Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātaḥ pāṇḍurōgacikitsitaṁ vyākhyāsyāmaḥ||1|| iti ha smāha bhagavānātrēyaḥ||2||
View original
अथातः पाण्डुरोगचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
22. pāṇḍurōgacikitsitam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
pāṇḍurōgāḥ smr̥tāḥ pañca vātapittakaphaistrayaḥ| caturthaḥ sannipātēna pañcamō bhakṣaṇānmr̥daḥ||3||
View original
पाण्डुरोगाः स्मृताः पञ्च वातपित्तकफैस्त्रयः| चतुर्थः सन्निपातेन पञ्चमो भक्षणान्मृदः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-6) · Śloka 6
dōṣāḥ pittapradhānāstu yasya kupyanti dhātuṣu| śaithilyaṁ tasya dhātūnāṁ gauravaṁ cōpajāyatē||4|| tatō varṇabalasnēhā yē cānyē'pyōjasō guṇāḥ| vrajanti kṣayamatyarthaṁ dōṣadūṣyapradūṣaṇāt||5|| sō'lparaktō'lpamēdaskō niḥsāraḥ śithilēndriyaḥ| vaivarṇyaṁ bhajatē, tasya hētuṁ śr̥ṇu salakṣaṇam||6||
View original
दोषाः पित्तप्रधानास्तु यस्य कुप्यन्ति धातुषु| शैथिल्यं तस्य धातूनां गौरवं चोपजायते||४|| ततो वर्णबलस्नेहा ये चान्येऽप्योजसो गुणाः| व्रजन्ति क्षयमत्यर्थं दोषदूष्यप्रदूषणात्||५|| सोऽल्परक्तोऽल्पमेदस्को निःसारः शिथिलेन्द्रियः| वैवर्ण्यं भजते, तस्य हेतुं शृणु सलक्षणम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7-11) · Śloka 12
kṣārāmlalavaṇātyuṣṇaviruddhāsātmyabhōjanāt| niṣpāvamāṣapiṇyākatilatailaniṣēvaṇāt||7|| vidagdhē'nnē divāsvapnādvyāyāmānmaithunāttathā| pratikarmartuvaiṣamyādvēgānāṁ ca vidhāraṇāt||8|| kāmacintābhayakrōdhaśōkōpahatacētasaḥ| samudīrṇaṁ yadā pittaṁ hr̥dayē samavasthitam||9|| vāyunā balinā kṣiptaṁ samprāpya dhamanīrdaśa| prapannaṁ kēvalaṁ dēhaṁ tvaṅmāṁsāntaramāśritam||10|| pradūṣya kaphavātāsr̥ktvaṅmāṁsāni karōti tat| pāṇḍuhāridraharitān varṇān bahuvidhāṁstvaci||11|| sa pāṇḍurōga ityuktaḥ ...|12|
View original
क्षाराम्ललवणात्युष्णविरुद्धासात्म्यभोजनात्| निष्पावमाषपिण्याकतिलतैलनिषेवणात्||७|| विदग्धेऽन्ने दिवास्वप्नाद्व्यायामान्मैथुनात्तथा| प्रतिकर्मर्तुवैषम्याद्वेगानां च विधारणात्||८|| कामचिन्ताभयक्रोधशोकोपहतचेतसः| समुदीर्णं यदा पित्तं हृदये समवस्थितम्||९|| वायुना बलिना क्षिप्तं सम्प्राप्य धमनीर्दश| प्रपन्नं केवलं देहं त्वङ्मांसान्तरमाश्रितम्||१०|| प्रदूष्य कफवातासृक्त्वङ्मांसानि करोति तत्| पाण्डुहारिद्रहरितान् वर्णान् बहुविधांस्त्वचि||११|| स पाण्डुरोग इत्युक्तः ...|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (12) · Śloka 12
... tasya liṅgaṁ bhaviṣyataḥ| hr̥dayaspandanaṁ raukṣyaṁ svēdābhāvaḥ śramastathā||12||
View original
... तस्य लिङ्गं भविष्यतः| हृदयस्पन्दनं रौक्ष्यं स्वेदाभावः श्रमस्तथा||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (13-16) · Śloka 16
sambhūtē'smin bhavēt sarvaḥ karṇakṣvēḍī hatānalaḥ| durbalaḥ sadanō'nnadviṭ śramabhramanipīḍitaḥ||13|| gātraśūlajvaraśvāsagauravārucimānnaraḥ| mr̥ditairiva gātraiśca pīḍitōnmathitairiva||14|| śūnākṣikūṭō haritaḥ śīrṇalōmā hataprabhaḥ| kōpanaḥ śiśiradvēṣī nidrāluḥ ṣṭhīvanō'lpavāk||15|| piṇḍikōdvēṣṭakaṭyūrupādaruksadanāni ca| bhavantyārōhaṇāyāsairviśēṣaścāsya vakṣyatē||16||
View original
सम्भूतेऽस्मिन् भवेत् सर्वः कर्णक्ष्वेडी हतानलः| दुर्बलः सदनोऽन्नद्विट् श्रमभ्रमनिपीडितः||१३|| गात्रशूलज्वरश्वासगौरवारुचिमान्नरः| मृदितैरिव गात्रैश्च पीडितोन्मथितैरिव||१४|| शूनाक्षिकूटो हरितः शीर्णलोमा हतप्रभः| कोपनः शिशिरद्वेषी निद्रालुः ष्ठीवनोऽल्पवाक्||१५|| पिण्डिकोद्वेष्टकट्यूरुपादरुक्सदनानि च| भवन्त्यारोहणायासैर्विशेषश्चास्य वक्ष्यते||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (17-18) · Śloka 18
āhārairupacāraiśca vātalaiḥ kupitō'nilaḥ| janayētkr̥ṣṇapāṇḍutvaṁ tathā rūkṣāruṇāṅgatām||17|| aṅgamardaṁ rujaṁ tōdaṁ kampaṁ pārśvaśirōrujam| varcaḥśōṣāsyavairasyaśōphānāhabalakṣayān||18||
View original
आहारैरुपचारैश्च वातलैः कुपितोऽनिलः| जनयेत्कृष्णपाण्डुत्वं तथा रूक्षारुणाङ्गताम्||१७|| अङ्गमर्दं रुजं तोदं कम्पं पार्श्वशिरोरुजम्| वर्चःशोषास्यवैरस्यशोफानाहबलक्षयान्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (19-22) · Śloka 22
pittalasyācitaṁ pittaṁ yathōktaiḥ svaiḥ prakōpaṇaiḥ| dūṣayitvā tu raktādīn pāṇḍurōgāya kalpatē||19|| sa pītō haritābhō vā jvaradāhasamanvitaḥ| tr̥ṣṇāmūrcchāpipāsārtaḥ pītamūtraśakr̥nnaraḥ||20|| svēdanaḥ śītakāmaśca na cānnamabhinandati| kaṭukāsyō na cāsyōṣṇamupaśētē'mlamēva ca||21|| udgārō'mlō vidāhaśca vidagdhē'nnē'sya jāyatē| daurgandhyaṁ bhinnavarcastvaṁ daurbalyaṁ tama ēva ca||22||
View original
पित्तलस्याचितं पित्तं यथोक्तैः स्वैः प्रकोपणैः| दूषयित्वा तु रक्तादीन् पाण्डुरोगाय कल्पते||१९|| स पीतो हरिताभो वा ज्वरदाहसमन्वितः| तृष्णामूर्च्छापिपासार्तः पीतमूत्रशकृन्नरः||२०|| स्वेदनः शीतकामश्च न चान्नमभिनन्दति| कटुकास्यो न चास्योष्णमुपशेतेऽम्लमेव च||२१|| उद्गारोऽम्लो विदाहश्च विदग्धेऽन्नेऽस्य जायते| दौर्गन्ध्यं भिन्नवर्चस्त्वं दौर्बल्यं तम एव च||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (23-25) · Śloka 25
vivr̥ddhaḥ ślēṣmalaiḥ ślēṣmā pāṇḍurōgaṁ sa pūrvavat| karōti gauravaṁ tandrā chardiṁ śvētāvabhāsatām||23|| prasēkaṁ lōmaharṣaṁ ca sādaṁ mūrcchāṁ bhramaṁ klamam| śvāsaṁ kāsaṁ tathā''lasyamaruciṁ vāksvaragraham||24|| śuklamūtrākṣivarcastvaṁ kaṭurūkṣōṣṇakāmatām| śvayathuṁ madhurāsyatvamiti pāṇḍvāmayaḥ kaphāt||25||
View original
विवृद्धः श्लेष्मलैः श्लेष्मा पाण्डुरोगं स पूर्ववत्| करोति गौरवं तन्द्रा छर्दिं श्वेतावभासताम्||२३|| प्रसेकं लोमहर्षं च सादं मूर्च्छां भ्रमं क्लमम्| श्वासं कासं तथाऽऽलस्यमरुचिं वाक्स्वरग्रहम्||२४|| शुक्लमूत्राक्षिवर्चस्त्वं कटुरूक्षोष्णकामताम्| श्वयथुं मधुरास्यत्वमिति पाण्ड्वामयः कफात्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (26) · Śloka 26
sarvānnasēvinaḥ sarvē duṣṭā dōṣāstridōṣajam| tridōṣaliṅgaṁ kurvanti pāṇḍurōgaṁ suduḥsaham||26||
View original
सर्वान्नसेविनः सर्वे दुष्टा दोषास्त्रिदोषजम्| त्रिदोषलिङ्गं कुर्वन्ति पाण्डुरोगं सुदुःसहम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (27-30) · Śloka 30
mr̥ttikādanaśīlasya kupyatyanyatamō malaḥ| kaṣāyā mārutaṁ, pittamūṣarā, madhurā kapham||27|| kōpayēnmr̥drasādīṁśca raukṣyādbhuktaṁ virūkṣayēt | pūrayatyavipakvaiva srōtāṁsi niruṇaddhi ca||28|| indriyāṇāṁ balaṁ hatvā tējō vīryaujasī tathā| pāṇḍurōgaṁ karōtyāśu balavarṇāgnināśanam||29|| śūnagaṇḍākṣikūṭabhrūḥ śūnapānnābhimēhanaḥ| krimikōṣṭhō'tisāryēta malaṁ sāsr̥k kaphānvitam||30||
View original
मृत्तिकादनशीलस्य कुप्यत्यन्यतमो मलः| कषाया मारुतं, पित्तमूषरा, मधुरा कफम्||२७|| कोपयेन्मृद्रसादींश्च रौक्ष्याद्भुक्तं विरूक्षयेत् | पूरयत्यविपक्वैव स्रोतांसि निरुणद्धि च||२८|| इन्द्रियाणां बलं हत्वा तेजो वीर्यौजसी तथा| पाण्डुरोगं करोत्याशु बलवर्णाग्निनाशनम्||२९|| शूनगण्डाक्षिकूटभ्रूः शूनपान्नाभिमेहनः| क्रिमिकोष्ठोऽतिसार्येत मलं सासृक् कफान्वितम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (31-33) · Śloka 33
pāṇḍurōgaścirōtpannaḥ kharībhūtō na sidhyati| kālaprakarṣācchūnō nā yaśca pītāni paśyati||31|| baddhālpaviṭkaṁ sakaphaṁ haritaṁ yō'tisāryatē| dīnaḥ śvētātidigdhāṅgaśchardimūrcchātr̥ṣārditaḥ||32|| sa nāstyasr̥kkṣayādyaśca pāṇḍuḥ śvētatvamāpnuyāt| iti pañcavidhasyōktaṁ pāṇḍurōgasya lakṣaṇam||33||
View original
पाण्डुरोगश्चिरोत्पन्नः खरीभूतो न सिध्यति| कालप्रकर्षाच्छूनो ना यश्च पीतानि पश्यति||३१|| बद्धाल्पविट्कं सकफं हरितं योऽतिसार्यते| दीनः श्वेतातिदिग्धाङ्गश्छर्दिमूर्च्छातृषार्दितः||३२|| स नास्त्यसृक्क्षयाद्यश्च पाण्डुः श्वेतत्वमाप्नुयात्| इति पञ्चविधस्योक्तं पाण्डुरोगस्य लक्षणम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (34-38) · Śloka 39
pāṇḍurōgī tu yō'tyarthaṁ pittalāni niṣēvatē| tasya pittamasr̥gmāṁsaṁ dagdhvā rōgāya kalpatē||34|| hāridranētraḥ sa bhr̥śaṁ hāridratvaṅnakhānanaḥ| raktapītaśakr̥nmūtrō bhēkavarṇō hatēndriyaḥ||35|| dāhāvipākadaurbalyasadanārucikarṣitaḥ| kāmalā bahupittaiṣā kōṣṭhaśākhāśrayā matā||36|| kālāntarāt kharībhūtā kr̥cchrā syāt kumbhakāmalā| kr̥ṣṇapītaśakr̥nmūtrō bhr̥śaṁ śūnaśca mānavaḥ||37|| saraktākṣimukhacchardiviṇmūtrō yaśca tāmyati| dāhārucitr̥ṣānāhatandrāmōhasamanvitaḥ||38|| naṣṭāgnisañjñaḥ kṣipraṁ hi kāmalāvān vipadyatē|39|
View original
पाण्डुरोगी तु योऽत्यर्थं पित्तलानि निषेवते| तस्य पित्तमसृग्मांसं दग्ध्वा रोगाय कल्पते||३४|| हारिद्रनेत्रः स भृशं हारिद्रत्वङ्नखाननः| रक्तपीतशकृन्मूत्रो भेकवर्णो हतेन्द्रियः||३५|| दाहाविपाकदौर्बल्यसदनारुचिकर्षितः| कामला बहुपित्तैषा कोष्ठशाखाश्रया मता||३६|| कालान्तरात् खरीभूता कृच्छ्रा स्यात् कुम्भकामला| कृष्णपीतशकृन्मूत्रो भृशं शूनश्च मानवः||३७|| सरक्ताक्षिमुखच्छर्दिविण्मूत्रो यश्च ताम्यति| दाहारुचितृषानाहतन्द्रामोहसमन्वितः||३८|| नष्टाग्निसञ्ज्ञः क्षिप्रं हि कामलावान् विपद्यते|३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (39-43) · Śloka 43
sādhyānāmitarēṣāṁ tu pravakṣyāmi cikitsitam||39|| tatra pāṇḍvāmayī snigdhastīkṣṇairūrdhvānulōmikaiḥ| saṁśōdhyō mr̥dubhistiktaiḥ kāmalī tu virēcanaiḥ||40|| tābhyāṁ saṁśuddhakōṣṭhābhyāṁ pathyānyannāni dāpayēt| śālīn sayavagōdhūmān purāṇān yūṣasaṁhitān||41|| mudgāḍhakīmasūraiśca jāṅgalaiśca rasairhitaiḥ| yathādōṣaṁ viśiṣṭaṁ ca tayōrbhaiṣajyamācarēt||42|| pañcagavyaṁ mahātiktaṁ kalyāṇakamathāpi vā| snēhanārthaṁ ghr̥taṁ dadyāt kāmalāpāṇḍurōgiṇē||43||
View original
साध्यानामितरेषां तु प्रवक्ष्यामि चिकित्सितम्||३९|| तत्र पाण्ड्वामयी स्निग्धस्तीक्ष्णैरूर्ध्वानुलोमिकैः| संशोध्यो मृदुभिस्तिक्तैः कामली तु विरेचनैः||४०|| ताभ्यां संशुद्धकोष्ठाभ्यां पथ्यान्यन्नानि दापयेत्| शालीन् सयवगोधूमान् पुराणान् यूषसंहितान्||४१|| मुद्गाढकीमसूरैश्च जाङ्गलैश्च रसैर्हितैः| यथादोषं विशिष्टं च तयोर्भैषज्यमाचरेत्||४२|| पञ्चगव्यं महातिक्तं कल्याणकमथापि वा| स्नेहनार्थं घृतं दद्यात् कामलापाण्डुरोगिणे||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (44-49) · Śloka 49
dāḍimāt kuḍavō dhānyāt kuḍavārdhaṁ palaṁ palam| citrakācchr̥ṅgavērācca pippalyaṣṭamikā tathā||44|| taiḥ kalkairviṁśatipalaṁ ghr̥tasya salilāḍhakē| siddhaṁ hr̥tpāṇḍugulmārśaḥplīhavātakaphārtinut||45|| dīpanaṁ śvāsakāsaghnaṁ mūḍhavātē ca śasyatē| duḥkhaprasavinīnāṁ ca vandhyānāṁ caiva garbhadam||46|| iti dāḍimādyaṁ ghr̥tam| kaṭukā rōhiṇī mustaṁ haridrē vatsakāt palam| paṭōlaṁ candanaṁ mūrvā trāyamāṇā durālabhā||47|| kr̥ṣṇā parpaṭakō nimbō bhūnimbō dēvadāru ca| taiḥ kārṣikairghr̥taprasthaḥ siddhaḥ kṣīracaturguṇaḥ||48|| raktapittaṁ jvaraṁ dāhaṁ śvayathuṁ sa bhagandaram| arśāṁsyasr̥gdaraṁ caiva hanti visphōṭakāṁstathā||49|| iti kaṭukādyaṁ ghr̥tam|
View original
दाडिमात् कुडवो धान्यात् कुडवार्धं पलं पलम्| चित्रकाच्छृङ्गवेराच्च पिप्पल्यष्टमिका तथा||४४|| तैः कल्कैर्विंशतिपलं घृतस्य सलिलाढके| सिद्धं हृत्पाण्डुगुल्मार्शःप्लीहवातकफार्तिनुत्||४५|| दीपनं श्वासकासघ्नं मूढवाते च शस्यते| दुःखप्रसविनीनां च वन्ध्यानां चैव गर्भदम्||४६|| इति दाडिमाद्यं घृतम्| कटुका रोहिणी मुस्तं हरिद्रे वत्सकात् पलम्| पटोलं चन्दनं मूर्वा त्रायमाणा दुरालभा||४७|| कृष्णा पर्पटको निम्बो भूनिम्बो देवदारु च| तैः कार्षिकैर्घृतप्रस्थः सिद्धः क्षीरचतुर्गुणः||४८|| रक्तपित्तं ज्वरं दाहं श्वयथुं स भगन्दरम्| अर्शांस्यसृग्दरं चैव हन्ति विस्फोटकांस्तथा||४९|| इति कटुकाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (50) · Śloka 50
pathyāśatarasē pathyāvr̥ntārdhaśatakalkavān| prasthaḥ siddhō ghr̥tāt pēyaḥ sa pāṇḍvāmayagulmanut||50|| iti pathyāghr̥tam|
View original
पथ्याशतरसे पथ्यावृन्तार्धशतकल्कवान्| प्रस्थः सिद्धो घृतात् पेयः स पाण्ड्वामयगुल्मनुत्||५०|| इति पथ्याघृतम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (51) · Śloka 51
dantyāścatuṣpalarasē piṣṭairdantīśalāṭubhiḥ| tadvatprasthō ghr̥tātsiddhaḥ plīhapāṇḍvartiśōphajit||51|| iti dantīghr̥tam|
View original
दन्त्याश्चतुष्पलरसे पिष्टैर्दन्तीशलाटुभिः| तद्वत्प्रस्थो घृतात्सिद्धः प्लीहपाण्ड्वर्तिशोफजित्||५१|| इति दन्तीघृतम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (52) · Śloka 52
purāṇasarpiṣaḥ prasthō drākṣārdhaprasthasādhitaḥ| kāmalāgulmapāṇḍvartijvaramēhōdarāpahaḥ||52|| iti drākṣāghr̥tam|
View original
पुराणसर्पिषः प्रस्थो द्राक्षार्धप्रस्थसाधितः| कामलागुल्मपाण्ड्वर्तिज्वरमेहोदरापहः||५२|| इति द्राक्षाघृतम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (53) · Śloka 53
haridrātriphalānimbabalāmadhukasādhitam| sakṣīraṁ māhiṣaṁ sarpiḥ kāmalāharamuttamam||53|| iti haridrādighr̥tam|
View original
हरिद्रात्रिफलानिम्बबलामधुकसाधितम्| सक्षीरं माहिषं सर्पिः कामलाहरमुत्तमम्||५३|| इति हरिद्रादिघृतम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (54) · Śloka 55
gōmūtrē dviguṇē dārvyāḥ kalkākṣadvayasādhitaḥ| dārvyāḥ pañcapalakvāthē kalkē kālīyakē paraḥ||54|| māhiṣāt sarpiṣaḥ prasthaḥ pūrvaḥ pūrvē parē paraḥ|55|
View original
गोमूत्रे द्विगुणे दार्व्याः कल्काक्षद्वयसाधितः| दार्व्याः पञ्चपलक्वाथे कल्के कालीयके परः||५४|| माहिषात् सर्पिषः प्रस्थः पूर्वः पूर्वे परे परः|५५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (55-69) · Śloka 69
snēhairēbhirupakramya snigdhaṁ matvā virēcayēt||55|| payasā mūtrayuktēna bahuśaḥ kēvalēna vā| dantīphalarasē kōṣṇē kāśmaryāñjalinā śr̥tam||56|| drākṣāñjaliṁ mr̥ditvā vā dadyāt pāṇḍvāmayāpaham| dviśarkaraṁ trivr̥ccūrṇaṁ palārdhaṁ paittikaḥ pibēt||57|| kaphapāṇḍustu gōmūtraklinnayuktāṁ harītakīm| āragvadhaṁ rasēnēkṣōrvidāryāmalakasya ca||58|| satryūṣaṇaṁ bilvapatraṁ pibēnnā kāmalāpaham| dantyardhapalakalkaṁ vā dviguḍaṁ śītavāriṇā||59|| kāmalī trivr̥tāṁ vā'pi triphalāyā rasaiḥ pibēt| viśālātriphalāmustakuṣṭhadārukaliṅgakān||60|| kārṣikānardhakarṣāṁśāṁ kuryādativiṣāṁ tathā| karṣau madhurasāyā dvau sarvamētat sukhāmbunā||61|| mr̥ditaṁ taṁ rasaṁ pūtaṁ pītvā lihyācca madhvanu| kāsaṁ śvāsaṁ jvaraṁ dāhaṁ pāṇḍurōgamarōcakam||62|| gulmānāhāmavātāṁśca raktapittaṁ ca nāśayēt| triphalāyā guḍūcyā vā dārvyā nimbasya vā rasam||63|| śītaṁ madhuyutaṁ prātaḥ kāmalārtaḥ pibēnnaraḥ| kṣīramūtraṁ pibēt pakṣaṁ gavyaṁ māhiṣamēva vā||64|| pāṇḍurgōmūtrayuktaṁ vā saptāhaṁ triphalārasam| tarujān jvalitānmūtrē nirvāpyāmr̥dya cāṅkurān||65|| mātuluṅgasya tat pūtaṁ pāṇḍuśōthaharaṁ pibēt| svarṇakṣīrī trivr̥cchyāmē bhadradāru sanāgaram||66|| gōmūtrāñjalinā piṣṭaṁ mūtrē vā kvathitaṁ pibēt| kṣīramēbhiḥ śr̥taṁ vā'pi pibēddōṣānulōmanam||67|| harītakīṁ prayōgēṇa gōmūtrēṇāthavā pibēt| jīrṇē kṣīrēṇa bhuñjīta rasēna madhurēṇa vā||68|| saptarātraṁ gavāṁ mūtrē bhāvitaṁ vā'pyayōrajaḥ| pāṇḍurōgapraśāntyarthaṁ payasā pāyayēdbhiṣak||69||
View original
स्नेहैरेभिरुपक्रम्य स्निग्धं मत्वा विरेचयेत्||५५|| पयसा मूत्रयुक्तेन बहुशः केवलेन वा| दन्तीफलरसे कोष्णे काश्मर्याञ्जलिना शृतम्||५६|| द्राक्षाञ्जलिं मृदित्वा वा दद्यात् पाण्ड्वामयापहम्| द्विशर्करं त्रिवृच्चूर्णं पलार्धं पैत्तिकः पिबेत्||५७|| कफपाण्डुस्तु गोमूत्रक्लिन्नयुक्तां हरीतकीम्| आरग्वधं रसेनेक्षोर्विदार्यामलकस्य च||५८|| सत्र्यूषणं बिल्वपत्रं पिबेन्ना कामलापहम्| दन्त्यर्धपलकल्कं वा द्विगुडं शीतवारिणा||५९|| कामली त्रिवृतां वाऽपि त्रिफलाया रसैः पिबेत्| विशालात्रिफलामुस्तकुष्ठदारुकलिङ्गकान्||६०|| कार्षिकानर्धकर्षांशां कुर्यादतिविषां तथा| कर्षौ मधुरसाया द्वौ सर्वमेतत् सुखाम्बुना||६१|| मृदितं तं रसं पूतं पीत्वा लिह्याच्च मध्वनु| कासं श्वासं ज्वरं दाहं पाण्डुरोगमरोचकम्||६२|| गुल्मानाहामवातांश्च रक्तपित्तं च नाशयेत्| त्रिफलाया गुडूच्या वा दार्व्या निम्बस्य वा रसम्||६३|| शीतं मधुयुतं प्रातः कामलार्तः पिबेन्नरः| क्षीरमूत्रं पिबेत् पक्षं गव्यं माहिषमेव वा||६४|| पाण्डुर्गोमूत्रयुक्तं वा सप्ताहं त्रिफलारसम्| तरुजान् ज्वलितान्मूत्रे निर्वाप्यामृद्य चाङ्कुरान्||६५|| मातुलुङ्गस्य तत् पूतं पाण्डुशोथहरं पिबेत्| स्वर्णक्षीरी त्रिवृच्छ्यामे भद्रदारु सनागरम्||६६|| गोमूत्राञ्जलिना पिष्टं मूत्रे वा क्वथितं पिबेत्| क्षीरमेभिः शृतं वाऽपि पिबेद्दोषानुलोमनम्||६७|| हरीतकीं प्रयोगेण गोमूत्रेणाथवा पिबेत्| जीर्णे क्षीरेण भुञ्जीत रसेन मधुरेण वा||६८|| सप्तरात्रं गवां मूत्रे भावितं वाऽप्ययोरजः| पाण्डुरोगप्रशान्त्यर्थं पयसा पाययेद्भिषक्||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (70-71) · Śloka 71
tryūṣaṇatriphalāmustaviḍaṅgacitrakāḥ samāḥ| navāyōrajasō bhāgāstaccūrṇaṁ kṣaudrasarpiṣā||70|| bhakṣayēt pāṇḍuhr̥drōgakuṣṭhārśaḥkāmalāpaham| navāyasamidaṁ cūrṇaṁ kr̥ṣṇātrēyēṇa bhāṣitam||71|| iti navāyasacūrṇam|
View original
त्र्यूषणत्रिफलामुस्तविडङ्गचित्रकाः समाः| नवायोरजसो भागास्तच्चूर्णं क्षौद्रसर्पिषा||७०|| भक्षयेत् पाण्डुहृद्रोगकुष्ठार्शःकामलापहम्| नवायसमिदं चूर्णं कृष्णात्रेयेण भाषितम्||७१|| इति नवायसचूर्णम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (72-79) · Śloka 80
guḍanāgaramaṇḍūratilāṁśānmānataḥ samān| pippalīdviguṇāṁ kuryādguṭikāṁ pāṇḍurōgiṇē||72|| tryūṣaṇaṁ triphalā mustaṁ viḍaṅgaṁ cavyacitrakau| dārvītvaṅmākṣikō dhāturgranthikaṁ dēvadāru ca||73|| ētān dvipalikānbhāgāṁścūrṇaṁ kuryāt pr̥thak pr̥thak| maṇḍūraṁ dviguṇaṁ cūrṇācchuddhamañjanasannibham||74|| gōmūtrē'ṣṭaguṇē paktvā tasmiṁstat prakṣipēttataḥ| udumbarasamānkr̥tvā vaṭakāṁstān yathāgni nā||75|| upayuñjīta takrēṇa sātmyaṁ jīrṇē ca bhōjanam| maṇḍūravaṭakā hyētē prāṇadāḥ pāṇḍurōgiṇām||76|| kuṣṭhānyajīrṇakaṁ śōthamūrustambhaṁ kaphāmayān| arśāṁsi kāmalāṁ mēhaṁ plīhānaṁ śamayanti ca||77|| iti maṇḍūravaṭakāḥ| tāpyādrijaturūpyāyōmalāḥ pañcapalāḥ pr̥thak| citrakatriphalāvyōṣaviḍaṅgaiḥ palikaiḥ saha||78|| śarkarāṣṭapalōnmiśrāścūrṇitā madhunā''plutāḥ| abhyasyāstvakṣamātrā hi jīrṇē hitamitāśinā||79|| kulatthakākamācyādikapōtaparihāriṇā|80|
View original
गुडनागरमण्डूरतिलांशान्मानतः समान्| पिप्पलीद्विगुणां कुर्याद्गुटिकां पाण्डुरोगिणे||७२|| त्र्यूषणं त्रिफला मुस्तं विडङ्गं चव्यचित्रकौ| दार्वीत्वङ्माक्षिको धातुर्ग्रन्थिकं देवदारु च||७३|| एतान् द्विपलिकान्भागांश्चूर्णं कुर्यात् पृथक् पृथक्| मण्डूरं द्विगुणं चूर्णाच्छुद्धमञ्जनसन्निभम्||७४|| गोमूत्रेऽष्टगुणे पक्त्वा तस्मिंस्तत् प्रक्षिपेत्ततः| उदुम्बरसमान्कृत्वा वटकांस्तान् यथाग्नि ना||७५|| उपयुञ्जीत तक्रेण सात्म्यं जीर्णे च भोजनम्| मण्डूरवटका ह्येते प्राणदाः पाण्डुरोगिणाम्||७६|| कुष्ठान्यजीर्णकं शोथमूरुस्तम्भं कफामयान्| अर्शांसि कामलां मेहं प्लीहानं शमयन्ति च||७७|| इति मण्डूरवटकाः| ताप्याद्रिजतुरूप्यायोमलाः पञ्चपलाः पृथक्| चित्रकत्रिफलाव्योषविडङ्गैः पलिकैः सह||७८|| शर्कराष्टपलोन्मिश्राश्चूर्णिता मधुनाऽऽप्लुताः| अभ्यस्यास्त्वक्षमात्रा हि जीर्णे हितमिताशिना||७९|| कुलत्थकाकमाच्यादिकपोतपरिहारिणा|८०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (80-86) · Śloka 86
triphalāyāstrayō bhāgāstrayastrikaṭukasya ca||80|| bhāgaścitrakamūlasya viḍaṅgānāṁ tathaiva ca| pañcāśmajatunō bhāgāstathā rūpyamalasya ca||81|| mākṣikasya ca śuddhasya lauhasya rajasastathā| aṣṭau bhāgāḥ sitāyāśca tatsarvaṁ sūkṣmacūrṇitam||82|| mākṣikēṇāplutaṁ sthāpyamāyasē bhājanē śubhē| udumbarasamāṁ mātrāṁ tataḥ khādēdyathāgni nā||83|| dinē dinē prayuñjīta jīrṇē bhōjyaṁ yathēpsitam| varjayitvā kulatthāni kākamācīṁ kapōtakam||84|| yōgarāja iti khyātō yōgō'yamamr̥tōpamaḥ| rasāyanamidaṁ śrēṣṭhaṁ sarvarōgaharaṁ śivam||85|| pāṇḍurōgaṁ viṣaṁ kāsaṁ yakṣmāṇaṁ viṣamajvaram| kuṣṭhānyajīrṇakaṁ mēhaṁ śōṣaṁ śvāsamarōcakam||86|| viśēṣāddhantyapasmāraṁ kāmalāṁ gudajāni ca| iti yōgarājaḥ|
View original
त्रिफलायास्त्रयो भागास्त्रयस्त्रिकटुकस्य च||८०|| भागश्चित्रकमूलस्य विडङ्गानां तथैव च| पञ्चाश्मजतुनो भागास्तथा रूप्यमलस्य च||८१|| माक्षिकस्य च शुद्धस्य लौहस्य रजसस्तथा| अष्टौ भागाः सितायाश्च तत्सर्वं सूक्ष्मचूर्णितम्||८२|| माक्षिकेणाप्लुतं स्थाप्यमायसे भाजने शुभे| उदुम्बरसमां मात्रां ततः खादेद्यथाग्नि ना||८३|| दिने दिने प्रयुञ्जीत जीर्णे भोज्यं यथेप्सितम्| वर्जयित्वा कुलत्थानि काकमाचीं कपोतकम्||८४|| योगराज इति ख्यातो योगोऽयममृतोपमः| रसायनमिदं श्रेष्ठं सर्वरोगहरं शिवम्||८५|| पाण्डुरोगं विषं कासं यक्ष्माणं विषमज्वरम्| कुष्ठान्यजीर्णकं मेहं शोषं श्वासमरोचकम्||८६|| विशेषाद्धन्त्यपस्मारं कामलां गुदजानि च| इति योगराजः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (87-99) · Śloka 99
kauṭajatriphalānimbapaṭōlaghananāgaraiḥ||87|| bhāvitāni daśāhāni rasairdvitriguṇāni vā| śilājatupalānyaṣṭau tāvatī sitaśarkarā||88|| tvakkṣīrī pippalī dhātrī karkaṭākhyā palōnmitā| nidigdhyāḥ phalamūlābhyāṁ palaṁ yuktyā trigandhakam| cūrṇitaṁ madhunaḥ kuryāt tripalēnākṣikān guḍān| dāḍimāmbupayaḥpakṣirasatōyasurāsavān||90|| tān bhakṣayitvā'nupibēnnirannō bhukta ēva vā| pāṇḍukuṣṭhajvaraplīhatamakārśōbhagandarān||91|| pūtihr̥cchukramūtrāgnidōṣaśōṣagarōdarān | kāsāsr̥gdarapittāsr̥kśōthagulmagalāmayān||92|| tē ca sarvavraṇān hanyuḥ sarvarōgaharāḥ śivāḥ| iti śilājatuvaṭakāḥ| punarnavā trivr̥dvyōṣaviḍaṅgaṁ dāru citrakam||93|| kuṣṭhaṁ haridrē triphalā dantī cavyaṁ kaliṅgakāḥ| pippalī pippalīmūlaṁ mustaṁ cēti palōnmitam||94|| maṇḍūraṁ dviguṇaṁ cūrṇādgōmūtrē dvyāḍhakē pacēt| kōlavadguṭikāḥ kr̥tvā takrēṇālōḍya nā pibēt||95|| tāḥ pāṇḍurōgān plīhānamarśāṁsi viṣamajvaram| śvayathuṁ grahaṇīdōṣaṁ hanyuḥ kuṣṭhaṁ krimīṁstathā||96|| iti punarnavāmaṇḍūram| dārvītvak triphalā vyōṣaṁ viḍaṅgamayasō rajaḥ| madhusarpiryutaṁ lihyāt kāmalāpāṇḍurōgavān||97|| tulyā ayōrajaḥpathyāharidrāḥ kṣaudrasarpiṣā| cūrṇitāḥ kāmalī lihyādguḍakṣaudrēṇa vā'bhayāḥ||98|| triphalā dvē haridrē ca kaṭurōhiṇyayōrajaḥ| cūrṇitaṁ kṣaudrasarpirbhyāṁ sa lēhaḥ kāmalāpahaḥ||99||
View original
कौटजत्रिफलानिम्बपटोलघननागरैः||८७|| भावितानि दशाहानि रसैर्द्वित्रिगुणानि वा| शिलाजतुपलान्यष्टौ तावती सितशर्करा||८८|| त्वक्क्षीरी पिप्पली धात्री कर्कटाख्या पलोन्मिता| निदिग्ध्याः फलमूलाभ्यां पलं युक्त्या त्रिगन्धकम्| चूर्णितं मधुनः कुर्यात् त्रिपलेनाक्षिकान् गुडान्| दाडिमाम्बुपयःपक्षिरसतोयसुरासवान्||९०|| तान् भक्षयित्वाऽनुपिबेन्निरन्नो भुक्त एव वा| पाण्डुकुष्ठज्वरप्लीहतमकार्शोभगन्दरान्||९१|| पूतिहृच्छुक्रमूत्राग्निदोषशोषगरोदरान् | कासासृग्दरपित्तासृक्शोथगुल्मगलामयान्||९२|| ते च सर्वव्रणान् हन्युः सर्वरोगहराः शिवाः| इति शिलाजतुवटकाः| पुनर्नवा त्रिवृद्व्योषविडङ्गं दारु चित्रकम्||९३|| कुष्ठं हरिद्रे त्रिफला दन्ती चव्यं कलिङ्गकाः| पिप्पली पिप्पलीमूलं मुस्तं चेति पलोन्मितम्||९४|| मण्डूरं द्विगुणं चूर्णाद्गोमूत्रे द्व्याढके पचेत्| कोलवद्गुटिकाः कृत्वा तक्रेणालोड्य ना पिबेत्||९५|| ताः पाण्डुरोगान् प्लीहानमर्शांसि विषमज्वरम्| श्वयथुं ग्रहणीदोषं हन्युः कुष्ठं क्रिमींस्तथा||९६|| इति पुनर्नवामण्डूरम्| दार्वीत्वक् त्रिफला व्योषं विडङ्गमयसो रजः| मधुसर्पिर्युतं लिह्यात् कामलापाण्डुरोगवान्||९७|| तुल्या अयोरजःपथ्याहरिद्राः क्षौद्रसर्पिषा| चूर्णिताः कामली लिह्याद्गुडक्षौद्रेण वाऽभयाः||९८|| त्रिफला द्वे हरिद्रे च कटुरोहिण्ययोरजः| चूर्णितं क्षौद्रसर्पिर्भ्यां स लेहः कामलापहः||९९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (100-101) · Śloka 101
dvipalāṁśāṁ tugākṣīrīṁ nāgaraṁ madhuyaṣṭikām| prāsthikīṁ pippalīṁ drākṣāṁ śarkarārdhatulāṁ śubhām||100|| dhātrīphalarasadrōṇē cūrṇitaṁ lēhavat pacēt| śītaṁ madhuprasthayutaṁ lihyāt pāṇitalaṁ tataḥ||101|| hantyēṣa kāmalāṁ pittaṁ pāṇḍuṁ kāsaṁ halīmakam| iti dhātryavalēhaḥ|
View original
द्विपलांशां तुगाक्षीरीं नागरं मधुयष्टिकाम्| प्रास्थिकीं पिप्पलीं द्राक्षां शर्करार्धतुलां शुभाम्||१००|| धात्रीफलरसद्रोणे चूर्णितं लेहवत् पचेत्| शीतं मधुप्रस्थयुतं लिह्यात् पाणितलं ततः||१०१|| हन्त्येष कामलां पित्तं पाण्डुं कासं हलीमकम्| इति धात्र्यवलेहः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (102-104) · Śloka 104
tryūṣaṇaṁ triphalā cavyaṁ citrakō dēvadāru ca||102|| viḍaṅgānyatha mustaṁ ca vatsakaṁ cēti cūrṇayēt| maṇḍūratulyaṁ taccūrṇaṁ gōmūtrē'ṣṭaguṇē pacēt||103|| śanaiḥ siddhāstathā śītāḥ kāryāḥ karṣasamā guḍāḥ| yathāgni bhakṣaṇīyāstē plīhapāṇḍvāmayāpahāḥ||104|| grahaṇyarśōnudaścaiva takravāṭyāśinaḥ smr̥tāḥ| iti maṇḍūravaṭakāḥ|
View original
त्र्यूषणं त्रिफला चव्यं चित्रको देवदारु च||१०२|| विडङ्गान्यथ मुस्तं च वत्सकं चेति चूर्णयेत्| मण्डूरतुल्यं तच्चूर्णं गोमूत्रेऽष्टगुणे पचेत्||१०३|| शनैः सिद्धास्तथा शीताः कार्याः कर्षसमा गुडाः| यथाग्नि भक्षणीयास्ते प्लीहपाण्ड्वामयापहाः||१०४|| ग्रहण्यर्शोनुदश्चैव तक्रवाट्याशिनः स्मृताः| इति मण्डूरवटकाः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (105-110) · Śloka 110
mañjiṣṭhā rajanī drākṣā balāmūlānyayōrajaḥ||105|| lōdhraṁ caitēṣu gauḍaḥ syādariṣṭaḥ pāṇḍurōgiṇām| iti gauḍō'riṣṭaḥ| bījakātṣōḍaśapalaṁ triphalāyāśca viṁśatiḥ||106|| drākṣāyāḥ pañca lākṣāyāḥ sapta drōṇē jalasya tat| sādhyaṁ pādāvaśēṣē tu pūtaśēṣē samāvapēt||107|| śarkarāyāstulāṁ prasthaṁ mākṣikasya ca kārṣikam| vyōṣaṁ vyāghranakhōśīraṁ kramukaṁ sailavālukam||108|| madhukaṁ kuṣṭhamityētaccūrṇitaṁ ghr̥tabhājanē| yavēṣu daśarātraṁ tadgrīṣmē dviḥ śiśirē sthitam||109|| pibēttadgrahaṇīpāṇḍurōgārśaḥśōthagulmanut| mūtrakr̥cchrāśmarīmēhakāmalāsannipātajit||110|| bījakāriṣṭa ityēṣa ātrēyēṇa prakīrtitaḥ| iti bījakāriṣṭaḥ|
View original
मञ्जिष्ठा रजनी द्राक्षा बलामूलान्ययोरजः||१०५|| लोध्रं चैतेषु गौडः स्यादरिष्टः पाण्डुरोगिणाम्| इति गौडोऽरिष्टः| बीजकात्षोडशपलं त्रिफलायाश्च विंशतिः||१०६|| द्राक्षायाः पञ्च लाक्षायाः सप्त द्रोणे जलस्य तत्| साध्यं पादावशेषे तु पूतशेषे समावपेत्||१०७|| शर्करायास्तुलां प्रस्थं माक्षिकस्य च कार्षिकम्| व्योषं व्याघ्रनखोशीरं क्रमुकं सैलवालुकम्||१०८|| मधुकं कुष्ठमित्येतच्चूर्णितं घृतभाजने| यवेषु दशरात्रं तद्ग्रीष्मे द्विः शिशिरे स्थितम्||१०९|| पिबेत्तद्ग्रहणीपाण्डुरोगार्शःशोथगुल्मनुत्| मूत्रकृच्छ्राश्मरीमेहकामलासन्निपातजित्||११०|| बीजकारिष्ट इत्येष आत्रेयेण प्रकीर्तितः| इति बीजकारिष्टः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (111-113) · Śloka 113
dhātrīphalasahasrē dvē pīḍayitvā rasaṁ tu tam||111|| kṣaudrāṣṭāṁśēna saṁyuktaṁ kr̥ṣṇārdhakuḍavēna ca| śarkarārdhatulōnmiśraṁ pakṣaṁ snigdhaghaṭē sthitam||112|| prapibēnmātrayā prātarjīrṇē hitamitāśanaḥ| kāmalāpāṇḍuhr̥drōgavātāsr̥gviṣamajvarān||113|| kāsahikkāruciśvāsāṁścaiṣō'riṣṭaḥ praṇāśayēt| iti dhātryariṣṭaḥ|
View original
धात्रीफलसहस्रे द्वे पीडयित्वा रसं तु तम्||१११|| क्षौद्राष्टांशेन संयुक्तं कृष्णार्धकुडवेन च| शर्करार्धतुलोन्मिश्रं पक्षं स्निग्धघटे स्थितम्||११२|| प्रपिबेन्मात्रया प्रातर्जीर्णे हितमिताशनः| कामलापाण्डुहृद्रोगवातासृग्विषमज्वरान्||११३|| कासहिक्कारुचिश्वासांश्चैषोऽरिष्टः प्रणाशयेत्| इति धात्र्यरिष्टः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (114) · Śloka 115
sthirādibhiḥ śr̥taṁ tōyaṁ pānāhārē praśasyatē||114|| pāṇḍūnāṁ, kāmalārtānāṁ mr̥dvīkāmalakīrasaḥ|115|
View original
स्थिरादिभिः शृतं तोयं पानाहारे प्रशस्यते||११४|| पाण्डूनां, कामलार्तानां मृद्वीकामलकीरसः|११५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (115-116) · Śloka 117
pāṇḍurōgapraśāntyarthamiti prōktaṁ maharṣiṇā||115|| vikalpyamētadbhiṣajā pr̥thagdōṣabalaṁ prati| vātikē snēhabhūyiṣṭhaṁ, paittikē tiktaśītalam||116|| ślaiṣmikē kaṭutiktōṣṇaṁ , vimiśraṁ sānnipātikē|117|
View original
पाण्डुरोगप्रशान्त्यर्थमिति प्रोक्तं महर्षिणा||११५|| विकल्प्यमेतद्भिषजा पृथग्दोषबलं प्रति| वातिके स्नेहभूयिष्ठं, पैत्तिके तिक्तशीतलम्||११६|| श्लैष्मिके कटुतिक्तोष्णं , विमिश्रं सान्निपातिके|११७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (117-122) · Śloka 123
nipātayēccharīrāttu mr̥ttikāṁ bhakṣitāṁ bhiṣak||117|| yuktijñaḥ śōdhanaistīkṣṇaiḥ prasamīkṣya balābalam| śuddhakāyasya sarpīṁṣi balādhānāni yōjayēt||118|| vyōṣaṁ bilvaṁ haridrē dvē triphalā dvē punarnavē| mustānyayōrajaḥ pāṭhā viḍaṅgaṁ dēvadāru ca||119|| vr̥ścikālī ca bhārgī ca sakṣīraistaiḥ samairghr̥tam| sādhayitvā pibēdyuktyā narō mr̥ddōṣapīḍitaḥ||120|| tadvat kēśarayaṣṭyāhvapippalīkṣāraśādvalaiḥ| mr̥dbhakṣaṇādāturasya laulyādavinivartinaḥ||121|| dvēṣyārthaṁ bhāvitāṁ kāmaṁ dadyāttaddōṣanāśanaiḥ| viṅgailātiviṣayā nimbapatrēṇa pāṭhayā||122|| vārtākaiḥ kaṭurōhiṇyā kauṭajairmūrvayā'pi vā|123|
View original
निपातयेच्छरीरात्तु मृत्तिकां भक्षितां भिषक्||११७|| युक्तिज्ञः शोधनैस्तीक्ष्णैः प्रसमीक्ष्य बलाबलम्| शुद्धकायस्य सर्पींषि बलाधानानि योजयेत्||११८|| व्योषं बिल्वं हरिद्रे द्वे त्रिफला द्वे पुनर्नवे| मुस्तान्ययोरजः पाठा विडङ्गं देवदारु च||११९|| वृश्चिकाली च भार्गी च सक्षीरैस्तैः समैर्घृतम्| साधयित्वा पिबेद्युक्त्या नरो मृद्दोषपीडितः||१२०|| तद्वत् केशरयष्ट्याह्वपिप्पलीक्षारशाद्वलैः| मृद्भक्षणादातुरस्य लौल्यादविनिवर्तिनः||१२१|| द्वेष्यार्थं भावितां कामं दद्यात्तद्दोषनाशनैः| विङ्गैलातिविषया निम्बपत्रेण पाठया||१२२|| वार्ताकैः कटुरोहिण्या कौटजैर्मूर्वयाऽपि वा|१२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (123) · Śloka 124
yathādōṣaṁ prakurvīta bhaiṣajyaṁ pāṇḍurōgiṇām||123|| kriyāviśēṣa ēṣō'sya matō hētuviśēṣataḥ|124|
View original
यथादोषं प्रकुर्वीत भैषज्यं पाण्डुरोगिणाम्||१२३|| क्रियाविशेष एषोऽस्य मतो हेतुविशेषतः|१२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (124-127) · Śloka 128
tilapiṣṭanibhaṁ yastu varcaḥ sr̥jati kāmalī||124|| ślēṣmaṇā ruddhamārgaṁ tat pittaṁ kaphaharairjayēt| rūkṣaśītagurusvāduvyāyāmairvēganigrahaiḥ||125|| kaphasammūrcchitō vāyuḥ sthānāt pittaṁ kṣipēdbalī| hāridranētramūtratvak śvētavarcāstadā naraḥ||126|| bhavēt sāṭōpaviṣṭambhō guruṇā hr̥dayēna ca| daurbalyālpāgnipārśvārtihikkāśvāsārucijvaraiḥ||127|| kramēṇālpē'nusajyēta pittē śākhāsamāśritē|128|
View original
तिलपिष्टनिभं यस्तु वर्चः सृजति कामली||१२४|| श्लेष्मणा रुद्धमार्गं तत् पित्तं कफहरैर्जयेत्| रूक्षशीतगुरुस्वादुव्यायामैर्वेगनिग्रहैः||१२५|| कफसम्मूर्च्छितो वायुः स्थानात् पित्तं क्षिपेद्बली| हारिद्रनेत्रमूत्रत्वक् श्वेतवर्चास्तदा नरः||१२६|| भवेत् साटोपविष्टम्भो गुरुणा हृदयेन च| दौर्बल्याल्पाग्निपार्श्वार्तिहिक्काश्वासारुचिज्वरैः||१२७|| क्रमेणाल्पेऽनुसज्येत पित्ते शाखासमाश्रिते|१२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (128-129) · Śloka 130
barhitittiridakṣāṇāṁ rūkṣāmlaiḥ kaṭukai rasaiḥ||128|| śuṣkamūlakakaulatthairyūṣaiścānnāni bhōjayēt| mātuluṅgarasaṁ kṣaudrapippalīmaricānvitam||129|| sanāgaraṁ pibēt pittaṁ tathā'syaiti svamāśayam|130|
View original
बर्हितित्तिरिदक्षाणां रूक्षाम्लैः कटुकै रसैः||१२८|| शुष्कमूलककौलत्थैर्यूषैश्चान्नानि भोजयेत्| मातुलुङ्गरसं क्षौद्रपिप्पलीमरिचान्वितम्||१२९|| सनागरं पिबेत् पित्तं तथाऽस्यैति स्वमाशयम्|१३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (130-131) · Śloka 132
kaṭutīkṣṇōṣṇalavaṇairbhr̥śāmlaiścāpyupakramaḥ||130|| āpittarāgācchakr̥tō vāyōścāpraśamādbhavēt| svasthānamāgatē pittē purīṣē pittarañjitē||131|| nivr̥ttōpadravasya syāt pūrvaḥ kāmalikō vidhiḥ|132|
View original
कटुतीक्ष्णोष्णलवणैर्भृशाम्लैश्चाप्युपक्रमः||१३०|| आपित्तरागाच्छकृतो वायोश्चाप्रशमाद्भवेत्| स्वस्थानमागते पित्ते पुरीषे पित्तरञ्जिते||१३१|| निवृत्तोपद्रवस्य स्यात् पूर्वः कामलिको विधिः|१३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (132-133) · Śloka 134
yadā tu pāṇḍōrvarṇaḥ syāddharitaśyāvapītakaḥ||132|| balōtsāhakṣayastandrā mandrāgnitvaṁ mr̥dujvaraḥ| strīṣvaharṣō'ṅgamardaśca śvāsastr̥ṣṇā'rucirbhramaḥ||133|| halīmakaṁ tadā tasya vidyādanilapittataḥ|134|
View original
यदा तु पाण्डोर्वर्णः स्याद्धरितश्यावपीतकः||१३२|| बलोत्साहक्षयस्तन्द्रा मन्द्राग्नित्वं मृदुज्वरः| स्त्रीष्वहर्षोऽङ्गमर्दश्च श्वासस्तृष्णाऽरुचिर्भ्रमः||१३३|| हलीमकं तदा तस्य विद्यादनिलपित्ततः|१३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (134-137) · Śloka 138
guḍūcīsvarasakṣīrasādhitaṁ māhiṣaṁ ghr̥tam||134|| sa pibēttrivr̥tāṁ snigdhō rasēnāmalakasya tu| viriktō madhuraprāyaṁ bhajēt pittānilāpaham||135|| drākṣālēhaṁ ca pūrvōktaṁ sarpīṁṣi madhurāṇi ca| yāpanān kṣīrabastīṁśca śīlayētsānuvāsanān||136|| mārdvīkāriṣṭayōgāṁśca pibēdyuktyā'gnivr̥ddhayē| kāsikaṁ cābhayālēhaṁ pippalīṁ madhukaṁ balām||137|| payasā ca prayuñjīta yathādōṣaṁ yathābalam|138|
View original
गुडूचीस्वरसक्षीरसाधितं माहिषं घृतम्||१३४|| स पिबेत्त्रिवृतां स्निग्धो रसेनामलकस्य तु| विरिक्तो मधुरप्रायं भजेत् पित्तानिलापहम्||१३५|| द्राक्षालेहं च पूर्वोक्तं सर्पींषि मधुराणि च| यापनान् क्षीरबस्तींश्च शीलयेत्सानुवासनान्||१३६|| मार्द्वीकारिष्टयोगांश्च पिबेद्युक्त्याऽग्निवृद्धये| कासिकं चाभयालेहं पिप्पलीं मधुकं बलाम्||१३७|| पयसा च प्रयुञ्जीत यथादोषं यथाबलम्|१३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (138-139) · Śloka 139
tatra ślōkau- pāṇḍōḥ pañcavidhasyōktaṁ hētulakṣaṇabhēṣajam||138|| kāmalā dvividhā tēṣāṁ sādhyāsādhyatvamēva ca| tēṣāṁ vikalpō yaścānyō mahāvyādhirhalīmakaḥ| tasya cōktaṁ samāsēna vyañjanaṁ sacikitsitam||139||
View original
तत्र श्लोकौ- पाण्डोः पञ्चविधस्योक्तं हेतुलक्षणभेषजम्||१३८|| कामला द्विविधा तेषां साध्यासाध्यत्वमेव च| तेषां विकल्पो यश्चान्यो महाव्याधिर्हलीमकः| तस्य चोक्तं समासेन व्यञ्जनं सचिकित्सितम्||१३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 16
ityagnivēśakr̥tē tantrē'prāptē dr̥ḍhabalasampūritē cikitsāsthānē pāṇḍurōgacikitsitaṁ nāma ṣōḍaśō'dhyāyaḥ||16||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थाने पाण्डुरोगचिकित्सितं नाम षोडशोऽध्यायः||१६||
🔊 Audio coming soon