31. dvivraṇīyacikitsitam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

അഥാതോ ദ്വിവ്രണീയചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||

Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4

പരാവരജ്ഞമാത്രേയം ഗതമാനമദവ്യഥമ്| അഗ്നിവേശോ ഗുരും കാലേ വിനയാദിദമബ്രവീത്||൩|| ഭഗവന്! പൂര്വമുദ്ദിഷ്ടൌ ദ്വൌ വ്രണൌ രോഗസങ്ഗ്രഹേ| തയോര്ലിങ്ഗം ചികിത്സാം ച വക്തുമര്ഹസി ശര്മദ!||൪||

Adhikarana 3 (5-8) · Śloka 8

ഇത്യഗ്നിവേശസ്യ വചോ നിശമ്യ ഗുരുരബ്രവീത്| യൌ വ്രണൌ പൂര്വമുദ്ദിഷ്ടൌ നിജശ്ചാഗന്തുരേവ ച||൫|| ശ്രൂയതാം വിധിവത് സൌമ്യ! തയോര്ലിങ്ഗം ച ഭേഷജമ്| നിജഃ ശരീരദോഷോത്ഥ ആഗന്തുര്ബാഹ്യഹേതുജഃ||൬|| വധബന്ധപ്രപതനാദ്ദംഷ്ട്രാദന്തനഖക്ഷതാത്| ആഗന്തവോ വ്രണാസ്തദ്വദ്വിഷസ്പര്ശാഗ്നിശസ്ത്രജാഃ||൭|| മന്ത്രാഗദപ്രലേപാദ്യൈര്ഭേഷജൈര്ഹേതുഭിശ്ച തേ| ലിങ്ഗൈകദേശൈര്നിര്ദിഷ്ടാ വിപരീതാ നിജൈര്വ്രണൈഃ ||൮||

Adhikarana 4 (9) · Śloka 9

വ്രണാനാം നിജഹേതൂനാമാഗന്തൂനാമശാമ്യതാമ്| കുര്യാദ്ദോഷബലാപേക്ഷീ നിജാനാമൌഷധം യഥാ||൯||

Adhikarana 5 (10) · Śloka 10

യഥാസ്വൈര്ഹേതുഭിര്ദുഷ്ടാ വാതപിത്തകഫാ നൃണാമ്| ബഹിര്മാര്ഗം സമാശ്രിത്യ ജനയന്തി നിജാന് വ്രണാന്||൧൦||

Adhikarana 6 (11-16) · Śloka 16

സ്തബ്ധഃ കഠിനസംസ്പര്ശോ മന്ദസ്രാവോऽതിതീവ്രരുക് | തുദ്യതേ സ്ഫുരതി ശ്യാവോ വ്രണോ മാരുതസമ്ഭവഃ||൧൧|| സമ്പൂരണൈഃ സ്നേഹപാനൈഃ സ്നിഗ്ധൈഃ സ്വേദോപനാഹനൈഃ| പ്രദേഹൈഃ പരിഷേകൈശ്ച വാതവ്രണമുപാചരേത്||൧൨|| തൃഷ്ണാമോഹജ്വരസ്വേ(ക്ലേ)ദദാഹദുഷ്ട്യവദാരണൈഃ| വ്രണം പിത്തകൃതം വിദ്യാദ്ഗന്ധൈഃ സ്രാവൈശ്ച പൂതികൈഃ||൧൩|| ശീതലൈര്മധുരൈസ്തിക്തൈഃ പ്രദേഹപരിഷേചനൈഃ| സര്പിഷ്പാനൈര്വിരേകൈശ്ച പൈത്തികം ശമയേദ്വ്രണമ്||൧൪|| ബഹുപിച്ഛോ ഗുരുഃ സ്നിഗ്ധഃ സ്തിമിതോ മന്ദവേദനഃ| പാണ്ഡുവര്ണോऽല്പസങ്ക്ലേദശ്ചിരകാരീ കഫവ്രണഃ||൧൫|| കഷായകടുരൂക്ഷോഷ്ണൈഃ പ്രദേഹപരിഷേചനൈഃ| കഫവ്രണം പ്രശമയേത്തഥാ ലങ്ഘനപാചനൈഃ ||൧൬||

Adhikarana 7 (17-19) · Śloka 19

തൌ ദ്വൌ നാനാത്വഭേദേന നിരുക്താ വിംശതിര്വ്രണാഃ| തേഷാം പരീക്ഷാ ത്രിവിധാ, പ്രദുഷ്ടാ ദ്വാദശ സ്മൃതാഃ||൧൭|| സ്ഥാനാന്യഷ്ടൌ തഥാ ഗന്ധാഃ, പരിസ്രാവാശ്ചതുര്ദശ| ഷോഡശോപദ്രവാ ദോഷാശ്ചത്വാരോ വിംശതിസ്തഥാ||൧൮|| തഥാ ചോപക്രമാഃ സിദ്ധാഃ ഷട്ത്രിംശത് സമുദാഹൃതാഃ| വിഭജ്യമാനാഞ്ഛൃണു മേ സര്വാനേതാന് യഥേരിതാന്||൧൯||

Adhikarana 8 (20-21) · Śloka 21

കൃത്യോത്കൃത്യസ്തഥാ ദുഷ്ടോऽദുഷ്ടോ മര്മസ്ഥിതോ ന ച| സംവൃതോ ദാരുണഃ സ്രാവീ സവിഷോ വിഷമസ്ഥിതഃ||൨൦|| ഉത്സങ്ഗ്യുത്സന്ന ഏഷാം ച വ്രണാന് വിദ്യാദ്വിപര്യയാത്| ഇതി നാനാത്വഭേദേന നിരുക്താ വിംശതിര്വ്രണാഃ||൨൧||

Adhikarana 9 (22-23) · Śloka 23

ദര്ശനപ്രശ്നസംസ്പര്ശൈഃ പരീക്ഷാ ത്രിവിധാ സ്മൃതാ| വയോവര്ണശരീരാണാമിന്ദ്രിയാണാം ച ദര്ശനാത്||൨൨|| ഹേത്വര്തിസാത്മ്യാഗ്നിബലം പരീക്ഷ്യം വചനാദ്ബുധൈഃ| സ്പര്ശാന്മാര്ദവശൈത്യേ ച പരീക്ഷ്യേ സവിപര്യയേ||൨൩||

Adhikarana 10 (24-25) · Śloka 25

ശ്വേതോऽവസന്നവര്ത്മാऽതിസ്ഥൂലവര്ത്മാऽതിപിഞ്ജരഃ | നീലഃശ്യാവോऽതിപിഡകോ രക്തഃ കൃഷ്ണോऽതിപൂതികഃ||൨൪|| രോപ്യഃ കുമ്ഭീമുഖശ്ചേതി പ്രദുഷ്ടാ ദ്വാദശ വ്രണാഃ| ചതുര്വിംശതിരുദ്ദിഷ്ടാ ദോഷാഃ കല്പാന്തരേണ വൈ||൨൫||

Adhikarana 11 (26) · Śloka 26

ത്വക്സിരാമാംസമേദോऽസ്ഥിസ്നായുമര്മാന്തരാശ്രയാഃ| വ്രണസ്ഥാനാനി നിര്ദിഷ്ടാന്യഷ്ടാവേതാനി സങ്ഗ്രഹേ||൨൬||

Adhikarana 12 (27) · Śloka 27

സര്പിസ്തൈലവസാപൂയരക്തശ്യാവാമ്ലപൂതികാഃ| വ്രണാനാം വ്രണഗന്ധജ്ഞൈരഷ്ടൌ ഗന്ധാഃ പ്രകീര്തിതാഃ||൨൭||

Adhikarana 13 (28-30) · Śloka 31

ലസീകാജലപൂയാസൃഗ്ഘാരിദ്രാരുണപിഞ്ജരാഃ| കഷായനീലഹരിതസ്നിഗ്ധരൂക്ഷസിതാസിതാഃ||൨൮|| ഇതി രൂപൈഃ സമുദ്ദിഷ്ടാ വ്രണസ്രാവാശ്ചതുര്ദശ| വിസര്പഃ പക്ഷഘാതശ്ച സിരാസ്തമ്ഭോऽപതാനകഃ||൨൯|| മോഹോന്മാദവ്രണരുജോ ജ്വരസ്തൃഷ്ണാ ഹനുഗ്രഹഃ| കാസശ്ഛര്ദിരതീസാരോ ഹിക്കാ ശ്വാസഃ സവേപഥുഃ||൩൦|| ഷോഡശോപദ്രവാഃ പ്രോക്താ വ്രണാനാം വ്രണചിന്തകൈഃ|൩൧|

Adhikarana 14 (31-35) · Śloka 35

സ്നായുക്ലേദാത്സിരാക്ലേദാദ്ഗാമ്ഭീര്യാത്കൃമിഭക്ഷണാത് ||൩൧|| അസ്ഥിഭേദാത് സശല്യത്വാത് സവിഷത്വാച്ച സര്പണാത്| നഖകാഷ്ഠപ്രഭേദാച്ച ചര്മലോമാതിഘട്ടനാത് ||൩൨|| മിഥ്യാബന്ധാദതി സ്നേഹാദതിഭൈഷജ്യകര്ഷണാത്| അജീര്ണാദതിഭുക്താച്ച വിരുദ്ധാസാത്മ്യഭോജനാത്||൩൩|| ശോകാത് ക്രോധാദ്ദിവാസ്വപ്നാദ്വ്യായാമാന്മൈഥുനാത്തഥാ| വ്രണാ ന പ്രശമം യാന്തി നിഷ്ക്രിയത്വാച്ച ദേഹിനാമ്||൩൪|| പരിസ്രാവാച്ച ഗന്ധാച്ച ദോഷാച്ചോപദ്രവൈഃ സഹ| വ്രണാനാം ബഹുദോഷാണാം കൃച്ഛ്രത്വം ചോപജായതേ||൩൫||

Adhikarana 15 (36-37) · Śloka 37

ത്വങ്മാംസജഃ സുഖേ ദേശേ തരുണസ്യാനുപദ്രവഃ| ധീമതോऽഭിനവഃ കാലേ സുഖസാധ്യഃ സ്മൃതോ വ്രണഃ||൩൬|| ഗുണൈരന്യതമൈര്ഹീനസ്തതഃ കൃച്ഛ്രോ വ്രണഃ സ്മൃതഃ| സര്വൈര്വിഹീനോ വിജ്ഞേയസ്ത്വസാധ്യോ നിരുപക്രമഃ ||൩൭||

Adhikarana 16 (38) · Śloka 39

വ്രണാനാമാദിതഃ കാര്യം യഥാസന്നം വിശോധനമ്| ഊര്ധ്വഭാഗൈരധോഭാഗൈഃ ശസ്ത്രൈര്ബസ്തിഭിരേവ ച||൩൮|| സദ്യഃ ശുദ്ധശരീരാണാം പ്രശമം യാന്തി ഹി വ്രണാഃ|൩൯|

Adhikarana 17 (39-43) · Śloka 43

യഥാക്രമമതശ്ചോര്ധ്വം ശൃണു സര്വാനുപക്രമാന്||൩൯|| ശോഫഘ്നം ഷഡ്വിധം ചൈവ ശസ്ത്രകര്മാവപീഡനമ്| നിര്വാപണം സസന്ധാനം സ്വേദഃ ശമനമേഷണമ്||൪൦|| ശോധനൌ രോപണീയൌ ച കഷായൌ സപ്രലേപനൌ| ദ്വേ തൈലേ തദ്ഗുണേ പത്രം ഛാദനേ ദ്വേ ച ബന്ധനേ||൪൧|| ഭോജ്യമുത്സാദനം ദാഹോ ദ്വിവിധഃ സാവസാദനഃ| കാഠിന്യമാര്ദവകരേ ധൂപനാലേപനേ ശുഭേ||൪൨|| വ്രണാവചൂര്ണനം വര്ണ്യം രോപണം ലോമരോഹണമ്| ഇതി ഷട്ത്രിംശദുദ്ദിഷ്ടാ വ്രണാനാം സമുപക്രമാഃ||൪൩||

Adhikarana 18 (44-48) · Śloka 48

പൂര്വരൂപം ഭിഷഗ്ബുദ്ധ്വാ വ്രണാനാം ശോഫമാദിതഃ| രക്താവസേചനം കുര്യാദജാതവ്രണശാന്തയേ||൪൪|| ശോധയേദ്ബഹുദോഷാംസ്തു സ്വല്പദോഷാന് വിലങ്ഘയേത്| പൂര്വം കഷായസര്പിര്ഭിര്ജയേദ്വാ മാരുതോത്തരാന്||൪൫|| ന്യഗ്രോധോദുമ്ബരാശ്വത്ഥപ്ലക്ഷവേതസവല്കലൈഃ| സസര്പിഷ്കൈഃ പ്രലേപഃ സ്യാച്ഛോഫനിര്വാപണഃ പരമ്||൪൬|| വിജയാ മധുകം വീരാ ബിസഗ്രന്ഥിഃ ശതാവരീ| നീലോത്പലം നാഗപുഷ്പം പ്രദേഹഃ സ്യാത് സചന്ദനഃ||൪൭|| സക്തവോ മധുകം സര്പിഃ പ്രദേഹഃ സ്യാത് സശര്കരഃ| അവിദാഹീനി ചാന്നാനി ശോഫേ ഭേഷജമുത്തമമ്||൪൮||

Adhikarana 19 (49-54) · Śloka 54

സ ചേദേവമുപക്രാന്തഃ ശോഫോ ന പ്രശമം വ്രജേത്| തസ്യോപനാഹൈഃ പക്വസ്യ പാടനം ഹിതമുച്യതേ||൪൯|| തൈലേന സര്പിഷാ വാऽപി താഭ്യാം വാ സക്തുപിണ്ഡികാ| സുഖോഷ്ണാ ശോഫപാകാര്ഥമുപനാഹഃ പ്രശസ്യതേ||൫൦|| സതിലാ സാതസീബീജാ ദധ്യമ്ലാ സക്തുപിണ്ഡികാ| സകിണ്വകുഷ്ഠലവണാ ശസ്താ സ്യാദുപനാഹനേ||൫൧|| രുഗ്ദാഹരാഗതോദൈശ്ച വിദഗ്ധം ശോഫമാദിശേത്| ജലബസ്തിസമസ്പര്ശം സമ്പക്വം പീഡിതോന്നതമ്||൫൨|| ഉമാऽഥോ ഗുഗ്ഗുലുഃ സൌധം പയോ ദക്ഷകപോതയോഃ| വിട് പലാശഭവഃ ക്ഷാരോ ഹേമക്ഷീരീ മുകൂലകഃ||൫൩|| ഇത്യുക്തോ ഭേഷജഗണഃ പക്വശോഥപ്രഭേദനഃ| സുകുമാരസ്യ, കൃച്ഛ്രസ്യ ശസ്ത്രം തു പരമുച്യതേ||൫൪||

Adhikarana 20 (55) · Śloka 55

പാടനം വ്യധനം ചൈവ ഛേദനം ലേപനം തഥാ| പ്രച്ഛനം സീവനം ചൈവ ഷഡ്വിധം ശസ്ത്രകര്മ തത്||൫൫||

Adhikarana 21 (56-60) · Śloka 61

നാഡീവ്രണാഃ പക്വശോഥാസ്തഥാ ക്ഷതഗുദോദരമ്| അന്തഃശല്യാശ്ച യേ ശോഫാഃ പാട്യാസ്തേ തദ്വിധാശ്ച യേ||൫൬|| ദകോദരാണി സമ്പക്വാ ഗുല്മാ യേ യേ ച രക്തജാഃ| വ്യധ്യാഃ ശോണിതരോഗാശ്ച വിസര്പപിഡകാദയഃ||൫൭|| ഉദ്വൃത്താന് സ്ഥൂലപര്യന്താനുത്സന്നാന് കഠിണാന് വ്രണാന്| അര്ശഃപ്രഭൃത്യധീമാംസം ഛേദനേനോപപാദയേത്||൫൮|| കിലാസാനി സകുഷ്ഠാനി ലിഖേല്ലേഖ്യാനി ബുദ്ധിമാന്| വാതാസൃഗ്ഗ്രന്ഥിപിഡകാഃ സകോഠാ രക്തമണ്ഡലമ്||൫൯|| കുഷ്ഠാന്യഭിഹതം ചാങ്ഗം ശോഥാംശ്ച പ്രച്ഛയേദ്ഭിഷക്| സീവ്യം കുക്ഷ്യുദരാദ്യം തു ഗമ്ഭീരം യദ്വിപാടിതമ്||൬൦|| ഇതി ഷഡ്വിധമുദ്ദിഷ്ടം ശസ്ത്രകര്മ മനീഷിഭിഃ|൬൧|

Adhikarana 22 (61-62) · Śloka 62

സൂക്ഷ്മാനനാഃ കോഷവന്തോ യേ വ്രണാസ്താന്പ്രപീഡയേത്||൬൧|| കലായാശ്ച മസൂരാശ്ച ഗോധൂമാഃ സഹരേണവഃ| കല്കീകൃതാഃ പ്രശസ്യന്തേ നിഃസ്നേഹാ വ്രണപീഡനേ||൬൨||

Adhikarana 23 (63-64) · Śloka 65

ശാല്മലീത്വഗ്ബലാമൂലം തഥാ ന്യഗ്രോധപല്ലവാഃ| ന്യഗ്രോധാദികമുദ്ദിഷ്ടം ബലാദികമഥാപി വാ||൬൩|| ആലേപനം നിര്വപണം തദ്വിദ്യാത്തൈശ്ച സേചനമ്| സര്പിഷാ ശതധൌതേന പയസാ മധുകാമ്ബുനാ||൬൪|| നിര്വാപയേത് സുശീതേന രക്തപിത്തോത്തരാന് വ്രണാന്|൬൫|

Adhikarana 24 (65-67) · Śloka 68

ലമ്ബാനി വ്രണമാംസാനി പ്രലിപ്യ മധുസര്പിഷാ||൬൫|| സന്ദധീത സമം വൈദ്യോ ബന്ധനൈശ്ചോപപാദയേത്| താന്സമാന്സുസ്ഥിതാഞ്ജ്ഞാത്വാ ഫലിനീലോധ്രകട്ഫലൈഃ||൬൬|| സമങ്ഗാധാതകീയുക്തൈശ്ചൂര്ണിതൈരവചൂര്ണയേത്| പഞ്ചവല്കലചൂര്ണൈര്വാ ശുക്തിചൂര്ണസമായുതൈഃ||൬൭|| ധാതകീലോധ്രചൂര്ണൈര്വാ തഥാ രോഹന്തി തേ വ്രണാഃ|൬൮|

Adhikarana 25 (68-71) · Śloka 72

അസ്ഥിഭഗ്നം ച്യുതം സന്ധിം സന്ദധീത സമം പുനഃ||൬൮|| സമേന സമമങ്ഗേന കൃത്വാऽന്യേന വിചക്ഷണഃ| സ്ഥിരൈഃ കവലികാബന്ധൈഃ കുശികാഭിശ്ച സംസ്ഥിതമ്||൬൯|| പട്ടൈഃ പ്രഭൂതസര്പിഷ്കൈര്ബധ്നീയാദചലം സുഖമ്| അവിദാഹിഭിരന്നൈശ്ച പൈഷ്ടികൈസ്തമുപാചരേത്||൭൦|| ഗ്ലാനിര്ഹി ന ഹിതാ തസ്യ സന്ധിവിശ്ലേഷകാരികാ| വിച്യുതാഭിഹതാങ്ഗാനാം വിസര്പാദീനുപദ്രവാന്||൭൧|| ഉപാചരേദ്യഥാകാലം കാലജ്ഞഃ സ്വാച്ചികിത്സിതാത്|൭൨|

Adhikarana 26 (72-79) · Śloka 79

ശുഷ്കാ മഹാരുജഃ സ്തബ്ധാ യേ വ്രണാ മാരുതോത്തരാഃ| സ്വേദ്യാഃ സങ്കരകല്പേന തേ സ്യുഃ കൃശരപായസൈഃ||൭൨|| ഗ്രാമ്യബൈലാമ്ബുജാനൂപൈര്വൈശവാരൈശ്ച സംസ്കൃതൈഃ| ഉത്കാരികാഭിശ്ചോഷ്ണാഭിഃ സുഖീ സ്യാദ്വ്രണിതസ്തഥാ||൭൩|| സദാഹാ വേദനാവന്തോ യേ വ്രണാ മാരുതോത്തരാഃ| തേഷാമുമാം തിലാംശ്ചൈവ ഭൃഷ്ടാന് പയസി നിര്വൃതാന്||൭൪|| തേനൈവ പയസാ പിഷ്ട്വാ കുര്യാദാലേപനം ഭിഷക്| ബലാ ഗുഡൂചീ മധുകം പൃശ്നിപര്ണീ ശതാവരീ||൭൫|| ജീവന്തീ ശര്കരാ ക്ഷീരം തൈലം മത്സ്യവസാ ഘൃതമ്| സംസിദ്ധാ സമധൂച്ഛിഷ്ടാ ശൂലഘ്നീ സ്നേഹശര്കരാ||൭൬|| ദ്വിപഞ്ചമൂലക്വഥിതേനാമ്ഭസാ പയസാऽഥവാ | സര്പിഷാ വാ സതൈലേന കോഷ്ണേന പരിഷേചയേത്||൭൭|| യവചൂര്ണം സമധുകം സതിലം സഹ സര്പിഷാ| ദദ്യാദാലേപനം കോഷ്ണം ദാഹശൂലോപശാന്തയേ||൭൮|| ഉപനാഹശ്ച കര്തവ്യഃ സതിലോ മുദ്ഗപായസഃ| രുഗ്ദാഹയോഃ പ്രശമനോ വ്രണേഷ്വേഷ വിധിര്ഹിതഃ||൭൯||

Adhikarana 27 (80-82) · Śloka 82

സൂക്ഷ്മാനനാ ബഹുസ്രാവാഃ കോഷവന്തശ്ച യേ വ്രണാഃ| ന ച മര്മാശ്രിതാസ്തേഷാമേഷണം ഹിതമുച്യതേ||൮൦|| ദ്വിവിധാമേഷണീം വിദ്യാന്മൃദ്വീം ച കഠിനാമപി| ഔദ്ഭിദൈര്മൃദുഭിര്നാലൈര്ലോഹാനാം വാ ശലാകയാ||൮൧|| ഗമ്ഭീരേ മാംസലേ ദേശേ പാട്യം ലൌഹശലാകയാ| ഏഷ്യം വിദ്യാദ്വ്രണം നാലൈര്വിപരീതമതോ ഭിഷക്||൮൨||

Adhikarana 28 (83-85) · Śloka 85

പൂതിഗന്ധാന് വിവര്ണാംശ്ച ബഹുസ്രാവാന്മഹാരുജഃ| വ്രണാനശുദ്ധാന് വിജ്ഞായ ശോധനൈഃ സമുപാചരേത്||൮൩|| ത്രിഫലാ ഖദിരോ ദാര്വീ ന്യഗ്രോധാദിര്ബലാ കുശഃ| നിമ്ബകോലകപത്രാണി കഷായാഃ ശോധനാ മതാഃ||൮൪|| തിലകല്കഃ സലവണോ ദ്വേ ഹരിദ്രേ ത്രിവൃദ്ധൃതമ്| മധുകം നിമ്ബപത്രാണി പ്രലേപോ വ്രണശോധനഃ||൮൫||

Adhikarana 29 (86-94) · Śloka 94

നാതിരക്തോ നാതിപാണ്ഡുര്നാതിശ്യാവോ ന ചാതിരുക്| ന ചോത്സന്നോ ന ചോത്സങ്ഗീ ശുദ്ധോ രോപ്യഃ പരം വ്രണഃ||൮൬|| ന്യഗ്രോധോദുമ്ബരാശ്വത്ഥകദമ്ബപ്ലക്ഷവേതസാഃ| കരവീരാര്കകുടജാഃ കഷായാ വ്രണരോപണാഃ||൮൭|| ചന്ദനം പദ്മകിഞ്ജല്കം ദാര്വീത്വങ്നീലമുത്പലമ്| മേദേ മൂര്വാ സമങ്ഗാ ച യഷ്ട്യാഹ്വം വ്രണരോപണമ്||൮൮|| പ്രപൌണ്ഡരീകം ജീവന്തീ ഗോജിഹ്വാ ധാതകീ ബലാ| രോപണം സതിലം ദദ്യാത് പ്രലേപം സഘൃതം വ്രണേ||൮൯|| കമ്പില്ലകം വിഡങ്ഗാനി വത്സകം ത്രിഫലാം ബലാമ്| പടോലം പിചുമര്ദം ച ലോധ്രം മുസ്തം പ്രിയങ്ഗുകമ്||൯൦|| ഖദിരം ധാതകീം സര്ജമേലാമഗുരുചന്ദനേ| പിഷ്ട്വാ സാധ്യം ഭവേത്തൈലം തത് പരം വ്രണരോപണമ്||൯൧|| പ്രപൌണ്ഡരീകം മധുകം കാകോല്യൌ ദ്വേ ച ചന്ദനേ| സിദ്ധമേതൈഃ സമൈസ്തൈലം പരം സ്യാദ്വ്രണരോപണമ്||൯൨|| ദൂര്വാസ്വരസസിദ്ധം വാ തൈലം കമ്പില്ലകേന വാ| ദാര്വീത്വചശ്ച കല്കേന പ്രധാനം വ്രണരോപണമ്||൯൩|| യേനൈവ വിധിനാ തൈലം ഘൃതം തേനൈവ സാധയേത്| രക്തപിത്തോത്തരം ദൃഷ്ട്വാ രോപണീയം വ്രണം ഭിഷക്||൯൪||

Adhikarana 30 (95-96) · Śloka 96

കദമ്ബാര്ജുനനിമ്ബാനാം പാടല്യാഃ പിപ്പലസ്യ ച| വ്രണപ്രച്ഛാദനേ വിദ്വാന് പത്രാണ്യര്കസ്യ ചാദിശേത്||൯൫|| വാര്ക്ഷോऽഥവാऽऽജിനഃ ക്ഷൌമഃ പട്ടോ വ്രണഹിതഃ സ്മൃതഃ| ബന്ധശ്ച ദ്വിവിധഃ ശസ്തോ വ്രണാനാം സവ്യദക്ഷിണഃ||൯൬||

Adhikarana 31 (97-100) · Śloka 100

ലവണാമ്ലകടൂഷ്ണാനി വിദാഹീനി ഗുരൂണി ച| വര്ജയേദന്നപാനാനി വ്രണീ മൈഥുനമേവ ച||൯൭|| നാതിശീതഗുരുസ്നിഗ്ധമവിദാഹി യഥാവ്രണമ്| അന്നപാനം വ്രണഹിതം ഹിതം ചാസ്വപനം ദിവാ||൯൮|| സ്തന്യാനി ജീവനീയാനി ബൃംഹണീയാനി യാനി ച| ഉത്സാദനാര്ഥം നിമ്നാനാം വ്രണാനാം താനി കല്പയേത്||൯൯|| ഭൂര്ജഗ്രന്ഥ്യശ്മകാസീസമധോഭാഗാനി ഗുഗ്ഗുലുഃ| വ്രണാവസാദനം തദ്വത് കലവിങ്കകപോതവിട്||൧൦൦||

Adhikarana 32 (101-106) · Śloka 106

രുധിരേऽതിപ്രവൃത്തേ തു ച്ഛിന്നേ ച്ഛേദ്യേऽധിമാംസകേ| കഫഗ്രന്ഥിഷു ഗണ്ഡേഷു വാതസ്തമ്ഭാനിലാര്തിഷു||൧൦൧|| ഗൂഢപൂയലസീകേഷു ഗമ്ഭീരേഷു സ്ഥിരേഷു ച| കപ്തേഷു ചാങ്ഗദേശേഷു കര്മാഗ്നേഃ സമ്പ്രശസ്യതേ||൧൦൨|| മധൂച്ഛിഷ്ടേന തൈലേന മജ്ജക്ഷൌദ്രവസാഘൃതൈഃ| തപ്തൈര്വാ വിവിധൈര്ലോഹൈര്ദഹേദ്ദാഹവിശേഷവിത്||൧൦൩|| രൂക്ഷാണാം സുകുമാരാണാം ഗമ്ഭീരാന്മാരുതോത്തരാന്| ദഹേത് സ്നേഹമധൂച്ഛിഷ്ടൈര്ലോഹൈഃ ക്ഷൌദ്രൈസ്തതോऽന്യഥാ||൧൦൪|| ബാലദുര്ബലവൃദ്ധാനാം ഗര്ഭിണ്യാ രക്തപിത്തിനാമ്| തൃഷ്ണാജ്വരപരീതാനാമബലാനാം വിഷാദിനാമ്||൧൦൫|| നാഗ്നികര്മോപദേഷ്ടവ്യം സ്നായുമര്മവ്രണേഷു ച| സവിഷേഷു ച ശല്യേഷു നേത്രകുഷ്ഠവ്രണേഷു ച||൧൦൬||

Adhikarana 33 (107-109) · Śloka 109

രോഗദോഷബലാപേക്ഷീ മാത്രാകാലാഗ്നികോവിദഃ| ശസ്ത്രകര്മാഗ്നികൃത്യേഷു ക്ഷാരമപ്യവചാരയേത്||൧൦൭|| കഠിനത്വം വ്രണാ യാന്തി ഗന്ധൈഃ സാരൈശ്ച ധൂപിതാഃ| സര്പിര്മജ്ജവസാധൂപൈഃ ശൈഥില്യം യാന്തി ഹി വ്രണാഃ||൧൦൮|| രുജഃ സ്രാവാശ്ച ഗന്ധാശ്ച കൃമയശ്ച വ്രണാശ്രിതാഃ| ശൈഥില്യം മാര്ദവം ചാപി ധൂപനേനോപശാമ്യതി||൧൦൯||

Adhikarana 34 (110-112) · Śloka 112

ലോധ്രന്യഗ്രോധശുങ്ഗാനി ഖദിരസ്ത്രിഫലാ ഘൃതമ്| പ്രലേപോ വ്രണശൈഥില്യസൌകുമാര്യപ്രസാധനഃ||൧൧൦|| സരുജഃ കഠിനാഃ സ്തബ്ധാ നിരാസ്രാവാശ്ച യേ വ്രണാഃ| യവചൂര്ണൈഃ സസര്പിഷ്കൈര്ബഹുശസ്താന് പ്രലേപയേത്||൧൧൧|| മുദ്ഗഷഷ്ടികശാലീനാം പായസൈര്വാ യഥാക്രമമ്| സഘൃതൈര്ജീവനീയൈര്വാ തര്പയേത്താനഭീക്ഷ്ണശഃ||൧൧൨||

Adhikarana 35 (113-119) · Śloka 119

കകുഭോദുമ്ബരാശ്വത്ഥലോധ്രജാമ്ബവകട്ഫലൈഃ| ത്വചമാശ്വേവ ഗൃഹ്ണന്തി ത്വക്ചൂര്ണൈശ്ചൂര്ണിതാ വ്രണാഃ||൧൧൩|| മനഃശിലൈലാ മഞ്ജിഷ്ഠാ ലാക്ഷാ ച രജനീദ്വയമ്| പ്രലേപഃ സഘൃതക്ഷൌദ്രസ്ത്വഗ്വിശുദ്ധികരഃ പരഃ||൧൧൪|| അയോരജഃ സകാസീസം ത്രിഫലാകുസുമാനി ച| കരോതി ലേപഃ കൃഷ്ണത്വം സദ്യ ഏവ നവത്വചി||൧൧൫|| കാലീയകനതാമ്രാസ്ഥിഹേമകാന്താരസോത്തമൈഃ | ലേപഃ സഗോമയരസഃ സവര്ണീകരണഃ പരഃ||൧൧൬|| ധ്യാമകാശ്വത്ഥനിചുലമൂലം ലാക്ഷാ സഗൈരികാ| സഹേമശ്ചാമൃതാസങ്ഗഃ കാസീസം ചേതി വര്ണകൃത്||൧൧൭|| ചതുഷ്പദാനാം ത്വഗ്ലോമഖുരശൃങ്ഗാസ്ഥിഭസ്മനാ| തൈലാക്താ ചൂര്ണിതാ ഭൂമിര്ഭവേല്ലോമവതീ പുനഃ||൧൧൮|| ഷോഡശോപദ്രവാ യേ ച വ്രണാനാം പരികീര്തിതാഃ| തേഷാം ചികിത്സാ നിര്ദിഷ്ടാ യഥാസ്വം സ്വേ ചികിത്സിതേ||൧൧൯||

Adhikarana 36 (120-121) · Śloka 121

തത്ര ശ്ലോകൌ- ദ്വൌ വ്രണൌ വ്രണഭേദാശ്ച പരീക്ഷാ ദുഷ്ടിരേവ ച| സ്ഥാനാനി ഗന്ധാഃ സ്രാവാശ്ച സോപസര്ഗാഃ ക്രിയാശ്ച യാഃ||൧൨൦|| വ്രണാധികാരേ സപ്രശ്നമേതന്നവകമുക്തവാന്| മുനിര്വ്യാസസമാസാഭ്യാമഗ്നിവേശായ ധീമതേ||൧൨൧||

Adhikarana puShpikA · Śloka 25

ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേ ദൃഢബലസമ്പൂരിതേ ചികിത്സാസ്ഥാനേ ദ്വിവ്രണീയചികിത്സിതം നാമ പഞ്ചവിംശോऽധ്യായഃ||൨൫||