Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതസ്ത്രിമര്മീയചികിത്സിതമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
View original
अथातस्त्रिमर्मीयचिकित्सितमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
32. trimarmīyacikitsitam
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
സപ്തോത്തരം മര്മശതം യദുക്തം ശരീരസങ്ഖ്യാമധികൃത്യ തേഭ്യഃ| മര്മാണി ബസ്തിം ഹൃദയം ശിരശ്ച പ്രധാനഭൂതാനി വദന്തി തജ്ജ്ഞാഃ||൩|| പ്രാണാശ്രയാത്, താനി ഹി പീഡയന്തോ വാതാദയോऽസൂനപി പീഡയന്തി| തത്സംശ്രിതാനാമനുപാലനാര്ഥം മഹാഗദാനാം ശൃണു സൌമ്യ രക്ഷാമ്||൪||
View original
सप्तोत्तरं मर्मशतं यदुक्तं शरीरसङ्ख्यामधिकृत्य तेभ्यः| मर्माणि बस्तिं हृदयं शिरश्च प्रधानभूतानि वदन्ति तज्ज्ञाः||३|| प्राणाश्रयात्, तानि हि पीडयन्तो वातादयोऽसूनपि पीडयन्ति| तत्संश्रितानामनुपालनार्थं महागदानां शृणु सौम्य रक्षाम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5-10) · Śloka 10
കഷായതിക്തോഷണരൂക്ഷഭോജ്യൈഃ സന്ധാരണാഭോജനമൈഥുനൈശ്ച | പക്വാശയേ കുപ്യതി ചേദപാനഃ സ്രോതാംസ്യധോഗാനി ബലീ സ രുദ്ധ്വാ||൫|| കരോതി വിണ്മാരുതമൂത്രസങ്ഗം ക്രമാദുദാവര്തമതഃ സുഘോരമ്| രുഗ്ബസ്തിഹൃത്കുക്ഷ്യുദരേഷ്വഭീക്ഷ്ണം സപൃഷ്ഠപാര്ശ്വേഷ്വതിദാരുണാ സ്യാത്||൬|| ആധ്മാനഹൃല്ലാസവികര്തികാശ്ച തോദോऽവിപാകശ്ച സബസ്തിശോഥഃ| വര്ചോऽപ്രവൃത്തിര്ജഠരേ ച ഗണ്ഡാന്യൂര്ധ്വശ്ച വായുര്വിഹതോ ഗുദേ സ്യാത്||൭|| കൃച്ഛ്രേണ ശുഷ്കസ്യ ചിരാത് പ്രവൃത്തിഃ സ്യാദ്വാ തനുഃ സ്യാത് ഖരരൂക്ഷശീതാ| തതശ്ച രോഗാ ജ്വരമൂത്രകൃച്ഛ്രപ്രവാഹികാഹൃദ്ഗ്രഹണീപ്രദോഷാഃ||൮|| വമ്യാന്ധ്യബാധിര്യശിരോऽഭിതാപവാതോദരാഷ്ഠീലമനോവികാരാഃ| തൃഷ്ണാസ്രപിത്താരുചിഗുല്മകാസശ്വാസപ്രതിശ്യാര്ദിതപാര്ശ്വരോഗാഃ||൯|| അന്യേ ച രോഗാ ബഹവോऽനിലോത്ഥാ ഭവന്ത്യുദാവര്തകൃതാഃ സുഘോരാഃ| ചികിത്സിതം ചാസ്യ യഥാവദൂര്ധ്വം പ്രവക്ഷ്യതേ തച്ഛൃണു ചാഗ്നിവേശ!||൧൦||
View original
कषायतिक्तोषणरूक्षभोज्यैः सन्धारणाभोजनमैथुनैश्च | पक्वाशये कुप्यति चेदपानः स्रोतांस्यधोगानि बली स रुद्ध्वा||५|| करोति विण्मारुतमूत्रसङ्गं क्रमादुदावर्तमतः सुघोरम्| रुग्बस्तिहृत्कुक्ष्युदरेष्वभीक्ष्णं सपृष्ठपार्श्वेष्वतिदारुणा स्यात्||६|| आध्मानहृल्लासविकर्तिकाश्च तोदोऽविपाकश्च सबस्तिशोथः| वर्चोऽप्रवृत्तिर्जठरे च गण्डान्यूर्ध्वश्च वायुर्विहतो गुदे स्यात्||७|| कृच्छ्रेण शुष्कस्य चिरात् प्रवृत्तिः स्याद्वा तनुः स्यात् खररूक्षशीता| ततश्च रोगा ज्वरमूत्रकृच्छ्रप्रवाहिकाहृद्ग्रहणीप्रदोषाः||८|| वम्यान्ध्यबाधिर्यशिरोऽभितापवातोदराष्ठीलमनोविकाराः| तृष्णास्रपित्तारुचिगुल्मकासश्वासप्रतिश्यार्दितपार्श्वरोगाः||९|| अन्ये च रोगा बहवोऽनिलोत्था भवन्त्युदावर्तकृताः सुघोराः| चिकित्सितं चास्य यथावदूर्ध्वं प्रवक्ष्यते तच्छृणु चाग्निवेश!||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (11-17) · Śloka 17
തം തൈലശീതജ്വരനാശനാക്തം സ്വേദൈര്യഥോക്തൈഃ പ്രവിലീനദോഷമ്| ഉപാചരേദ്വര്തിനിരൂഹബസ്തിസ്നേഹൈര്വിരേകൈരനുലോമനാന്നൈഃ||൧൧|| ശ്യാമാത്രിവൃന്മാഗധികാം സദന്തീം ഗോമൂത്രപിഷ്ടാം ദശഭാഗമാഷാമ്| സനീലികാം ദ്വിര്ലവണാം ഗുഡേന വര്തിം കരാങ്ഗുഷ്ഠനിഭാം വിദധ്യാത്||൧൨|| പിണ്യാകസൌവര്ചലഹിങ്ഗുഭിര്വാ സസര്ഷപത്ര്യൂഷണയാവശൂകൈഃ| ക്രിമിഘ്നകമ്പില്ലകശങ്ഖിനീഭിഃ സുധാര്കജക്ഷീരഗുഡൈര്യുതാഭിഃ||൧൩|| സ്യാത് പിപ്പലീസര്ഷപരാഢവേശ്മധൂമൈഃ സഗോമൂത്രഗുഡൈശ്ച വര്തിഃ| ശ്യാമാഫലാലാബുകപിപ്പലീനാം നാഡ്യാऽഥവാ തത് പ്രധമേത്തു ചൂര്ണമ്||൧൪|| രക്ഷോഘ്നതുമ്ബീകരഹാടകൃഷ്ണാചൂര്ണം സജീമൂതകസൈന്ധവം വാ| സ്നിഗ്ധേ ഗുദേ താന്യനുലോമയന്തി നരസ്യ വര്ചോऽനിലമൂത്രസങ്ഗമ്||൧൫|| തേഷാം വിഘാതേ തു ഭിഷഗ്വിദധ്യാത് സ്വഭ്യക്തസുസ്വിന്നതനോര്നിരൂഹമ്| ഊര്ധ്വാനുലോമൌഷധമൂത്രതൈലക്ഷാരാമ്ലവാതഘ്നയുതം സുതീക്ഷ്ണമ്||൧൬|| വാതേऽധികേऽമ്ലം ലവണം സതൈലം, ക്ഷീരേണ പിത്തേ തു, കഫേ സമൂത്രമ്| സ മൂത്രവര്ചോऽനിലസങ്ഗമാശു ഗുദം സിരാശ്ച പ്രഗുണീകരോതി||൧൭||
View original
तं तैलशीतज्वरनाशनाक्तं स्वेदैर्यथोक्तैः प्रविलीनदोषम्| उपाचरेद्वर्तिनिरूहबस्तिस्नेहैर्विरेकैरनुलोमनान्नैः||११|| श्यामात्रिवृन्मागधिकां सदन्तीं गोमूत्रपिष्टां दशभागमाषाम्| सनीलिकां द्विर्लवणां गुडेन वर्तिं कराङ्गुष्ठनिभां विदध्यात्||१२|| पिण्याकसौवर्चलहिङ्गुभिर्वा ससर्षपत्र्यूषणयावशूकैः| क्रिमिघ्नकम्पिल्लकशङ्खिनीभिः सुधार्कजक्षीरगुडैर्युताभिः||१३|| स्यात् पिप्पलीसर्षपराढवेश्मधूमैः सगोमूत्रगुडैश्च वर्तिः| श्यामाफलालाबुकपिप्पलीनां नाड्याऽथवा तत् प्रधमेत्तु चूर्णम्||१४|| रक्षोघ्नतुम्बीकरहाटकृष्णाचूर्णं सजीमूतकसैन्धवं वा| स्निग्धे गुदे तान्यनुलोमयन्ति नरस्य वर्चोऽनिलमूत्रसङ्गम्||१५|| तेषां विघाते तु भिषग्विदध्यात् स्वभ्यक्तसुस्विन्नतनोर्निरूहम्| ऊर्ध्वानुलोमौषधमूत्रतैलक्षाराम्लवातघ्नयुतं सुतीक्ष्णम्||१६|| वातेऽधिकेऽम्लं लवणं सतैलं, क्षीरेण पित्ते तु, कफे समूत्रम्| स मूत्रवर्चोऽनिलसङ्गमाशु गुदं सिराश्च प्रगुणीकरोति||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (18) · Śloka 18
ത്രിവൃത്സുധാപത്രതിലാദിശാകഗ്രാമ്യൌദകാനൂപരസൈര്യവാന്നമ്| അന്യൈശ്ച സൃഷ്ടാനിലമൂത്രവിഡ്ഭിരദ്യാത് പ്രസന്നാഗുഡസീധുപായീ||൧൮||
View original
त्रिवृत्सुधापत्रतिलादिशाकग्राम्यौदकानूपरसैर्यवान्नम्| अन्यैश्च सृष्टानिलमूत्रविड्भिरद्यात् प्रसन्नागुडसीधुपायी||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (19) · Śloka 19
ഭൂയോऽനുബന്ധേ തു ഭവേദ്വിരേച്യോ മൂത്രപ്രസന്നാദധിമണ്ഡശുക്തൈഃ| സ്വസ്ഥം തു പശ്ചാദനുവാസയേത്തം രൌക്ഷ്യാദ്ധി സങ്ഗോऽനിലവര്ചസോശ്ചേത്||൧൯||
View original
भूयोऽनुबन्धे तु भवेद्विरेच्यो मूत्रप्रसन्नादधिमण्डशुक्तैः| स्वस्थं तु पश्चादनुवासयेत्तं रौक्ष्याद्धि सङ्गोऽनिलवर्चसोश्चेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (20-22) · Śloka 22
ദ്വിരുത്തരം ഹിങ്ഗു വചാഗ്നികുഷ്ഠം സുവര്ചികാ ചൈവ വിഡങ്ഗചൂര്ണമ്| സുഖാമ്ബുനാऽऽനാഹവിസൂചികാര്തിഹൃദ്രോഗഗുല്മോര്ധ്വസമീരണഘ്നമ് ||൨൦|| വചാഭയാചിത്രകയാവശൂകാന് സപിപ്പലീകാതിവിഷാന് സകുഷ്ഠാന്| ഉഷ്ണാമ്ബുനാऽऽനാഹവിമൂഢവാതാന് പീത്വാ ജയേദാശു രസൌദനാശീ||൨൧|| ഹിങ്ഗൂഗ്രഗന്ധാബിഡശുണ്ഠ്യജാജീഹരീതകീപുഷ്കരമൂലകുഷ്ഠമ്| യഥോത്തരം ഭാഗവിവൃദ്ധമേതത് പ്ലീഹോദരാജീര്ണവിസൂചികാസു||൨൨||
View original
द्विरुत्तरं हिङ्गु वचाग्निकुष्ठं सुवर्चिका चैव विडङ्गचूर्णम्| सुखाम्बुनाऽऽनाहविसूचिकार्तिहृद्रोगगुल्मोर्ध्वसमीरणघ्नम् ||२०|| वचाभयाचित्रकयावशूकान् सपिप्पलीकातिविषान् सकुष्ठान्| उष्णाम्बुनाऽऽनाहविमूढवातान् पीत्वा जयेदाशु रसौदनाशी||२१|| हिङ्गूग्रगन्धाबिडशुण्ठ्यजाजीहरीतकीपुष्करमूलकुष्ठम्| यथोत्तरं भागविवृद्धमेतत् प्लीहोदराजीर्णविसूचिकासु||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (23) · Śloka 23
സ്ഥിരാദിവര്ഗസ്യ പുനര്നവായാഃ ശമ്പാകപൂതീകകരഞ്ജയോശ്ച| സിദ്ധഃ കഷായേ ദ്വിപലാംശികാനാം പ്രസ്ഥോ ഘൃതാത് സ്യാത് പ്രതിരുദ്ധവാതേ||൨൩||
View original
स्थिरादिवर्गस्य पुनर्नवायाः शम्पाकपूतीककरञ्जयोश्च| सिद्धः कषाये द्विपलांशिकानां प्रस्थो घृतात् स्यात् प्रतिरुद्धवाते||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (24-25) · Śloka 25
ഫലം ച മൂലം ച വിരേചനോക്തം ഹിങ്ഗ്വര്കമൂലം ദശമൂലമഗ്ര്യമ്| സ്നുക് ചിത്രകശ്ചൈവ പുനര്നവാ ച തുല്യാനി സര്വൈര്ലവണാനി പഞ്ച||൨൪|| സ്നേഹൈഃ സമൂത്രൈഃ സഹ ജര്ജരാണി ശരാവസന്ധൌ വിപചേത് സുലിപ്തേ| പക്വം സുപിഷ്ടം ലവണം തദന്നൈഃ പാനൈസ്തഥാऽऽനാഹരുജാഘ്നമദ്യാത്||൨൫||
View original
फलं च मूलं च विरेचनोक्तं हिङ्ग्वर्कमूलं दशमूलमग्र्यम्| स्नुक् चित्रकश्चैव पुनर्नवा च तुल्यानि सर्वैर्लवणानि पञ्च||२४|| स्नेहैः समूत्रैः सह जर्जराणि शरावसन्धौ विपचेत् सुलिप्ते| पक्वं सुपिष्टं लवणं तदन्नैः पानैस्तथाऽऽनाहरुजाघ्नमद्यात्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (26-31) · Śloka 31
ഹൃത്സ്തമ്ഭമൂര്ധാമയഗൌരവാഭ്യാമുദ്ഗാരസങ്ഗേന സപീനസേന| ആനാഹമാമപ്രഭവം ജയേത്തു പ്രച്ഛര്ദനൈര്ലങ്ഘനപാചനൈശ്ച||൨൬|| (ഗുല്മോദരബ്രധ്നാര്ശഃപ്ലീഹോദാവര്തയോനിശുക്രഗദേ | മേദഃകഫസംസൃഷ്ടേ മാരുതരക്തേऽവഗാഢേ ച||൨൭|| ഗൃധ്രസിപക്ഷവധാദിഷു വിരേചനാര്ഹേഷു വാതരോഗേഷു| വാതേ വിബദ്ധമാര്ഗേ മേദഃകഫപിത്തരക്തേന||൨൮|| പയസാ മാംസരസൈര്വാ ത്രിഫലാരസയൂഷമൂത്രമദിരാഭിഃ| ദോഷാനുബന്ധയോഗാത് പ്രശസ്തമേരണ്ഡജം തൈലമ്||൨൯|| തദ്വാതനുത്സ്വഭാവാത് സംയോഗവശാദ്വിരേചനാച്ച ജയേത്| മേദോസൃക്പിത്തകഫോന്മിശ്രാനിലരോഗജിത്തസ്മാത്||൩൦|| ബലകോഷ്ഠവ്യാധിവശാദാപഞ്ചപലാ ഭവേന്മാത്രാ| മൃദുകോഷ്ഠാല്പബലാനാം സഹ ഭോജ്യം തത്പ്രയോജ്യം സ്യത്)||൩൧|| ഇത്യുദാവര്തചികിത്സാ|
View original
हृत्स्तम्भमूर्धामयगौरवाभ्यामुद्गारसङ्गेन सपीनसेन| आनाहमामप्रभवं जयेत्तु प्रच्छर्दनैर्लङ्घनपाचनैश्च||२६|| (गुल्मोदरब्रध्नार्शःप्लीहोदावर्तयोनिशुक्रगदे | मेदःकफसंसृष्टे मारुतरक्तेऽवगाढे च||२७|| गृध्रसिपक्षवधादिषु विरेचनार्हेषु वातरोगेषु| वाते विबद्धमार्गे मेदःकफपित्तरक्तेन||२८|| पयसा मांसरसैर्वा त्रिफलारसयूषमूत्रमदिराभिः| दोषानुबन्धयोगात् प्रशस्तमेरण्डजं तैलम्||२९|| तद्वातनुत्स्वभावात् संयोगवशाद्विरेचनाच्च जयेत्| मेदोसृक्पित्तकफोन्मिश्रानिलरोगजित्तस्मात्||३०|| बलकोष्ठव्याधिवशादापञ्चपला भवेन्मात्रा| मृदुकोष्ठाल्पबलानां सह भोज्यं तत्प्रयोज्यं स्यत्)||३१|| इत्युदावर्तचिकित्सा|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (32-35) · Śloka 35
വ്യായാമതീക്ഷ്ണൌഷധരൂക്ഷമദ്യപ്രസങ്ഗനിത്യദ്രുതപൃഷ്ഠയാനാത്| ആനൂപമത്സ്യാധ്യശനാദജീര്ണാത് സ്യുര്മൂത്രകൃച്ഛ്രാണി നൃണാമിഹാഷ്ടൌ||൩൨|| പൃഥങ്മലാഃ സ്വൈഃ കുപിതാ നിദാനൈഃ സര്വേऽഥവാ കോപമുപേത്യ ബസ്തൌ| മൂത്രസ്യ മാര്ഗം പരിപീഡയന്തി യദാ തദാ മൂത്രയതീഹ കൃച്ഛ്രാത്||൩൩|| തീവ്രാ രുജോ വങ്ക്ഷണബസ്തിമേഢ്രേ സ്വല്പം മുഹുര്മൂത്രയതീഹ വാതാത്| പീതം സരക്തം സരുജം സദാഹം കൃച്ഛ്രാന്മുഹുര്മൂത്രയതീഹ പിത്താത്||൩൪|| ബസ്തേഃ സലിങ്ഗസ്യ ഗുരുത്വശോഥൌ മൂത്രം സപിച്ഛം കഫമൂത്രകൃച്ഛ്രേ| സര്വാണി രൂപാണി തു സന്നിപാതാദ്ഭവന്തി തത് കൃച്ഛ്രതമം ഹി കൃച്ഛ്രമ്||൩൫||
View original
व्यायामतीक्ष्णौषधरूक्षमद्यप्रसङ्गनित्यद्रुतपृष्ठयानात्| आनूपमत्स्याध्यशनादजीर्णात् स्युर्मूत्रकृच्छ्राणि नृणामिहाष्टौ||३२|| पृथङ्मलाः स्वैः कुपिता निदानैः सर्वेऽथवा कोपमुपेत्य बस्तौ| मूत्रस्य मार्गं परिपीडयन्ति यदा तदा मूत्रयतीह कृच्छ्रात्||३३|| तीव्रा रुजो वङ्क्षणबस्तिमेढ्रे स्वल्पं मुहुर्मूत्रयतीह वातात्| पीतं सरक्तं सरुजं सदाहं कृच्छ्रान्मुहुर्मूत्रयतीह पित्तात्||३४|| बस्तेः सलिङ्गस्य गुरुत्वशोथौ मूत्रं सपिच्छं कफमूत्रकृच्छ्रे| सर्वाणि रूपाणि तु सन्निपाताद्भवन्ति तत् कृच्छ्रतमं हि कृच्छ्रम्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (36) · Śloka 36
വിശോഷയേദ്ബസ്തിഗതം സശുക്രം മൂത്രം സപിത്തം പവനഃ കഫം വാ| യദാ തദാऽശ്മര്യുപജായതേ തു ക്രമേണ പിത്തേഷ്വിവ രോചനാ ഗോഃ||൩൬||
View original
विशोषयेद्बस्तिगतं सशुक्रं मूत्रं सपित्तं पवनः कफं वा| यदा तदाऽश्मर्युपजायते तु क्रमेण पित्तेष्विव रोचना गोः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (37-38) · Śloka 39
കദമ്ബപുഷ്പാകൃതിരശ്മതുല്യാ ശ്ലക്ഷ്ണാ ത്രിപുട്യപ്യഥവാऽപി മൃദ്വീ| മൂത്രസ്യ ചേന്മാര്ഗമുപൈതി രുദ്ധ്വാ മൂത്രം രുജം തസ്യ കരോതി ബസ്തൌ||൩൭|| സസേവനീമേഹനബസ്തിശൂലം വിശീര്ണധാരം ച കരോതി മൂത്രമ്| മൃദ്നാതി മേഢ്രം സ തു വേദനാര്തോ മുഹുഃ ശകൃന്മുഞ്ചതി മേഹതേ ച||൩൮|| ക്ഷോഭാത് ക്ഷതേ മൂത്രയതീഹ സാസൃക് തസ്യാഃ സുഖം മേഹതി ച വ്യപായാത്|൩൯|
View original
कदम्बपुष्पाकृतिरश्मतुल्या श्लक्ष्णा त्रिपुट्यप्यथवाऽपि मृद्वी| मूत्रस्य चेन्मार्गमुपैति रुद्ध्वा मूत्रं रुजं तस्य करोति बस्तौ||३७|| ससेवनीमेहनबस्तिशूलं विशीर्णधारं च करोति मूत्रम्| मृद्नाति मेढ्रं स तु वेदनार्तो मुहुः शकृन्मुञ्चति मेहते च||३८|| क्षोभात् क्षते मूत्रयतीह सासृक् तस्याः सुखं मेहति च व्यपायात्|३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (39-41) · Śloka 41
ഏഷാऽശ്മരീ മാരുതഭിന്നമൂര്തിഃ സ്യാച്ഛര്കരാ മൂത്രപഥാത് ക്ഷരന്തീ||൩൯|| (രേതോऽഭിഘാതാഭിഹതസ്യ പുംസഃ പ്രവര്തതേ യസ്യ തു മൂത്രകൃച്ഛ്രമ്| സ്യാദ്വേദനാ വങ്ക്ഷണബസ്തിമേഢ്രേ തസ്യാതിശൂലം വൃഷണാതിവൃത്തേ||൪൦|| ശുക്രേണ സംരുദ്ധഗതിപ്രവാഹോ മൂത്രം സ കൃച്ഛ്രേണ വിമുഞ്ചതീഹ| തമണ്ഡയോഃ സ്തബ്ധമിതി ബ്രുവന്തി രേതോऽഭിഘാതാത് പ്രവദന്തി കൃച്ഛ്രമ് )||൪൧||
View original
एषाऽश्मरी मारुतभिन्नमूर्तिः स्याच्छर्करा मूत्रपथात् क्षरन्ती||३९|| (रेतोऽभिघाताभिहतस्य पुंसः प्रवर्तते यस्य तु मूत्रकृच्छ्रम्| स्याद्वेदना वङ्क्षणबस्तिमेढ्रे तस्यातिशूलं वृषणातिवृत्ते||४०|| शुक्रेण संरुद्धगतिप्रवाहो मूत्रं स कृच्छ्रेण विमुञ्चतीह| तमण्डयोः स्तब्धमिति ब्रुवन्ति रेतोऽभिघातात् प्रवदन्ति कृच्छ्रम् )||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (42) · Śloka 43
ശുക്രം മലാശ്ചൈവ പൃഥക് പൃഥഗ്വാ മൂത്രാശയസ്ഥാഃ പ്രതിവാരയന്തി| തദ്വ്യാഹതം മേഹനബസ്തിശൂലം മൂത്രം സശുക്രം കുരുതേ വിബദ്ധമ്||൪൨|| സ്തബ്ധശ്ച ശൂനോ ഭൃശവേദനശ്ച തുദ്യേത ബസ്തിര്വൃഷണൌ ച തസ്യ|൪൩|
View original
शुक्रं मलाश्चैव पृथक् पृथग्वा मूत्राशयस्थाः प्रतिवारयन्ति| तद्व्याहतं मेहनबस्तिशूलं मूत्रं सशुक्रं कुरुते विबद्धम्||४२|| स्तब्धश्च शूनो भृशवेदनश्च तुद्येत बस्तिर्वृषणौ च तस्य|४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (43-44) · Śloka 44
ക്ഷതാഭിഘാതാത് ക്ഷതജം ക്ഷയാദ്വാ പ്രകോപിതം ബസ്തിഗതം വിബദ്ധമ്||൪൩|| തീവ്രാര്തി മൂത്രേണ സഹാശ്മരീത്വമായാതി തസ്മിന്നതിസഞ്ചിതേ ച| ആധ്മാതതാം വിന്ദതി ഗൌരവം ച ബസ്തേര്ലഘുത്വം ച വിനിഃസൃതേऽസ്മിന്||൪൪|| ഇതി മൂത്രകൃച്ഛ്രനിദാനമ്|
View original
क्षताभिघातात् क्षतजं क्षयाद्वा प्रकोपितं बस्तिगतं विबद्धम्||४३|| तीव्रार्ति मूत्रेण सहाश्मरीत्वमायाति तस्मिन्नतिसञ्चिते च| आध्माततां विन्दति गौरवं च बस्तेर्लघुत्वं च विनिःसृतेऽस्मिन्||४४|| इति मूत्रकृच्छ्रनिदानम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (45-48) · Śloka 48
അഭ്യഞ്ജനസ്നേഹനിരൂഹബസ്തിസ്നേഹോപനാഹോത്തരബസ്തിസേകാന്| സ്ഥിരാദിഭിര്വാതഹരൈശ്ച സിദ്ധാന് ദദ്യാദ്രസാംശ്ചാനിലമൂത്രകൃച്ഛ്രേ||൪൫|| പുനര്നവൈരണ്ഡശതാവരീഭിഃ പത്തൂരവൃശ്ചീരബലാശ്മഭിദ്ഭിഃ| ദ്വിപഞ്ചമൂലേന കുലത്ഥകോലയവൈശ്ച തോയോത്ക്വഥിതേ കഷായേ||൪൬|| തൈലം വരാഹര്ക്ഷവസാ ഘൃതം ച തൈരേവ കല്കൈര്ലവണൈശ്ച സാധ്യമ്| തന്മാത്രയാऽऽശു പ്രതിഹന്തി പീതം ശൂലാന്വിതം മാരുതമൂത്രകൃച്ഛ്രമ്||൪൭|| ഏതാനി ചാന്യാനി വരൌഷധാനി പിഷ്ടാനി ശസ്താന്യപി ചോപനാഹേ| സ്യുര്ലാഭതസ്തൈലഫലാനി ചൈവ സ്നേഹാമ്ലയുക്താനി സുഖോഷ്ണവന്തി||൪൮||
View original
अभ्यञ्जनस्नेहनिरूहबस्तिस्नेहोपनाहोत्तरबस्तिसेकान्| स्थिरादिभिर्वातहरैश्च सिद्धान् दद्याद्रसांश्चानिलमूत्रकृच्छ्रे||४५|| पुनर्नवैरण्डशतावरीभिः पत्तूरवृश्चीरबलाश्मभिद्भिः| द्विपञ्चमूलेन कुलत्थकोलयवैश्च तोयोत्क्वथिते कषाये||४६|| तैलं वराहर्क्षवसा घृतं च तैरेव कल्कैर्लवणैश्च साध्यम्| तन्मात्रयाऽऽशु प्रतिहन्ति पीतं शूलान्वितं मारुतमूत्रकृच्छ्रम्||४७|| एतानि चान्यानि वरौषधानि पिष्टानि शस्तान्यपि चोपनाहे| स्युर्लाभतस्तैलफलानि चैव स्नेहाम्लयुक्तानि सुखोष्णवन्ति||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (49-51) · Śloka 51
സേകാവഗാഹാഃ ശിശിരാഃ പ്രദേഹാ ഗ്രൈഷ്മോ വിധിര്ബസ്തിപയോവിരേകാഃ| ദ്രാക്ഷാവിദാരീക്ഷുരസൈര്ഘൃതൈശ്ച കൃച്ഛ്രേഷു പിത്തപ്രഭവേഷു കാര്യാഃ||൪൯|| ശതാവരീകാശകുശശ്വദംഷ്ട്രാവിദാരിശാലീക്ഷുകശേരുകാണാമ്| ക്വാഥം സുശീതം മധുശര്കരാഭ്യാം യുക്തം പിബേത് പൈത്തികമൂത്രകൃച്ഛ്രീ||൫൦|| പിബേത് കഷായം കമലോത്പലാനാം ശൃങ്ഗാടകാനാമഥവാ വിദാര്യാഃ| ദണ്ഡൈരകാണാമഥവാऽപി മൂലം പൂര്വേണ കല്പേന തഥാऽമ്ബു ശീതമ്||൫൧||
View original
सेकावगाहाः शिशिराः प्रदेहा ग्रैष्मो विधिर्बस्तिपयोविरेकाः| द्राक्षाविदारीक्षुरसैर्घृतैश्च कृच्छ्रेषु पित्तप्रभवेषु कार्याः||४९|| शतावरीकाशकुशश्वदंष्ट्राविदारिशालीक्षुकशेरुकाणाम्| क्वाथं सुशीतं मधुशर्कराभ्यां युक्तं पिबेत् पैत्तिकमूत्रकृच्छ्री||५०|| पिबेत् कषायं कमलोत्पलानां शृङ्गाटकानामथवा विदार्याः| दण्डैरकाणामथवाऽपि मूलं पूर्वेण कल्पेन तथाऽम्बु शीतम्||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (52-53) · Śloka 53
ഏര്വാരുബീജം ത്രപുഷാത് കുസുമ്ഭാത് സകുങ്കുമഃ സ്യാദ്വൃഷകശ്ച പേയഃ| ദ്രാക്ഷാരസേനാശ്മരിശര്കരാസു സര്വേഷു കൃച്ഛ്രേഷു പ്രശസ്ത ഏഷഃ||൫൨|| ഏര്വാരുബീജം മധുകം സദാരു പൈത്തേ പിബേത്തണ്ഡുലധാവനേന| ദാര്വീം തഥൈവാമലകീരസേന സമാക്ഷികാം പിത്തകൃതേ തു കൃച്ഛ്രേ||൫൩||
View original
एर्वारुबीजं त्रपुषात् कुसुम्भात् सकुङ्कुमः स्याद्वृषकश्च पेयः| द्राक्षारसेनाश्मरिशर्करासु सर्वेषु कृच्छ्रेषु प्रशस्त एषः||५२|| एर्वारुबीजं मधुकं सदारु पैत्ते पिबेत्तण्डुलधावनेन| दार्वीं तथैवामलकीरसेन समाक्षिकां पित्तकृते तु कृच्छ्रे||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (54-57) · Śloka 57
ക്ഷാരോഷ്ണതീക്ഷ്ണൌഷധമന്നപാനം സ്വേദോ യവാന്നം വമനം നിരൂഹാഃ| തക്രം സതിക്തൌഷധസിദ്ധതൈലമഭ്യങ്ഗപാനം കഫമൂത്രകൃച്ഛ്രേ||൫൪|| വ്യോഷം ശ്വദംഷ്ട്രാത്രുടിസാരസാസ്ഥി കോലപ്രമാണം മധുമൂത്രയുക്തമ്| പിബേത്ത്രുടിം ക്ഷൌദ്രയുതാം കദല്യാ രസേന കൈഡര്യരസേന വാऽപി||൫൫|| തക്രേണ യുക്തം ശിതിവാരകസ്യ ബീജം പിബേത് കൃച്ഛ്രവിനാശഹേതോഃ| പിബേത്തഥാ തണ്ഡുലധാവനേന പ്രവാലചൂര്ണം കഫമൂത്രകൃച്ഛ്രേ||൫൬|| സപ്തച്ഛദാരഗ്വധകേബുകൈലാധവം കരഞ്ജം കുടജം ഗുഡൂചീമ്| പക്ത്വാ ജലേ തേന പിബേദ്യവാഗൂം സിദ്ധം കഷായം മധുസംയുതം വാ||൫൭||
View original
क्षारोष्णतीक्ष्णौषधमन्नपानं स्वेदो यवान्नं वमनं निरूहाः| तक्रं सतिक्तौषधसिद्धतैलमभ्यङ्गपानं कफमूत्रकृच्छ्रे||५४|| व्योषं श्वदंष्ट्रात्रुटिसारसास्थि कोलप्रमाणं मधुमूत्रयुक्तम्| पिबेत्त्रुटिं क्षौद्रयुतां कदल्या रसेन कैडर्यरसेन वाऽपि||५५|| तक्रेण युक्तं शितिवारकस्य बीजं पिबेत् कृच्छ्रविनाशहेतोः| पिबेत्तथा तण्डुलधावनेन प्रवालचूर्णं कफमूत्रकृच्छ्रे||५६|| सप्तच्छदारग्वधकेबुकैलाधवं करञ्जं कुटजं गुडूचीम्| पक्त्वा जले तेन पिबेद्यवागूं सिद्धं कषायं मधुसंयुतं वा||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (58) · Śloka 58
സര്വം ത്രിദോഷപ്രഭവേ തു വായോഃ സ്ഥാനാനുപൂര്വ്യാ പ്രസമീക്ഷ്യ കാര്യമ്| ത്രിഭ്യോऽധികേ പ്രാഗ്വമനം കഫേ സ്യാത് പിത്തേ വിരേകഃ പവനേ തു ബസ്തിഃ||൫൮|| ഇതി മൂത്രകൃച്ഛ്രചികിത്സാ|
View original
सर्वं त्रिदोषप्रभवे तु वायोः स्थानानुपूर्व्या प्रसमीक्ष्य कार्यम्| त्रिभ्योऽधिके प्राग्वमनं कफे स्यात् पित्ते विरेकः पवने तु बस्तिः||५८|| इति मूत्रकृच्छ्रचिकित्सा|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (59-72) · Śloka 72
ക്രിയാ ഹിതാ സാऽശ്മരിശര്കരാഭ്യാം കൃച്ഛ്രേ യഥൈവേഹ കഫാനിലാഭ്യാമ്| കാര്യാऽശ്മരീഭേദനപാതനായ വിശേഷയുക്തം ശൃണു കര്മ സിദ്ധമ്||൫൯|| പാഷാണഭേദം വൃഷകം ശ്വദംഷ്ട്രാപാഠാഭയാവ്യോഷശടീനികുമ്ഭാഃ| ഹിംസ്രാഖരാശ്വാശിതിവാരകാണാമേര്വാരുകാണാം ത്രപുഷസ്യ ബീജമ്||൬൦|| ഉത്കുഞ്ചികാ ഹിങ്ഗു സവേതസാമ്ലം സ്യാദ്ദ്വേ ബൃഹത്യൌ ഹപുഷാ വചാ ച| ചൂര്ണം പിബേദശ്മരിഭേദപക്വം സര്പിശ്ച ഗോമൂത്രചതുര്ഗുണം തൈഃ||൬൧|| മൂലം ശ്വദംഷ്ട്രേക്ഷുരകോരുബൂകാത് ക്ഷീരേണ പിഷ്ടം ബൃഹതീദ്വയാച്ച| ആലോഡ്യ ദധ്നാ മധുരേണ പേയം ദിനാനി സപ്താശ്മരിഭേദനായ||൬൨|| പുനര്നവായോരജനീശ്വദംഷ്ട്രാഫല്ഗുപ്രവാലാശ്ച സദര്ഭപുഷ്പാഃ| ക്ഷീരാമ്ബുമദ്യേക്ഷുരസൈഃ സുപിഷ്ടം പേയം ഭവേദശ്മരിശര്കരാസു||൬൩|| ത്രുടിം സുരാഹ്വം ലവണാനി പഞ്ച യവാഗ്രജം കുന്ദുരുകാശ്മഭേദൌ| കമ്പില്ലകം ഗോക്ഷുരകസ്യ ബീജമേര്വാരുബീജം ത്രപുഷസ്യ ബീജമ്||൬൪|| ചൂര്ണീകൃതം ചിത്രകഹിങ്ഗുമാസീയവാനിതുല്യം ത്രിഫലാദ്വിഭാഗമ്| അമ്ലൈരശുക്തൈ രസമദ്യയുഷൈഃ പേയം ഹി ഗുല്മാശ്മരിഭേദനാര്ഥമ്||൬൫|| ബില്വപ്രമാണോ ഘൃതതൈലഭൃഷ്ടോ യൂഷഃ കൃതഃ ശിഗ്രുകമൂലകല്കാത്| ശീതോऽശ്മഭിത് സ്യാദ്ദധിമണ്ഡയുക്തഃ പേയഃ പ്രകാമം ലവണേന യുക്തഃ||൬൬|| ജലേന ശോഭാഞ്ജനമൂലകല്കഃ ശീതോ ഹിതശ്ചാശ്മരിശര്കരാസു| സിതോപലാ വാ സമയാവശൂകാ കൃച്ഛ്രേഷു സര്വേഷ്വപി ഭേഷജം സ്യാത്||൬൭|| പീത്വാऽഥ മദ്യം നിഗദം രഥേന ഹയേന വാ ശീഘ്രജവേന യായാത്| തൈഃ ശര്കരാ പ്രച്യവതേऽശ്മരീ തു ശമ്യേന്ന ചേച്ഛല്യവിദുദ്ധരേത്താമ്||൬൮|| രേതോഭിഘാതപ്രഭവേ തു കൃച്ഛ്രേ സമീക്ഷ്യ ദോഷം പ്രതികര്മ കുര്യാത്| കാര്പാസമൂലം വൃഷകാശ്മഭേദൌ ബലാ സ്ഥിരാദീനി ഗവേധുകാ ച||൬൯|| വൃശ്ചീര ഐന്ദ്രീ ച പുനര്നവാ ച ശതാവരീ മധ്വസനാഖ്യപര്ണ്യൌ| തത്ക്വാഥസിദ്ധഃ പവനേ രസഃ സ്യാത് പിത്തേऽധികേ ക്ഷീരമഥാപി സര്പിഃ||൭൦|| കഫേ ച യൂഷാദികമന്നപാനം സംസര്ഗജേ സര്വഹിതഃ ക്രമഃ സ്യാത്| ഏവം ന ചേച്ഛാമ്യതി തസ്യ യുഞ്ജ്യാത് സുരാം പുരാണാം മധുകാസവം വാ||൭൧|| വിഹങ്ഗമാംസാനി ച ബൃംഹണായ ബസ്തീംശ്ച ശുക്രാശയശോധനാര്ഥമ്| ശുദ്ധസ്യ തൃപ്തസ്യ ച വൃഷ്യയോഗൈഃ പ്രിയാനുകൂലാഃ പ്രമദാ വിധേയാഃ||൭൨||
View original
क्रिया हिता साऽश्मरिशर्कराभ्यां कृच्छ्रे यथैवेह कफानिलाभ्याम्| कार्याऽश्मरीभेदनपातनाय विशेषयुक्तं शृणु कर्म सिद्धम्||५९|| पाषाणभेदं वृषकं श्वदंष्ट्रापाठाभयाव्योषशटीनिकुम्भाः| हिंस्राखराश्वाशितिवारकाणामेर्वारुकाणां त्रपुषस्य बीजम्||६०|| उत्कुञ्चिका हिङ्गु सवेतसाम्लं स्याद्द्वे बृहत्यौ हपुषा वचा च| चूर्णं पिबेदश्मरिभेदपक्वं सर्पिश्च गोमूत्रचतुर्गुणं तैः||६१|| मूलं श्वदंष्ट्रेक्षुरकोरुबूकात् क्षीरेण पिष्टं बृहतीद्वयाच्च| आलोड्य दध्ना मधुरेण पेयं दिनानि सप्ताश्मरिभेदनाय||६२|| पुनर्नवायोरजनीश्वदंष्ट्राफल्गुप्रवालाश्च सदर्भपुष्पाः| क्षीराम्बुमद्येक्षुरसैः सुपिष्टं पेयं भवेदश्मरिशर्करासु||६३|| त्रुटिं सुराह्वं लवणानि पञ्च यवाग्रजं कुन्दुरुकाश्मभेदौ| कम्पिल्लकं गोक्षुरकस्य बीजमेर्वारुबीजं त्रपुषस्य बीजम्||६४|| चूर्णीकृतं चित्रकहिङ्गुमासीयवानितुल्यं त्रिफलाद्विभागम्| अम्लैरशुक्तै रसमद्ययुषैः पेयं हि गुल्माश्मरिभेदनार्थम्||६५|| बिल्वप्रमाणो घृततैलभृष्टो यूषः कृतः शिग्रुकमूलकल्कात्| शीतोऽश्मभित् स्याद्दधिमण्डयुक्तः पेयः प्रकामं लवणेन युक्तः||६६|| जलेन शोभाञ्जनमूलकल्कः शीतो हितश्चाश्मरिशर्करासु| सितोपला वा समयावशूका कृच्छ्रेषु सर्वेष्वपि भेषजं स्यात्||६७|| पीत्वाऽथ मद्यं निगदं रथेन हयेन वा शीघ्रजवेन यायात्| तैः शर्करा प्रच्यवतेऽश्मरी तु शम्येन्न चेच्छल्यविदुद्धरेत्ताम्||६८|| रेतोभिघातप्रभवे तु कृच्छ्रे समीक्ष्य दोषं प्रतिकर्म कुर्यात्| कार्पासमूलं वृषकाश्मभेदौ बला स्थिरादीनि गवेधुका च||६९|| वृश्चीर ऐन्द्री च पुनर्नवा च शतावरी मध्वसनाख्यपर्ण्यौ| तत्क्वाथसिद्धः पवने रसः स्यात् पित्तेऽधिके क्षीरमथापि सर्पिः||७०|| कफे च यूषादिकमन्नपानं संसर्गजे सर्वहितः क्रमः स्यात्| एवं न चेच्छाम्यति तस्य युञ्ज्यात् सुरां पुराणां मधुकासवं वा||७१|| विहङ्गमांसानि च बृंहणाय बस्तींश्च शुक्राशयशोधनार्थम्| शुद्धस्य तृप्तस्य च वृष्ययोगैः प्रियानुकूलाः प्रमदा विधेयाः||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (73-75) · Śloka 75
രക്തോദ്ഭവേ തൂത്പലനാലതാലകാസേക്ഷുബാലേക്ഷുകശേരുകാണി| പിബേത് സിതാക്ഷൌദ്രയുതാനി ഖാദേദിക്ഷും വിദാരീം ത്രപുഷാണി ചൈവ||൭൩|| ഘൃതം ശ്വദംഷ്ട്രാസ്വരസേന സിദ്ധം ക്ഷീരേണ ചൈവാഷ്ടഗുണേന പേയമ്| സ്ഥിരാദികാനാം കനകാദികാനാമേകൈകശോ വാ വിധിനൈവ തേന||൭൪|| ക്ഷീരേണ ബസ്തിര്മധുരൌഷധൈഃ സ്യാത്തൈലേന വാ സ്വാദുഫലോത്ഥിതേന| യന്മൂത്രകൃച്ഛ്രേ വിഹിതം തു പൈത്തേ കാര്യം തു തച്ഛോണിതമൂത്രകൃച്ഛ്രേ||൭൫||
View original
रक्तोद्भवे तूत्पलनालतालकासेक्षुबालेक्षुकशेरुकाणि| पिबेत् सिताक्षौद्रयुतानि खादेदिक्षुं विदारीं त्रपुषाणि चैव||७३|| घृतं श्वदंष्ट्रास्वरसेन सिद्धं क्षीरेण चैवाष्टगुणेन पेयम्| स्थिरादिकानां कनकादिकानामेकैकशो वा विधिनैव तेन||७४|| क्षीरेण बस्तिर्मधुरौषधैः स्यात्तैलेन वा स्वादुफलोत्थितेन| यन्मूत्रकृच्छ्रे विहितं तु पैत्ते कार्यं तु तच्छोणितमूत्रकृच्छ्रे||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (76) · Śloka 76
വ്യായാമസന്ധാരണശുഷ്കരൂക്ഷപിഷ്ടാന്നവാതാര്കകരവ്യവായാന്| ഖര്ജൂരശാലൂകകപിത്ഥജമ്ബൂബിസം കഷായം ന രസം ഭജേത||൭൬|| ഇത്യശ്മരീചികിത്സാ|
View original
व्यायामसन्धारणशुष्करूक्षपिष्टान्नवातार्ककरव्यवायान्| खर्जूरशालूककपित्थजम्बूबिसं कषायं न रसं भजेत||७६|| इत्यश्मरीचिकित्सा|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (77-80) · Śloka 80
വ്യായാമതീക്ഷ്ണാതിവിരേകബസ്തിചിന്താഭയത്രാസഗദാതിചാരാഃ| ഛര്ദ്യാമസന്ധാരണകര്ശനാനി ഹൃദ്രോഗകര്തൃൗണി തഥാऽഭിഘാതഃ||൭൭|| വൈവര്ണ്യമൂര്ച്ഛാജ്വരകാസഹിക്കാശ്വാസാസ്യവൈരസ്യതൃഷാപ്രമോഹാഃ| ഛര്ദിഃ കഫോത്ക്ലേശരുജോऽരുചിശ്ച ഹൃദ്രോഗജാഃ സ്യുര്വിവിധാസ്തഥാऽന്യേ||൭൮|| ഹൃച്ഛൂന്യഭാവദ്രവശോഷഭേദസ്തമ്ഭാഃ സമോഹാഃ പവനാദ്വിശേഷഃ| പിത്താത്തമോദൂയനദാഹമോഹാഃ സന്ത്രാസതാപജ്വരപീതഭാവാഃ||൭൯|| സ്തബ്ധം ഗുരു സ്യാത് സ്തിമിതം ച മര്മ കഫാത് പ്രസേകജ്വരകാസതന്ദ്രാഃ| വിദ്യാത്ത്രിദോഷം ത്വപി സര്വലിങ്ഗം തീവ്രാര്തിതോദം കൃമിജം സകണ്ഡൂമ്||൮൦||
View original
व्यायामतीक्ष्णातिविरेकबस्तिचिन्ताभयत्रासगदातिचाराः| छर्द्यामसन्धारणकर्शनानि हृद्रोगकर्तॄणि तथाऽभिघातः||७७|| वैवर्ण्यमूर्च्छाज्वरकासहिक्काश्वासास्यवैरस्यतृषाप्रमोहाः| छर्दिः कफोत्क्लेशरुजोऽरुचिश्च हृद्रोगजाः स्युर्विविधास्तथाऽन्ये||७८|| हृच्छून्यभावद्रवशोषभेदस्तम्भाः समोहाः पवनाद्विशेषः| पित्तात्तमोदूयनदाहमोहाः सन्त्रासतापज्वरपीतभावाः||७९|| स्तब्धं गुरु स्यात् स्तिमितं च मर्म कफात् प्रसेकज्वरकासतन्द्राः| विद्यात्त्रिदोषं त्वपि सर्वलिङ्गं तीव्रार्तितोदं कृमिजं सकण्डूम्||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (81-89) · Śloka 89
തൈലം സസൌവീരകമസ്തുതക്രം വാതേ പ്രപേയം ലവണം സുഖോഷ്ണമ്| മൂത്രാമ്ബുസിദ്ധം ലവണൈശ്ച തൈലമാനാഹഗുല്മാര്തിഹൃദാമയഘ്നമ്||൮൧|| പുനര്നവാം ദാരു സപഞ്ചമൂലം രാസ്നാം യവാന് ബില്വകുലത്ഥകോലമ്| പക്ത്വാ ജലേ തേന വിപാച്യ തൈലമഭ്യങ്ഗപാനേऽനിലഹൃദ്ഗദധ്നമ്||൮൨|| ഹരീതകീനാഗരപുഷ്കരാഹ്വൈര്വയഃകയസ്ഥാലവണൈശ്ച കല്കൈഃ| സഹിങ്ഗുഭിഃ സാധിതമഗ്ര്യസര്പിര്ഗുല്മേ സഹൃത്പാര്ശ്വഗദേऽനിലോത്ഥേ||൮൩|| സപുഷ്കരാഹ്വം ഫലപൂരമൂലം മഹൌഷധം ശട്യഭയാ ച കല്കാഃ| ക്ഷാരാമ്ബുസര്പിര്ലവണൈര്വിമിശ്രാഃ സ്യുര്വാതഹൃദ്രോഗവികര്തികാഘ്നാഃ||൮൪|| ക്വാഥഃ കൃതഃ പൌഷ്കരമാതുലുങ്ഗപലാശഭൂതീകശടീസുരാഹ്വൈഃ| സനാഗരാജാജിവചായവാനീക്ഷാരഃ സുഖോഷ്ണോ ലവണശ്ച പേയഃ||൮൫|| പഥ്യാശടീപൌഷ്കരപഞ്ചകോലാത് സമാതുലുങ്ഗാദ്യമകേന കല്കഃ| ഗുഡപ്രസന്നാലവണൈശ്ച ഭൃഷ്ടോ ഹൃത്പാര്ശ്വപൃഷ്ഠോദരയോനിശൂലേ||൮൬|| സ്യാത്ത്ര്യൂഷണം ദ്വേ ത്രിഫലേ സപാഠേ നിദിഗ്ധികാഗോക്ഷുരകൌ ബലേ ദ്വേ| ഋദ്ധിസ്ത്രുടിസ്താമലകീ സ്വഗുപ്താ മേദേ മധൂകം മധുകം സ്ഥിരാ ച||൮൭|| ശതാവരീ ജീവകപൃശ്നിപര്ണ്യൌ ദ്രവ്യൈരിമൈരക്ഷസമൈഃ സുപിഷ്ടൈഃ| പ്രസ്ഥം ഘൃതസ്യേഹ പചേദ്വിധിജ്ഞഃ പ്രസ്ഥേന ദധ്നാ ത്വഥ മാഹിഷേണ||൮൮|| മാത്രാം പലം ചാര്ധപലം പിചും വാ പ്രയോജയേന്മാക്ഷികസമ്പ്രയുക്താമ്| ശ്വാസേ സകാസേ ത്വഥ പാണ്ഡുരോഗേ ഹലീമകേ ഹൃദ്ഗ്രഹണീപ്രദോഷേ||൮൯||
View original
तैलं ससौवीरकमस्तुतक्रं वाते प्रपेयं लवणं सुखोष्णम्| मूत्राम्बुसिद्धं लवणैश्च तैलमानाहगुल्मार्तिहृदामयघ्नम्||८१|| पुनर्नवां दारु सपञ्चमूलं रास्नां यवान् बिल्वकुलत्थकोलम्| पक्त्वा जले तेन विपाच्य तैलमभ्यङ्गपानेऽनिलहृद्गदध्नम्||८२|| हरीतकीनागरपुष्कराह्वैर्वयःकयस्थालवणैश्च कल्कैः| सहिङ्गुभिः साधितमग्र्यसर्पिर्गुल्मे सहृत्पार्श्वगदेऽनिलोत्थे||८३|| सपुष्कराह्वं फलपूरमूलं महौषधं शट्यभया च कल्काः| क्षाराम्बुसर्पिर्लवणैर्विमिश्राः स्युर्वातहृद्रोगविकर्तिकाघ्नाः||८४|| क्वाथः कृतः पौष्करमातुलुङ्गपलाशभूतीकशटीसुराह्वैः| सनागराजाजिवचायवानीक्षारः सुखोष्णो लवणश्च पेयः||८५|| पथ्याशटीपौष्करपञ्चकोलात् समातुलुङ्गाद्यमकेन कल्कः| गुडप्रसन्नालवणैश्च भृष्टो हृत्पार्श्वपृष्ठोदरयोनिशूले||८६|| स्यात्त्र्यूषणं द्वे त्रिफले सपाठे निदिग्धिकागोक्षुरकौ बले द्वे| ऋद्धिस्त्रुटिस्तामलकी स्वगुप्ता मेदे मधूकं मधुकं स्थिरा च||८७|| शतावरी जीवकपृश्निपर्ण्यौ द्रव्यैरिमैरक्षसमैः सुपिष्टैः| प्रस्थं घृतस्येह पचेद्विधिज्ञः प्रस्थेन दध्ना त्वथ माहिषेण||८८|| मात्रां पलं चार्धपलं पिचुं वा प्रयोजयेन्माक्षिकसम्प्रयुक्ताम्| श्वासे सकासे त्वथ पाण्डुरोगे हलीमके हृद्ग्रहणीप्रदोषे||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (90-95) · Śloka 95
ശീതാഃ പ്രദേഹാഃ പരിഷേചനാനി തഥാ വിരേകോ ഹൃദി പിത്തദുഷ്ടേ| ദ്രാക്ഷാസിതാക്ഷൌദ്രപരൂഷകൈഃ സ്യാച്ഛുദ്ധേ തു പിത്താപഹമന്നപാനമ്||൯൦|| യഷ്ട്യാഹ്വികാതിക്തകരോഹിണീഭ്യാം കല്കം പിബേച്ചാപി സിതാജലേന| ക്ഷതേ ച സര്പീംഷി ഹിതാനി സര്പിര്ഗുഡാശ്ച യേ താന് പ്രസമീക്ഷ്യ സമ്യക്||൯൧|| ദദ്യാദ്ഭിഷഗ്ധന്വരസാംശ്ച ഗവ്യക്ഷീരാശിനാം പിത്തഹൃദാമയേഷു| തൈരേവ സര്വേ പ്രശമം പ്രയാന്തി പിത്താമയാഃ ശോണിതസംശ്രയാ യേ||൯൨|| ദ്രാക്ഷാബലാശ്രേയസിശര്കരാഭിഃ ഖര്ജൂരവീരര്ഷഭകോത്പലൈശ്ച| കാകോലിമേദായുഗജീവകൈശ്ച ക്ഷീരേണ സിദ്ധം മഹിഷീഘൃതം സ്യാത്||൯൩|| കശേരുകാശൈവലശൃങ്ഗവേരപ്രപൌണ്ഡരീകം മധുകം ബിസസ്യ| ഗ്രന്ഥിശ്ച സര്പിഃ പയസാ പചേത്തൈഃ ക്ഷൌദ്രാന്വിതം പിത്തഹൃദാമയഘ്നമ്||൯൪|| സ്ഥിരാദികല്കൈഃ പയസാ ച സിദ്ധം ദ്രാക്ഷാരസേനേക്ഷുരസേന വാऽപി| സര്പിര്ഹിതം സ്വാദുഫലേക്ഷുജാശ്ച രസാഃ സുശീതാ ഹൃദി പിത്തദുഷ്ടേ||൯൫||
View original
शीताः प्रदेहाः परिषेचनानि तथा विरेको हृदि पित्तदुष्टे| द्राक्षासिताक्षौद्रपरूषकैः स्याच्छुद्धे तु पित्तापहमन्नपानम्||९०|| यष्ट्याह्विकातिक्तकरोहिणीभ्यां कल्कं पिबेच्चापि सिताजलेन| क्षते च सर्पींषि हितानि सर्पिर्गुडाश्च ये तान् प्रसमीक्ष्य सम्यक्||९१|| दद्याद्भिषग्धन्वरसांश्च गव्यक्षीराशिनां पित्तहृदामयेषु| तैरेव सर्वे प्रशमं प्रयान्ति पित्तामयाः शोणितसंश्रया ये||९२|| द्राक्षाबलाश्रेयसिशर्कराभिः खर्जूरवीरर्षभकोत्पलैश्च| काकोलिमेदायुगजीवकैश्च क्षीरेण सिद्धं महिषीघृतं स्यात्||९३|| कशेरुकाशैवलशृङ्गवेरप्रपौण्डरीकं मधुकं बिसस्य| ग्रन्थिश्च सर्पिः पयसा पचेत्तैः क्षौद्रान्वितं पित्तहृदामयघ्नम्||९४|| स्थिरादिकल्कैः पयसा च सिद्धं द्राक्षारसेनेक्षुरसेन वाऽपि| सर्पिर्हितं स्वादुफलेक्षुजाश्च रसाः सुशीता हृदि पित्तदुष्टे||९५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (96-99) · Śloka 99
സ്വിന്നസ്യ വാന്തസ്യ വിലങ്ഘിതസ്യ ക്രിയാ കഫഘ്നീ കഫമര്മരോഗേ| കൌലത്ഥധാന്യൈശ്ച രസൈര്വവാന്നം പാനാനി തീക്ഷ്ണാനി ച ശങ്കരാണി||൯൬|| മൂത്രേ ശൃതാഃ കട്ഫലശൃങ്ഗവേരപീതദ്രുപഥ്യാതിവിഷാഃ പ്രദേയാഃ| കൃഷ്ണാശടീപുഷ്കരമൂലരാസ്നാവചാഭയാനാഗരചൂര്ണകം ച||൯൭|| ഉദുമ്ബരാശ്വത്ഥവടാര്ജുനാഖ്യേ പാലാശരൌഹീതകഖാദിരേ ച| ക്വാഥേ ത്രിവൃത്ത്ര്യൂഷണചൂര്ണസിദ്ധോ ലേഹഃ കഫഘ്നോऽശിശിരാമ്ബുയുക്തഃ||൯൮|| ശിലാഹ്വയം വാ ഭിഷഗപ്രമത്തഃ പ്രയോജയേത് കല്പവിധാനദിഷ്ടമ്| പ്രാശം തഥാऽऽഗസ്ത്യമഥാപി ലേഹം രസായനം ബ്രാഹ്മമഥാമലക്യാഃ||൯൯||
View original
स्विन्नस्य वान्तस्य विलङ्घितस्य क्रिया कफघ्नी कफमर्मरोगे| कौलत्थधान्यैश्च रसैर्ववान्नं पानानि तीक्ष्णानि च शङ्कराणि||९६|| मूत्रे शृताः कट्फलशृङ्गवेरपीतद्रुपथ्यातिविषाः प्रदेयाः| कृष्णाशटीपुष्करमूलरास्नावचाभयानागरचूर्णकं च||९७|| उदुम्बराश्वत्थवटार्जुनाख्ये पालाशरौहीतकखादिरे च| क्वाथे त्रिवृत्त्र्यूषणचूर्णसिद्धो लेहः कफघ्नोऽशिशिराम्बुयुक्तः||९८|| शिलाह्वयं वा भिषगप्रमत्तः प्रयोजयेत् कल्पविधानदिष्टम्| प्राशं तथाऽऽगस्त्यमथापि लेहं रसायनं ब्राह्ममथामलक्याः||९९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (100) · Śloka 100
ത്രിദോഷജേ ലങ്ഘനമാദിതഃ സ്യാദന്നം ച സര്വേഷു ഹിതം വിധേയമ്| ഹീനാതിമധ്യത്വമവേക്ഷ്യ ചൈവ കാര്യം ത്രയാണാമപി കര്മ ശസ്തമ്||൧൦൦||
View original
त्रिदोषजे लङ्घनमादितः स्यादन्नं च सर्वेषु हितं विधेयम्| हीनातिमध्यत्वमवेक्ष्य चैव कार्यं त्रयाणामपि कर्म शस्तम्||१००||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (101-102) · Śloka 103
ഭുക്തേऽധികം ജീര്യതി ശൂലമല്പം ജീര്ണേ സ്ഥിതം ചേത് സുരദാരുകുഷ്ഠമ്| സതില്വകം ദ്വേ ലവണേ വിഡങ്ഗമുഷ്ണാമ്ബുനാ സാതിവിഷം പിബേത് സഃ||൧൦൧|| ജീര്ണേऽധികേ സ്നേഹവിരേചനം സ്യാത് ഫലൈര്വിരേച്യോ യദി ജീര്യതി സ്യാത്| ത്രിഷ്വേവ കാലേഷ്വധികേ തു ശൂലേ തീക്ഷ്ണം ഹിതം മൂലവിരേചനം സ്യാത്||൧൦൨|| പ്രായോऽനിലോ രുദ്ധഗതിഃ പ്രകുപ്യത്യാമാശയേ ശോധനമേവ തസ്മാത്| കാര്യം തഥാ ലങ്ഘനപാചനം ച ...|൧൦൩|
View original
भुक्तेऽधिकं जीर्यति शूलमल्पं जीर्णे स्थितं चेत् सुरदारुकुष्ठम्| सतिल्वकं द्वे लवणे विडङ्गमुष्णाम्बुना सातिविषं पिबेत् सः||१०१|| जीर्णेऽधिके स्नेहविरेचनं स्यात् फलैर्विरेच्यो यदि जीर्यति स्यात्| त्रिष्वेव कालेष्वधिके तु शूले तीक्ष्णं हितं मूलविरेचनं स्यात्||१०२|| प्रायोऽनिलो रुद्धगतिः प्रकुप्यत्यामाशये शोधनमेव तस्मात्| कार्यं तथा लङ्घनपाचनं च ...|१०३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (103) · Śloka 103
... സര്വം കൃമിഘ്നം കൃമിഹൃദ്ഗദേ ച||൧൦൩|| ഇതി ഹൃദ്രോഗചികിത്സാ|
View original
... सर्वं कृमिघ्नं कृमिहृद्गदे च||१०३|| इति हृद्रोगचिकित्सा|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (104-106) · Śloka 107
സന്ധാരണാജീര്ണരജോതിഭാഷ്യക്രോധര്തുവൈഷമ്യശിരോഭിതാപൈഃ| പ്രജാഗരാതിസ്വപനാമ്ബുശീതൈരവശ്യയാ മൈഥുനബാഷ്പധൂമൈഃ||൧൦൪|| സംസ്ത്യാനദോഷേ ശിരസി പ്രവൃദ്ധോ വായുഃ പ്രതിശ്യായമുദീരയേത്തു| ഘ്രാണാര്തിതോദൌ ക്ഷവഥുര്ജലാഭഃ സ്രാവോऽനിലാത് സസ്വരമൂര്ധരോഗഃ||൧൦൫|| നാസാഗ്രപാകജ്വരവക്ത്രശോഷതൃഷ്ണോഷ്ണപീതസ്രവണാനി പിത്താത്| കാസാരുചിസ്രാവഘനപ്രസേകാഃ കഫാദ്ഗുരുഃ സ്രോതസി ചാപി കണ്ഡൂഃ||൧൦൬|| സര്വാണി രൂപാണി തു സന്നിപാതാത് സ്യുഃ പീനസേ തീവ്രരുജേऽതിദുഃഖേ |൧൦൭|
View original
सन्धारणाजीर्णरजोतिभाष्यक्रोधर्तुवैषम्यशिरोभितापैः| प्रजागरातिस्वपनाम्बुशीतैरवश्यया मैथुनबाष्पधूमैः||१०४|| संस्त्यानदोषे शिरसि प्रवृद्धो वायुः प्रतिश्यायमुदीरयेत्तु| घ्राणार्तितोदौ क्षवथुर्जलाभः स्रावोऽनिलात् सस्वरमूर्धरोगः||१०५|| नासाग्रपाकज्वरवक्त्रशोषतृष्णोष्णपीतस्रवणानि पित्तात्| कासारुचिस्रावघनप्रसेकाः कफाद्गुरुः स्रोतसि चापि कण्डूः||१०६|| सर्वाणि रूपाणि तु सन्निपातात् स्युः पीनसे तीव्ररुजेऽतिदुःखे |१०७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (107-109) · Śloka 109
സര്വോऽതിവൃദ്ധോऽഹിതഭോജനാത്തു ദുഷ്ടപ്രതിശ്യായ ഉപേക്ഷിതഃ സ്യാത്||൧൦൭|| തതസ്തു രോഗാഃ ക്ഷവഥുശ്ച നാസാശോഷഃ പ്രതീനാഹപരിസ്രവൌ ച| ഘ്രാണസ്യ പൂതിത്വമപീനസശ്ച സപാകശോഥാര്ബുദപൂയരക്താഃ||൧൦൮|| അരൂംഷി ശീര്ഷശ്രവണാക്ഷിരോഗഖാലിത്യഹര്യര്ജുനലോമഭാവാഃ| തൃട്ശ്വാസകാസജ്വരരക്തപിത്തവൈസ്വര്യശോഷാശ്ച തതോ ഭവന്തി||൧൦൯||
View original
सर्वोऽतिवृद्धोऽहितभोजनात्तु दुष्टप्रतिश्याय उपेक्षितः स्यात्||१०७|| ततस्तु रोगाः क्षवथुश्च नासाशोषः प्रतीनाहपरिस्रवौ च| घ्राणस्य पूतित्वमपीनसश्च सपाकशोथार्बुदपूयरक्ताः||१०८|| अरूंषि शीर्षश्रवणाक्षिरोगखालित्यहर्यर्जुनलोमभावाः| तृट्श्वासकासज्वररक्तपित्तवैस्वर्यशोषाश्च ततो भवन्ति||१०९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (110-117) · Śloka 117
രോധാഭിഘാതസ്രവശോഷപാകൈര്ഘ്രാണം യുതം യശ്ച ന വേത്തി ഗന്ധമ്| ദുര്ഗന്ധി ചാസ്യം ബഹുശഃപ്രകോപി ദുഷ്ടപ്രതിശ്യായമുദാഹരേത്തമ്||൧൧൦|| സംസ്പൃശ്യ മര്മാണ്യനിലസ്തു മൂര്ധ്നി വിഷ്വക്പഥസ്ഥഃ ക്ഷവഥും കരോതി| ക്രുദ്ധഃ സ സംശോഷ്യ കഫം തു നാസാശൃങ്ഗാടകഘ്രാണവിശോഷണം ച||൧൧൧|| ഉച്ഛ്വാസമാര്ഗം തു കഫഃ സവാതോ രുന്ധ്യാത് പ്രതീനാഹമുദാഹരേത്തമ്| യോ മസ്തുലുങ്ഗാദ്ഘനപീതപക്വഃ കഫഃ സ്രവേദേഷ പരിസ്രവസ്തു||൧൧൨|| വൈവര്ണ്യദൌര്ഗന്ധ്യമുപേക്ഷയാ തു സ്യാത് പൂതിനസ്യം ശ്വയഥുര്ഭ്രമശ്ച| ആനഹ്യതേ യസ്യ വിശുഷ്യതേ ച പ്രക്ലിദ്യതേ ധൂപ്യതി ചാപി നാസാ||൧൧൩|| ന വേത്തി യോ ഗന്ധരസാംശ്ച ജന്തുര്ജുഷ്ടം വ്യവസ്യേത്തമപീനസേന| തം ചാനിലശ്ലേഷ്മഭവം വികാരം ബ്രൂയാത് പ്രതിശ്യായസമാനലിങ്ഗമ്||൧൧൪|| സദാഹരാഗഃ ശ്വയഥുഃ സപാകഃ സ്യാദ് ഘ്രാണപാകോऽപി ച രക്തപിത്താത്| ഘ്രാണാശ്രിതാസൃക്പ്രഭൃതീന് പ്രദൂഷ്യ കുര്വന്തി നാസാശ്വയഥും മലാശ്ച||൧൧൫|| ഘ്രാണേ തഥോച്ഛ്വാസഗതിം നിരുധ്യ മാംസാസ്രദോഷാദപി ചാര്ബുദാനി| ഘ്രാണാത് സ്രവേദ്വാ ശ്രവണാന്മുഖാദ്വാ പിത്താക്തമസ്രം ത്വപി പൂയരക്തമ്||൧൧൬|| കുര്യാത് സപിത്തഃ പവനസ്ത്വഗാദീന് സന്ദൂഷ്യ ചാരൂംഷി സപാകവന്തി| നാസാ പ്രദീപ്തേവ നരസ്യ യസ്യ ദീപ്തം തു തം രോഗമുദാഹരന്തി||൧൧൭|| ഇതി നാസാരോഗനിദാനമ്|
View original
रोधाभिघातस्रवशोषपाकैर्घ्राणं युतं यश्च न वेत्ति गन्धम्| दुर्गन्धि चास्यं बहुशःप्रकोपि दुष्टप्रतिश्यायमुदाहरेत्तम्||११०|| संस्पृश्य मर्माण्यनिलस्तु मूर्ध्नि विष्वक्पथस्थः क्षवथुं करोति| क्रुद्धः स संशोष्य कफं तु नासाशृङ्गाटकघ्राणविशोषणं च||१११|| उच्छ्वासमार्गं तु कफः सवातो रुन्ध्यात् प्रतीनाहमुदाहरेत्तम्| यो मस्तुलुङ्गाद्घनपीतपक्वः कफः स्रवेदेष परिस्रवस्तु||११२|| वैवर्ण्यदौर्गन्ध्यमुपेक्षया तु स्यात् पूतिनस्यं श्वयथुर्भ्रमश्च| आनह्यते यस्य विशुष्यते च प्रक्लिद्यते धूप्यति चापि नासा||११३|| न वेत्ति यो गन्धरसांश्च जन्तुर्जुष्टं व्यवस्येत्तमपीनसेन| तं चानिलश्लेष्मभवं विकारं ब्रूयात् प्रतिश्यायसमानलिङ्गम्||११४|| सदाहरागः श्वयथुः सपाकः स्याद् घ्राणपाकोऽपि च रक्तपित्तात्| घ्राणाश्रितासृक्प्रभृतीन् प्रदूष्य कुर्वन्ति नासाश्वयथुं मलाश्च||११५|| घ्राणे तथोच्छ्वासगतिं निरुध्य मांसास्रदोषादपि चार्बुदानि| घ्राणात् स्रवेद्वा श्रवणान्मुखाद्वा पित्ताक्तमस्रं त्वपि पूयरक्तम्||११६|| कुर्यात् सपित्तः पवनस्त्वगादीन् सन्दूष्य चारूंषि सपाकवन्ति| नासा प्रदीप्तेव नरस्य यस्य दीप्तं तु तं रोगमुदाहरन्ति||११७|| इति नासारोगनिदानम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (118) · Śloka 118
ഭൃശാര്തിശൂലം സ്ഫുരതീഹ വാതാത് പിത്താത് സദാഹാര്തി കഫാദ്ഗുരു സ്യാത്| സര്വൈസ്ത്രിദോഷം ക്രിമിഭിസ്തു കണ്ഡൂര്ദൌര്ഗന്ധ്യതോദാര്തിയുതം ശിരഃ സ്യാത്||൧൧൮|| ഇതി ശിരോരോഗനിദാനമ്|
View original
भृशार्तिशूलं स्फुरतीह वातात् पित्तात् सदाहार्ति कफाद्गुरु स्यात्| सर्वैस्त्रिदोषं क्रिमिभिस्तु कण्डूर्दौर्गन्ध्यतोदार्तियुतं शिरः स्यात्||११८|| इति शिरोरोगनिदानम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (119-123) · Śloka 123
മുഖാമയേ മാരുതജേ തു ശോഷകാര്കശ്യരൌക്ഷ്യാണി ചലാ രുജശ്ച| കൃഷ്ണാരുണം നിഷ്പതനം സശീതം പ്രസ്രംസനസ്പന്ദനതോദഭേദാഃ||൧൧൯|| തൃഷ്ണാജ്വരസ്ഫോടകതാലുദാഹാ ധൂമായനം ചാപ്യവദീര്ണതാ ച| പിത്താത് സമൂര്ച്ഛാ വിവിധാ രുജശ്ച വര്ണാശ്ച ശുക്ലാരുണവര്ണവര്ജ്യാഃ||൧൨൦|| കണ്ഡൂര്ഗുരുത്വം സിതവിജ്ജലത്വം സ്നേഹോऽരുചിര്ജാഡ്യകഫപ്രസേകൌ| ഉത്ക്ലേശമന്ദാനലതാ ച തന്ദ്രാ രുജശ്ച മന്ദാഃ കഫവക്രരോഗേ||൧൨൧|| സര്വാണി രൂപാണി തു വക്രരോഗേ ഭവന്തി യസ്മിന് സ തു സര്വജഃ സ്യാത്| സംസ്ഥാനദൂഷ്യാകൃതിനാമഭേദാച്ചൈതേ ചതുഃഷഷ്ടിവിധാ ഭവന്തി||൧൨൨|| ശാലാക്യതന്ത്രേऽഭിഹിതാനി തേഷാം നിമിത്തരൂപാകൃതിഭേഷജാനി| യഥാപ്രദേശം തു ചതുര്വിധസ്യ ക്രിയാം പ്രവക്ഷ്യാമി മുഖാമയസ്യ||൧൨൩|| ഇതി മുഖരോഗനിദാനമ്|
View original
मुखामये मारुतजे तु शोषकार्कश्यरौक्ष्याणि चला रुजश्च| कृष्णारुणं निष्पतनं सशीतं प्रस्रंसनस्पन्दनतोदभेदाः||११९|| तृष्णाज्वरस्फोटकतालुदाहा धूमायनं चाप्यवदीर्णता च| पित्तात् समूर्च्छा विविधा रुजश्च वर्णाश्च शुक्लारुणवर्णवर्ज्याः||१२०|| कण्डूर्गुरुत्वं सितविज्जलत्वं स्नेहोऽरुचिर्जाड्यकफप्रसेकौ| उत्क्लेशमन्दानलता च तन्द्रा रुजश्च मन्दाः कफवक्ररोगे||१२१|| सर्वाणि रूपाणि तु वक्ररोगे भवन्ति यस्मिन् स तु सर्वजः स्यात्| संस्थानदूष्याकृतिनामभेदाच्चैते चतुःषष्टिविधा भवन्ति||१२२|| शालाक्यतन्त्रेऽभिहितानि तेषां निमित्तरूपाकृतिभेषजानि| यथाप्रदेशं तु चतुर्विधस्य क्रियां प्रवक्ष्यामि मुखामयस्य||१२३|| इति मुखरोगनिदानम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (124-126) · Śloka 126
വാതാദിഭിഃ ശോകഭയാതിലോഭക്രോധൈര്മനോഘ്നാശനഗന്ധരൂപൈഃ| അരോചകാഃ സ്യുഃ പരിഹൃഷ്ടദന്തഃ കഷായവക്രശ്ച മതോऽനിലേന||൧൨൪|| കട്വമ്ലമുഷ്ണം വിരസം ച പൂതി പിത്തേന വിദ്യാല്ലവണം ച വക്രമ്| മാധുര്യപൈച്ഛില്യഗുരുത്വശൈത്യവിബദ്ധസമ്ബദ്ധയുതം കഫേന||൧൨൫|| അരോചകേ ശോകഭയാനിലോഭക്രോധാദ്യഹൃദ്യാശനഗന്ധജേ സ്യാത്| സ്വാഭാവികം വക്രമഥാരുചിശ്ച ത്രിദോഷജേ നൈകരസം ഭവേത്തു||൧൨൬|| ഇത്യരോചകനിദാനമ്|
View original
वातादिभिः शोकभयातिलोभक्रोधैर्मनोघ्नाशनगन्धरूपैः| अरोचकाः स्युः परिहृष्टदन्तः कषायवक्रश्च मतोऽनिलेन||१२४|| कट्वम्लमुष्णं विरसं च पूति पित्तेन विद्याल्लवणं च वक्रम्| माधुर्यपैच्छिल्यगुरुत्वशैत्यविबद्धसम्बद्धयुतं कफेन||१२५|| अरोचके शोकभयानिलोभक्रोधाद्यहृद्याशनगन्धजे स्यात्| स्वाभाविकं वक्रमथारुचिश्च त्रिदोषजे नैकरसं भवेत्तु||१२६|| इत्यरोचकनिदानम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (127-128) · Śloka 128
നാദോऽതിരുക്കര്ണമലസ്യ ശോഷഃ സ്രാവസ്തനുശ്ചാശ്രവണം ച വാതാത്| ശോഫഃ സരാഗോ ദരണം വിദാഹഃ സപീതപൂതിശ്രവണം ച പിത്താത്||൧൨൭|| വൈശ്രുത്യകണ്ഡൂസ്ഥിരശോഫശുക്ലസ്നിഗ്ധശ്രുതിഃ ശ്ലേഷ്മഭവേऽല്പരുക് ച| സര്വാണി രൂപാണി തു സന്നിപാതാത് സ്രാവശ്ച തത്രാധികദോഷവര്ണഃ||൧൨൮|| ഇതി കര്ണരോഗനിദാനമ്|
View original
नादोऽतिरुक्कर्णमलस्य शोषः स्रावस्तनुश्चाश्रवणं च वातात्| शोफः सरागो दरणं विदाहः सपीतपूतिश्रवणं च पित्तात्||१२७|| वैश्रुत्यकण्डूस्थिरशोफशुक्लस्निग्धश्रुतिः श्लेष्मभवेऽल्परुक् च| सर्वाणि रूपाणि तु सन्निपातात् स्रावश्च तत्राधिकदोषवर्णः||१२८|| इति कर्णरोगनिदानम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (129-131) · Śloka 131
അല്പസ്തു രാഗോऽനുപദേഹവാംശ്ച സതോദഭേദോऽനിലജാക്ഷിരോഗേ| പിത്താത് സദാഹോऽതിരുജഃ സരാഗഃ പീതോപദേഹഃ സുഭൃശോഷ്ണവാഹീ||൧൨൯|| ശുക്ലോപദേഹം ബഹുപിച്ഛിലാശ്രു നേത്രം കഫാത് സ്യാദ്ഗുരുതാ സകണ്ഡുഃ| സര്വാണി രൂപാണി തു സന്നിപാതാന്നേത്രാമയാഃ ഷണ്ണവതിസ്തു ഭേദാത്||൧൩൦|| തേഷാമഭിവ്യക്തിരഭിപ്രദിഷ്ടാ ശാലാക്യതന്ത്രേഷു ചികിത്സിതം ച| പരാധികാരേ തു ന വിസ്തരോക്തിഃ ശസ്തേതി തേനാത്ര ന നഃ പ്രയാസഃ||൧൩൧|| ഇതി നേത്രരോഗനിദാനമ്|
View original
अल्पस्तु रागोऽनुपदेहवांश्च सतोदभेदोऽनिलजाक्षिरोगे| पित्तात् सदाहोऽतिरुजः सरागः पीतोपदेहः सुभृशोष्णवाही||१२९|| शुक्लोपदेहं बहुपिच्छिलाश्रु नेत्रं कफात् स्याद्गुरुता सकण्डुः| सर्वाणि रूपाणि तु सन्निपातान्नेत्रामयाः षण्णवतिस्तु भेदात्||१३०|| तेषामभिव्यक्तिरभिप्रदिष्टा शालाक्यतन्त्रेषु चिकित्सितं च| पराधिकारे तु न विस्तरोक्तिः शस्तेति तेनात्र न नः प्रयासः||१३१|| इति नेत्ररोगनिदानम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (132-133) · Śloka 133
തേജോऽനിലാദ്യൈഃ സഹ കേശഭൂമിം ദഗ്ധ്വാऽऽശു കുര്യാത് ഖലതിം നരസ്യ| കിഞ്ചിത്തു ദഗ്ധ്വാ പലിതാനി കുര്യാദ്ധരിപ്രഭത്വം ച ശിരോരുഹാണാമ്||൧൩൨|| ഇത്യൂര്ധ്വജത്രൂത്ഥഗദൈകദേശസ്തന്ത്രേ നിബദ്ധോऽയമശൂന്യതാര്ഥമ്| അതഃ പരം ഭേഷജസങ്ഗ്രഹം തു നിബോധ സങ്ക്ഷേപത ഉച്യമാനമ്||൧൩൩|| ഇതി ഖാലിത്യരോഗനിദാനമ്|
View original
तेजोऽनिलाद्यैः सह केशभूमिं दग्ध्वाऽऽशु कुर्यात् खलतिं नरस्य| किञ्चित्तु दग्ध्वा पलितानि कुर्याद्धरिप्रभत्वं च शिरोरुहाणाम्||१३२|| इत्यूर्ध्वजत्रूत्थगदैकदेशस्तन्त्रे निबद्धोऽयमशून्यतार्थम्| अतः परं भेषजसङ्ग्रहं तु निबोध सङ्क्षेपत उच्यमानम्||१३३|| इति खालित्यरोगनिदानम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (134-143) · Śloka 143
വാതാത് സകാസവൈസ്വര്യേ സക്ഷാരം പീനസേ വൃതമ്| പിബേദ്രസം പയശ്ചോഷ്ണം സ്നൈഹികം ധൂമമേവ വാ||൧൩൪|| ശതാഹ്വാ ത്വഗ്ബലാ മൂലം സ്യോനാകൈരണ്ഡബില്വജമ്| സാരഗ്വധം പിബേദ്വര്തിം മധൂച്ഛിഷ്ടവസാഘൃതൈഃ||൧൩൫|| അഥവാ സഘൃതാന് സക്തൂന് കൃത്വാ മല്ലകസമ്പുടേ| നവപ്രതിശ്യായവതാം ധൂമം വൈദ്യഃ പ്രയോജയേത്||൧൩൬|| ശങ്ഖമൂര്ധലലാടാര്തൌ പാണിസ്വേദോപനാഹനമ്| സ്വഭ്യക്തേ ക്ഷവഥുസ്രാവരോധാദൌ സങ്കരാദയഃ||൧൩൭|| ഘ്രേയാശ്ച രോഹിഷാജാജീവചാതര്കാരിചോരകാഃ| ത്വക്പത്രമരിചൈലാനാം ചൂര്ണാ വാ സോപകുഞ്ചികാഃ||൧൩൮|| സ്രോതഃശൃങ്ഗാടനാസാക്ഷിശോഷേ തൈലം ച നാവനമ്| പ്രഭാവ്യാജേ തിലാന് ക്ഷീരേ തേന പിഷ്ടാംസ്തദുഷ്മണാ||൧൩൯|| മന്ദസ്വിന്നാന് സയഷ്ട്യാഹ്വചൂര്ണാംസ്തേനൈവ പീഡയേത്| ദശമൂലസ്യ നിഷ്ക്വാഥേ രാസ്നാമധുകകല്കവത്||൧൪൦|| സിദ്ധം സസൈന്ധവം തൈലം ദശകൃത്വോऽണു തത് സ്മൃതമ്| സ്നിഗ്ധസ്യാസ്ഥാപനൈര്ദോഷം നിര്ഹരേദ്വാതപീനസേ||൧൪൧|| സ്നിഗ്ധാമ്ലോഷ്ണൈശ്ച ലഘ്വന്നം ഗ്രാമ്യാദീനാം രസൈര്ഹിതമ്| ഉഷ്ണാമ്ബുനാ സ്നാനപാനേ നിവാതോഷ്ണപ്രതിശ്രയഃ||൧൪൨|| ചിന്താവ്യായാമവാക്ചേഷ്ടാവ്യവായവിരതോ ഭവേത്| വാതജേ പീനസേ ധീമാനിച്ഛന്നേവാത്മനോ ഹിതമ്||൧൪൩||
View original
वातात् सकासवैस्वर्ये सक्षारं पीनसे वृतम्| पिबेद्रसं पयश्चोष्णं स्नैहिकं धूममेव वा||१३४|| शताह्वा त्वग्बला मूलं स्योनाकैरण्डबिल्वजम्| सारग्वधं पिबेद्वर्तिं मधूच्छिष्टवसाघृतैः||१३५|| अथवा सघृतान् सक्तून् कृत्वा मल्लकसम्पुटे| नवप्रतिश्यायवतां धूमं वैद्यः प्रयोजयेत्||१३६|| शङ्खमूर्धललाटार्तौ पाणिस्वेदोपनाहनम्| स्वभ्यक्ते क्षवथुस्रावरोधादौ सङ्करादयः||१३७|| घ्रेयाश्च रोहिषाजाजीवचातर्कारिचोरकाः| त्वक्पत्रमरिचैलानां चूर्णा वा सोपकुञ्चिकाः||१३८|| स्रोतःशृङ्गाटनासाक्षिशोषे तैलं च नावनम्| प्रभाव्याजे तिलान् क्षीरे तेन पिष्टांस्तदुष्मणा||१३९|| मन्दस्विन्नान् सयष्ट्याह्वचूर्णांस्तेनैव पीडयेत्| दशमूलस्य निष्क्वाथे रास्नामधुककल्कवत्||१४०|| सिद्धं ससैन्धवं तैलं दशकृत्वोऽणु तत् स्मृतम्| स्निग्धस्यास्थापनैर्दोषं निर्हरेद्वातपीनसे||१४१|| स्निग्धाम्लोष्णैश्च लघ्वन्नं ग्राम्यादीनां रसैर्हितम्| उष्णाम्बुना स्नानपाने निवातोष्णप्रतिश्रयः||१४२|| चिन्ताव्यायामवाक्चेष्टाव्यवायविरतो भवेत्| वातजे पीनसे धीमानिच्छन्नेवात्मनो हितम्||१४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (144-148) · Śloka 148
പൈത്തേ സര്പിഃ പിബേത് സിദ്ധം ശൃങ്ഗവേരശൃതം പയഃ| പാചനാര്ഥം പിബേത് പക്വേ കാര്യം മൂര്ധവിരേചനമ്||൧൪൪|| പാഠാദ്വിരജനീമൂര്വാപിപ്പലീജാതിപല്ലവൈഃ| ദന്ത്യാ ച സാധിതം തൈലം നസ്യം സ്യാത് പക്വപീനസേ||൧൪൫|| പൂയാസ്രേ രക്തപിത്തഘ്നാഃ കഷായാ നാവനാനി ച| പാകദാഹാഢ്യരൂക്ഷേഷു ശീതാ ലേപാഃ സസേചനാഃ||൧൪൬|| ഘ്രേയനസ്യോപചാരാശ്ച കഷായാഃ സ്വാദുശീതലാഃ| മന്ദപിത്തേ പ്രതിശ്യായേ സ്നിഗ്ധൈഃ കുര്യാദ്വിരേചനമ്||൧൪൭|| ഘൃതം ക്ഷീരം യവാഃ ശാലിര്ഗോധൂമാ ജാങ്ഗലാ രസാഃ| ശീതാമ്ലാസ്തിക്തശാകാനി യൂഷാ മുദ്ഗാദിഭിര്ഹിതാഃ||൧൪൮||
View original
पैत्ते सर्पिः पिबेत् सिद्धं शृङ्गवेरशृतं पयः| पाचनार्थं पिबेत् पक्वे कार्यं मूर्धविरेचनम्||१४४|| पाठाद्विरजनीमूर्वापिप्पलीजातिपल्लवैः| दन्त्या च साधितं तैलं नस्यं स्यात् पक्वपीनसे||१४५|| पूयास्रे रक्तपित्तघ्नाः कषाया नावनानि च| पाकदाहाढ्यरूक्षेषु शीता लेपाः ससेचनाः||१४६|| घ्रेयनस्योपचाराश्च कषायाः स्वादुशीतलाः| मन्दपित्ते प्रतिश्याये स्निग्धैः कुर्याद्विरेचनम्||१४७|| घृतं क्षीरं यवाः शालिर्गोधूमा जाङ्गला रसाः| शीताम्लास्तिक्तशाकानि यूषा मुद्गादिभिर्हिताः||१४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (149-157) · Śloka 157
ഗൌരവാരോചകേഷ്വാദൌ ലങ്ഘനം കഫപീനസേ| സ്വേദാഃ സേകാശ്ച പാകാര്ഥം ലിപ്തേ ശിരസി സര്പിഷാ||൧൪൯|| ലശുനം മുദ്ഗചൂര്ണേന വ്യോഷക്ഷാരഘൃതൈര്യുതമ്| ദേയം കഫഘ്നവമനമുത്ക്ലിഷ്ടശ്ലേഷ്മണേ ഹിതമ്||൧൫൦|| അപീനസേ പൂതിനസ്യേ ഘ്രാണസ്രാവേ സകണ്ഡുകേ| ധൂമഃ ശസ്തോऽവപീഡശ്ച കടുഭിഃ കഫപീനസേ||൧൫൧|| മനഃശിലാ വചാ വ്യോഷം വിഡങ്ഗം ഹിങ്ഗു ഗുഗ്ഗുലുഃ| ചൂര്ണോ ഘ്രേയഃ പ്രധമനം കടുഭിശ്ച ഫലൈസ്തഥാ||൧൫൨|| ഭാര്ഗീമദനതര്കാരീസുരസാദിവിപാചിതേ| മൂത്രേ ലാക്ഷാ വചാ ലമ്ബാ വിഡങ്ഗം കുഷ്ഠപിപ്പലീ||൧൫൩|| കൃത്വാ കല്കം കരഞ്ജം ച തൈലം തൈഃ സാര്ഷപം പചേത്| പാകാന്മുക്തേ ഘനേ നസ്യമേതന്മേദോനിഭേ കഫേ||൧൫൪|| സ്നിഗ്ധസ്യ വ്യാഹതേ വേഗേ ച്ഛര്ദനം കഫപീനസേ| വമനീയശൃതക്ഷീരതിലമാഷയവാഗുനാ||൧൫൫|| വാര്താകകുലകവ്യോഷകുലത്ഥാഢകിമുദ്ഗജാഃ| യൂഷാഃ കഫഘ്നമന്നം ച ശസ്തമുഷ്ണാമ്ബുസേച(വ)നമ്||൧൫൬|| സര്വജിത് പീനസേ ദുഷ്ടേ കാര്യം ശോഫേ ച ശോഫജിത്| ക്ഷാരോऽര്ബുദാധിമാംസേഷു ക്രിയാ ശേഷേഷ്വവേക്ഷ്യ ച||൧൫൭|| ഇതി പീനസനാസാരോഗചികിത്സാ|
View original
गौरवारोचकेष्वादौ लङ्घनं कफपीनसे| स्वेदाः सेकाश्च पाकार्थं लिप्ते शिरसि सर्पिषा||१४९|| लशुनं मुद्गचूर्णेन व्योषक्षारघृतैर्युतम्| देयं कफघ्नवमनमुत्क्लिष्टश्लेष्मणे हितम्||१५०|| अपीनसे पूतिनस्ये घ्राणस्रावे सकण्डुके| धूमः शस्तोऽवपीडश्च कटुभिः कफपीनसे||१५१|| मनःशिला वचा व्योषं विडङ्गं हिङ्गु गुग्गुलुः| चूर्णो घ्रेयः प्रधमनं कटुभिश्च फलैस्तथा||१५२|| भार्गीमदनतर्कारीसुरसादिविपाचिते| मूत्रे लाक्षा वचा लम्बा विडङ्गं कुष्ठपिप्पली||१५३|| कृत्वा कल्कं करञ्जं च तैलं तैः सार्षपं पचेत्| पाकान्मुक्ते घने नस्यमेतन्मेदोनिभे कफे||१५४|| स्निग्धस्य व्याहते वेगे च्छर्दनं कफपीनसे| वमनीयशृतक्षीरतिलमाषयवागुना||१५५|| वार्ताककुलकव्योषकुलत्थाढकिमुद्गजाः| यूषाः कफघ्नमन्नं च शस्तमुष्णाम्बुसेच(व)नम्||१५६|| सर्वजित् पीनसे दुष्टे कार्यं शोफे च शोफजित्| क्षारोऽर्बुदाधिमांसेषु क्रिया शेषेष्ववेक्ष्य च||१५७|| इति पीनसनासारोगचिकित्सा|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (158-165) · Śloka 165
വാതികേ ശിരസോ രോഗേ സ്നേഹാന് സ്വേദാന് സനാവനാന്| പാനാന്നമുപനാഹാംശ്ച കുര്യാദ്വാതാമയാപഹാന്||൧൫൮|| തൈലഭൃഷ്ടൈരഗുര്വാദ്യൈഃ സുഖോഷ്ണൈരുപനാഹനമ്| ജീവനീയൈഃ സുമനസാ മത്സ്യൈര്മാംസൈശ്ച ശസ്യതേ||൧൫൯|| രാസ്നാസ്ഥിരാദിഭിഃ സിദ്ധം സക്ഷീരം നസ്യമര്തിനുത്| തൈലം രാസ്നാദ്വികാകോലീശര്കരാഭിരഥാപി വാ||൧൬൦|| ബലാമധൂകയഷ്ട്യാഹ്വവിദാരീചന്ദനോത്പലൈഃ| ജീവകര്ഷഭകദ്രാക്ഷാശര്കരാഭിശ്ച സാധിതഃ||൧൬൧|| പ്രസ്ഥസ്തൈലസ്യ സക്ഷീരോ ജാങ്ഗലാര്ധതുലാരസേ| നസ്യം സര്വോര്ധ്വജത്രൂത്ഥവാതപിത്താമയാപഹമ്||൧൬൨|| ദശമൂലബലാരാസ്നാത്രിഫലാമധുകൈഃ സഹ| മയൂരം പക്ഷപിത്താന്ത്രശകൃത്തുണ്ഡാങ്ഘ്രിവര്ജിതമ്||൧൬൩|| ജലേ പക്ത്വാ ഘൃതപ്രസ്ഥം തസ്മിന് ക്ഷീരസമം പചേത്| മധുരൈഃ കാര്ഷികൈഃ കല്കൈഃ ശിരോരോഗാര്ദിതാപഹമ്||൧൬൪|| കര്ണാക്ഷിനാസികാജിഹ്വാതാല്വാസ്യഗലരോഗനുത്| മായൂരമിതിവിഖ്യാതമൂര്ധ്വജത്രുഗദാപഹമ്||൧൬൫|| ഇതി മായൂരഘൃതമ്|
View original
वातिके शिरसो रोगे स्नेहान् स्वेदान् सनावनान्| पानान्नमुपनाहांश्च कुर्याद्वातामयापहान्||१५८|| तैलभृष्टैरगुर्वाद्यैः सुखोष्णैरुपनाहनम्| जीवनीयैः सुमनसा मत्स्यैर्मांसैश्च शस्यते||१५९|| रास्नास्थिरादिभिः सिद्धं सक्षीरं नस्यमर्तिनुत्| तैलं रास्नाद्विकाकोलीशर्कराभिरथापि वा||१६०|| बलामधूकयष्ट्याह्वविदारीचन्दनोत्पलैः| जीवकर्षभकद्राक्षाशर्कराभिश्च साधितः||१६१|| प्रस्थस्तैलस्य सक्षीरो जाङ्गलार्धतुलारसे| नस्यं सर्वोर्ध्वजत्रूत्थवातपित्तामयापहम्||१६२|| दशमूलबलारास्नात्रिफलामधुकैः सह| मयूरं पक्षपित्तान्त्रशकृत्तुण्डाङ्घ्रिवर्जितम्||१६३|| जले पक्त्वा घृतप्रस्थं तस्मिन् क्षीरसमं पचेत्| मधुरैः कार्षिकैः कल्कैः शिरोरोगार्दितापहम्||१६४|| कर्णाक्षिनासिकाजिह्वाताल्वास्यगलरोगनुत्| मायूरमितिविख्यातमूर्ध्वजत्रुगदापहम्||१६५|| इति मायूरघृतम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (166-175) · Śloka 175
ഏതേനൈവ കഷായേണ ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപാചയേത്| ചതുര്ഗുണേന പയസാ കല്കൈരേഭിശ്ച കാര്ഷികൈഃ||൧൬൬|| ജീവന്തീത്രിഫലാമേദാമൃദ്വീകര്ധിപരൂഷകൈഃ| സമങ്ഗാചവികാഭാര്ഗീകാശ്മരീസുരദാരുഭിഃ||൧൬൭|| ആത്മഗുപ്താമഹാമേദാതാലഖര്ജൂരമസ്തകൈഃ| മൃണാലബിസശാലൂകശൃങ്ഗീജീവകപദ്മകൈഃ ||൧൬൮|| ശതാവരീവിദാരീക്ഷുബൃഹതീസാരിവായുഗൈഃ| മൂര്വാശ്വദംഷ്ട്രര്ഷഭകശൃങ്ഗാടകകസേരുകൈഃ||൧൬൯|| രാസ്നാസ്ഥിരാതാമലകീസൂക്ഷ്മൈലാശടിപൌഷ്കരൈഃ| പുനര്നവാതുഗാക്ഷീരീകാകോലീധന്വയാസകൈഃ||൧൭൦|| ഖര്ജൂരാക്ഷോടവാതാമമുഞ്ജാതാഭിഷുകൈരപി | ദ്രവ്യൈരേഭിര്യഥാലാഭം പൂര്വകല്പേന സാധിതമ്||൧൭൧|| നസ്യേ പാനേ തഥാऽഭ്യങ്ഗേ ബസ്തൌ ചൈവ പ്രയോജയേത്| ശിരോരോഗേഷു സര്വേഷു കാസേ ശ്വാസേ ച ദാരുണേ||൧൭൨|| മന്യാപൃഷ്ഠഗ്രഹേ ശോഷേ സ്വരഭേദേ തഥാऽര്ദിതേ| യോന്യസൃക്ശുക്രദോഷേഷു ശസ്തം വന്ധ്യാസുതപ്രദമ്||൧൭൩|| ഋതുസ്നാതാ തഥാ നാരീ പീത്വാ പുത്രം പ്രസൂയതേ| മഹാമായൂരമിത്യേതദ്ഘൃതമാത്രേയപൂജിതമ്||൧൭൪|| ഇതി മഹാമായൂരഘൃതമ്| ആഖുഭിഃ കുക്കുടൈര്ഹംസൈഃ ശശൈശ്ചാപി ഹി ബുദ്ധിമാന്| കല്പേനാനേന വിപചേത് സര്പിരൂര്ധ്വഗദാപഹമ്||൧൭൫||
View original
एतेनैव कषायेण घृतप्रस्थं विपाचयेत्| चतुर्गुणेन पयसा कल्कैरेभिश्च कार्षिकैः||१६६|| जीवन्तीत्रिफलामेदामृद्वीकर्धिपरूषकैः| समङ्गाचविकाभार्गीकाश्मरीसुरदारुभिः||१६७|| आत्मगुप्तामहामेदातालखर्जूरमस्तकैः| मृणालबिसशालूकशृङ्गीजीवकपद्मकैः ||१६८|| शतावरीविदारीक्षुबृहतीसारिवायुगैः| मूर्वाश्वदंष्ट्रर्षभकशृङ्गाटककसेरुकैः||१६९|| रास्नास्थिरातामलकीसूक्ष्मैलाशटिपौष्करैः| पुनर्नवातुगाक्षीरीकाकोलीधन्वयासकैः||१७०|| खर्जूराक्षोटवाताममुञ्जाताभिषुकैरपि | द्रव्यैरेभिर्यथालाभं पूर्वकल्पेन साधितम्||१७१|| नस्ये पाने तथाऽभ्यङ्गे बस्तौ चैव प्रयोजयेत्| शिरोरोगेषु सर्वेषु कासे श्वासे च दारुणे||१७२|| मन्यापृष्ठग्रहे शोषे स्वरभेदे तथाऽर्दिते| योन्यसृक्शुक्रदोषेषु शस्तं वन्ध्यासुतप्रदम्||१७३|| ऋतुस्नाता तथा नारी पीत्वा पुत्रं प्रसूयते| महामायूरमित्येतद्घृतमात्रेयपूजितम्||१७४|| इति महामायूरघृतम्| आखुभिः कुक्कुटैर्हंसैः शशैश्चापि हि बुद्धिमान्| कल्पेनानेन विपचेत् सर्पिरूर्ध्वगदापहम्||१७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (176-179) · Śloka 179
പൈത്തേ ഘൃതം പയഃ സേകാഃ ശീതാ ലേപാഃ സനാവനാഃ| ജീവനീയാനി സര്പീംഷി പാനാന്നം ചാപി പിത്തനുത്||൧൭൬|| ചന്ദനോശീരയഷ്ട്യാഹ്വബലാവ്യാഘ്രനഖോത്പലൈഃ| ക്ഷീരപിഷ്ടൈഃ പ്രദേഹഃ സ്യാച്ഛൃതൈര്വാ പരിഷേചനമ്||൧൭൭|| ത്വക്പത്രശര്കരാകല്കഃ സുപിഷ്ടസ്തണ്ഡുലാമ്ബുനാ| കാര്യോऽവപീഡഃ സര്പിശ്ച നസ്യം തസ്യാനു പൈത്തികേ||൧൭൮|| യഷ്ട്യാഹ്വചന്ദനാനന്താക്ഷീരസിദ്ധം ഘൃതം ഹിതമ്| നാവനം ശര്കരാദ്രാക്ഷാമധൂകൈര്വാऽപി പിത്തജേ||൧൭൯||
View original
पैत्ते घृतं पयः सेकाः शीता लेपाः सनावनाः| जीवनीयानि सर्पींषि पानान्नं चापि पित्तनुत्||१७६|| चन्दनोशीरयष्ट्याह्वबलाव्याघ्रनखोत्पलैः| क्षीरपिष्टैः प्रदेहः स्याच्छृतैर्वा परिषेचनम्||१७७|| त्वक्पत्रशर्कराकल्कः सुपिष्टस्तण्डुलाम्बुना| कार्योऽवपीडः सर्पिश्च नस्यं तस्यानु पैत्तिके||१७८|| यष्ट्याह्वचन्दनानन्ताक्षीरसिद्धं घृतं हितम्| नावनं शर्कराद्राक्षामधूकैर्वाऽपि पित्तजे||१७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (180-186) · Śloka 186
കഫജേ സ്വേദിതം ധൂമനസ്യപ്രധമനാദിഭിഃ| ശുദ്ധം പ്രലേപപാനാന്നൈഃ കഫഘ്നൈഃ സമുപാചരേത്||൧൮൦|| പുരാണസര്പിഷഃ പാനൈസ്തീക്ഷ്ണൈര്ബസ്തിഭിരേവ ച| കഫാനിലോത്ഥിതേ ദാഹഃ ശേഷയോ രക്തമോക്ഷണമ്||൧൮൧|| ഏരണ്ഡനലദക്ഷൌമഗുഗ്ഗുല്വഗുരുചന്ദനൈഃ| ധൂമവര്തിം പിബേദ്ഗന്ധൈരകുഷ്ഠതഗരൈസ്തഥാ||൧൮൨|| സന്നിപാതഭവേ കാര്യാ സന്നിപാതഹിതാ ക്രിയാ| ക്രിമിജേ ചൈവ കര്തവ്യം തീക്ഷ്ണം മൂര്ധവിരേചനമ്||൧൮൩|| ത്വഗ്ദന്തീവ്യാഘ്രകരജവിഡങ്ഗനവമാലികാഃ| അപാമാര്ഗഫലം ബീജം നക്തമാലശിരീഷയോഃ| ക്ഷവകോऽശ്മന്തകോ ബില്വം ഹരിദ്രാ ഹിങ്ഗു യൂഥികാ||൧൮൪|| ഫണിജ്ഝകശ്ച തൈസ്തൈലമവിമൂത്രേ ചതുര്ഗുണേ| സിദ്ധം സ്യാന്നാവനം ചൂര്ണം ചൈഷാം പ്രധമനം ഹിതമ്||൧൮൫|| ഫലം ശിഗ്രുകരഞ്ജാഭ്യാം സവ്യോഷം ചാവപീഡകഃ| കഷായഃ സ്വരസഃ ക്ഷാരശ്ചൂര്ണം കല്കോऽവപീഡകഃ||൧൮൬|| ശുക്തതിക്തകടുക്ഷൌദ്രകഷായൈഃ കവലഗ്രഹഃ| ഇതി ശിരോരോഗചികിത്സാ|
View original
कफजे स्वेदितं धूमनस्यप्रधमनादिभिः| शुद्धं प्रलेपपानान्नैः कफघ्नैः समुपाचरेत्||१८०|| पुराणसर्पिषः पानैस्तीक्ष्णैर्बस्तिभिरेव च| कफानिलोत्थिते दाहः शेषयो रक्तमोक्षणम्||१८१|| एरण्डनलदक्षौमगुग्गुल्वगुरुचन्दनैः| धूमवर्तिं पिबेद्गन्धैरकुष्ठतगरैस्तथा||१८२|| सन्निपातभवे कार्या सन्निपातहिता क्रिया| क्रिमिजे चैव कर्तव्यं तीक्ष्णं मूर्धविरेचनम्||१८३|| त्वग्दन्तीव्याघ्रकरजविडङ्गनवमालिकाः| अपामार्गफलं बीजं नक्तमालशिरीषयोः| क्षवकोऽश्मन्तको बिल्वं हरिद्रा हिङ्गु यूथिका||१८४|| फणिज्झकश्च तैस्तैलमविमूत्रे चतुर्गुणे| सिद्धं स्यान्नावनं चूर्णं चैषां प्रधमनं हितम्||१८५|| फलं शिग्रुकरञ्जाभ्यां सव्योषं चावपीडकः| कषायः स्वरसः क्षारश्चूर्णं कल्कोऽवपीडकः||१८६|| शुक्ततिक्तकटुक्षौद्रकषायैः कवलग्रहः| इति शिरोरोगचिकित्सा|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (187-205) · Śloka 205
ധൂമഃ പ്രധമനം ശുദ്ധിരധശ്ഛര്ദനലങ്ഘനമ്||൧൮൭|| ഭോജ്യം ച മുഖരോഗേഷു യഥാസ്വം ദോഷനുദ്ധിതമ്| പിപ്പല്യഗുരുദാര്വീത്വഗ്യവക്ഷാരരസാഞ്ജനമ്||൧൮൮|| പാഠാം തേജോവതീം പഥ്യാം സമഭാഗം വിചൂര്ണയേത്| മുഖരോഗേഷു സര്വേഷു സക്ഷൌദ്രം തദ്വിധാരയേത്||൧൮൯|| സീധുമാധവമാധ്വീകൈഃ ശ്രേഷ്ഠോऽയം കവലഗ്രഹഃ| തേജോഹ്വാമഭയാമേലാം സമങ്ഗാം കടുകാം ഘനമ്||൧൯൦|| പാഠാം ജ്യോതിഷ്മതീം ലോധ്രം ദാര്വീം കുഷ്ഠം ച ചൂര്ണയേത്| ദന്താനാം ഘര്ഷണം രക്തസ്രാവകണ്ഡൂരുജാപഹമ്||൧൯൧|| പഞ്ചകോലകതാലീസപത്രൈലാമരിചത്വചഃ| പലാശമുഷ്കകക്ഷാരയവക്ഷാരാശ്ച ചൂര്ണിതാഃ||൧൯൨|| ഗുഡേ പുരാണേ ദ്വിഗുണേ ക്വഥിതേ ഗുടികാഃ കൃതാഃ| കര്കന്ധുമാത്രാഃ സപ്താഹം സ്ഥിതാ മുഷ്കകഭസ്മനി||൧൯൩|| കണ്ഠരോഗേഷു സര്വേഷു ധാര്യാഃ സ്യുരമൃതോപമാഃ| ഗൃഹധൂമോ യവക്ഷാരഃ പാഠാ വ്യോഷം രസാഞ്ജനമ്||൧൯൪|| തേജോഹ്വാ ത്രിഫലാ ലോധ്രം ചിത്രകശ്ചേതി ചൂര്ണിതമ്| സക്ഷൌദ്രം ധാരയേദേതദ്ഗലരോഗവിനാശനമ്||൧൯൫|| കാലകം നാമ തച്ചൂര്ണം ദന്താസ്യഗലരോഗനുത്| ഇതി കാലകചൂര്ണമ്| മനഃശിലാ യവക്ഷാരോ ഹരിതാലം സസൈന്ധവമ്||൧൯൬|| ദാര്വീത്വക് ചേതി തച്ചൂര്ണം മാക്ഷികേണ സമായുതമ്| മൂര്ച്ഛിതം ഘൃതമണ്ഡേന കണ്ഠരോഗേഷു ധാരയേത്||൧൯൭|| മുഖരോഗേഷു ച ശ്രേഷ്ഠം പീതകം നാമ കീര്തിതമ്| ഇതി പീതകചൂര്ണമ്| മൃദ്വീകാ കടുകാ വ്യോഷം ദാര്വീത്വക് ത്രിഫലാ ഘനമ്||൧൯൮|| മൂര്ച്ഛിതം ഘൃതമണ്ഡേന കണ്ഠരോഗേഷു ധാരയേത്| പാഠാ രസാഞ്ജനം മൂര്വാ തേജോഹ്വേതി ച ചൂര്ണിതമ്||൧൯൯|| ക്ഷൌദ്രയുക്തം വിധാതവ്യം ഗലരോഗേ ഭിഷഗ്ജിതമ്| യോഗാസ്ത്വേതേ ത്രയഃ പ്രോക്താ വാതപിത്തകഫാപഹാഃ||൨൦൦|| കടുകാതിവിഷാപാഠാദാര്വീമുസ്തകലിങ്ഗകാഃ| ഗോമൂത്രക്വഥിതാഃ പേയാഃ കണ്ഠരോഗവിനാശനാഃ||൨൦൧|| സ്വരസഃ ക്വഥിതോ ദാര്വ്യാ ഘനീഭൂതോ രസക്രിയാ| സക്ഷൌദ്രാ മുഖരോഗാസൃഗ്ദോഷനാഡീവ്രണാപഹാ||൨൦൨|| താലുശോഷേ ത്വതൃഷ്ണസ്യ സര്പിരൌത്തരഭക്തികമ്| നാവനം മധുരാഃ സ്നിഗ്ധാഃ ശീതാശ്ചൈവ രസാ ഹിതാഃ||൨൦൩|| മുഖപാകേ സിരാകര്മ ശിരഃകായവിരേചനമ്| മൂത്രതൈലഘൃതക്ഷൌദ്രക്ഷീരൈശ്ച കവലഗ്രഹാഃ||൨൦൪|| സക്ഷൌദ്രാസ്ത്രിഫലാപാഠാമൃദ്വീകാജാതിപല്ലവാഃ| കഷായതിക്തകാഃ ശീതാഃ ക്വാഥാശ്ച മുഖധാവനാഃ||൨൦൫||
View original
धूमः प्रधमनं शुद्धिरधश्छर्दनलङ्घनम्||१८७|| भोज्यं च मुखरोगेषु यथास्वं दोषनुद्धितम्| पिप्पल्यगुरुदार्वीत्वग्यवक्षाररसाञ्जनम्||१८८|| पाठां तेजोवतीं पथ्यां समभागं विचूर्णयेत्| मुखरोगेषु सर्वेषु सक्षौद्रं तद्विधारयेत्||१८९|| सीधुमाधवमाध्वीकैः श्रेष्ठोऽयं कवलग्रहः| तेजोह्वामभयामेलां समङ्गां कटुकां घनम्||१९०|| पाठां ज्योतिष्मतीं लोध्रं दार्वीं कुष्ठं च चूर्णयेत्| दन्तानां घर्षणं रक्तस्रावकण्डूरुजापहम्||१९१|| पञ्चकोलकतालीसपत्रैलामरिचत्वचः| पलाशमुष्ककक्षारयवक्षाराश्च चूर्णिताः||१९२|| गुडे पुराणे द्विगुणे क्वथिते गुटिकाः कृताः| कर्कन्धुमात्राः सप्ताहं स्थिता मुष्ककभस्मनि||१९३|| कण्ठरोगेषु सर्वेषु धार्याः स्युरमृतोपमाः| गृहधूमो यवक्षारः पाठा व्योषं रसाञ्जनम्||१९४|| तेजोह्वा त्रिफला लोध्रं चित्रकश्चेति चूर्णितम्| सक्षौद्रं धारयेदेतद्गलरोगविनाशनम्||१९५|| कालकं नाम तच्चूर्णं दन्तास्यगलरोगनुत्| इति कालकचूर्णम्| मनःशिला यवक्षारो हरितालं ससैन्धवम्||१९६|| दार्वीत्वक् चेति तच्चूर्णं माक्षिकेण समायुतम्| मूर्च्छितं घृतमण्डेन कण्ठरोगेषु धारयेत्||१९७|| मुखरोगेषु च श्रेष्ठं पीतकं नाम कीर्तितम्| इति पीतकचूर्णम्| मृद्वीका कटुका व्योषं दार्वीत्वक् त्रिफला घनम्||१९८|| मूर्च्छितं घृतमण्डेन कण्ठरोगेषु धारयेत्| पाठा रसाञ्जनं मूर्वा तेजोह्वेति च चूर्णितम्||१९९|| क्षौद्रयुक्तं विधातव्यं गलरोगे भिषग्जितम्| योगास्त्वेते त्रयः प्रोक्ता वातपित्तकफापहाः||२००|| कटुकातिविषापाठादार्वीमुस्तकलिङ्गकाः| गोमूत्रक्वथिताः पेयाः कण्ठरोगविनाशनाः||२०१|| स्वरसः क्वथितो दार्व्या घनीभूतो रसक्रिया| सक्षौद्रा मुखरोगासृग्दोषनाडीव्रणापहा||२०२|| तालुशोषे त्वतृष्णस्य सर्पिरौत्तरभक्तिकम्| नावनं मधुराः स्निग्धाः शीताश्चैव रसा हिताः||२०३|| मुखपाके सिराकर्म शिरःकायविरेचनम्| मूत्रतैलघृतक्षौद्रक्षीरैश्च कवलग्रहाः||२०४|| सक्षौद्रास्त्रिफलापाठामृद्वीकाजातिपल्लवाः| कषायतिक्तकाः शीताः क्वाथाश्च मुखधावनाः||२०५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 49 (206-214) · Śloka 214
തുലാം ഖദിരസാരസ്യ ദ്വിഗുണാമരിമേദസഃ| പ്രക്ഷാല്യ ജര്ജരീകൃത്യ ചതുര്ദ്രോണേऽമ്ഭസഃ പചേത്||൨൦൬|| ദ്രോണശേഷം കഷായം തം പൂത്വാ ഭൂയഃ പചേച്ഛനൈഃ| തതസ്തസ്മിന് ഘനീഭൂതേ ചൂര്ണീകൃത്യാക്ഷഭാഗികമ്||൨൦൭|| ചന്ദനം പദ്മകോശീരം മഞ്ജിഷ്ഠാ ധാതകീ ഘനമ്| പ്രപൌണ്ഡരീകം യഷ്ട്യാഹ്വത്വഗേലാപദ്മകേശരമ്||൨൦൮|| ലാക്ഷാം രസാഞ്ജനം മാംസീത്രിഫലാലോധ്രവാലകമ്| രജന്യൌ ഫലിനീമേലാം സമങ്ഗാം കട്ഫലം വചാമ്||൨൦൯|| യവാസാഗുരുപത്തങ്ഗഗൈരികാഞ്ജനമാവപേത്| ലവങ്ഗനഖകക്കോലജാതികോശാന് പലോന്മിതാന്||൨൧൦|| കര്പൂരകുഡവം ചാപി ക്ഷിപേച്ഛീതേऽവതാരിതേ| തതസ്തു ഗുടികാഃകാര്യാഃശുഷ്കാശ്ചാസ്യേന ധാരയേത്||൨൧൧|| തൈലം ചാനേന കല്കേന കഷായേണ ച സാധയേത്| ദന്താനാം ചലനഭ്രംശശൌശിര്യക്രിമിരോഗനുത്||൨൧൨|| മുഖപാകാസ്യദൌര്ഗന്ധ്യജാഡ്യാരോചകനാശനമ്| സ്രാവോപലേപപൈച്ഛില്യവൈസ്വര്യഗലശോഷനുത്||൨൧൩|| ദന്താസ്യഗലരോഗേഷു സര്വേഷ്വേതത് പരായണമ്| ഖദിരാദിഗുടീകേയം തൈലം ച ഖദിരാദികമ്||൨൧൪|| ഇതി ഖദിരാദിഗുടികാ തൈലം ച|
View original
तुलां खदिरसारस्य द्विगुणामरिमेदसः| प्रक्षाल्य जर्जरीकृत्य चतुर्द्रोणेऽम्भसः पचेत्||२०६|| द्रोणशेषं कषायं तं पूत्वा भूयः पचेच्छनैः| ततस्तस्मिन् घनीभूते चूर्णीकृत्याक्षभागिकम्||२०७|| चन्दनं पद्मकोशीरं मञ्जिष्ठा धातकी घनम्| प्रपौण्डरीकं यष्ट्याह्वत्वगेलापद्मकेशरम्||२०८|| लाक्षां रसाञ्जनं मांसीत्रिफलालोध्रवालकम्| रजन्यौ फलिनीमेलां समङ्गां कट्फलं वचाम्||२०९|| यवासागुरुपत्तङ्गगैरिकाञ्जनमावपेत्| लवङ्गनखकक्कोलजातिकोशान् पलोन्मितान्||२१०|| कर्पूरकुडवं चापि क्षिपेच्छीतेऽवतारिते| ततस्तु गुटिकाःकार्याःशुष्काश्चास्येन धारयेत्||२११|| तैलं चानेन कल्केन कषायेण च साधयेत्| दन्तानां चलनभ्रंशशौशिर्यक्रिमिरोगनुत्||२१२|| मुखपाकास्यदौर्गन्ध्यजाड्यारोचकनाशनम्| स्रावोपलेपपैच्छिल्यवैस्वर्यगलशोषनुत्||२१३|| दन्तास्यगलरोगेषु सर्वेष्वेतत् परायणम्| खदिरादिगुटीकेयं तैलं च खदिरादिकम्||२१४|| इति खदिरादिगुटिका तैलं च|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 50 (215-220) · Śloka 220
അരുചൌ കവലഗ്രാഹാ ധൂമാഃ സമുഖധാവനാഃ| മനോജ്ഞമന്നപാനം ച ഹര്ഷണാശ്വാസനാനി ച||൨൧൫|| കുഷ്ഠസൌവര്ചലാജാജീശര്കരാമരിചം ബിഡമ്| ധാത്ര്യേലാപദ്മകോശീരപിപ്പല്യുത്പലചന്ദനമ്||൨൧൬|| ലോധ്രം തേജോവതീ പഥ്യാ ത്ര്യൂഷണം സയവാഗ്രജമ്| ആര്ദ്രദാഡിമനിര്യാസശ്ചാജാജീശര്കരായുതഃ||൨൧൭|| സതൈലമാക്ഷികാസ്ത്വേതേ ചത്വാരഃ കവലഗ്രഹാഃ| ചതുരോऽരോചകാന് ഹന്യുര്വാതാദ്യേകജസര്വജാന്||൨൧൮|| കാരവീമരിചാജാജീദ്രാക്ഷാവൃക്ഷാമ്ലദാഡിമമ്| സൌവര്ചലം ഗുഡഃ ക്ഷൌദ്രം സര്വാരോചകനാശനമ്||൨൧൯|| ബസ്തിം സമീരണേ, പിത്തേ വിരേകം, വമനം കഫേ| കുര്യാദ്ധൃദ്യാനുകൂലാനി ഹര്ഷണം ച മനോഘ്നജേ||൨൨൦|| ഇത്യരോചകചികിത്സാ|
View original
अरुचौ कवलग्राहा धूमाः समुखधावनाः| मनोज्ञमन्नपानं च हर्षणाश्वासनानि च||२१५|| कुष्ठसौवर्चलाजाजीशर्करामरिचं बिडम्| धात्र्येलापद्मकोशीरपिप्पल्युत्पलचन्दनम्||२१६|| लोध्रं तेजोवती पथ्या त्र्यूषणं सयवाग्रजम्| आर्द्रदाडिमनिर्यासश्चाजाजीशर्करायुतः||२१७|| सतैलमाक्षिकास्त्वेते चत्वारः कवलग्रहाः| चतुरोऽरोचकान् हन्युर्वाताद्येकजसर्वजान्||२१८|| कारवीमरिचाजाजीद्राक्षावृक्षाम्लदाडिमम्| सौवर्चलं गुडः क्षौद्रं सर्वारोचकनाशनम्||२१९|| बस्तिं समीरणे, पित्ते विरेकं, वमनं कफे| कुर्याद्धृद्यानुकूलानि हर्षणं च मनोघ्नजे||२२०|| इत्यरोचकचिकित्सा|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 51 (221-230) · Śloka 230
കര്ണശൂലേ തു വാതഘ്നീ ഹിതാ പീനസവത് ക്രിയാ| പ്രദേഹാഃ പൂരണം നസ്യം പാകസ്രാവേ വ്രണക്രിയാഃ||൨൨൧|| ഭോജ്യാനി ച യഥാദോഷം കുര്യാത് സ്നേഹാംശ്ച പൂരണാന്| ഹിങ്ഗുതുമ്ബരുശുണ്ഠീഭിസ്തൈലം തു സാര്ഷപം പചേത്||൨൨൨|| ഏതദ്ധി പൂരണം ശ്രേഷ്ഠം കര്ണശൂലനിവാരണമ്| ദേവദാരുവചാശുണ്ഠീശതാഹ്വാകുഷ്ഠസൈന്ധവൈഃ||൨൨൩|| തൈലം സിദ്ധം ബസ്തമൂത്രേ കര്ണശൂലനിവാരണമ്| വരാടകാന് സമാഹൃത്യ ദഹേന്മൃദ്ഭാജനേ നവേ||൨൨൪|| തദ്ഭസ്മ ശ്ച്യോതയേത്തേന ഗന്ധതൈലം വിപാചയേത്| രസാഞ്ജനസ്യ ശുണ്ഠ്യാശ്ച കല്കാഭ്യാം കര്ണശൂലനുത്||൨൨൫|| ശുഷ്കമൂലകശുണ്ഠാനാം ക്ഷാരോ ഹിങ്ഗു മഹൌഷധമ്| ശതപുഷ്പാ വചാ കുഷ്ഠം ദാരു ശിഗ്രു രസാഞ്ജനമ്||൨൨൬|| സൌവര്ചലയവക്ഷാരസ്വര്ജികോദ്ഭിദസൈന്ധവമ്| ഭൂര്ജഗ്രന്ഥിര്ബിഡം മുസ്തം മധുശുക്തം ചതുര്ഗുണമ്||൨൨൭|| മാതുലുങ്ഗരസശ്ചൈവ കദല്യാ രസ ഏവ ച| സര്വൈരേതൈര്യഥോദ്ദിഷ്ടൈഃ ക്ഷാരതൈലം വിപാചയേത്||൨൨൮|| ബാധിര്യം കര്ണനാദശ്ച പൂയസ്രാവശ്ച ദാരുണഃ| ക്രിമയഃ കര്ണശൂലം ച പൂരണാദസ്യ നശ്യതി ||൨൨൯|| മുഖകര്ണാക്ഷിരോഗേഷു യഥോക്തം പീനസേ വിധിമ്| കുര്യാദ്ഭിഷക് സമീക്ഷ്യാദൌ ദോഷകാലബലാബലമ്||൨൩൦|| ഇതി കര്ണരോഗചികിത്സാ |
View original
कर्णशूले तु वातघ्नी हिता पीनसवत् क्रिया| प्रदेहाः पूरणं नस्यं पाकस्रावे व्रणक्रियाः||२२१|| भोज्यानि च यथादोषं कुर्यात् स्नेहांश्च पूरणान्| हिङ्गुतुम्बरुशुण्ठीभिस्तैलं तु सार्षपं पचेत्||२२२|| एतद्धि पूरणं श्रेष्ठं कर्णशूलनिवारणम्| देवदारुवचाशुण्ठीशताह्वाकुष्ठसैन्धवैः||२२३|| तैलं सिद्धं बस्तमूत्रे कर्णशूलनिवारणम्| वराटकान् समाहृत्य दहेन्मृद्भाजने नवे||२२४|| तद्भस्म श्च्योतयेत्तेन गन्धतैलं विपाचयेत्| रसाञ्जनस्य शुण्ठ्याश्च कल्काभ्यां कर्णशूलनुत्||२२५|| शुष्कमूलकशुण्ठानां क्षारो हिङ्गु महौषधम्| शतपुष्पा वचा कुष्ठं दारु शिग्रु रसाञ्जनम्||२२६|| सौवर्चलयवक्षारस्वर्जिकोद्भिदसैन्धवम्| भूर्जग्रन्थिर्बिडं मुस्तं मधुशुक्तं चतुर्गुणम्||२२७|| मातुलुङ्गरसश्चैव कदल्या रस एव च| सर्वैरेतैर्यथोद्दिष्टैः क्षारतैलं विपाचयेत्||२२८|| बाधिर्यं कर्णनादश्च पूयस्रावश्च दारुणः| क्रिमयः कर्णशूलं च पूरणादस्य नश्यति ||२२९|| मुखकर्णाक्षिरोगेषु यथोक्तं पीनसे विधिम्| कुर्याद्भिषक् समीक्ष्यादौ दोषकालबलाबलम्||२३०|| इति कर्णरोगचिकित्सा |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 52 (231-261) · Śloka 262
ഉത്പന്നമാത്രേ തരുണേ നേത്രരോഗേ ബിഡാലകഃ| കാര്യോ ദാഹോപദേഹാശ്രുശോഫരാഗനിവാരണഃ||൨൩൧|| നാഗരം സൈന്ധവം സര്പിര്മണ്ഡേന ച രസക്രിയാ| നിഘൃഷ്ടം വാതികേ തദ്വന്മധുസൈന്ധവഗൈരികമ്||൨൩൨|| തഥാ ശാവരകം ലോധ്രം ഘൃതഭൃഷ്ടം ബിഡാലകഃ| തദ്വത് കാര്യോ ഹരീതക്യാ ഘൃതഭൃഷ്ടോ രുജാപഹഃ||൨൩൩|| പൈത്തികേ ചന്ദനാനന്താമഞ്ജിഷ്ഠാഭിര്ബിഡാലകഃ| കാര്യഃ പദ്മകയഷ്ട്യാഹ്വമാംസീകാലീയകൈസ്തഥാ||൨൩൪|| ഗൈരികം സൈന്ധവം മുസ്തം രോചനാ ച രസക്രിയാ| കഫേ കാര്യാ തഥാ ക്ഷൌദ്രം പ്രിയങ്ഗുഃ സമനഃശിലാ||൨൩൫|| സന്നിപാതേ തു സര്വൈഃ സ്യാദ്ബഹിരക്ഷ്ണോഃ പ്രലേപനമ്| പക്ഷ്മാണ്യസ്പൃശ്യതാ കാര്യം സമ്പക്വേ ത്വഞ്ജനം ത്ര്യഹാത്||൨൩൬|| ആശ്ച്യോതനം മാരുതജേ ക്വാഥോ ബില്വാദിഭിര്ഹിതഃ| കോഷ്ണഃ സൈരണ്ഡതര്കാരീബൃഹതീമധുശിഗ്രുഭിഃ||൨൩൭|| പൃഥ്വീകാദാര്വിമഞ്ജിഷ്ഠാലാക്ഷാദ്വിമധുകോത്പലൈഃ| ക്വാഥഃ സശര്കരഃ ശീതഃ പൂരണം രക്തപിത്തനുത്||൨൩൮|| നാഗരത്രിഫലാമുസ്തനിമ്ബവാസാരസഃ കഫേ| കോഷ്ണമാശ്ച്യോതനം മിശ്രൈരോഷധൈഃ സാന്നിപാതകേ||൨൩൯|| ബൃഹത്യേരണ്ഡമൂലത്വക് ശിഗ്രോഃ പുഷ്പം സസൈന്ധവമ്| അജാക്ഷീരേണ പിഷ്ടം സ്യാദ്വര്തിര്വാതാക്ഷിരോഗനുത്||൨൪൦|| സുമനഃകോരകാഃ ശങ്ഖസ്ത്രിഫലാ മധുകം ബലാ| പിത്തരക്താപഹാ വര്തിഃ പിഷ്ടാ ദിവ്യേന വാരിണാ||൨൪൧|| സൈന്ധവം ത്രിഫലാ വ്യോഷം ശങ്ഖനാഭിഃ സമുദ്രജഃ| ഫേനഃ ശൈലേയകം സര്ജോ വര്തിഃ ശ്ലേഷ്മാക്ഷിരോഗനുത്||൨൪൨|| അമൃതാഹ്വാ ബിസം ബില്വം പടോലം ഛാഗലം ശകൃത്| പ്രപൌണ്ഡരീകം യഷ്ട്യാഹ്വം ദാര്വീ കാലാനുസാരിവാ||൨൪൩|| ഏഷാമഷ്ടപലാന് ഭാഗാന് സുധൌതാഞ്ജര്ജരീകൃതാന്| തോയേ പക്ത്വാ രസേ പൂതേ ഭൂയഃ പക്വേ രസേ ഘനേ||൨൪൪|| കര്ഷം ച ശ്വേതമരിചാജ്ജാതീപുഷ്പാന്നവാത് പലമ്| ചൂര്ണം ക്ഷിപ്ത്വാ കൃതാ വര്തിഃ സര്വഘ്നീ ദൃക്പ്രസാദനീ||൨൪൫|| ശങ്ഖപ്രവാലവൈദൂര്യലൌഹതാമ്രപ്ലവാസ്ഥിഭിഃ| സ്രോതോജശ്വേതമരിചൈര്വര്തിഃ സര്വാക്ഷിരോഗനുത്||൨൪൬|| ശാണാര്ധം മരിചാദ്ദ്വൌ ച പിപ്പല്യര്ണവഫേനയോഃ| ശാണാര്ധം സൈന്ധവാച്ഛാണാ നവ സൌവീരകാഞ്ജനാത്||൨൪൭|| പിഷ്ടം സുസൂക്ഷ്മം ചിത്രായാം ചൂര്ണാഞ്ജനമിദം ശുഭമ്| കണ്ഡൂകാചകഫാര്താനാം മലാനാം ച വിശോധനമ്||൨൪൮|| ബസ്തമൂത്രേ ത്ര്യഹം സ്ഥാപ്യമേലാചൂര്ണം സുഭാവിതമ്| ചൂര്ണാഞ്ജനം ഹി തൈമിര്യക്രിമിപില്ലമലാപഹമ്||൨൪൯|| സൌവീരമഞ്ജനം തുത്ഥം താപ്യോ ധാതുര്മനഃശിലാ| ചക്ഷുഷ്യാ മധുകം ലോഹാ മണയഃ പൌഷ്പമഞ്ജനമ്||൨൫൦|| സൈന്ധവം ശൌകരീ ദംഷ്ട്രാ കതകം ചാഞ്ജനം ശുഭമ്| തിമിരാദിഷു ചുര്ണം വാ വര്തിര്വേയമനുത്തമാ||൨൫൧|| കതകസ്യ ഫലം ശങ്ഖഃ സൈന്ധവം ത്ര്യൂഷണം സിതാ| ഫേനോ രസാഞ്ജനം ക്ഷൌദ്രം വിഡങ്ഗാനി മനഃശിലാ||൨൫൨|| കുക്കുടാണ്ഡകപാലാനി വര്തിരേഷാ വ്യപോഹതി| തിമിരം പടലം കാചം മലം ചാശു സുഖാവതീ||൨൫൩|| ഇതി സുഖാവതീ വര്തിഃ | ത്രിഫലാകുക്കുടാണ്ഡത്വക്കാസീസമയസോ രജഃ| നീലോത്പലം വിഡങ്ഗാനി ഫേനം ച സരിതാം പതേഃ||൨൫൪|| ആജേന പയസാ പിഷ്ട്വാ ഭാവയേത്താമ്രഭാജനേ| സപ്തരാത്രം സ്ഥിതം ഭൂയഃ പിഷ്ട്വാ ക്ഷീരേണ വര്തയേത്||൨൫൫|| ഏഷാ ദൃഷ്ടിപ്രദാ വര്തിരന്ധസ്യാഭിന്നചക്ഷുഷഃ||൨൫൬|| ഇതി ദൃഷ്ടിപ്രദാ വര്തിഃ | വദനേ കൃഷ്ണസര്പസ്യ നിഹിതം മാസമഞ്ജനമ്||൨൫൬|| തതസ്തസ്മാത് സമൃദ്ധൃത്യ സുശുഷ്കം ചൂര്ണയേദ്ബുധഃ| സുമനഃകോരകൈഃ ശുഷ്കൈരര്ധാംശൈഃ സൈന്ധവേന ച||൨൫൭|| ഏതന്നേത്രാഞ്ജനം കാര്യം തിമിരഘ്നമനുത്തമമ്| പിപ്പല്യഃ കിംശുകരസോ വസാ സര്പസ്യ സൈന്ധവമ്||൨൫൮|| ജീര്ണം ഘൃതം ച സര്വാക്ഷിരോഗഘ്നീ സ്യാദ്രസക്രിയാ| കൃഷ്ണസര്പവസാ ക്ഷൌദ്രം രസോ ധാത്ര്യാ രസക്രിയാഃ||൨൫൯|| ശസ്താ സര്വാക്ഷിരോഗേഷു കാചാര്ബുദമലേഷു ച| ധാത്രീരസാഞ്ജനക്ഷൌദ്രസര്പിര്ഭിസ്തു രസക്രിയാ||൨൬൦|| പിത്തരക്താക്ഷിരോഗഘ്നീ തൈമിര്യപടലാപഹാ| ധാത്രീസൈന്ധവപിപ്പല്യഃ സ്യുരല്പമരിചാഃ സമാഃ||൨൬൧|| ക്ഷൌദ്രയുക്താ നിഹന്ത്യാന്ധ്യം പടലം ച രസക്രിയാ|൨൬൨| ഇതി നേത്രരോഗചികിത്സാ |
View original
उत्पन्नमात्रे तरुणे नेत्ररोगे बिडालकः| कार्यो दाहोपदेहाश्रुशोफरागनिवारणः||२३१|| नागरं सैन्धवं सर्पिर्मण्डेन च रसक्रिया| निघृष्टं वातिके तद्वन्मधुसैन्धवगैरिकम्||२३२|| तथा शावरकं लोध्रं घृतभृष्टं बिडालकः| तद्वत् कार्यो हरीतक्या घृतभृष्टो रुजापहः||२३३|| पैत्तिके चन्दनानन्तामञ्जिष्ठाभिर्बिडालकः| कार्यः पद्मकयष्ट्याह्वमांसीकालीयकैस्तथा||२३४|| गैरिकं सैन्धवं मुस्तं रोचना च रसक्रिया| कफे कार्या तथा क्षौद्रं प्रियङ्गुः समनःशिला||२३५|| सन्निपाते तु सर्वैः स्याद्बहिरक्ष्णोः प्रलेपनम्| पक्ष्माण्यस्पृश्यता कार्यं सम्पक्वे त्वञ्जनं त्र्यहात्||२३६|| आश्च्योतनं मारुतजे क्वाथो बिल्वादिभिर्हितः| कोष्णः सैरण्डतर्कारीबृहतीमधुशिग्रुभिः||२३७|| पृथ्वीकादार्विमञ्जिष्ठालाक्षाद्विमधुकोत्पलैः| क्वाथः सशर्करः शीतः पूरणं रक्तपित्तनुत्||२३८|| नागरत्रिफलामुस्तनिम्बवासारसः कफे| कोष्णमाश्च्योतनं मिश्रैरोषधैः सान्निपातके||२३९|| बृहत्येरण्डमूलत्वक् शिग्रोः पुष्पं ससैन्धवम्| अजाक्षीरेण पिष्टं स्याद्वर्तिर्वाताक्षिरोगनुत्||२४०|| सुमनःकोरकाः शङ्खस्त्रिफला मधुकं बला| पित्तरक्तापहा वर्तिः पिष्टा दिव्येन वारिणा||२४१|| सैन्धवं त्रिफला व्योषं शङ्खनाभिः समुद्रजः| फेनः शैलेयकं सर्जो वर्तिः श्लेष्माक्षिरोगनुत्||२४२|| अमृताह्वा बिसं बिल्वं पटोलं छागलं शकृत्| प्रपौण्डरीकं यष्ट्याह्वं दार्वी कालानुसारिवा||२४३|| एषामष्टपलान् भागान् सुधौताञ्जर्जरीकृतान्| तोये पक्त्वा रसे पूते भूयः पक्वे रसे घने||२४४|| कर्षं च श्वेतमरिचाज्जातीपुष्पान्नवात् पलम्| चूर्णं क्षिप्त्वा कृता वर्तिः सर्वघ्नी दृक्प्रसादनी||२४५|| शङ्खप्रवालवैदूर्यलौहताम्रप्लवास्थिभिः| स्रोतोजश्वेतमरिचैर्वर्तिः सर्वाक्षिरोगनुत्||२४६|| शाणार्धं मरिचाद्द्वौ च पिप्पल्यर्णवफेनयोः| शाणार्धं सैन्धवाच्छाणा नव सौवीरकाञ्जनात्||२४७|| पिष्टं सुसूक्ष्मं चित्रायां चूर्णाञ्जनमिदं शुभम्| कण्डूकाचकफार्तानां मलानां च विशोधनम्||२४८|| बस्तमूत्रे त्र्यहं स्थाप्यमेलाचूर्णं सुभावितम्| चूर्णाञ्जनं हि तैमिर्यक्रिमिपिल्लमलापहम्||२४९|| सौवीरमञ्जनं तुत्थं ताप्यो धातुर्मनःशिला| चक्षुष्या मधुकं लोहा मणयः पौष्पमञ्जनम्||२५०|| सैन्धवं शौकरी दंष्ट्रा कतकं चाञ्जनं शुभम्| तिमिरादिषु चुर्णं वा वर्तिर्वेयमनुत्तमा||२५१|| कतकस्य फलं शङ्खः सैन्धवं त्र्यूषणं सिता| फेनो रसाञ्जनं क्षौद्रं विडङ्गानि मनःशिला||२५२|| कुक्कुटाण्डकपालानि वर्तिरेषा व्यपोहति| तिमिरं पटलं काचं मलं चाशु सुखावती||२५३|| इति सुखावती वर्तिः | त्रिफलाकुक्कुटाण्डत्वक्कासीसमयसो रजः| नीलोत्पलं विडङ्गानि फेनं च सरितां पतेः||२५४|| आजेन पयसा पिष्ट्वा भावयेत्ताम्रभाजने| सप्तरात्रं स्थितं भूयः पिष्ट्वा क्षीरेण वर्तयेत्||२५५|| एषा दृष्टिप्रदा वर्तिरन्धस्याभिन्नचक्षुषः||२५६|| इति दृष्टिप्रदा वर्तिः | वदने कृष्णसर्पस्य निहितं मासमञ्जनम्||२५६|| ततस्तस्मात् समृद्धृत्य सुशुष्कं चूर्णयेद्बुधः| सुमनःकोरकैः शुष्कैरर्धांशैः सैन्धवेन च||२५७|| एतन्नेत्राञ्जनं कार्यं तिमिरघ्नमनुत्तमम्| पिप्पल्यः किंशुकरसो वसा सर्पस्य सैन्धवम्||२५८|| जीर्णं घृतं च सर्वाक्षिरोगघ्नी स्याद्रसक्रिया| कृष्णसर्पवसा क्षौद्रं रसो धात्र्या रसक्रियाः||२५९|| शस्ता सर्वाक्षिरोगेषु काचार्बुदमलेषु च| धात्रीरसाञ्जनक्षौद्रसर्पिर्भिस्तु रसक्रिया||२६०|| पित्तरक्ताक्षिरोगघ्नी तैमिर्यपटलापहा| धात्रीसैन्धवपिप्पल्यः स्युरल्पमरिचाः समाः||२६१|| क्षौद्रयुक्ता निहन्त्यान्ध्यं पटलं च रसक्रिया|२६२| इति नेत्ररोगचिकित्सा |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 53 (262-282) · Śloka 282
ഖാലിത്യേ പലിതേ വല്യാം ഹരിലോമ്നി ച ശോധിതമ്||൨൬൨|| നസ്യൈസ്തൈലൈഃ ശിരോവക്രപ്രലേപൈശ്ചാപ്യുപാചരേത്| സിദ്ധം വിദാരീഗന്ധാദ്യൈര്ജീവനീയൈരഥാപി ച||൨൬൩|| നസ്യം സ്യാദണുതൈലം വാ ഖാലിത്യപലിതാപഹമ്| ക്ഷീരാത് സഹചരാദ്ഭൃങ്ഗരാജാച്ച സൌരസാദ്രസാത്||൨൬൪|| പ്രസ്ഥൈസ്തു കുഡവസ്തൈലാദ്യഷ്ട്യാഹ്വപലകല്കിതഃ| സിദ്ധഃ ശിലാസമേ ഭാണ്ഡേ മേഷശൃങ്ഗാദിഷു സ്ഥിതഃ||൨൬൫|| നസ്യം സ്യാദ്ഭിഷജാ സമ്യഗ്യോജിതം പലിതാപഹമ്| ഭിഷജാ ക്ഷീരപിഷ്ടൌ വാ ദുഗ്ധികാകരവീരകൌ||൨൬൬|| ഉത്പാട്യ പലിതേ ദേയൌ താവുഭൌ പലിതാപഹൌ| മാര്കവസ്വരസാത് ക്ഷീരാദ്ദ്വിപ്രസ്ഥം മധുകാത് പലമ്||൨൬൭|| തൈഃ പചേത് കുഡവം തൈലാത്തന്നസ്യം പലിതാപഹമ്| ആദിത്യവല്ല്യാ മൂലാനി കൃഷ്ണശൈരേയകസ്യ ച||൨൬൮|| സുരസസ്യ ച പത്രാണി പത്രം കൃഷ്ണശണസ്യ ച| മാര്കവഃ കാകമാചീ ച മധുകം ദേവദാരു ച||൨൬൯|| പൃഥഗ്ദശപലാംശാനി പിപ്പല്യസ്ത്രിഫലാऽഞ്ജനമ്| പ്രപൌണ്ഡരീകം മഞ്ജിഷ്ഠാ ലോധ്രം കൃഷ്ണാഗുരൂത്പലമ്||൨൭൦|| ആമ്രാസ്ഥി കര്ദമഃ കൃഷ്ണോ മൃണാലം രക്തചന്ദനമ്| നീലീ ഭല്ലാതകാസ്ഥീനി കാസീസം മദയന്തികാ||൨൭൧|| സോമരാജ്യസനഃ ശസ്ത്രം കൃഷ്ണൌ പിണ്ഡീതചിത്രകൌ| പുഷ്കരാര്ജുനകാശ്മര്യാണ്യാമ്രജമ്ബൂഫലാനി ച||൨൭൨|| പൃഥക് പഞ്ചപലാംശാനി തൈഃ പിഷ്ടൈരാഢകം പചേത്| ബൈഭീതകസ്യ തൈലസ്യ ധാത്രീരസചതുര്ഗുണമ്||൨൭൩|| കുര്യാദാദിത്യപാകം വാ യാവച്ഛുഷ്കോ ഭവേദ്രസഃ| ലോഹപാത്രേ തതഃ പൂതം സംശുദ്ധമുപയോജയേത്||൨൭൪|| പാനേ നസ്യക്രിയായാം ച ശിരോഭ്യങ്ഗേ തഥൈവ ച| ഏതച്ചക്ഷുഷ്യമായുഷ്യം ശിരസഃ സര്വരോഗനുത്||൨൭൫|| മഹാനീലമിതി ഖ്യാതം പലിതഘ്നമനുത്തമമ്| ഇതി മഹാനീലതൈലമ്| പ്രപൌണ്ഡരീകമധുകപിപ്പലീചന്ദനോത്പലൈഃ||൨൭൬|| കാര്ഷികൈസ്തൈലകുഡവോ ദ്വിഗുണാമലകീരസഃ| സിദ്ധഃ സ പ്രതിമര്ശഃ സ്യാത് സര്വമൂര്ധഗദാപഹഃ||൨൭൭|| (പലിതഘ്നോ വിശേഷേണ കൃഷ്ണാത്രേയേണ ഭാഷിതഃ|) ക്ഷീരം പ്രിയാലയഷ്ട്യാഹ്വേ ജീവകാദ്യോ ഗണസ്തിലാഃ||൨൭൮|| കൃഷ്ണാ വക്ത്രേ പ്രലേപഃ സ്യാദ്ധരിലോമനിവാരണഃ| തിലാഃ സാമലകാശ്ചൈവ കിഞ്ജല്കോ മധുകം മധു||൨൭൯|| ബൃംഹയേദ്രഞ്ജയേചൈതത് കേശാന്മൂര്ധപ്രലേപനാത്| പചേത്സൈന്ധവശുക്താമ്ലൈരയശ്ചൂര്ണം സതണ്ഡുലമ്||൨൮൦|| തേനാലിപ്തം ശിരഃ ശുദ്ധമസ്നിഗ്ധമുഷിതം നിശി| തത് പ്രാതസ്ത്രിഫലാധൌതം സ്യാത് കൃഷ്ണമൃദുമൂര്ധജമ്||൨൮൧|| അയശ്ചൂര്ണോऽമ്ലപിഷ്ടശ്ച രാഗഃ സത്രിഫലോ വരഃ| കുര്യാച്ഛേഷേഷു രോഗേഷു ക്രിയാം സ്വാം സ്വാച്ചികിത്സിതാത്| ശേഷേഷ്വാദൌ ച നിര്ദിഷ്ടാ സിദ്ധൌ ചാന്യാ പ്രവക്ഷ്യതേ||൨൮൨|| ഇതി ഖാലിത്യാദിചികിത്സാ|
View original
खालित्ये पलिते वल्यां हरिलोम्नि च शोधितम्||२६२|| नस्यैस्तैलैः शिरोवक्रप्रलेपैश्चाप्युपाचरेत्| सिद्धं विदारीगन्धाद्यैर्जीवनीयैरथापि च||२६३|| नस्यं स्यादणुतैलं वा खालित्यपलितापहम्| क्षीरात् सहचराद्भृङ्गराजाच्च सौरसाद्रसात्||२६४|| प्रस्थैस्तु कुडवस्तैलाद्यष्ट्याह्वपलकल्कितः| सिद्धः शिलासमे भाण्डे मेषशृङ्गादिषु स्थितः||२६५|| नस्यं स्याद्भिषजा सम्यग्योजितं पलितापहम्| भिषजा क्षीरपिष्टौ वा दुग्धिकाकरवीरकौ||२६६|| उत्पाट्य पलिते देयौ तावुभौ पलितापहौ| मार्कवस्वरसात् क्षीराद्द्विप्रस्थं मधुकात् पलम्||२६७|| तैः पचेत् कुडवं तैलात्तन्नस्यं पलितापहम्| आदित्यवल्ल्या मूलानि कृष्णशैरेयकस्य च||२६८|| सुरसस्य च पत्राणि पत्रं कृष्णशणस्य च| मार्कवः काकमाची च मधुकं देवदारु च||२६९|| पृथग्दशपलांशानि पिप्पल्यस्त्रिफलाऽञ्जनम्| प्रपौण्डरीकं मञ्जिष्ठा लोध्रं कृष्णागुरूत्पलम्||२७०|| आम्रास्थि कर्दमः कृष्णो मृणालं रक्तचन्दनम्| नीली भल्लातकास्थीनि कासीसं मदयन्तिका||२७१|| सोमराज्यसनः शस्त्रं कृष्णौ पिण्डीतचित्रकौ| पुष्करार्जुनकाश्मर्याण्याम्रजम्बूफलानि च||२७२|| पृथक् पञ्चपलांशानि तैः पिष्टैराढकं पचेत्| बैभीतकस्य तैलस्य धात्रीरसचतुर्गुणम्||२७३|| कुर्यादादित्यपाकं वा यावच्छुष्को भवेद्रसः| लोहपात्रे ततः पूतं संशुद्धमुपयोजयेत्||२७४|| पाने नस्यक्रियायां च शिरोभ्यङ्गे तथैव च| एतच्चक्षुष्यमायुष्यं शिरसः सर्वरोगनुत्||२७५|| महानीलमिति ख्यातं पलितघ्नमनुत्तमम्| इति महानीलतैलम्| प्रपौण्डरीकमधुकपिप्पलीचन्दनोत्पलैः||२७६|| कार्षिकैस्तैलकुडवो द्विगुणामलकीरसः| सिद्धः स प्रतिमर्शः स्यात् सर्वमूर्धगदापहः||२७७|| (पलितघ्नो विशेषेण कृष्णात्रेयेण भाषितः|) क्षीरं प्रियालयष्ट्याह्वे जीवकाद्यो गणस्तिलाः||२७८|| कृष्णा वक्त्रे प्रलेपः स्याद्धरिलोमनिवारणः| तिलाः सामलकाश्चैव किञ्जल्को मधुकं मधु||२७९|| बृंहयेद्रञ्जयेचैतत् केशान्मूर्धप्रलेपनात्| पचेत्सैन्धवशुक्ताम्लैरयश्चूर्णं सतण्डुलम्||२८०|| तेनालिप्तं शिरः शुद्धमस्निग्धमुषितं निशि| तत् प्रातस्त्रिफलाधौतं स्यात् कृष्णमृदुमूर्धजम्||२८१|| अयश्चूर्णोऽम्लपिष्टश्च रागः सत्रिफलो वरः| कुर्याच्छेषेषु रोगेषु क्रियां स्वां स्वाच्चिकित्सितात्| शेषेष्वादौ च निर्दिष्टा सिद्धौ चान्या प्रवक्ष्यते||२८२|| इति खालित्यादिचिकित्सा|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 54 (283-290) · Śloka 290
സര്പീംഷ്യുപരിഭക്താനി സ്വരഭേദേऽനിലാത്മകേ| തൈലൈശ്ചതുഷ്പ്രയോഗൈശ്ച ബലാരാസ്നാമൃതാഹ്വയൈഃ||൨൮൩|| ബര്ഹിതിത്തിരിദക്ഷാണാം പഞ്ചമൂലശൃതാന് രസാന്| മായൂരം ക്ഷീരസര്പിര്വാ പിബേത്ത്ര്യൂഷണമേവ വാ||൨൮൪|| പൈത്തികേ തു വിരേകഃ സ്യാത് പയശ്ച മധുരൈഃ ശൃതമ്| സര്പിര്ഗുഡാ ഘൃതം തിക്തം ജീവനീയം വൃഷസ്യ വാ||൨൮൫|| കഫജേ സ്വരഭേദേ തു തീക്ഷ്ണം മൂര്ധവിരേചനമ്| വിരേകോ വമനം ധൂമോ യവാന്നകടുസേവനമ്||൨൮൬|| ചവ്യഭാര്ഗ്യഭയാവ്യോഷക്ഷാരമാക്ഷികചിത്രകാന്| ലിഹ്യാദ്വാ പിപ്പലീപഥ്യേ തീക്ഷ്ണം മദ്യം പിബേച്ച സഃ||൨൮൭|| രക്തജേ സ്വരഭേദേ തു സഘൃതാ ജാങ്ഗലാ രസാഃ| ദ്രാക്ഷാവിദാരീക്ഷുരസാഃ സഘൃതക്ഷൌദ്രശര്കരാഃ||൨൮൮|| യച്ചോക്തം ക്ഷയകാസഘ്നം തച്ച സര്വം ചികിത്സിതമ്| പിത്തജസ്വരഭേദഘ്നം സിരാവേധശ്ച രക്തജേ||൨൮൯|| സന്നിപാതേ ഹിതാഃ സര്വാഃ ക്രിയാ ന തു സിരാവ്യധഃ| ഇത്യുക്തം സ്വരഭേദസ്യ സമാസേന ചികിത്സിതമ്||൨൯൦|| ഇതി സ്വരഭേദചികിത്സാ|
View original
सर्पींष्युपरिभक्तानि स्वरभेदेऽनिलात्मके| तैलैश्चतुष्प्रयोगैश्च बलारास्नामृताह्वयैः||२८३|| बर्हितित्तिरिदक्षाणां पञ्चमूलशृतान् रसान्| मायूरं क्षीरसर्पिर्वा पिबेत्त्र्यूषणमेव वा||२८४|| पैत्तिके तु विरेकः स्यात् पयश्च मधुरैः शृतम्| सर्पिर्गुडा घृतं तिक्तं जीवनीयं वृषस्य वा||२८५|| कफजे स्वरभेदे तु तीक्ष्णं मूर्धविरेचनम्| विरेको वमनं धूमो यवान्नकटुसेवनम्||२८६|| चव्यभार्ग्यभयाव्योषक्षारमाक्षिकचित्रकान्| लिह्याद्वा पिप्पलीपथ्ये तीक्ष्णं मद्यं पिबेच्च सः||२८७|| रक्तजे स्वरभेदे तु सघृता जाङ्गला रसाः| द्राक्षाविदारीक्षुरसाः सघृतक्षौद्रशर्कराः||२८८|| यच्चोक्तं क्षयकासघ्नं तच्च सर्वं चिकित्सितम्| पित्तजस्वरभेदघ्नं सिरावेधश्च रक्तजे||२८९|| सन्निपाते हिताः सर्वाः क्रिया न तु सिराव्यधः| इत्युक्तं स्वरभेदस्य समासेन चिकित्सितम्||२९०|| इति स्वरभेदचिकित्सा|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 55 (291) · Śloka 291
ഭവന്തി ചാത്ര- വാതപിത്തകഫാ നൃൗണാം ബസ്തിഹൃന്മൂര്ധസംശ്രയാഃ| തസ്മാത്തത്സ്ഥാനസാമീപ്യാദ്ധര്തവ്യാ വമനാദിഭിഃ||൨൯൧||
View original
भवन्ति चात्र- वातपित्तकफा नॄणां बस्तिहृन्मूर्धसंश्रयाः| तस्मात्तत्स्थानसामीप्याद्धर्तव्या वमनादिभिः||२९१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 56 (292) · Śloka 292
അധ്യാത്മലോകോ വാതാദ്യൈര്ലോകോ വാതരവീന്ദുഭിഃ| പീഡ്യതേ ധാര്യതേ ചൈവ വികൃതാവികൃതൈസ്തഥാ||൨൯൨||
View original
अध्यात्मलोको वाताद्यैर्लोको वातरवीन्दुभिः| पीड्यते धार्यते चैव विकृताविकृतैस्तथा||२९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 57 (293) · Śloka 293
വിരുദ്ധൈരപി ന ത്വേതേ ഗുണൈര്ഘ്നന്തി പരസ്പരമ്| ദോഷാഃ സഹജസാത്മ്യത്വാദ്വിഷം ഘോരമഹീനിവ||൨൯൩||
View original
विरुद्धैरपि न त्वेते गुणैर्घ्नन्ति परस्परम्| दोषाः सहजसात्म्यत्वाद्विषं घोरमहीनिव||२९३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 58 (294) · Śloka 294
തത്ര ശ്ലോകഃ- ത്രിമര്മജാനാം രോഗാണാം നിദാനാകൃതിഭേഷജമ്| വിസ്തരേണ പൃഥഗ്ദിഷ്ടം ത്രിമര്മീയേ ചികിത്സിതേ||൨൯൪||
View original
तत्र श्लोकः- त्रिमर्मजानां रोगाणां निदानाकृतिभेषजम्| विस्तरेण पृथग्दिष्टं त्रिमर्मीये चिकित्सिते||२९४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 26
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേऽപ്രാപ്തേ ദൃഢബലസമ്പൂരിതേ ചികിത്സാസ്ഥാനേ ത്രിമര്മീയചികിത്സിതം നാമ ഷഡ്വിംശോऽധ്യായഃ||൨൬||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थाने त्रिमर्मीयचिकित्सितं नाम षड्विंशोऽध्यायः||२६||
🔊 Audio coming soon