18. śvayathucikitsitam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

అథాతః శ్వయథుచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

భిషగ్వరిష్ఠం సురసిద్ధజుష్టం మునీంద్రమత్ర్యాత్మజమగ్నివేశః| మహాగదస్య శ్వయథోర్యథావత్ ప్రకోపరూపప్రశమానపృచ్ఛత్||3||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

తస్మై జగాదాగదవేదసింధుప్రవర్తనాద్రిప్రవరోఽత్రిజస్తాన్| వాతాదిభేదాత్త్రివిధస్య సమ్యఙ్నిజానిజైకాంగజసర్వజస్య||4||

Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6

శుద్ధ్యామయాభక్తకృశాబలానాం క్షారామ్లతీక్ష్ణోష్ణగురూపసేవా| దధ్యామమృచ్ఛాకవిరోధిదుష్టగరోపసృష్టాన్ననిషేవణం చ||5|| అర్శాంస్యచేష్టా న చ దేహశుద్ధిర్మర్మోపఘాతో విషమా ప్రసూతిః| మిథ్యోపచారః ప్రతికర్మణాం చ నిజస్య హేతుః శ్వయథోః ప్రదిష్టః||6||

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

బాహ్యాస్త్వచో దూషయితాఽభిఘాతః కాష్ఠాశ్మశస్త్రాగ్నివిషాయసాద్యైః | ఆగంతుహేతుః, ...|7|

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

... త్రివిధో నిజశ్చ సర్వార్ధగాత్రావయవాశ్రితత్వాత్||7||

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

బాహ్యాః సిరాః ప్రాప్య యదా కఫాసృక్పిత్తాని సందూషయతీహ వాయుః| తైర్బద్ధమార్గః స తదా విసర్పన్నుత్సేధలింగం శ్వయథుం కరోతి||8||

Adhikarana 8 (9) · Śloka 9

ఉరఃస్థితైరూర్ధ్వమధస్తు వాయోః స్థానస్థితైర్మధ్యగతైస్తు మధ్యే| సర్వాంగగః సర్వగతైః క్వచిత్స్థైర్దోషైః క్వచిత్ స్యాచ్ఛ్వయథుస్తదాఖ్యః||9||

Adhikarana 9 (10) · Śloka 10

ఊష్మా తథా స్యాద్దవథుః సిరాణామాయామ ఇత్యేవ చ పూర్వరూపం|10|

Adhikarana 10 (10) · Śloka 10

సర్వస్త్రిదోషోఽధికదోషలింగైస్తచ్ఛబ్దమభ్యేతి భిషగ్జితం చ||10||

Adhikarana 11 (11) · Śloka 11

సగౌరవం స్యాదనవస్థితత్వం సోత్సేధముష్మాఽథ సిరాతనుత్వం| సలోమహర్షాఽంగవివర్ణతా చ సామాన్యలింగం శ్వయథోః ప్రదిష్టం||11||

Adhikarana 12 (12) · Śloka 12

చలస్తనుత్వక్పరుషోఽరుణోఽసితః ప్రసుప్తిహర్షార్తియుతోఽనిమిత్తతః| ప్రశామ్యతి ప్రోన్నమతి ప్రపీడితో దివాబలీ చ శ్వయథుః సమీరణాత్||12||

Adhikarana 13 (13) · Śloka 13

మృదుః సగంధోఽసితపీతరాగవాన్ భ్రమజ్వరస్వేదతృషామదాన్వితః| య ఉష్యతే స్పర్శరుగక్షిరాగకృత్ స పిత్తశోథో భృశదాహపాకవాన్||13||

Adhikarana 14 (14) · Śloka 14

గురుః స్థిరః పాండురరోచకాన్వితః ప్రసేకనిద్రావమివహ్నిమాంద్యకృత్| స కృచ్ఛ్రజన్మప్రశమో నిపీడితో న చోన్నమేద్రాత్రిబలీ కఫాత్మకః||14||

Adhikarana 15 (15) · Śloka 15

కృశస్య రోగైరబలస్య యో భవేదుపద్రవైర్వా వమిపూర్వకైర్యుతః| స హంతి మర్మానుగతోఽథ రాజిమాన్ పరిస్రవేద్ధీనబలస్య సర్వగః||15||

Adhikarana 16 (16) · Śloka 16

అహీనమాంసస్య య ఏకదోషజో నవో బలస్థస్య సుఖః స సాధనే|16|

Adhikarana 17 (16) · Śloka 16

నిదానదోషర్తువిపర్యయక్రమైరుపాచరేత్తం బలదోషకాలవిత్||16||

Adhikarana 18 (17-19) · Śloka 19

అథామజం లంఘనపాచనక్రమైర్విశోధనైరుల్బణదోషమాదితః| శిరోగతం శీర్షవిరేచనైరధో విరేచనైరూర్ధ్వహరైస్తథోర్ధ్వజం||17|| ఉపాచరేత్ స్నేహభవం విరూక్షణైః ప్రకల్పయేత్ స్నేహవిధిం చ రూక్షజే| విబద్ధవిట్కేఽనిలజే నిరూహణం ఘృతం తు పిత్తానిలజే సతిక్తకం||18|| పయశ్చ మూర్చ్ఛారతిదాహతర్షితే విశోధనీయే తు సమూత్రమిష్యతే| కఫోత్థితం క్షారకటూష్ణసంయుతైః సమూత్రతక్రాసవయుక్తిభిర్జయేత్||19||

Adhikarana 19 (20) · Śloka 20

గ్రామ్యాబ్జానూపం పిశితమబలం శుష్కశాకం నవాన్నం గౌడం పిష్టాన్నం దధి తిలకృతం విజ్జలం మద్యమమ్లం| ధానా వల్లూరం సమశనమథో గుర్వసాత్మ్యం విదాహి స్వప్నం చారాత్రౌ శ్వయథుగదవాన్ వర్జయేన్మైథునం చ||20||

Adhikarana 20 (21-22) · Śloka 22

వ్యోషం త్రివృత్తిక్తకరోహిణీ చ సాయోరజస్కా త్రిఫలారసేన| పీతం కఫోత్థం శమయేత్తు శోఫం గవ్యేన మూత్రేణ హరీతకీ చ||21|| హరీతకీనాగరదేవదారు సుఖాంబుయుక్తం సపునర్నవం వా| సర్వం పిబేత్త్రిష్వపి మూత్రయుక్తం స్నాతశ్చ జీర్ణే పయసాఽన్నమద్యాత్||22||

Adhikarana 21 (23-28) · Śloka 28

పునర్నవానాగరముస్తకల్కాన్ ప్రస్థేన ధీరః పయసాఽక్షమాత్రాన్| మయూరకం మాగధికాం సమూలాం సనాగరాం వా ప్రపిబేత్ సవాతే||23|| దంతీత్రివృత్త్ర్యూషణచిత్రకైర్వా పయః శృతం దోషహరం పిబేన్నా| ద్విప్రస్థమాత్రం తు పలార్ధికైస్తైరర్ధావశిష్టం పవనే సపిత్తే||24|| సశుంఠిపీతద్రురసం ప్రయోజ్యం శ్యామోరుబూకోషణసాధితం వా| త్వగ్దారువర్షాభుమహౌషధైర్వా గుడూచికానాగరదంతిభిర్వా||25|| సప్తాహమౌష్ట్రం త్వథవాఽపి మాసం పయః పిబేద్భోజనవారివర్జీ| గవ్యం సమూత్రం మహిషీపయో వా క్షీరాశనో మూత్రమథో గవాం వా||26|| తక్రం పిబేద్వా గురుభిన్నవర్చాః సవ్యోషసౌవర్చలమాక్షికం చ| గుడాభయాం వా గుడనాగరం వా సదోషభిన్నామవిబద్ధవర్చాః||27|| విడ్వాతసంగే పయసా రసైర్వా ప్రాగ్భక్తమద్యాదురుబూకతైలం | స్రోతోవిబంధేఽగ్నిరుచిప్రణాశే మద్యాన్యరిష్టాంశ్చ పిబేత్ సుజాతాన్||28||

Adhikarana 22 (29-31) · Śloka 31

గండీరభల్లాతకచిత్రకాంశ్చ వ్యోషం విడంగం బృహతీద్వయం చ| ద్విప్రస్థికం గోమయపావకేన ద్రోణే పచేత్ కూర్చికమస్తునస్తు ||29|| త్రిభాగశేషం చ సుపూతశీతం ద్రోణేన తత్ ప్రాకృతమస్తునా చ| సితోపలాయాశ్చ శతేన యుక్తం లిప్తే ఘటే చిత్రకపిప్పలీనాం||30|| వైహాయసే స్థాపితమాదశాహాత్ ప్రయోజయంస్తద్వినిహంతి శోఫాన్| భగందరార్శఃక్రిమికుష్ఠమేహాన్ వైవర్ణ్యకార్శ్యానిలహిక్కనం చ||31|| ఇతి గండీరాద్యరిష్టః|

Adhikarana 23 (32-33) · Śloka 33

కాశ్మర్యధాత్రీమరిచాభయాక్షద్రాక్షాఫలానాం చ సపిప్పలీనాం| శతం శతం జీర్ణగుడాత్తులాం చ సంక్షుద్య కుంభే మధునా ప్రలిప్తే||32|| సప్తాహముష్ణే ద్విగుణం తు శీతే స్థితం జలద్రోణయుతం పిబేన్నా| శోఫాన్ విబంధాన్ కఫవాతజాంశ్చ నిహంత్యరిష్టోఽష్టశతోఽగ్నికృచ్చ||33|| ఇత్యష్టశతోఽరిష్టః|

Adhikarana 24 (34-38) · Śloka 38

పునర్నవే ద్వే చ బలే సపాఠే దంతీం గుడూచీమథ చిత్రకం చ| నిదిగ్ధికాం చ త్రిపలాని పక్త్వా ద్రోణావశేషే సలిలే తతస్తం||34|| పూత్వా రసం ద్వే చ గుడాత్ పురాణాత్తులే మధుప్రస్థయుతం సుశీతం| మాసం నిదధ్యాద్ఘృతభాజనస్థం పల్లే యవానాం పరతస్తు మాసాత్||35|| చూర్ణీకృతైరర్ధపలాంశికైస్తం పత్రత్వగేలామరిచాంబులోహైః | గంధాన్వితం క్షౌద్రఘృతప్రదిగ్ధే జీర్ణే పిబేద్ వ్యాధిబలం సమీక్ష్య||36|| హృత్పాండురోగం శ్వయథుం ప్రవృద్ధం ప్లీహజ్వరారోచకమేహగుల్మాన్| భగందరం షడ్జఠరాణి కాసం శ్వాసం గ్రహణ్యామయకుష్ఠకండూః||37|| శాఖానిలం బద్ధపురీషతాం చ హిక్కాం కిలాసం చ హలీమకం చ| క్షిప్రం జయేద్వర్ణబలాయురోజస్తేజోన్వితో మాంసరసాన్నభోజీ||38|| ఇతి పునర్నవాద్యరిష్టః|

Adhikarana 25 (39-40) · Śloka 40

ఫలత్రికం దీప్యకచిత్రకౌ చ సపిప్పలీలోహరజో విడంగం| చూర్ణీకృతం కౌడవికం ద్విరంశం క్షౌద్రం పురాణస్య తులాం గుడస్య||39|| మాసం నిదధ్యాద్ఘృతభాజనస్థం యవేషు తానేవ నిహంతి రోగాన్| యే చార్శసాం పాండువికారిణాం చ ప్రోక్తా హితాః శోఫిషు తేఽప్యరిష్టాః||40|| ఇతి త్రిఫలాద్యరిష్టః|

Adhikarana 26 (41-42) · Śloka 42

కృష్ణా సపాఠా గజపిప్పలీ చ నిదిగ్ధికా చిత్రకనాగరే చ| సపిప్పలీమూలరజన్యజాజీముస్తం చ చూర్ణం సుఖతోయపీతం||41|| హన్యాత్త్రిదోషం చిరజం చ శోఫం కల్కశ్చ భూనింబమహౌషధస్య| అయోరజస్త్ర్యూషణయావశూకచూర్ణం చ పీతం త్రిఫలారసేన||42||

Adhikarana 27 (43-46) · Śloka 46

క్షారద్వయం స్యాల్లవణాని చత్వార్యయోరజో వ్యోషఫలత్రికే చ| సపిప్పలీమూలవిడంగసారం ముస్తాజమోదామరదారుబిల్వం||43|| కలింగకాశ్చిత్రకమూలపాఠే యష్ట్యాహ్వయం సాతివిషం పలాంశం| సహింగుకర్షం త్వణుశుష్కచూర్ణం ద్రోణం తథా మూలకశుంఠకానాం||44|| స్యాద్భస్మనస్తత్ సలిలేన సాధ్యమాలోడ్య యావద్ఘనమప్రదగ్ధం| స్త్యానం తతః కోలసమాం తు మాత్రాం కృత్వా సుశుష్కాం విధినోపయుంజ్యాత్||45|| ప్లీహోదరశ్విత్రహలీమకార్శఃపాండ్వామయారోచకశోషశోఫాన్| విసూచికాగుల్మగరాశ్మరీశ్చ సశ్వాసకాసాః ప్రణుదేత్ సకుష్ఠాః||46|| ఇతి క్షారగుడికా|

Adhikarana 28 (47-48) · Śloka 48

ప్రయోజయేదార్ద్రకనాగరం వా తుల్యం గుడేనార్ధపలాభివృద్ధ్యా| మాత్రా పరం పంచపలాని మాసం జీర్ణే పయో యూషరసాశ్చ భక్తం||47|| గుల్మోదరార్శఃశ్వయథుప్రమేహాఞ్ శ్వాసప్రతిశ్యాలసకావిపాకాన్| సకామలాశోషమనోవికారాన్ కాసం కఫం చైవ జయేత్ ప్రయోగః||48||

Adhikarana 29 (49) · Śloka 49

రసస్తథైవార్ద్రకనాగరస్య పేయోఽథ జీర్ణే పయసాఽన్నమద్యాత్| జత్వశ్మజం చ త్రిఫలారసేన హన్యాత్త్రిదోషం శ్వయథుం ప్రసహ్య||49|| ఇతి శిలాజతుప్రయోగః|

Adhikarana 30 (50-52) · Śloka 52

ద్విపంచమూలస్య పచేత్ కషాయే కంసేఽభయానాం చ శతం గుడస్య| లేహే సుసిద్ధేఽథ వినీయ చూర్ణం వ్యోషం త్రిసౌగంధ్యముషాస్థితే చ||50|| ప్రస్థార్ధమాత్రం మధునః సుశీతే కించిచ్చ చూర్ణాదపి యావశూకాత్| ఏకాభయాం ప్రాశ్య తతశ్చ లేహాచ్ఛుక్తిం నిహంతి శ్వయథుం ప్రవృద్ధం||51|| శ్వాసజ్వరారోచకమేహగుల్మప్లీహత్రిదోషోదరపాండురోగాన్| కార్శ్యామవాతావసృగమ్లపిత్తవైవర్ణ్యమూత్రానిలశుక్రదోషాన్||52|| ఇతి కంసహరీతకీ|

Adhikarana 31 (53-54) · Śloka 54

పటోలమూలామరదారుదంతీత్రాయంతిపిప్పల్యభయావిశాలాః| యష్ట్యాహ్వయం తిక్తకరోహిణీ చ సచందనా స్యాన్నిచులాని దార్వీ||53|| కర్షోన్మితైస్తైః క్వథితః కషాయో ఘృతేన పేయః కుడవేన యుక్తః| వీసర్పదాహజ్వరసన్నిపాతతృష్ణావిషాణి శ్వయథుం చ హంతి||54||

Adhikarana 32 (55-57) · Śloka 57

సచిత్రకం ధాన్యయవాన్యజాజీసౌవర్చలం త్ర్యూషణవేతసామ్లం| బిల్వాత్ ఫలం దాడిమయావశూకౌ సపిప్పలీమూలమథాపి చవ్యం||55|| పిష్ట్వాఽక్షమాత్రాణి జలాఢకేన పక్త్వా ఘృతప్రస్థమథ ప్రయుంజ్యాత్| అర్శాంసి గుల్మం శ్వయథుం చ కృచ్ఛ్రం నిహంతి వహ్నిం చ కరోతి దీప్తం||56|| పిబేద్ఘృతం వాఽష్టగుణాంబుసిద్ధం సచిత్రకక్షారముదారవీర్యం| కల్యాణకం వాఽపి సపంచగవ్యం తిక్తం మహద్వాఽప్యథ తిక్తకం వా||57||

Adhikarana 33 (58-59) · Śloka 59

క్షీరం ఘటే చిత్రకకల్కలిప్తే దధ్యాగతం సాధు విమథ్య తేన| తజ్జం ఘృతం చిత్రకమూలగర్భం తక్రేణ సిద్ధం శ్వయథుఘ్నమగ్ర్యం||58|| అర్శోఽతిసారానిలగుల్మమేహాంశ్చైతన్నిహంత్యగ్నిబలప్రదం చ| తక్రేణ చాద్యాత్ సఘృతేన తేన భోజ్యాని సిద్ధామథవా యవాగూం||59|| ఇతి చిత్రకఘృతం|

Adhikarana 34 (60-63) · Śloka 63

జీవంత్యజాజీశటిపుష్కరాహ్వైః సకారవీచిత్రకబిల్వమధ్యైః| సయావశూకైర్బదరప్రమాణైర్వృక్షామ్లయుక్తా ఘృతతైలభృష్టా||60|| అర్శోఽతిసారానిలగుల్మశోఫహృద్రోగమందాగ్నిహితా యవాగూః| యా పంచకోలైర్విధినైవ తేన సిద్ధా భవేత్ సా చ సమా తయైవ||61|| కులత్థయూషశ్చ సపిప్పలీకో మౌద్గశ్చ సత్ర్యూషణయావశూకః| రసస్తథా విష్కిరజాంగలానాం సకూర్మగోధాశిఖిశల్లకానాం||62|| సువర్చలా గృంజనకం పటోలం సవాయసీమూలకవేత్రనింబం| శాకార్థినాం శాకమితి ప్రశస్తం భోజ్యే పురాణశ్చ యవః సశాలిః||63||

Adhikarana 35 (64-67) · Śloka 67

ఆభ్యంతరం భేషజముక్తమేతద్బర్హిర్హితం యచ్ఛృణు తద్యథావత్| స్నేహాన్ ప్రదేహాన్ పరిషేచనాని స్వేదాంశ్చ వాతప్రబలస్య కుర్యాత్||64|| శైలేయకుష్ఠాగురుదారుకౌంతీత్వక్పద్మకైలాంబుపలాశముస్తైః| ప్రియంగుథౌణేయకహేమమాంసీతాలీశపత్రప్లవపత్రధాన్యైః||65|| శ్రీవేష్టకధ్యామకపిప్పలీభిః స్పృక్కానఖైశ్చైవ యథోపలాభం| వాతాన్వితేఽభ్యంగముశంతి తైలం సిద్ధం సుపిష్టైరపి చ ప్రదేహం||66|| జలైశ్చ వాసార్కకరంజశిగ్రుకాశ్మర్యపత్రార్జకజైశ్చ సిద్ధైః| స్విన్నో మృదూష్ణై రవితప్తతోయైః స్నాతశ్చ గంధైరనులేపనీయః||67||

Adhikarana 36 (68-69) · Śloka 69

సవేతసాః క్షీరవతాం ద్రుమాణాం త్వచః సమంజిష్ఠలతామృణాలాః| సచందనాః పద్మకవాలకౌ చ పైత్తే ప్రదేహస్తు సతైలపాకః||68|| ఆక్తస్య తేనాంబు రవిప్రతప్తం సచందనం సాభయపద్మకం చ| స్నానే హితం క్షీరవతాం కషాయః క్షీరోదకం చందనలేపనం చ||69||

Adhikarana 37 (70-73) · Śloka 73

కఫే తు కృష్ణాసికతాపురాణపిణ్యాకశిగ్రుత్వగుమాప్రలేపః| కులత్థశుంఠీజలమూత్రసేకశ్చండాగురుభ్యామనులేపనం చ||70|| బిభీతకానాం ఫలమధ్యలేపః సర్వేషు దాహార్తిహరః ప్రదిష్టః| యష్ట్యాహ్వముస్తైః సకపిత్థపత్రైః సచందనైస్తత్పిడకాసు లేపః||71|| రాస్నావృషార్కత్రిఫలావిడంగం శిగ్రుత్వచో మూషికపర్ణికా చ| నింబార్జకౌ వ్యాఘ్రనఖః సదూర్వా సువర్చలా తిక్తకరోహిణీ చ||72|| సకాకమాచీ బృహతీ సకుష్ఠా పునర్నవా చిత్రకనాగరే చ| ఉన్మర్దనం శోఫిషు మూత్రపిష్టం శస్తస్తథా మూలకతోయసేకః||73||

Adhikarana 38 (74) · Śloka 74

శోఫాస్తు గాత్రావయవాశ్రితా యే తే స్థానదూష్యాకృతినామభేదాత్| అనేకసంఖ్యాః కతిచిచ్చ తేషాం నిదర్శనార్థం గదతో నిబోధ||74||

Adhikarana 39 (75) · Śloka 75

దోషాస్త్రయః స్వైః కుపితా నిదానైః కుర్వంతి శోఫం శిరసః సుఘోరం|75|

Adhikarana 40 (75) · Śloka 75

అంతర్గలే ఘుర్ఘురికాన్వితం చ శాలూకముచ్ఛ్వాసనిరోధకారి||75||

Adhikarana 41 (76) · Śloka 76

గలస్య సంధౌ చిబుకే గలే చ సదాహరాగః శ్వసనాసు చోగ్రః| శోఫో భృశార్తిస్తు బిడాలికా స్యాద్ధన్యాద్గలే చేద్వలయీకృతా సా||76||

Adhikarana 42 (77-78) · Śloka 78

స్యాత్తాలువిద్రధ్యపి దాహరాగపాకాన్వితస్తాలుని సా త్రిదోషాత్| జిహ్వోపరిష్టాదుపజిహ్వికా స్యాత్ కఫాదధస్తాదధిజిహ్వికా చ||77|| యో దంతమాంసేషు తు రక్తపిత్తాత్ పాకో భవేత్ సోపకుశః ప్రదిష్టః| స్యాద్దంతవిద్రధ్యపి దంతమాంసే శోఫః కఫాచ్ఛోణితసంచయోత్థః||78||

Adhikarana 43 (79-80) · Śloka 80

గలస్య పార్శ్వే గలగండ ఏకః స్యాద్గండమాలా బహుభిస్తు గండైః| సాధ్యాః స్మృతాః పీనసపార్శ్వశూలకాసజ్వరచ్ఛర్దియుతాస్త్వసాధ్యాః||79|| తేషాం సిరాకాయశిరోవిరేకా ధూమః పురాణస్య ఘృతస్య పానం| స్యాల్లంఘనం వక్త్రభవేషు చాపి ప్రఘర్షణం స్యాత్ కవలగ్రహశ్చ||80||

Adhikarana 44 (81-86) · Śloka 86

అంగైకదేశేష్వనిలాదిభిః స్యాత్ స్వరూపధారీ స్ఫురణః సిరాభిః| గ్రంథిర్మహాన్మాంసభవస్త్వనర్తిర్మేదోభవః స్నిగ్ధతమశ్చలశ్చ||81|| సంశోధితే స్వేదితమశ్మకాష్ఠైః సాంగుష్ఠదండైర్విలయేదపక్వం| విపాట్య చోద్ధృత్య భిషక్ సకోశం శస్త్రేణ దగ్ధ్వా వ్రణవచ్చికిత్సేత్||82|| అదగ్ధ ఈషత్ పరిశేషితశ్చ ప్రయాతి భూయోఽపి శనైర్వివృద్ధిం| తస్మాదశేషః కుశలైః సమంతాచ్ఛేద్యో భవేద్వీక్ష్య శరీరదేశాన్||83|| శేషే కృతే పాకవశేన శీర్యాత్తతః క్షతోత్థః ప్రసరేద్విసర్పః| ఉపద్రవం తం ప్రవిచార్య తజ్జ్ఞస్తైర్భేషజైః పూర్వతరైర్యథోక్తైః||84|| నివారయేదాదిత ఏవ యత్నాద్విధానవిత్ స్వస్వవిధిం విధాయ| తతః క్రమేణాస్య యథావిధానం వ్రణం వ్రణజ్ఞస్త్వరయా చికిత్సేత్||85|| వివర్జయేత్ కుక్ష్యుదరాశ్రితం చ తథా గలే మర్మణి సంశ్రితం చ| స్థూలః ఖరశ్చాపి భవేద్వివర్జ్యో యశ్చాపి బాలస్థవిరాబలానాం||86||

Adhikarana 45 (87) · Śloka 87

గ్రంథ్యర్బుదానాం చ యతోఽవిశేషః ప్రదేశహేత్వాకృతిదోషదూష్యైః| తతశ్చికిత్సేద్భిషగర్బుదాని విధానవిద్గ్రంథిచికిత్సితేన||87||

Adhikarana 46 (88-89) · Śloka 90

తామ్రా సశూలా పిడకా భవేద్యా సా చాలజీ నామ పరిస్రుతాగ్రా| శోఫోఽక్షతశ్చర్మనఖాంతరే స్యాన్మాంసాస్రదూషీ భృశశీఘ్రపాకః||88|| జ్వరాన్వితా వంక్షణకక్షజా యా వర్తిర్నిరర్తిః కఠినాయతా చ| విదారికా సా కఫమారుతాభ్యాం తేషాం యథాదోషముపక్రమః స్యాత్||89|| విస్రావణం పిండికయోపనాహః పక్వేషు చైవ వ్రణవచ్చికిత్సా|90|

Adhikarana 47 (90-93) · Śloka 93

విస్ఫోటకాః సర్వశరీరగాస్తు స్ఫోటాః సరాగజ్వరతర్షయుక్తాః||90|| యజ్ఞోపవీతప్రతిమాః ప్రభూతాః పిత్తానిలాభ్యాం జనితాస్తు కక్షాః | యాశ్చాపరాః స్యుః పిడకాః ప్రకీర్ణాః స్థూలాణుమధ్యా అపి పిత్తజాస్తాః||91|| క్షుద్రప్రమాణాః పిడకాః శరీరే సర్వాంగగాః సజ్వరదాహతృష్ణాః| కండూయుతాః సారుచిసప్రసేకా రోమాంతికాః పిత్తకఫాత్ ప్రదిష్టాః||92|| యాః సర్వగాత్రేషు మసూరమాత్రా మసూరికాః పిత్తకఫాత్ ప్రదిష్టాః| వీసర్పశాంత్యై విహితా క్రియా యా తాం తేషు కుష్ఠే చ హితాం విదధ్యాత్||93||

Adhikarana 48 (94-95) · Śloka 95

బ్రధ్నోఽనిలాద్యైర్వృషణే స్వలింగైరంత్రం నిరేతి ప్రవిశేన్ముహుశ్చ| మూత్రేణ పూర్ణం మృదు మేదసా చేత్ స్నిగ్ధం చ విద్యాత్ కఠినం చ శోథం||94|| విరేచనాభ్యంగనిరూహలేపాః పక్వేషు చైవ వ్రణవచ్చికిత్సా| స్యాన్మూత్రసేకః కఫజం విపాట్య విశోధ్య సీవ్యేద్వ్రణవచ్చ పక్వం||95||

Adhikarana 49 (96-97) · Śloka 97

క్రిమ్యస్థిసూక్ష్మక్షణనవ్యవాయప్రవాహణాన్యుత్కటకాశ్వపృష్ఠైః | గుదస్య పార్శ్వే పిడకా భృశార్తిః పక్వప్రభిన్నా తు భగందరః స్యాత్||96|| విరేచనం చైషణపాటనం చ విశుద్ధమార్గస్య చ తైలదాహః| స్యాత్ క్షారసూత్రేణ సుపాచితేన ఛిన్నస్య చాస్య వ్రణవచ్చికిత్సా||97||

Adhikarana 50 (98) · Śloka 98

జంఘాసు పిండీప్రపదోపరిష్టాత్ స్యాచ్ఛ్లీపదం మాంసకఫాస్రదోషాత్| సిరాకఫఘ్నశ్చ విధిః సమగ్రస్తత్రేష్యతే సర్షపలేపనం చ||98||

Adhikarana 51 (99-100) · Śloka 100

మందాస్తు పిత్తప్రబలాః ప్రదుష్టా దోషాః సుతీవ్రం తనురక్తపాకం| కుర్వంతి శోథం జ్వరతర్షయుక్తం విసర్పణం జాలకగర్దభాఖ్యం||99|| విలంఘనం రక్తవిమోక్షణం చ విరూక్షణం కాయవిశోధనం చ| ధాత్రీప్రయోగాఞ్ శిశిరాన్ ప్రదేహాన్ కుర్యాత్ సదా జాలకగర్దభస్య||100||

Adhikarana 52 (101) · Śloka 101

ఏవంవిధాంశ్చాప్యపరాన్ పరీక్ష్య శోథప్రకారాననిలాదిలింగైః| శాంతిం నయేద్దోషహరైర్యథాస్వమాలేపనచ్ఛేదనభేదదాహైః||101||

Adhikarana 53 (102) · Śloka 102

ప్రాయోఽభిఘాతాదనిలః సరక్తః శోథం సరాగం ప్రకరోతి తత్ర| వీసర్పనున్మారుతరక్తనుచ్చ కార్యం విషఘ్నం విషజే చ కర్మ||102||

Adhikarana 54 (103) · Śloka 103

తత్ర శ్లోకః- త్రివిధస్య దోషభేదాత్ సర్వార్ధావయవగాత్రభేదాచ్చ| శ్వయథోర్ద్వివిధస్య తథా లింగాని చికిత్సితం చోక్తం||103||

Adhikarana puShpikA · Śloka 12

ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రేఽప్రాప్తే దృఢబలసంపూరితే చికిత్సాస్థానే శ్వయథుచికిత్సితం నామ ద్వాదశోఽధ్యాయః||12||