਰਾਮ੍ਲਚੂਰ੍ਣਂ ਮੁਸ੍ਤਾਯੁਤਾਂ ਕਰ੍ਕਟਕਸ੍ਯ ਸ਼ਙ੍ਗੀਮ੍| ਦੁਰਾਲਭਾਂ ਵਾ ਮਧੁਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ ਕਫਚ੍ਛਰ੍ਦਿਵਿਨਿਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਮ੍||੩੮|| ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਯਾਃ ਫਲਪੂਰਕਸ੍ਯ ਰਸੈਃ ਕਪਿਤ੍ਥਸ੍ਯ ਚ ਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਮ੍| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਚੂਰ੍ਣਂ ਮਰਿਚੈਸ਼੍ਚ ਯੁਕ੍ਤਂ ਲਿਹਞ੍ਜਯੇਚ੍ਛਰ੍ਦਿਮੁਦੀਰ੍ਣਵੇਗਾਮ੍||੩੯||
View original
कफात्मिकायां वमनं प्रशस्तं सपिप्पलीसर्षपनिम्बतोयैः| पिण्डीतकैः सैन्धवसम्प्रयुक्तैर्वम्यां कफामाशयशोधनार्थम्||३४|| गोधूमशालीन् सयवान् पुराणान् यूषैः पटोलामृतचित्रकाणाम्| व्योषस्य निम्बस्य च तक्रसिद्धैर्यूषैः फलाम्लैः कटुभिस्तथाऽद्यात्||३५|| रसांश्च शूल्यानि च जाङ्गलानां मांसानि जीर्णान्मधुसीध्वरिष्टान्| रागांस्तथा षाडवपानकानि द्राक्षाकपित्थैः फलपूरकैश्च||३६|| मुद्गान्मसूरांश्चणकान् कलायान् भृष्टान् युतान्नागरमाक्षिकाभ्याम्| लिह्यात्तथैव त्रिफलाविडङ्गचूर्णं विडङ्गप्लवयोरथो वा||३७|| सजाम्बवं वा बदराम्लचूर्णं मुस्तायुतां कर्कटकस्य शृङ्गीम्| दुरालभां वा मधुसम्प्रयुक्तां लिह्यात् कफच्छर्दिविनिग्रहार्थम्||३८|| मनःशिलायाः फलपूरकस्य रसैः कपित्थस्य च पिप्पलीनाम्| क्षौद्रेण चूर्णं मरिचैश्च युक्तं लिहञ्जयेच्छर्दिमुदीर्णवेगाम्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (40) · Śloka 40
ਯੈਸਾ ਪਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਮਯਾ ਕ੍ਰਿਯੋਕ੍ਤਾ ਤਾਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਪਿ ਸਮਸ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ| ਦੋਸਰ੍ਤੁਰੋਗਾਗ੍ਨਿਬਲਾਨ੍ਯਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ||੪੦||
View original
यैषा पृथक्त्वेन मया क्रियोक्ता तां सन्निपातेऽपि समस्य बुद्ध्या| दोषर्तुरोगाग्निबलान्यवेक्ष्य प्रयोजयेच्छास्त्रविदप्रमत्तः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (41-44) · Śloka 44
ਮਨੋਭਿਘਾਤੇ ਤੁ ਮਨੋਨੁਕੂਲਾ ਵਾਚਃ ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸਨਹਰ੍ਸਣਾਨਿ| ਲੋਕਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤਯੋ ਵਯਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ਙ੍ਗਾਰਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਹਿਤਾ ਵਿਹਾਰਾਃ||੪੧|| ਗਨ੍ਧਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਮਨਸੋਨੁਕੂਲਾ ਮਤ੍ਪੁਸ੍ਪਸ਼ੁਕ੍ਤਾਮ੍ਲਫਲਾਦਿਕਾਨਾਮ੍| ਸ਼ਾਕਾਨਿ ਭੋਜ੍ਯਾਨ੍ਯਥ ਪਾਨਕਾਨਿ ਸੁਸਂਸ੍ਕਤਾਃ ਸਾਡਵਰਾਗਲੇਹਾਃ||੪੨|| ਯੂਸਾ ਰਸਾਃ ਕਾਮ੍ਬਲਿਕਾ ਖਡਾਸ਼੍ਚ ਮਾਂਸਾਨਿ ਧਾਨਾ ਵਿਵਿਧਾਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਃ| ਫਲਾਨਿ ਮੂਲਾਨਿ ਚ ਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਰਸੈਰੁਪੇਤਾਨਿ ਵਮਿਂ ਜਯਨ੍ਤਿ||੪੩|| ਗਨ੍ਧਂ ਰਸਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਥਾਪਿ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਰੂਪਂ ਚ ਯਦ੍ਯਤ੍ ਪ੍ਰਿਯਮਪ੍ਯਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮ੍| ਤਦੇਵ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਮਾਯ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਜ੍ਜੋ ਹਿ ਰੋਗਃ ਸੁਖ ਏਵ ਜੇਤੁਮ੍||੪੪||
View original
मनोभिघाते तु मनोनुकूला वाचः समाश्वासनहर्षणानि| लोकप्रसिद्धाः श्रुतयो वयस्याः शृङ्गारिकाश्चैव हिता विहाराः||४१|| गन्धा विचित्रा मनसोऽनुकूला मृत्पुष्पशुक्ताम्लफलादिकानाम्| शाकानि भोज्यान्यथ पानकानि सुसंस्कृताः षाडवरागलेहाः||४२|| यूषा रसाः काम्बलिका खडाश्च मांसानि धाना विविधाश्च भक्ष्याः| फलानि मूलानि च गन्धवर्णरसैरुपेतानि वमिं जयन्ति||४३|| गन्धं रसं स्पर्शमथापि शब्दं रूपं च यद्यत् प्रियमप्यसात्म्यम्| तदेव दद्यात् प्रशमाय तस्यास्तज्जो हि रोगः सुख एव जेतुम्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (45) · Śloka 45
ਛਰ੍ਦ੍ਯੁਤ੍ਥਿਤਾਨਾਂ ਚ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਤ੍ ਸ੍ਵਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਕਾਰ੍ਯਮੁਪਦ੍ਰਵਾਣਾਮ੍| ਅਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਸੁ ਵਿਰੇਚਨਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਾਤਿਯੋਗੇ ਵਿਹਿਤਂ ਵਿਧੇਯਮ੍||੪੫||
View original
छर्द्युत्थितानां च चिकित्सितात् स्वाच्चिकित्सितं कार्यमुपद्रवाणाम्| अतिप्रवृत्तासु विरेचनस्य कर्मातियोगे विहितं विधेयम्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (46-47) · Śloka 47
ਵਮਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਤ੍ ਪਵਨੋਪ੍ਯਵਸ਼੍ਯਂ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਾਦ੍ਧਦ੍ਧਿਮੁਪੈਤਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍| ਚਿਰਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਸ੍ਵਨਿਲਾਪਹਾਨਿ ਕਾਰ੍ਯਾਣ੍ਯੁਪਸ੍ਤਮ੍ਭਨਬਂਹਣਾਨਿ||੪੬|| ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਗੁਡਾਃ ਕ੍ਸੀਰਵਿਧਿਰ੍ਘਤਾਨਿ ਕਲ੍ਯਾਣਕਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਜੀਵਨਾਨਿ| ਵਸ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਮਾਂਸਰਸਾਃ ਸਲੇਹਾਸ਼੍ਚਿਰਪ੍ਰਸਕ੍ਤਾਂ ਚ ਵਮਿਂ ਜਯਨ੍ਤਿ||੪੭||
View original
वमिप्रसङ्गात् पवनोऽप्यवश्यं धातुक्षयाद्धृद्धिमुपैति तस्मात्| चिरप्रवृत्तास्वनिलापहानि कार्याण्युपस्तम्भनबृंहणानि||४६|| सर्पिर्गुडाः क्षीरविधिर्घृतानि कल्याणकत्र्यूषणजीवनानि| वृष्यास्तथा मांसरसाः सलेहाश्चिरप्रसक्तां च वमिं जयन्ति||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (48) · Śloka 48
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਃ- ਹੇਤੁਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਂ ਲਕ੍ਸਣਮੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍ ਸਾਧ੍ਯਤਾਂ ਨ ਯੋਗਾਂਸ਼੍ਚ| ਛਰ੍ਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਾਹ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਮੁਨਿਵਰ੍ਯਃ||੪੮||
View original
तत्र श्लोकः- हेतुं सङ्ख्यां लक्षणमुपद्रवान् साध्यतां न योगांश्च| छर्दीनां प्रशमार्थं प्राह चिकित्सितं मुनिवर्यः||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 20
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦਢਬਲਸਮ੍ਪੂਰਿਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਛਰ੍ਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੦||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थाने छर्दिचिकित्सितं नाम विंशोऽध्यायः||२०||
🔊 Audio coming soon