Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਸ੍ਤ੍ਰਿਮਰ੍ਮੀਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
View original
अथातस्त्रिमर्मीयचिकित्सितमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
32. trimarmīyacikitsitam
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ਸਪ੍ਤੋਤ੍ਤਰਂ ਮਰ੍ਮਸ਼ਤਂ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ਰੀਰਸਙ੍ਖ੍ਯਾਮਧਿਕਤ੍ਯ ਤੇਭ੍ਯਃ| ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਬਸ੍ਤਿਂ ਹਦਯਂ ਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਧਾਨਭੂਤਾਨਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਃ||੩|| ਪ੍ਰਾਣਾਸ਼੍ਰਯਾਤ੍, ਤਾਨਿ ਹਿ ਪੀਡਯਨ੍ਤੋ ਵਾਤਾਦਯੋਸੂਨਪਿ ਪੀਡਯਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਨਾਮਨੁਪਾਲਨਾਰ੍ਥਂ ਮਹਾਗਦਾਨਾਂ ਸ਼ਣੁ ਸੌਮ੍ਯ ਰਕ੍ਸਾਮ੍||੪||
View original
सप्तोत्तरं मर्मशतं यदुक्तं शरीरसङ्ख्यामधिकृत्य तेभ्यः| मर्माणि बस्तिं हृदयं शिरश्च प्रधानभूतानि वदन्ति तज्ज्ञाः||३|| प्राणाश्रयात्, तानि हि पीडयन्तो वातादयोऽसूनपि पीडयन्ति| तत्संश्रितानामनुपालनार्थं महागदानां शृणु सौम्य रक्षाम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5-10) · Śloka 10
ਕਸਾਯਤਿਕ੍ਤੋਸਣਰੂਕ੍ਸਭੋਜ੍ਯੈਃ ਸਨ੍ਧਾਰਣਾਭੋਜਨਮੈਥੁਨੈਸ਼੍ਚ | ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੇ ਕੁਪ੍ਯਤਿ ਚੇਦਪਾਨਃ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯਧੋਗਾਨਿ ਬਲੀ ਸ ਰੁਦ੍ਧ੍ਵਾ||੫|| ਕਰੋਤਿ ਵਿਣ੍ਮਾਰੁਤਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਂ ਕ੍ਰਮਾਦੁਦਾਵਰ੍ਤਮਤਃ ਸੁਘੋਰਮ੍| ਰੁਗ੍ਬਸ੍ਤਿਹਤ੍ਕੁਕ੍ਸ੍ਯੁਦਰੇਸ੍ਵਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸਪਸ੍ਠਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਸ੍ਵਤਿਦਾਰੁਣਾ ਸ੍ਯਾਤ੍||੬|| ਆਧ੍ਮਾਨਹਲ੍ਲਾਸਵਿਕਰ੍ਤਿਕਾਸ਼੍ਚ ਤੋਦੋਵਿਪਾਕਸ਼੍ਚ ਸਬਸ੍ਤਿਸ਼ੋਥਃ| ਵਰ੍ਚੋਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਜਠਰੇ ਚ ਗਣ੍ਡਾਨ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਰ੍ਵਿਹਤੋ ਗੁਦੇ ਸ੍ਯਾਤ੍||੭|| ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ੍ਯ ਚਿਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਤਨੁਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਖਰਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀਤਾ| ਤਤਸ਼੍ਚ ਰੋਗਾ ਜ੍ਵਰਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਹਦ੍ਗ੍ਰਹਣੀਪ੍ਰਦੋਸਾਃ||੮|| ਵਮ੍ਯਾਨ੍ਧ੍ਯਬਾਧਿਰ੍ਯਸ਼ਿਰੋਭਿਤਾਪਵਾਤੋਦਰਾਸ੍ਠੀਲਮਨੋਵਿਕਾਰਾਃ| ਤਸ੍ਣਾਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤਾਰੁਚਿਗੁਲ੍ਮਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਰ੍ਦਿਤਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੋਗਾਃ||੯|| ਅਨ੍ਯੇ ਚ ਰੋਗਾ ਬਹਵੋਨਿਲੋਤ੍ਥਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੁਦਾਵਰ੍ਤਕਤਾਃ ਸੁਘੋਰਾਃ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚਾਸ੍ਯ ਯਥਾਵਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਤਚ੍ਛਣੁ ਚਾਗ੍ਨਿਵੇਸ਼!||੧੦||
View original
कषायतिक्तोषणरूक्षभोज्यैः सन्धारणाभोजनमैथुनैश्च | पक्वाशये कुप्यति चेदपानः स्रोतांस्यधोगानि बली स रुद्ध्वा||५|| करोति विण्मारुतमूत्रसङ्गं क्रमादुदावर्तमतः सुघोरम्| रुग्बस्तिहृत्कुक्ष्युदरेष्वभीक्ष्णं सपृष्ठपार्श्वेष्वतिदारुणा स्यात्||६|| आध्मानहृल्लासविकर्तिकाश्च तोदोऽविपाकश्च सबस्तिशोथः| वर्चोऽप्रवृत्तिर्जठरे च गण्डान्यूर्ध्वश्च वायुर्विहतो गुदे स्यात्||७|| कृच्छ्रेण शुष्कस्य चिरात् प्रवृत्तिः स्याद्वा तनुः स्यात् खररूक्षशीता| ततश्च रोगा ज्वरमूत्रकृच्छ्रप्रवाहिकाहृद्ग्रहणीप्रदोषाः||८|| वम्यान्ध्यबाधिर्यशिरोऽभितापवातोदराष्ठीलमनोविकाराः| तृष्णास्रपित्तारुचिगुल्मकासश्वासप्रतिश्यार्दितपार्श्वरोगाः||९|| अन्ये च रोगा बहवोऽनिलोत्था भवन्त्युदावर्तकृताः सुघोराः| चिकित्सितं चास्य यथावदूर्ध्वं प्रवक्ष्यते तच्छृणु चाग्निवेश!||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (11-17) · Śloka 17
ਤਂ ਤੈਲਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਨਾਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵੇਦੈਰ੍ਯਥੋਕ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਵਿਲੀਨਦੋਸਮ੍| ਉਪਾਚਰੇਦ੍ਵਰ੍ਤਿਨਿਰੂਹਬਸ੍ਤਿਸ੍ਨੇਹੈਰ੍ਵਿਰੇਕੈਰਨੁਲੋਮਨਾਨ੍ਨੈਃ||੧੧|| ਸ਼੍ਯਾਮਾਤ੍ਰਿਵਨ੍ਮਾਗਧਿਕਾਂ ਸਦਨ੍ਤੀਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟਾਂ ਦਸ਼ਭਾਗਮਾਸਾਮ੍| ਸਨੀਲਿਕਾਂ ਦ੍ਵਿਰ੍ਲਵਣਾਂ ਗੁਡੇਨ ਵਰ੍ਤਿਂ ਕਰਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠਨਿਭਾਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍||੧੨|| ਪਿਣ੍ਯਾਕਸੌਵਰ੍ਚਲਹਿਙ੍ਗੁਭਿਰ੍ਵਾ ਸਸਰ੍ਸਪਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਯਾਵਸ਼ੂਕੈਃ| ਕ੍ਰਿਮਿਘ੍ਨਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀਭਿਃ ਸੁਧਾਰ੍ਕਜਕ੍ਸੀਰਗੁਡੈਰ੍ਯੁਤਾਭਿਃ||੧੩|| ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਪ੍ਪਲੀਸਰ੍ਸਪਰਾਢਵੇਸ਼੍ਮਧੂਮੈਃ ਸਗੋਮੂਤ੍ਰਗੁਡੈਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਤਿਃ| ਸ਼੍ਯਾਮਾਫਲਾਲਾਬੁਕਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਂ ਨਾਡ੍ਯਾਥਵਾ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਧਮੇਤ੍ਤੁ ਚੂਰ੍ਣਮ੍||੧੪|| ਰਕ੍ਸੋਘ੍ਨਤੁਮ੍ਬੀਕਰਹਾਟਕਸ੍ਣਾਚੂਰ੍ਣਂ ਸਜੀਮੂਤਕਸੈਨ੍ਧਵਂ ਵਾ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇ ਗੁਦੇ ਤਾਨ੍ਯਨੁਲੋਮਯਨ੍ਤਿ ਨਰਸ੍ਯ ਵਰ੍ਚੋਨਿਲਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਮ੍||੧੫|| ਤੇਸਾਂ ਵਿਘਾਤੇ ਤੁ ਭਿਸਗ੍ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤਸੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨਤਨੋਰ੍ਨਿਰੂਹਮ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਨੁਲੋਮੌਸਧਮੂਤ੍ਰਤੈਲਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਲਵਾਤਘ੍ਨਯੁਤਂ ਸੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮ੍||੧੬|| ਵਾਤੇਧਿਕੇਮ੍ਲਂ ਲਵਣਂ ਸਤੈਲਂ, ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਪਿਤ੍ਤੇ ਤੁ, ਕਫੇ ਸਮੂਤ੍ਰਮ੍| ਸ ਮੂਤ੍ਰਵਰ੍ਚੋਨਿਲਸਙ੍ਗਮਾਸ਼ੁ ਗੁਦਂ ਸਿਰਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਗੁਣੀਕਰੋਤਿ||੧੭||
View original
तं तैलशीतज्वरनाशनाक्तं स्वेदैर्यथोक्तैः प्रविलीनदोषम्| उपाचरेद्वर्तिनिरूहबस्तिस्नेहैर्विरेकैरनुलोमनान्नैः||११|| श्यामात्रिवृन्मागधिकां सदन्तीं गोमूत्रपिष्टां दशभागमाषाम्| सनीलिकां द्विर्लवणां गुडेन वर्तिं कराङ्गुष्ठनिभां विदध्यात्||१२|| पिण्याकसौवर्चलहिङ्गुभिर्वा ससर्षपत्र्यूषणयावशूकैः| क्रिमिघ्नकम्पिल्लकशङ्खिनीभिः सुधार्कजक्षीरगुडैर्युताभिः||१३|| स्यात् पिप्पलीसर्षपराढवेश्मधूमैः सगोमूत्रगुडैश्च वर्तिः| श्यामाफलालाबुकपिप्पलीनां नाड्याऽथवा तत् प्रधमेत्तु चूर्णम्||१४|| रक्षोघ्नतुम्बीकरहाटकृष्णाचूर्णं सजीमूतकसैन्धवं वा| स्निग्धे गुदे तान्यनुलोमयन्ति नरस्य वर्चोऽनिलमूत्रसङ्गम्||१५|| तेषां विघाते तु भिषग्विदध्यात् स्वभ्यक्तसुस्विन्नतनोर्निरूहम्| ऊर्ध्वानुलोमौषधमूत्रतैलक्षाराम्लवातघ्नयुतं सुतीक्ष्णम्||१६|| वातेऽधिकेऽम्लं लवणं सतैलं, क्षीरेण पित्ते तु, कफे समूत्रम्| स मूत्रवर्चोऽनिलसङ्गमाशु गुदं सिराश्च प्रगुणीकरोति||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (18) · Śloka 18
ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਸੁਧਾਪਤ੍ਰਤਿਲਾਦਿਸ਼ਾਕਗ੍ਰਾਮ੍ਯੌਦਕਾਨੂਪਰਸੈਰ੍ਯਵਾਨ੍ਨਮ੍| ਅਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸਸ੍ਟਾਨਿਲਮੂਤ੍ਰਵਿਡ੍ਭਿਰਦ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਗੁਡਸੀਧੁਪਾਯੀ||੧੮||
View original
त्रिवृत्सुधापत्रतिलादिशाकग्राम्यौदकानूपरसैर्यवान्नम्| अन्यैश्च सृष्टानिलमूत्रविड्भिरद्यात् प्रसन्नागुडसीधुपायी||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (19) · Śloka 19
ਭੂਯੋਨੁਬਨ੍ਧੇ ਤੁ ਭਵੇਦ੍ਵਿਰੇਚ੍ਯੋ ਮੂਤ੍ਰਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਦਧਿਮਣ੍ਡਸ਼ੁਕ੍ਤੈਃ| ਸ੍ਵਸ੍ਥਂ ਤੁ ਪਸ਼੍ਚਾਦਨੁਵਾਸਯੇਤ੍ਤਂ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਧਿ ਸਙ੍ਗੋਨਿਲਵਰ੍ਚਸੋਸ਼੍ਚੇਤ੍||੧੯||
View original
भूयोऽनुबन्धे तु भवेद्विरेच्यो मूत्रप्रसन्नादधिमण्डशुक्तैः| स्वस्थं तु पश्चादनुवासयेत्तं रौक्ष्याद्धि सङ्गोऽनिलवर्चसोश्चेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (20-22) · Śloka 22
ਦ੍ਵਿਰੁਤ੍ਤਰਂ ਹਿਙ੍ਗੁ ਵਚਾਗ੍ਨਿਕੁਸ੍ਠਂ ਸੁਵਰ੍ਚਿਕਾ ਚੈਵ ਵਿਡਙ੍ਗਚੂਰ੍ਣਮ੍| ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾਨਾਹਵਿਸੂਚਿਕਾਰ੍ਤਿਹਦ੍ਰੋਗਗੁਲ੍ਮੋਰ੍ਧ੍ਵਸਮੀਰਣਘ੍ਨਮ੍ ||੨੦|| ਵਚਾਭਯਾਚਿਤ੍ਰਕਯਾਵਸ਼ੂਕਾਨ੍ ਸਪਿਪ੍ਪਲੀਕਾਤਿਵਿਸਾਨ੍ ਸਕੁਸ੍ਠਾਨ੍| ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾਨਾਹਵਿਮੂਢਵਾਤਾਨ੍ ਪੀਤ੍ਵਾ ਜਯੇਦਾਸ਼ੁ ਰਸੌਦਨਾਸ਼ੀ||੨੧|| ਹਿਙ੍ਗੂਗ੍ਰਗਨ੍ਧਾਬਿਡਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਜਾਜੀਹਰੀਤਕੀਪੁਸ੍ਕਰਮੂਲਕੁਸ੍ਠਮ੍| ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਭਾਗਵਿਵਦ੍ਧਮੇਤਤ੍ ਪ੍ਲੀਹੋਦਰਾਜੀਰ੍ਣਵਿਸੂਚਿਕਾਸੁ||੨੨||
View original
द्विरुत्तरं हिङ्गु वचाग्निकुष्ठं सुवर्चिका चैव विडङ्गचूर्णम्| सुखाम्बुनाऽऽनाहविसूचिकार्तिहृद्रोगगुल्मोर्ध्वसमीरणघ्नम् ||२०|| वचाभयाचित्रकयावशूकान् सपिप्पलीकातिविषान् सकुष्ठान्| उष्णाम्बुनाऽऽनाहविमूढवातान् पीत्वा जयेदाशु रसौदनाशी||२१|| हिङ्गूग्रगन्धाबिडशुण्ठ्यजाजीहरीतकीपुष्करमूलकुष्ठम्| यथोत्तरं भागविवृद्धमेतत् प्लीहोदराजीर्णविसूचिकासु||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (23) · Śloka 23
ਸ੍ਥਿਰਾਦਿਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਯਾਃ ਸ਼ਮ੍ਪਾਕਪੂਤੀਕਕਰਞ੍ਜਯੋਸ਼੍ਚ| ਸਿਦ੍ਧਃ ਕਸਾਯੇ ਦ੍ਵਿਪਲਾਂਸ਼ਿਕਾਨਾਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥੋ ਘਤਾਤ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਰੁਦ੍ਧਵਾਤੇ||੨੩||
View original
स्थिरादिवर्गस्य पुनर्नवायाः शम्पाकपूतीककरञ्जयोश्च| सिद्धः कषाये द्विपलांशिकानां प्रस्थो घृतात् स्यात् प्रतिरुद्धवाते||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (24-25) · Śloka 25
ਫਲਂ ਚ ਮੂਲਂ ਚ ਵਿਰੇਚਨੋਕ੍ਤਂ ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਰ੍ਕਮੂਲਂ ਦਸ਼ਮੂਲਮਗ੍ਰ੍ਯਮ੍| ਸ੍ਨੁਕ੍ ਚਿਤ੍ਰਕਸ਼੍ਚੈਵ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾ ਚ ਤੁਲ੍ਯਾਨਿ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਲਵਣਾਨਿ ਪਞ੍ਚ||੨੪|| ਸ੍ਨੇਹੈਃ ਸਮੂਤ੍ਰੈਃ ਸਹ ਜਰ੍ਜਰਾਣਿ ਸ਼ਰਾਵਸਨ੍ਧੌ ਵਿਪਚੇਤ੍ ਸੁਲਿਪ੍ਤੇ| ਪਕ੍ਵਂ ਸੁਪਿਸ੍ਟਂ ਲਵਣਂ ਤਦਨ੍ਨੈਃ ਪਾਨੈਸ੍ਤਥਾਨਾਹਰੁਜਾਘ੍ਨਮਦ੍ਯਾਤ੍||੨੫||
View original
फलं च मूलं च विरेचनोक्तं हिङ्ग्वर्कमूलं दशमूलमग्र्यम्| स्नुक् चित्रकश्चैव पुनर्नवा च तुल्यानि सर्वैर्लवणानि पञ्च||२४|| स्नेहैः समूत्रैः सह जर्जराणि शरावसन्धौ विपचेत् सुलिप्ते| पक्वं सुपिष्टं लवणं तदन्नैः पानैस्तथाऽऽनाहरुजाघ्नमद्यात्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (26-31) · Śloka 31
ਹਤ੍ਸ੍ਤਮ੍ਭਮੂਰ੍ਧਾਮਯਗੌਰਵਾਭ੍ਯਾਮੁਦ੍ਗਾਰਸਙ੍ਗੇਨ ਸਪੀਨਸੇਨ| ਆਨਾਹਮਾਮਪ੍ਰਭਵਂ ਜਯੇਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਨੈਰ੍ਲਙ੍ਘਨਪਾਚਨੈਸ਼੍ਚ||੨੬|| (ਗੁਲ੍ਮੋਦਰਬ੍ਰਧ੍ਨਾਰ੍ਸ਼ਃਪ੍ਲੀਹੋਦਾਵਰ੍ਤਯੋਨਿਸ਼ੁਕ੍ਰਗਦੇ | ਮੇਦਃਕਫਸਂਸਸ੍ਟੇ ਮਾਰੁਤਰਕ੍ਤੇਵਗਾਢੇ ਚ||੨੭|| ਗਧ੍ਰਸਿਪਕ੍ਸਵਧਾਦਿਸੁ ਵਿਰੇਚਨਾਰ੍ਹੇਸੁ ਵਾਤਰੋਗੇਸੁ| ਵਾਤੇ ਵਿਬਦ੍ਧਮਾਰ੍ਗੇ ਮੇਦਃਕਫਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੇਨ||੨੮|| ਪਯਸਾ ਮਾਂਸਰਸੈਰ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਫਲਾਰਸਯੂਸਮੂਤ੍ਰਮਦਿਰਾਭਿਃ| ਦੋਸਾਨੁਬਨ੍ਧਯੋਗਾਤ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਮੇਰਣ੍ਡਜਂ ਤੈਲਮ੍||੨੯|| ਤਦ੍ਵਾਤਨੁਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ ਸਂਯੋਗਵਸ਼ਾਦ੍ਵਿਰੇਚਨਾਚ੍ਚ ਜਯੇਤ੍| ਮੇਦੋਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਕਫੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਾਨਿਲਰੋਗਜਿਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍||੩੦|| ਬਲਕੋਸ੍ਠਵ੍ਯਾਧਿਵਸ਼ਾਦਾਪਞ੍ਚਪਲਾ ਭਵੇਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾ| ਮਦੁਕੋਸ੍ਠਾਲ੍ਪਬਲਾਨਾਂ ਸਹ ਭੋਜ੍ਯਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ ਸ੍ਯਤ੍)||੩੧|| ਇਤ੍ਯੁਦਾਵਰ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਾ|
View original
हृत्स्तम्भमूर्धामयगौरवाभ्यामुद्गारसङ्गेन सपीनसेन| आनाहमामप्रभवं जयेत्तु प्रच्छर्दनैर्लङ्घनपाचनैश्च||२६|| (गुल्मोदरब्रध्नार्शःप्लीहोदावर्तयोनिशुक्रगदे | मेदःकफसंसृष्टे मारुतरक्तेऽवगाढे च||२७|| गृध्रसिपक्षवधादिषु विरेचनार्हेषु वातरोगेषु| वाते विबद्धमार्गे मेदःकफपित्तरक्तेन||२८|| पयसा मांसरसैर्वा त्रिफलारसयूषमूत्रमदिराभिः| दोषानुबन्धयोगात् प्रशस्तमेरण्डजं तैलम्||२९|| तद्वातनुत्स्वभावात् संयोगवशाद्विरेचनाच्च जयेत्| मेदोसृक्पित्तकफोन्मिश्रानिलरोगजित्तस्मात्||३०|| बलकोष्ठव्याधिवशादापञ्चपला भवेन्मात्रा| मृदुकोष्ठाल्पबलानां सह भोज्यं तत्प्रयोज्यं स्यत्)||३१|| इत्युदावर्तचिकित्सा|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (32-35) · Śloka 35
ਵ੍ਯਾਯਾਮਤੀਕ੍ਸ੍ਣੌਸਧਰੂਕ੍ਸਮਦ੍ਯਪ੍ਰਸਙ੍ਗਨਿਤ੍ਯਦ੍ਰੁਤਪਸ੍ਠਯਾਨਾਤ੍| ਆਨੂਪਮਤ੍ਸ੍ਯਾਧ੍ਯਸ਼ਨਾਦਜੀਰ੍ਣਾਤ੍ ਸ੍ਯੁਰ੍ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਾਣਿ ਨਣਾਮਿਹਾਸ੍ਟੌ||੩੨|| ਪਥਙ੍ਮਲਾਃ ਸ੍ਵੈਃ ਕੁਪਿਤਾ ਨਿਦਾਨੈਃ ਸਰ੍ਵੇਥਵਾ ਕੋਪਮੁਪੇਤ੍ਯ ਬਸ੍ਤੌ| ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਮਾਰ੍ਗਂ ਪਰਿਪੀਡਯਨ੍ਤਿ ਯਦਾ ਤਦਾ ਮੂਤ੍ਰਯਤੀਹ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਤ੍||੩੩|| ਤੀਵ੍ਰਾ ਰੁਜੋ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਬਸ੍ਤਿਮੇਢ੍ਰੇ ਸ੍ਵਲ੍ਪਂ ਮੁਹੁਰ੍ਮੂਤ੍ਰਯਤੀਹ ਵਾਤਾਤ੍| ਪੀਤਂ ਸਰਕ੍ਤਂ ਸਰੁਜਂ ਸਦਾਹਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਨ੍ਮੁਹੁਰ੍ਮੂਤ੍ਰਯਤੀਹ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍||੩੪|| ਬਸ੍ਤੇਃ ਸਲਿਙ੍ਗਸ੍ਯ ਗੁਰੁਤ੍ਵਸ਼ੋਥੌ ਮੂਤ੍ਰਂ ਸਪਿਚ੍ਛਂ ਕਫਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰੇ| ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਰੂਪਾਣਿ ਤੁ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ ਕਚ੍ਛ੍ਰਤਮਂ ਹਿ ਕਚ੍ਛ੍ਰਮ੍||੩੫||
View original
व्यायामतीक्ष्णौषधरूक्षमद्यप्रसङ्गनित्यद्रुतपृष्ठयानात्| आनूपमत्स्याध्यशनादजीर्णात् स्युर्मूत्रकृच्छ्राणि नृणामिहाष्टौ||३२|| पृथङ्मलाः स्वैः कुपिता निदानैः सर्वेऽथवा कोपमुपेत्य बस्तौ| मूत्रस्य मार्गं परिपीडयन्ति यदा तदा मूत्रयतीह कृच्छ्रात्||३३|| तीव्रा रुजो वङ्क्षणबस्तिमेढ्रे स्वल्पं मुहुर्मूत्रयतीह वातात्| पीतं सरक्तं सरुजं सदाहं कृच्छ्रान्मुहुर्मूत्रयतीह पित्तात्||३४|| बस्तेः सलिङ्गस्य गुरुत्वशोथौ मूत्रं सपिच्छं कफमूत्रकृच्छ्रे| सर्वाणि रूपाणि तु सन्निपाताद्भवन्ति तत् कृच्छ्रतमं हि कृच्छ्रम्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (36) · Śloka 36
ਵਿਸ਼ੋਸਯੇਦ੍ਬਸ੍ਤਿਗਤਂ ਸਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਸਪਿਤ੍ਤਂ ਪਵਨਃ ਕਫਂ ਵਾ| ਯਦਾ ਤਦਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯੁਪਜਾਯਤੇ ਤੁ ਕ੍ਰਮੇਣ ਪਿਤ੍ਤੇਸ੍ਵਿਵ ਰੋਚਨਾ ਗੋਃ||੩੬||
View original
विशोषयेद्बस्तिगतं सशुक्रं मूत्रं सपित्तं पवनः कफं वा| यदा तदाऽश्मर्युपजायते तु क्रमेण पित्तेष्विव रोचना गोः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (37-38) · Śloka 39
ਕਦਮ੍ਬਪੁਸ੍ਪਾਕਤਿਰਸ਼੍ਮਤੁਲ੍ਯਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾ ਤ੍ਰਿਪੁਟ੍ਯਪ੍ਯਥਵਾਪਿ ਮਦ੍ਵੀ| ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚੇਨ੍ਮਾਰ੍ਗਮੁਪੈਤਿ ਰੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਮੂਤ੍ਰਂ ਰੁਜਂ ਤਸ੍ਯ ਕਰੋਤਿ ਬਸ੍ਤੌ||੩੭|| ਸਸੇਵਨੀਮੇਹਨਬਸ੍ਤਿਸ਼ੂਲਂ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਧਾਰਂ ਚ ਕਰੋਤਿ ਮੂਤ੍ਰਮ੍| ਮਦ੍ਨਾਤਿ ਮੇਢ੍ਰਂ ਸ ਤੁ ਵੇਦਨਾਰ੍ਤੋ ਮੁਹੁਃ ਸ਼ਕਨ੍ਮੁਞ੍ਚਤਿ ਮੇਹਤੇ ਚ||੩੮|| ਕ੍ਸੋਭਾਤ੍ ਕ੍ਸਤੇ ਮੂਤ੍ਰਯਤੀਹ ਸਾਸਕ੍ ਤਸ੍ਯਾਃ ਸੁਖਂ ਮੇਹਤਿ ਚ ਵ੍ਯਪਾਯਾਤ੍|੩੯|
View original
कदम्बपुष्पाकृतिरश्मतुल्या श्लक्ष्णा त्रिपुट्यप्यथवाऽपि मृद्वी| मूत्रस्य चेन्मार्गमुपैति रुद्ध्वा मूत्रं रुजं तस्य करोति बस्तौ||३७|| ससेवनीमेहनबस्तिशूलं विशीर्णधारं च करोति मूत्रम्| मृद्नाति मेढ्रं स तु वेदनार्तो मुहुः शकृन्मुञ्चति मेहते च||३८|| क्षोभात् क्षते मूत्रयतीह सासृक् तस्याः सुखं मेहति च व्यपायात्|३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (39-41) · Śloka 41
ਏਸਾਸ਼੍ਮਰੀ ਮਾਰੁਤਭਿਨ੍ਨਮੂਰ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛਰ੍ਕਰਾ ਮੂਤ੍ਰਪਥਾਤ੍ ਕ੍ਸਰਨ੍ਤੀ||੩੯|| (ਰੇਤੋਭਿਘਾਤਾਭਿਹਤਸ੍ਯ ਪੁਂਸਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਯਸ੍ਯ ਤੁ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਮ੍| ਸ੍ਯਾਦ੍ਵੇਦਨਾ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਬਸ੍ਤਿਮੇਢ੍ਰੇ ਤਸ੍ਯਾਤਿਸ਼ੂਲਂ ਵਸਣਾਤਿਵਤ੍ਤੇ||੪੦|| ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਣ ਸਂਰੁਦ੍ਧਗਤਿਪ੍ਰਵਾਹੋ ਮੂਤ੍ਰਂ ਸ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤੀਹ| ਤਮਣ੍ਡਯੋਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਮਿਤਿ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਿ ਰੇਤੋਭਿਘਾਤਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਕਚ੍ਛ੍ਰਮ੍ )||੪੧||
View original
एषाऽश्मरी मारुतभिन्नमूर्तिः स्याच्छर्करा मूत्रपथात् क्षरन्ती||३९|| (रेतोऽभिघाताभिहतस्य पुंसः प्रवर्तते यस्य तु मूत्रकृच्छ्रम्| स्याद्वेदना वङ्क्षणबस्तिमेढ्रे तस्यातिशूलं वृषणातिवृत्ते||४०|| शुक्रेण संरुद्धगतिप्रवाहो मूत्रं स कृच्छ्रेण विमुञ्चतीह| तमण्डयोः स्तब्धमिति ब्रुवन्ति रेतोऽभिघातात् प्रवदन्ति कृच्छ्रम् )||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (42) · Śloka 43
ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਮਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪਥਕ੍ ਪਥਗ੍ਵਾ ਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ਯਸ੍ਥਾਃ ਪ੍ਰਤਿਵਾਰਯਨ੍ਤਿ| ਤਦ੍ਵ੍ਯਾਹਤਂ ਮੇਹਨਬਸ੍ਤਿਸ਼ੂਲਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਸਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਕੁਰੁਤੇ ਵਿਬਦ੍ਧਮ੍||੪੨|| ਸ੍ਤਬ੍ਧਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਨੋ ਭਸ਼ਵੇਦਨਸ਼੍ਚ ਤੁਦ੍ਯੇਤ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਸਣੌ ਚ ਤਸ੍ਯ|੪੩|
View original
शुक्रं मलाश्चैव पृथक् पृथग्वा मूत्राशयस्थाः प्रतिवारयन्ति| तद्व्याहतं मेहनबस्तिशूलं मूत्रं सशुक्रं कुरुते विबद्धम्||४२|| स्तब्धश्च शूनो भृशवेदनश्च तुद्येत बस्तिर्वृषणौ च तस्य|४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (43-44) · Śloka 44
ਕ੍ਸਤਾਭਿਘਾਤਾਤ੍ ਕ੍ਸਤਜਂ ਕ੍ਸਯਾਦ੍ਵਾ ਪ੍ਰਕੋਪਿਤਂ ਬਸ੍ਤਿਗਤਂ ਵਿਬਦ੍ਧਮ੍||੪੩|| ਤੀਵ੍ਰਾਰ੍ਤਿ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸਹਾਸ਼੍ਮਰੀਤ੍ਵਮਾਯਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਤਿਸਞ੍ਚਿਤੇ ਚ| ਆਧ੍ਮਾਤਤਾਂ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਗੌਰਵਂ ਚ ਬਸ੍ਤੇਰ੍ਲਘੁਤ੍ਵਂ ਚ ਵਿਨਿਃਸਤੇਸ੍ਮਿਨ੍||੪੪|| ਇਤਿ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਨਿਦਾਨਮ੍|
View original
क्षताभिघातात् क्षतजं क्षयाद्वा प्रकोपितं बस्तिगतं विबद्धम्||४३|| तीव्रार्ति मूत्रेण सहाश्मरीत्वमायाति तस्मिन्नतिसञ्चिते च| आध्माततां विन्दति गौरवं च बस्तेर्लघुत्वं च विनिःसृतेऽस्मिन्||४४|| इति मूत्रकृच्छ्रनिदानम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (45-48) · Śloka 48
ਅਭ੍ਯਞ੍ਜਨਸ੍ਨੇਹਨਿਰੂਹਬਸ੍ਤਿਸ੍ਨੇਹੋਪਨਾਹੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਸੇਕਾਨ੍| ਸ੍ਥਿਰਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾਤਹਰੈਸ਼੍ਚ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਰਸਾਂਸ਼੍ਚਾਨਿਲਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰੇ||੪੫|| ਪੁਨਰ੍ਨਵੈਰਣ੍ਡਸ਼ਤਾਵਰੀਭਿਃ ਪਤ੍ਤੂਰਵਸ਼੍ਚੀਰਬਲਾਸ਼੍ਮਭਿਦ੍ਭਿਃ| ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਕੁਲਤ੍ਥਕੋਲਯਵੈਸ਼੍ਚ ਤੋਯੋਤ੍ਕ੍ਵਥਿਤੇ ਕਸਾਯੇ||੪੬|| ਤੈਲਂ ਵਰਾਹਰ੍ਕ੍ਸਵਸਾ ਘਤਂ ਚ ਤੈਰੇਵ ਕਲ੍ਕੈਰ੍ਲਵਣੈਸ਼੍ਚ ਸਾਧ੍ਯਮ੍| ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਯਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਤਿ ਪੀਤਂ ਸ਼ੂਲਾਨ੍ਵਿਤਂ ਮਾਰੁਤਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਮ੍||੪੭|| ਏਤਾਨਿ ਚਾਨ੍ਯਾਨਿ ਵਰੌਸਧਾਨਿ ਪਿਸ੍ਟਾਨਿ ਸ਼ਸ੍ਤਾਨ੍ਯਪਿ ਚੋਪਨਾਹੇ| ਸ੍ਯੁਰ੍ਲਾਭਤਸ੍ਤੈਲਫਲਾਨਿ ਚੈਵ ਸ੍ਨੇਹਾਮ੍ਲਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਸੁਖੋਸ੍ਣਵਨ੍ਤਿ||੪੮||
View original
अभ्यञ्जनस्नेहनिरूहबस्तिस्नेहोपनाहोत्तरबस्तिसेकान्| स्थिरादिभिर्वातहरैश्च सिद्धान् दद्याद्रसांश्चानिलमूत्रकृच्छ्रे||४५|| पुनर्नवैरण्डशतावरीभिः पत्तूरवृश्चीरबलाश्मभिद्भिः| द्विपञ्चमूलेन कुलत्थकोलयवैश्च तोयोत्क्वथिते कषाये||४६|| तैलं वराहर्क्षवसा घृतं च तैरेव कल्कैर्लवणैश्च साध्यम्| तन्मात्रयाऽऽशु प्रतिहन्ति पीतं शूलान्वितं मारुतमूत्रकृच्छ्रम्||४७|| एतानि चान्यानि वरौषधानि पिष्टानि शस्तान्यपि चोपनाहे| स्युर्लाभतस्तैलफलानि चैव स्नेहाम्लयुक्तानि सुखोष्णवन्ति||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (49-51) · Śloka 51
ਸੇਕਾਵਗਾਹਾਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਃ ਪ੍ਰਦੇਹਾ ਗ੍ਰੈਸ੍ਮੋ ਵਿਧਿਰ੍ਬਸ੍ਤਿਪਯੋਵਿਰੇਕਾਃ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਵਿਦਾਰੀਕ੍ਸੁਰਸੈਰ੍ਘਤੈਸ਼੍ਚ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਸੁ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਭਵੇਸੁ ਕਾਰ੍ਯਾਃ||੪੯|| ਸ਼ਤਾਵਰੀਕਾਸ਼ਕੁਸ਼ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਵਿਦਾਰਿਸ਼ਾਲੀਕ੍ਸੁਕਸ਼ੇਰੁਕਾਣਾਮ੍| ਕ੍ਵਾਥਂ ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਪੈਤ੍ਤਿਕਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰੀ||੫੦|| ਪਿਬੇਤ੍ ਕਸਾਯਂ ਕਮਲੋਤ੍ਪਲਾਨਾਂ ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਾਨਾਮਥਵਾ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਃ| ਦਣ੍ਡੈਰਕਾਣਾਮਥਵਾਪਿ ਮੂਲਂ ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਕਲ੍ਪੇਨ ਤਥਾਮ੍ਬੁ ਸ਼ੀਤਮ੍||੫੧||
View original
सेकावगाहाः शिशिराः प्रदेहा ग्रैष्मो विधिर्बस्तिपयोविरेकाः| द्राक्षाविदारीक्षुरसैर्घृतैश्च कृच्छ्रेषु पित्तप्रभवेषु कार्याः||४९|| शतावरीकाशकुशश्वदंष्ट्राविदारिशालीक्षुकशेरुकाणाम्| क्वाथं सुशीतं मधुशर्कराभ्यां युक्तं पिबेत् पैत्तिकमूत्रकृच्छ्री||५०|| पिबेत् कषायं कमलोत्पलानां शृङ्गाटकानामथवा विदार्याः| दण्डैरकाणामथवाऽपि मूलं पूर्वेण कल्पेन तथाऽम्बु शीतम्||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (52-53) · Śloka 53
ਏਰ੍ਵਾਰੁਬੀਜਂ ਤ੍ਰਪੁਸਾਤ੍ ਕੁਸੁਮ੍ਭਾਤ੍ ਸਕੁਙ੍ਕੁਮਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਸਕਸ਼੍ਚ ਪੇਯਃ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸੇਨਾਸ਼੍ਮਰਿਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਸੁ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤ ਏਸਃ||੫੨|| ਏਰ੍ਵਾਰੁਬੀਜਂ ਮਧੁਕਂ ਸਦਾਰੁ ਪੈਤ੍ਤੇ ਪਿਬੇਤ੍ਤਣ੍ਡੁਲਧਾਵਨੇਨ| ਦਾਰ੍ਵੀਂ ਤਥੈਵਾਮਲਕੀਰਸੇਨ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਾਂ ਪਿਤ੍ਤਕਤੇ ਤੁ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇ||੫੩||
View original
एर्वारुबीजं त्रपुषात् कुसुम्भात् सकुङ्कुमः स्याद्वृषकश्च पेयः| द्राक्षारसेनाश्मरिशर्करासु सर्वेषु कृच्छ्रेषु प्रशस्त एषः||५२|| एर्वारुबीजं मधुकं सदारु पैत्ते पिबेत्तण्डुलधावनेन| दार्वीं तथैवामलकीरसेन समाक्षिकां पित्तकृते तु कृच्छ्रे||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (54-57) · Śloka 57
ਕ੍ਸਾਰੋਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣੌਸਧਮਨ੍ਨਪਾਨਂ ਸ੍ਵੇਦੋ ਯਵਾਨ੍ਨਂ ਵਮਨਂ ਨਿਰੂਹਾਃ| ਤਕ੍ਰਂ ਸਤਿਕ੍ਤੌਸਧਸਿਦ੍ਧਤੈਲਮਭ੍ਯਙ੍ਗਪਾਨਂ ਕਫਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰੇ||੫੪|| ਵ੍ਯੋਸਂ ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਤ੍ਰੁਟਿਸਾਰਸਾਸ੍ਥਿ ਕੋਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਮਧੁਮੂਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਪਿਬੇਤ੍ਤ੍ਰੁਟਿਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਾਂ ਕਦਲ੍ਯਾ ਰਸੇਨ ਕੈਡਰ੍ਯਰਸੇਨ ਵਾਪਿ||੫੫|| ਤਕ੍ਰੇਣ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ਿਤਿਵਾਰਕਸ੍ਯ ਬੀਜਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਕਚ੍ਛ੍ਰਵਿਨਾਸ਼ਹੇਤੋਃ| ਪਿਬੇਤ੍ਤਥਾ ਤਣ੍ਡੁਲਧਾਵਨੇਨ ਪ੍ਰਵਾਲਚੂਰ੍ਣਂ ਕਫਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰੇ||੫੬|| ਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਾਰਗ੍ਵਧਕੇਬੁਕੈਲਾਧਵਂ ਕਰਞ੍ਜਂ ਕੁਟਜਂ ਗੁਡੂਚੀਮ੍| ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਜਲੇ ਤੇਨ ਪਿਬੇਦ੍ਯਵਾਗੂਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕਸਾਯਂ ਮਧੁਸਂਯੁਤਂ ਵਾ||੫੭||
View original
क्षारोष्णतीक्ष्णौषधमन्नपानं स्वेदो यवान्नं वमनं निरूहाः| तक्रं सतिक्तौषधसिद्धतैलमभ्यङ्गपानं कफमूत्रकृच्छ्रे||५४|| व्योषं श्वदंष्ट्रात्रुटिसारसास्थि कोलप्रमाणं मधुमूत्रयुक्तम्| पिबेत्त्रुटिं क्षौद्रयुतां कदल्या रसेन कैडर्यरसेन वाऽपि||५५|| तक्रेण युक्तं शितिवारकस्य बीजं पिबेत् कृच्छ्रविनाशहेतोः| पिबेत्तथा तण्डुलधावनेन प्रवालचूर्णं कफमूत्रकृच्छ्रे||५६|| सप्तच्छदारग्वधकेबुकैलाधवं करञ्जं कुटजं गुडूचीम्| पक्त्वा जले तेन पिबेद्यवागूं सिद्धं कषायं मधुसंयुतं वा||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (58) · Śloka 58
ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਪ੍ਰਭਵੇ ਤੁ ਵਾਯੋਃ ਸ੍ਥਾਨਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਤ੍ਰਿਭ੍ਯੋਧਿਕੇ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਮਨਂ ਕਫੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਿਰੇਕਃ ਪਵਨੇ ਤੁ ਬਸ੍ਤਿਃ||੫੮|| ਇਤਿ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਚਿਕਿਤ੍ਸਾ|
View original
सर्वं त्रिदोषप्रभवे तु वायोः स्थानानुपूर्व्या प्रसमीक्ष्य कार्यम्| त्रिभ्योऽधिके प्राग्वमनं कफे स्यात् पित्ते विरेकः पवने तु बस्तिः||५८|| इति मूत्रकृच्छ्रचिकित्सा|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (59-72) · Śloka 72
ਕ੍ਰਿਯਾ ਹਿਤਾ ਸਾਸ਼੍ਮਰਿਸ਼ਰ੍ਕਰਾਭ੍ਯਾਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇ ਯਥੈਵੇਹ ਕਫਾਨਿਲਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਕਾਰ੍ਯਾਸ਼੍ਮਰੀਭੇਦਨਪਾਤਨਾਯ ਵਿਸ਼ੇਸਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ਣੁ ਕਰ੍ਮ ਸਿਦ੍ਧਮ੍||੫੯|| ਪਾਸਾਣਭੇਦਂ ਵਸਕਂ ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਪਾਠਾਭਯਾਵ੍ਯੋਸਸ਼ਟੀਨਿਕੁਮ੍ਭਾਃ| ਹਿਂਸ੍ਰਾਖਰਾਸ਼੍ਵਾਸ਼ਿਤਿਵਾਰਕਾਣਾਮੇਰ੍ਵਾਰੁਕਾਣਾਂ ਤ੍ਰਪੁਸਸ੍ਯ ਬੀਜਮ੍||੬੦|| ਉਤ੍ਕੁਞ੍ਚਿਕਾ ਹਿਙ੍ਗੁ ਸਵੇਤਸਾਮ੍ਲਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵੇ ਬਹਤ੍ਯੌ ਹਪੁਸਾ ਵਚਾ ਚ| ਚੂਰ੍ਣਂ ਪਿਬੇਦਸ਼੍ਮਰਿਭੇਦਪਕ੍ਵਂ ਸਰ੍ਪਿਸ਼੍ਚ ਗੋਮੂਤ੍ਰਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਤੈਃ||੬੧|| ਮੂਲਂ ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰੇਕ੍ਸੁਰਕੋਰੁਬੂਕਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਪਿਸ੍ਟਂ ਬਹਤੀਦ੍ਵਯਾਚ੍ਚ| ਆਲੋਡ੍ਯ ਦਧ੍ਨਾ ਮਧੁਰੇਣ ਪੇਯਂ ਦਿਨਾਨਿ ਸਪ੍ਤਾਸ਼੍ਮਰਿਭੇਦਨਾਯ||੬੨|| ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਯੋਰਜਨੀਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਫਲ੍ਗੁਪ੍ਰਵਾਲਾਸ਼੍ਚ ਸਦਰ੍ਭਪੁਸ੍ਪਾਃ| ਕ੍ਸੀਰਾਮ੍ਬੁਮਦ੍ਯੇਕ੍ਸੁਰਸੈਃ ਸੁਪਿਸ੍ਟਂ ਪੇਯਂ ਭਵੇਦਸ਼੍ਮਰਿਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸੁ||੬੩|| ਤ੍ਰੁਟਿਂ ਸੁਰਾਹ੍ਵਂ ਲਵਣਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਯਵਾਗ੍ਰਜਂ ਕੁਨ੍ਦੁਰੁਕਾਸ਼੍ਮਭੇਦੌ| ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕਂ ਗੋਕ੍ਸੁਰਕਸ੍ਯ ਬੀਜਮੇਰ੍ਵਾਰੁਬੀਜਂ ਤ੍ਰਪੁਸਸ੍ਯ ਬੀਜਮ੍||੬੪|| ਚੂਰ੍ਣੀਕਤਂ ਚਿਤ੍ਰਕਹਿਙ੍ਗੁਮਾਸੀਯਵਾਨਿਤੁਲ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਦ੍ਵਿਭਾਗਮ੍| ਅਮ੍ਲੈਰਸ਼ੁਕ੍ਤੈ ਰਸਮਦ੍ਯਯੁਸੈਃ ਪੇਯਂ ਹਿ ਗੁਲ੍ਮਾਸ਼੍ਮਰਿਭੇਦਨਾਰ੍ਥਮ੍||੬੫|| ਬਿਲ੍ਵਪ੍ਰਮਾਣੋ ਘਤਤੈਲਭਸ੍ਟੋ ਯੂਸਃ ਕਤਃ ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਕਮੂਲਕਲ੍ਕਾਤ੍| ਸ਼ੀਤੋਸ਼੍ਮਭਿਤ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦਧਿਮਣ੍ਡਯੁਕ੍ਤਃ ਪੇਯਃ ਪ੍ਰਕਾਮਂ ਲਵਣੇਨ ਯੁਕ੍ਤਃ||੬੬|| ਜਲੇਨ ਸ਼ੋਭਾਞ੍ਜਨਮੂਲਕਲ੍ਕਃ ਸ਼ੀਤੋ ਹਿਤਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਮਰਿਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸੁ| ਸਿਤੋਪਲਾ ਵਾ ਸਮਯਾਵਸ਼ੂਕਾ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਪਿ ਭੇਸਜਂ ਸ੍ਯਾਤ੍||੬੭|| ਪੀਤ੍ਵਾਥ ਮਦ੍ਯਂ ਨਿਗਦਂ ਰਥੇਨ ਹਯੇਨ ਵਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਜਵੇਨ ਯਾਯਾਤ੍| ਤੈਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਪ੍ਰਚ੍ਯਵਤੇਸ਼੍ਮਰੀ ਤੁ ਸ਼ਮ੍ਯੇਨ੍ਨ ਚੇਚ੍ਛਲ੍ਯਵਿਦੁਦ੍ਧਰੇਤ੍ਤਾਮ੍||੬੮|| ਰੇਤੋਭਿਘਾਤਪ੍ਰਭਵੇ ਤੁ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਦੋਸਂ ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਕਾਰ੍ਪਾਸਮੂਲਂ ਵਸਕਾਸ਼੍ਮਭੇਦੌ ਬਲਾ ਸ੍ਥਿਰਾਦੀਨਿ ਗਵੇਧੁਕਾ ਚ||੬੯|| ਵਸ਼੍ਚੀਰ ਐਨ੍ਦ੍ਰੀ ਚ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾ ਚ ਸ਼ਤਾਵਰੀ ਮਧ੍ਵਸਨਾਖ੍ਯਪਰ੍ਣ੍ਯੌ| ਤਤ੍ਕ੍ਵਾਥਸਿਦ੍ਧਃ ਪਵਨੇ ਰਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤੇਧਿਕੇ ਕ੍ਸੀਰਮਥਾਪਿ ਸਰ੍ਪਿਃ||੭੦|| ਕਫੇ ਚ ਯੂਸਾਦਿਕਮਨ੍ਨਪਾਨਂ ਸਂਸਰ੍ਗਜੇ ਸਰ੍ਵਹਿਤਃ ਕ੍ਰਮਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਏਵਂ ਨ ਚੇਚ੍ਛਾਮ੍ਯਤਿ ਤਸ੍ਯ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍ ਸੁਰਾਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਮਧੁਕਾਸਵਂ ਵਾ||੭੧|| ਵਿਹਙ੍ਗਮਾਂਸਾਨਿ ਚ ਬਂਹਣਾਯ ਬਸ੍ਤੀਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼ਯਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਚ ਵਸ੍ਯਯੋਗੈਃ ਪ੍ਰਿਯਾਨੁਕੂਲਾਃ ਪ੍ਰਮਦਾ ਵਿਧੇਯਾਃ||੭੨||
View original
क्रिया हिता साऽश्मरिशर्कराभ्यां कृच्छ्रे यथैवेह कफानिलाभ्याम्| कार्याऽश्मरीभेदनपातनाय विशेषयुक्तं शृणु कर्म सिद्धम्||५९|| पाषाणभेदं वृषकं श्वदंष्ट्रापाठाभयाव्योषशटीनिकुम्भाः| हिंस्राखराश्वाशितिवारकाणामेर्वारुकाणां त्रपुषस्य बीजम्||६०|| उत्कुञ्चिका हिङ्गु सवेतसाम्लं स्याद्द्वे बृहत्यौ हपुषा वचा च| चूर्णं पिबेदश्मरिभेदपक्वं सर्पिश्च गोमूत्रचतुर्गुणं तैः||६१|| मूलं श्वदंष्ट्रेक्षुरकोरुबूकात् क्षीरेण पिष्टं बृहतीद्वयाच्च| आलोड्य दध्ना मधुरेण पेयं दिनानि सप्ताश्मरिभेदनाय||६२|| पुनर्नवायोरजनीश्वदंष्ट्राफल्गुप्रवालाश्च सदर्भपुष्पाः| क्षीराम्बुमद्येक्षुरसैः सुपिष्टं पेयं भवेदश्मरिशर्करासु||६३|| त्रुटिं सुराह्वं लवणानि पञ्च यवाग्रजं कुन्दुरुकाश्मभेदौ| कम्पिल्लकं गोक्षुरकस्य बीजमेर्वारुबीजं त्रपुषस्य बीजम्||६४|| चूर्णीकृतं चित्रकहिङ्गुमासीयवानितुल्यं त्रिफलाद्विभागम्| अम्लैरशुक्तै रसमद्ययुषैः पेयं हि गुल्माश्मरिभेदनार्थम्||६५|| बिल्वप्रमाणो घृततैलभृष्टो यूषः कृतः शिग्रुकमूलकल्कात्| शीतोऽश्मभित् स्याद्दधिमण्डयुक्तः पेयः प्रकामं लवणेन युक्तः||६६|| जलेन शोभाञ्जनमूलकल्कः शीतो हितश्चाश्मरिशर्करासु| सितोपला वा समयावशूका कृच्छ्रेषु सर्वेष्वपि भेषजं स्यात्||६७|| पीत्वाऽथ मद्यं निगदं रथेन हयेन वा शीघ्रजवेन यायात्| तैः शर्करा प्रच्यवतेऽश्मरी तु शम्येन्न चेच्छल्यविदुद्धरेत्ताम्||६८|| रेतोभिघातप्रभवे तु कृच्छ्रे समीक्ष्य दोषं प्रतिकर्म कुर्यात्| कार्पासमूलं वृषकाश्मभेदौ बला स्थिरादीनि गवेधुका च||६९|| वृश्चीर ऐन्द्री च पुनर्नवा च शतावरी मध्वसनाख्यपर्ण्यौ| तत्क्वाथसिद्धः पवने रसः स्यात् पित्तेऽधिके क्षीरमथापि सर्पिः||७०|| कफे च यूषादिकमन्नपानं संसर्गजे सर्वहितः क्रमः स्यात्| एवं न चेच्छाम्यति तस्य युञ्ज्यात् सुरां पुराणां मधुकासवं वा||७१|| विहङ्गमांसानि च बृंहणाय बस्तींश्च शुक्राशयशोधनार्थम्| शुद्धस्य तृप्तस्य च वृष्ययोगैः प्रियानुकूलाः प्रमदा विधेयाः||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (73-75) · Śloka 75
ਰਕ੍ਤੋਦ੍ਭਵੇ ਤੂਤ੍ਪਲਨਾਲਤਾਲਕਾਸੇਕ੍ਸੁਬਾਲੇਕ੍ਸੁਕਸ਼ੇਰੁਕਾਣਿ| ਪਿਬੇਤ੍ ਸਿਤਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਾਨਿ ਖਾਦੇਦਿਕ੍ਸੁਂ ਵਿਦਾਰੀਂ ਤ੍ਰਪੁਸਾਣਿ ਚੈਵ||੭੩|| ਘਤਂ ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਸ੍ਵਰਸੇਨ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਚੈਵਾਸ੍ਟਗੁਣੇਨ ਪੇਯਮ੍| ਸ੍ਥਿਰਾਦਿਕਾਨਾਂ ਕਨਕਾਦਿਕਾਨਾਮੇਕੈਕਸ਼ੋ ਵਾ ਵਿਧਿਨੈਵ ਤੇਨ||੭੪|| ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਮਧੁਰੌਸਧੈਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤੈਲੇਨ ਵਾ ਸ੍ਵਾਦੁਫਲੋਤ੍ਥਿਤੇਨ| ਯਨ੍ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰੇ ਵਿਹਿਤਂ ਤੁ ਪੈਤ੍ਤੇ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤੁ ਤਚ੍ਛੋਣਿਤਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰੇ||੭੫||
View original
रक्तोद्भवे तूत्पलनालतालकासेक्षुबालेक्षुकशेरुकाणि| पिबेत् सिताक्षौद्रयुतानि खादेदिक्षुं विदारीं त्रपुषाणि चैव||७३|| घृतं श्वदंष्ट्रास्वरसेन सिद्धं क्षीरेण चैवाष्टगुणेन पेयम्| स्थिरादिकानां कनकादिकानामेकैकशो वा विधिनैव तेन||७४|| क्षीरेण बस्तिर्मधुरौषधैः स्यात्तैलेन वा स्वादुफलोत्थितेन| यन्मूत्रकृच्छ्रे विहितं तु पैत्ते कार्यं तु तच्छोणितमूत्रकृच्छ्रे||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (76) · Śloka 76
ਵ੍ਯਾਯਾਮਸਨ੍ਧਾਰਣਸ਼ੁਸ੍ਕਰੂਕ੍ਸਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨਵਾਤਾਰ੍ਕਕਰਵ੍ਯਵਾਯਾਨ੍| ਖਰ੍ਜੂਰਸ਼ਾਲੂਕਕਪਿਤ੍ਥਜਮ੍ਬੂਬਿਸਂ ਕਸਾਯਂ ਨ ਰਸਂ ਭਜੇਤ||੭੬|| ਇਤ੍ਯਸ਼੍ਮਰੀਚਿਕਿਤ੍ਸਾ|
View original
व्यायामसन्धारणशुष्करूक्षपिष्टान्नवातार्ककरव्यवायान्| खर्जूरशालूककपित्थजम्बूबिसं कषायं न रसं भजेत||७६|| इत्यश्मरीचिकित्सा|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (77-80) · Śloka 80
ਵ੍ਯਾਯਾਮਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਤਿਵਿਰੇਕਬਸ੍ਤਿਚਿਨ੍ਤਾਭਯਤ੍ਰਾਸਗਦਾਤਿਚਾਰਾਃ| ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਮਸਨ੍ਧਾਰਣਕਰ੍ਸ਼ਨਾਨਿ ਹਦ੍ਰੋਗਕਰ੍ਤਣਿ ਤਥਾਭਿਘਾਤਃ||੭੭|| ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਜ੍ਵਰਕਾਸਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਾਸ੍ਯਵੈਰਸ੍ਯਤਸਾਪ੍ਰਮੋਹਾਃ| ਛਰ੍ਦਿਃ ਕਫੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਰੁਜੋਰੁਚਿਸ਼੍ਚ ਹਦ੍ਰੋਗਜਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਵਿਵਿਧਾਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯੇ||੭੮|| ਹਚ੍ਛੂਨ੍ਯਭਾਵਦ੍ਰਵਸ਼ੋਸਭੇਦਸ੍ਤਮ੍ਭਾਃ ਸਮੋਹਾਃ ਪਵਨਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਤਮੋਦੂਯਨਦਾਹਮੋਹਾਃ ਸਨ੍ਤ੍ਰਾਸਤਾਪਜ੍ਵਰਪੀਤਭਾਵਾਃ||੭੯|| ਸ੍ਤਬ੍ਧਂ ਗੁਰੁ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਤਿਮਿਤਂ ਚ ਮਰ੍ਮ ਕਫਾਤ੍ ਪ੍ਰਸੇਕਜ੍ਵਰਕਾਸਤਨ੍ਦ੍ਰਾਃ| ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਂ ਤ੍ਵਪਿ ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਂ ਤੀਵ੍ਰਾਰ੍ਤਿਤੋਦਂ ਕਮਿਜਂ ਸਕਣ੍ਡੂਮ੍||੮੦||
View original
व्यायामतीक्ष्णातिविरेकबस्तिचिन्ताभयत्रासगदातिचाराः| छर्द्यामसन्धारणकर्शनानि हृद्रोगकर्तॄणि तथाऽभिघातः||७७|| वैवर्ण्यमूर्च्छाज्वरकासहिक्काश्वासास्यवैरस्यतृषाप्रमोहाः| छर्दिः कफोत्क्लेशरुजोऽरुचिश्च हृद्रोगजाः स्युर्विविधास्तथाऽन्ये||७८|| हृच्छून्यभावद्रवशोषभेदस्तम्भाः समोहाः पवनाद्विशेषः| पित्तात्तमोदूयनदाहमोहाः सन्त्रासतापज्वरपीतभावाः||७९|| स्तब्धं गुरु स्यात् स्तिमितं च मर्म कफात् प्रसेकज्वरकासतन्द्राः| विद्यात्त्रिदोषं त्वपि सर्वलिङ्गं तीव्रार्तितोदं कृमिजं सकण्डूम्||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (81-89) · Śloka 89
ਤੈਲਂ ਸਸੌਵੀਰਕਮਸ੍ਤੁਤਕ੍ਰਂ ਵਾਤੇ ਪ੍ਰਪੇਯਂ ਲਵਣਂ ਸੁਖੋਸ੍ਣਮ੍| ਮੂਤ੍ਰਾਮ੍ਬੁਸਿਦ੍ਧਂ ਲਵਣੈਸ਼੍ਚ ਤੈਲਮਾਨਾਹਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਤਿਹਦਾਮਯਘ੍ਨਮ੍||੮੧|| ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਂ ਦਾਰੁ ਸਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਰਾਸ੍ਨਾਂ ਯਵਾਨ੍ ਬਿਲ੍ਵਕੁਲਤ੍ਥਕੋਲਮ੍| ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਜਲੇ ਤੇਨ ਵਿਪਾਚ੍ਯ ਤੈਲਮਭ੍ਯਙ੍ਗਪਾਨੇਨਿਲਹਦ੍ਗਦਧ੍ਨਮ੍||੮੨|| ਹਰੀਤਕੀਨਾਗਰਪੁਸ੍ਕਰਾਹ੍ਵੈਰ੍ਵਯਃਕਯਸ੍ਥਾਲਵਣੈਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਕੈਃ| ਸਹਿਙ੍ਗੁਭਿਃ ਸਾਧਿਤਮਗ੍ਰ੍ਯਸਰ੍ਪਿਰ੍ਗੁਲ੍ਮੇ ਸਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਦੇਨਿਲੋਤ੍ਥੇ||੮੩|| ਸਪੁਸ੍ਕਰਾਹ੍ਵਂ ਫਲਪੂਰਮੂਲਂ ਮਹੌਸਧਂ ਸ਼ਟ੍ਯਭਯਾ ਚ ਕਲ੍ਕਾਃ| ਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਬੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਲਵਣੈਰ੍ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਵਾਤਹਦ੍ਰੋਗਵਿਕਰ੍ਤਿਕਾਘ੍ਨਾਃ||੮੪|| ਕ੍ਵਾਥਃ ਕਤਃ ਪੌਸ੍ਕਰਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਪਲਾਸ਼ਭੂਤੀਕਸ਼ਟੀਸੁਰਾਹ੍ਵੈਃ| ਸਨਾਗਰਾਜਾਜਿਵਚਾਯਵਾਨੀਕ੍ਸਾਰਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣੋ ਲਵਣਸ਼੍ਚ ਪੇਯਃ||੮੫|| ਪਥ੍ਯਾਸ਼ਟੀਪੌਸ੍ਕਰਪਞ੍ਚਕੋਲਾਤ੍ ਸਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਦ੍ਯਮਕੇਨ ਕਲ੍ਕਃ| ਗੁਡਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਲਵਣੈਸ਼੍ਚ ਭਸ੍ਟੋ ਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠੋਦਰਯੋਨਿਸ਼ੂਲੇ||੮੬|| ਸ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਂ ਦ੍ਵੇ ਤ੍ਰਿਫਲੇ ਸਪਾਠੇ ਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾਗੋਕ੍ਸੁਰਕੌ ਬਲੇ ਦ੍ਵੇ| ਦ੍ਧਿਸ੍ਤ੍ਰੁਟਿਸ੍ਤਾਮਲਕੀ ਸ੍ਵਗੁਪ੍ਤਾ ਮੇਦੇ ਮਧੂਕਂ ਮਧੁਕਂ ਸ੍ਥਿਰਾ ਚ||੮੭|| ਸ਼ਤਾਵਰੀ ਜੀਵਕਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣ੍ਯੌ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰਿਮੈਰਕ੍ਸਸਮੈਃ ਸੁਪਿਸ੍ਟੈਃ| ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਘਤਸ੍ਯੇਹ ਪਚੇਦ੍ਵਿਧਿਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥੇਨ ਦਧ੍ਨਾ ਤ੍ਵਥ ਮਾਹਿਸੇਣ||੮੮|| ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਪਲਂ ਚਾਰ੍ਧਪਲਂ ਪਿਚੁਂ ਵਾ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਨ੍ਮਾਕ੍ਸਿਕਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਮ੍| ਸ਼੍ਵਾਸੇ ਸਕਾਸੇ ਤ੍ਵਥ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇ ਹਲੀਮਕੇ ਹਦ੍ਗ੍ਰਹਣੀਪ੍ਰਦੋਸੇ||੮੯||
View original
तैलं ससौवीरकमस्तुतक्रं वाते प्रपेयं लवणं सुखोष्णम्| मूत्राम्बुसिद्धं लवणैश्च तैलमानाहगुल्मार्तिहृदामयघ्नम्||८१|| पुनर्नवां दारु सपञ्चमूलं रास्नां यवान् बिल्वकुलत्थकोलम्| पक्त्वा जले तेन विपाच्य तैलमभ्यङ्गपानेऽनिलहृद्गदध्नम्||८२|| हरीतकीनागरपुष्कराह्वैर्वयःकयस्थालवणैश्च कल्कैः| सहिङ्गुभिः साधितमग्र्यसर्पिर्गुल्मे सहृत्पार्श्वगदेऽनिलोत्थे||८३|| सपुष्कराह्वं फलपूरमूलं महौषधं शट्यभया च कल्काः| क्षाराम्बुसर्पिर्लवणैर्विमिश्राः स्युर्वातहृद्रोगविकर्तिकाघ्नाः||८४|| क्वाथः कृतः पौष्करमातुलुङ्गपलाशभूतीकशटीसुराह्वैः| सनागराजाजिवचायवानीक्षारः सुखोष्णो लवणश्च पेयः||८५|| पथ्याशटीपौष्करपञ्चकोलात् समातुलुङ्गाद्यमकेन कल्कः| गुडप्रसन्नालवणैश्च भृष्टो हृत्पार्श्वपृष्ठोदरयोनिशूले||८६|| स्यात्त्र्यूषणं द्वे त्रिफले सपाठे निदिग्धिकागोक्षुरकौ बले द्वे| ऋद्धिस्त्रुटिस्तामलकी स्वगुप्ता मेदे मधूकं मधुकं स्थिरा च||८७|| शतावरी जीवकपृश्निपर्ण्यौ द्रव्यैरिमैरक्षसमैः सुपिष्टैः| प्रस्थं घृतस्येह पचेद्विधिज्ञः प्रस्थेन दध्ना त्वथ माहिषेण||८८|| मात्रां पलं चार्धपलं पिचुं वा प्रयोजयेन्माक्षिकसम्प्रयुक्ताम्| श्वासे सकासे त्वथ पाण्डुरोगे हलीमके हृद्ग्रहणीप्रदोषे||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (90-95) · Śloka 95
ਸ਼ੀਤਾਃ ਪ੍ਰਦੇਹਾਃ ਪਰਿਸੇਚਨਾਨਿ ਤਥਾ ਵਿਰੇਕੋ ਹਦਿ ਪਿਤ੍ਤਦੁਸ੍ਟੇ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸਿਤਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪਰੂਸਕੈਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੁਦ੍ਧੇ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਾਪਹਮਨ੍ਨਪਾਨਮ੍||੯੦|| ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਿਕਾਤਿਕ੍ਤਕਰੋਹਿਣੀਭ੍ਯਾਂ ਕਲ੍ਕਂ ਪਿਬੇਚ੍ਚਾਪਿ ਸਿਤਾਜਲੇਨ| ਕ੍ਸਤੇ ਚ ਸਰ੍ਪੀਂਸਿ ਹਿਤਾਨਿ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਗੁਡਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍||੯੧|| ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਭਿਸਗ੍ਧਨ੍ਵਰਸਾਂਸ਼੍ਚ ਗਵ੍ਯਕ੍ਸੀਰਾਸ਼ਿਨਾਂ ਪਿਤ੍ਤਹਦਾਮਯੇਸੁ| ਤੈਰੇਵ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਸ਼ਮਂ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਪਿਤ੍ਤਾਮਯਾਃ ਸ਼ੋਣਿਤਸਂਸ਼੍ਰਯਾ ਯੇ||੯੨|| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਬਲਾਸ਼੍ਰੇਯਸਿਸ਼ਰ੍ਕਰਾਭਿਃ ਖਰ੍ਜੂਰਵੀਰਰ੍ਸਭਕੋਤ੍ਪਲੈਸ਼੍ਚ| ਕਾਕੋਲਿਮੇਦਾਯੁਗਜੀਵਕੈਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸਿਦ੍ਧਂ ਮਹਿਸੀਘਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍||੯੩|| ਕਸ਼ੇਰੁਕਾਸ਼ੈਵਲਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਂ ਮਧੁਕਂ ਬਿਸਸ੍ਯ| ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਯਸਾ ਪਚੇਤ੍ਤੈਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਨ੍ਵਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਹਦਾਮਯਘ੍ਨਮ੍||੯੪|| ਸ੍ਥਿਰਾਦਿਕਲ੍ਕੈਃ ਪਯਸਾ ਚ ਸਿਦ੍ਧਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸੇਨੇਕ੍ਸੁਰਸੇਨ ਵਾਪਿ| ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਹਿਤਂ ਸ੍ਵਾਦੁਫਲੇਕ੍ਸੁਜਾਸ਼੍ਚ ਰਸਾਃ ਸੁਸ਼ੀਤਾ ਹਦਿ ਪਿਤ੍ਤਦੁਸ੍ਟੇ||੯੫||
View original
शीताः प्रदेहाः परिषेचनानि तथा विरेको हृदि पित्तदुष्टे| द्राक्षासिताक्षौद्रपरूषकैः स्याच्छुद्धे तु पित्तापहमन्नपानम्||९०|| यष्ट्याह्विकातिक्तकरोहिणीभ्यां कल्कं पिबेच्चापि सिताजलेन| क्षते च सर्पींषि हितानि सर्पिर्गुडाश्च ये तान् प्रसमीक्ष्य सम्यक्||९१|| दद्याद्भिषग्धन्वरसांश्च गव्यक्षीराशिनां पित्तहृदामयेषु| तैरेव सर्वे प्रशमं प्रयान्ति पित्तामयाः शोणितसंश्रया ये||९२|| द्राक्षाबलाश्रेयसिशर्कराभिः खर्जूरवीरर्षभकोत्पलैश्च| काकोलिमेदायुगजीवकैश्च क्षीरेण सिद्धं महिषीघृतं स्यात्||९३|| कशेरुकाशैवलशृङ्गवेरप्रपौण्डरीकं मधुकं बिसस्य| ग्रन्थिश्च सर्पिः पयसा पचेत्तैः क्षौद्रान्वितं पित्तहृदामयघ्नम्||९४|| स्थिरादिकल्कैः पयसा च सिद्धं द्राक्षारसेनेक्षुरसेन वाऽपि| सर्पिर्हितं स्वादुफलेक्षुजाश्च रसाः सुशीता हृदि पित्तदुष्टे||९५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (96-99) · Śloka 99
ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਵਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਲਙ੍ਘਿਤਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਾ ਕਫਘ੍ਨੀ ਕਫਮਰ੍ਮਰੋਗੇ| ਕੌਲਤ੍ਥਧਾਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਰਸੈਰ੍ਵਵਾਨ੍ਨਂ ਪਾਨਾਨਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਚ ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਣਿ||੯੬|| ਮੂਤ੍ਰੇ ਸ਼ਤਾਃ ਕਟ੍ਫਲਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਪੀਤਦ੍ਰੁਪਥ੍ਯਾਤਿਵਿਸਾਃ ਪ੍ਰਦੇਯਾਃ| ਕਸ੍ਣਾਸ਼ਟੀਪੁਸ੍ਕਰਮੂਲਰਾਸ੍ਨਾਵਚਾਭਯਾਨਾਗਰਚੂਰ੍ਣਕਂ ਚ||੯੭|| ਉਦੁਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਵਟਾਰ੍ਜੁਨਾਖ੍ਯੇ ਪਾਲਾਸ਼ਰੌਹੀਤਕਖਾਦਿਰੇ ਚ| ਕ੍ਵਾਥੇ ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਚੂਰ੍ਣਸਿਦ੍ਧੋ ਲੇਹਃ ਕਫਘ੍ਨੋਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਮ੍ਬੁਯੁਕ੍ਤਃ||੯੮|| ਸ਼ਿਲਾਹ੍ਵਯਂ ਵਾ ਭਿਸਗਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ਕਲ੍ਪਵਿਧਾਨਦਿਸ੍ਟਮ੍| ਪ੍ਰਾਸ਼ਂ ਤਥਾਗਸ੍ਤ੍ਯਮਥਾਪਿ ਲੇਹਂ ਰਸਾਯਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮਥਾਮਲਕ੍ਯਾਃ||੯੯||
View original
स्विन्नस्य वान्तस्य विलङ्घितस्य क्रिया कफघ्नी कफमर्मरोगे| कौलत्थधान्यैश्च रसैर्ववान्नं पानानि तीक्ष्णानि च शङ्कराणि||९६|| मूत्रे शृताः कट्फलशृङ्गवेरपीतद्रुपथ्यातिविषाः प्रदेयाः| कृष्णाशटीपुष्करमूलरास्नावचाभयानागरचूर्णकं च||९७|| उदुम्बराश्वत्थवटार्जुनाख्ये पालाशरौहीतकखादिरे च| क्वाथे त्रिवृत्त्र्यूषणचूर्णसिद्धो लेहः कफघ्नोऽशिशिराम्बुयुक्तः||९८|| शिलाह्वयं वा भिषगप्रमत्तः प्रयोजयेत् कल्पविधानदिष्टम्| प्राशं तथाऽऽगस्त्यमथापि लेहं रसायनं ब्राह्ममथामलक्याः||९९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (100) · Śloka 100
ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੇ ਲਙ੍ਘਨਮਾਦਿਤਃ ਸ੍ਯਾਦਨ੍ਨਂ ਚ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਹਿਤਂ ਵਿਧੇਯਮ੍| ਹੀਨਾਤਿਮਧ੍ਯਤ੍ਵਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਚੈਵ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਪਿ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ਸ੍ਤਮ੍||੧੦੦||
View original
त्रिदोषजे लङ्घनमादितः स्यादन्नं च सर्वेषु हितं विधेयम्| हीनातिमध्यत्वमवेक्ष्य चैव कार्यं त्रयाणामपि कर्म शस्तम्||१००||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (101-102) · Śloka 103
ਭੁਕ੍ਤੇਧਿਕਂ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਸ਼ੂਲਮਲ੍ਪਂ ਜੀਰ੍ਣੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਚੇਤ੍ ਸੁਰਦਾਰੁਕੁਸ੍ਠਮ੍| ਸਤਿਲ੍ਵਕਂ ਦ੍ਵੇ ਲਵਣੇ ਵਿਡਙ੍ਗਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਸਾਤਿਵਿਸਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਸਃ||੧੦੧|| ਜੀਰ੍ਣੇਧਿਕੇ ਸ੍ਨੇਹਵਿਰੇਚਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਫਲੈਰ੍ਵਿਰੇਚ੍ਯੋ ਯਦਿ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤ੍ਰਿਸ੍ਵੇਵ ਕਾਲੇਸ੍ਵਧਿਕੇ ਤੁ ਸ਼ੂਲੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਹਿਤਂ ਮੂਲਵਿਰੇਚਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍||੧੦੨|| ਪ੍ਰਾਯੋਨਿਲੋ ਰੁਦ੍ਧਗਤਿਃ ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਤ੍ਯਾਮਾਸ਼ਯੇ ਸ਼ੋਧਨਮੇਵ ਤਸ੍ਮਾਤ੍| ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਥਾ ਲਙ੍ਘਨਪਾਚਨਂ ਚ ...|੧੦੩|
View original
भुक्तेऽधिकं जीर्यति शूलमल्पं जीर्णे स्थितं चेत् सुरदारुकुष्ठम्| सतिल्वकं द्वे लवणे विडङ्गमुष्णाम्बुना सातिविषं पिबेत् सः||१०१|| जीर्णेऽधिके स्नेहविरेचनं स्यात् फलैर्विरेच्यो यदि जीर्यति स्यात्| त्रिष्वेव कालेष्वधिके तु शूले तीक्ष्णं हितं मूलविरेचनं स्यात्||१०२|| प्रायोऽनिलो रुद्धगतिः प्रकुप्यत्यामाशये शोधनमेव तस्मात्| कार्यं तथा लङ्घनपाचनं च ...|१०३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (103) · Śloka 103
... ਸਰ੍ਵਂ ਕਮਿਘ੍ਨਂ ਕਮਿਹਦ੍ਗਦੇ ਚ||੧੦੩|| ਇਤਿ ਹਦ੍ਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਾ|
View original
... सर्वं कृमिघ्नं कृमिहृद्गदे च||१०३|| इति हृद्रोगचिकित्सा|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (104-106) · Śloka 107
ਸਨ੍ਧਾਰਣਾਜੀਰ੍ਣਰਜੋਤਿਭਾਸ੍ਯਕ੍ਰੋਧਰ੍ਤੁਵੈਸਮ੍ਯਸ਼ਿਰੋਭਿਤਾਪੈਃ| ਪ੍ਰਜਾਗਰਾਤਿਸ੍ਵਪਨਾਮ੍ਬੁਸ਼ੀਤੈਰਵਸ਼੍ਯਯਾ ਮੈਥੁਨਬਾਸ੍ਪਧੂਮੈਃ||੧੦੪|| ਸਂਸ੍ਤ੍ਯਾਨਦੋਸੇ ਸ਼ਿਰਸਿ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧੋ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਮੁਦੀਰਯੇਤ੍ਤੁ| ਘ੍ਰਾਣਾਰ੍ਤਿਤੋਦੌ ਕ੍ਸਵਥੁਰ੍ਜਲਾਭਃ ਸ੍ਰਾਵੋਨਿਲਾਤ੍ ਸਸ੍ਵਰਮੂਰ੍ਧਰੋਗਃ||੧੦੫|| ਨਾਸਾਗ੍ਰਪਾਕਜ੍ਵਰਵਕ੍ਤ੍ਰਸ਼ੋਸਤਸ੍ਣੋਸ੍ਣਪੀਤਸ੍ਰਵਣਾਨਿ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍| ਕਾਸਾਰੁਚਿਸ੍ਰਾਵਘਨਪ੍ਰਸੇਕਾਃ ਕਫਾਦ੍ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਰੋਤਸਿ ਚਾਪਿ ਕਣ੍ਡੂਃ||੧੦੬|| ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਰੂਪਾਣਿ ਤੁ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਤ੍ ਸ੍ਯੁਃ ਪੀਨਸੇ ਤੀਵ੍ਰਰੁਜੇਤਿਦੁਃਖੇ |੧੦੭|
View original
सन्धारणाजीर्णरजोतिभाष्यक्रोधर्तुवैषम्यशिरोभितापैः| प्रजागरातिस्वपनाम्बुशीतैरवश्यया मैथुनबाष्पधूमैः||१०४|| संस्त्यानदोषे शिरसि प्रवृद्धो वायुः प्रतिश्यायमुदीरयेत्तु| घ्राणार्तितोदौ क्षवथुर्जलाभः स्रावोऽनिलात् सस्वरमूर्धरोगः||१०५|| नासाग्रपाकज्वरवक्त्रशोषतृष्णोष्णपीतस्रवणानि पित्तात्| कासारुचिस्रावघनप्रसेकाः कफाद्गुरुः स्रोतसि चापि कण्डूः||१०६|| सर्वाणि रूपाणि तु सन्निपातात् स्युः पीनसे तीव्ररुजेऽतिदुःखे |१०७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (107-109) · Śloka 109
ਸਰ੍ਵੋਤਿਵਦ੍ਧੋਹਿਤਭੋਜਨਾਤ੍ਤੁ ਦੁਸ੍ਟਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯ ਉਪੇਕ੍ਸਿਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍||੧੦੭|| ਤਤਸ੍ਤੁ ਰੋਗਾਃ ਕ੍ਸਵਥੁਸ਼੍ਚ ਨਾਸਾਸ਼ੋਸਃ ਪ੍ਰਤੀਨਾਹਪਰਿਸ੍ਰਵੌ ਚ| ਘ੍ਰਾਣਸ੍ਯ ਪੂਤਿਤ੍ਵਮਪੀਨਸਸ਼੍ਚ ਸਪਾਕਸ਼ੋਥਾਰ੍ਬੁਦਪੂਯਰਕ੍ਤਾਃ||੧੦੮|| ਅਰੂਂਸਿ ਸ਼ੀਰ੍ਸਸ਼੍ਰਵਣਾਕ੍ਸਿਰੋਗਖਾਲਿਤ੍ਯਹਰ੍ਯਰ੍ਜੁਨਲੋਮਭਾਵਾਃ| ਤਟ੍ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਜ੍ਵਰਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਵੈਸ੍ਵਰ੍ਯਸ਼ੋਸਾਸ਼੍ਚ ਤਤੋ ਭਵਨ੍ਤਿ||੧੦੯||
View original
सर्वोऽतिवृद्धोऽहितभोजनात्तु दुष्टप्रतिश्याय उपेक्षितः स्यात्||१०७|| ततस्तु रोगाः क्षवथुश्च नासाशोषः प्रतीनाहपरिस्रवौ च| घ्राणस्य पूतित्वमपीनसश्च सपाकशोथार्बुदपूयरक्ताः||१०८|| अरूंषि शीर्षश्रवणाक्षिरोगखालित्यहर्यर्जुनलोमभावाः| तृट्श्वासकासज्वररक्तपित्तवैस्वर्यशोषाश्च ततो भवन्ति||१०९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (110-117) · Śloka 117
ਰੋਧਾਭਿਘਾਤਸ੍ਰਵਸ਼ੋਸਪਾਕੈਰ੍ਘ੍ਰਾਣਂ ਯੁਤਂ ਯਸ਼੍ਚ ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ ਗਨ੍ਧਮ੍| ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਿ ਚਾਸ੍ਯਂ ਬਹੁਸ਼ਃਪ੍ਰਕੋਪਿ ਦੁਸ੍ਟਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਮੁਦਾਹਰੇਤ੍ਤਮ੍||੧੧੦|| ਸਂਸ੍ਪਸ਼੍ਯ ਮਰ੍ਮਾਣ੍ਯਨਿਲਸ੍ਤੁ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਵਿਸ੍ਵਕ੍ਪਥਸ੍ਥਃ ਕ੍ਸਵਥੁਂ ਕਰੋਤਿ| ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਸ ਸਂਸ਼ੋਸ੍ਯ ਕਫਂ ਤੁ ਨਾਸਾਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਘ੍ਰਾਣਵਿਸ਼ੋਸਣਂ ਚ||੧੧੧|| ਉਚ੍ਛ੍ਵਾਸਮਾਰ੍ਗਂ ਤੁ ਕਫਃ ਸਵਾਤੋ ਰੁਨ੍ਧ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਤੀਨਾਹਮੁਦਾਹਰੇਤ੍ਤਮ੍| ਯੋ ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਾਦ੍ਘਨਪੀਤਪਕ੍ਵਃ ਕਫਃ ਸ੍ਰਵੇਦੇਸ ਪਰਿਸ੍ਰਵਸ੍ਤੁ||੧੧੨|| ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਮੁਪੇਕ੍ਸਯਾ ਤੁ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪੂਤਿਨਸ੍ਯਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਭ੍ਰਮਸ਼੍ਚ| ਆਨਹ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੁਸ੍ਯਤੇ ਚ ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਦ੍ਯਤੇ ਧੂਪ੍ਯਤਿ ਚਾਪਿ ਨਾਸਾ||੧੧੩|| ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ ਯੋ ਗਨ੍ਧਰਸਾਂਸ਼੍ਚ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਜੁਸ੍ਟਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਤ੍ਤਮਪੀਨਸੇਨ| ਤਂ ਚਾਨਿਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਭਵਂ ਵਿਕਾਰਂ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਸਮਾਨਲਿਙ੍ਗਮ੍||੧੧੪|| ਸਦਾਹਰਾਗਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਸਪਾਕਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਘ੍ਰਾਣਪਾਕੋਪਿ ਚ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਤ੍| ਘ੍ਰਾਣਾਸ਼੍ਰਿਤਾਸਕ੍ਪ੍ਰਭਤੀਨ੍ ਪ੍ਰਦੂਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਨਾਸਾਸ਼੍ਵਯਥੁਂ ਮਲਾਸ਼੍ਚ||੧੧੫|| ਘ੍ਰਾਣੇ ਤਥੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਗਤਿਂ ਨਿਰੁਧ੍ਯ ਮਾਂਸਾਸ੍ਰਦੋਸਾਦਪਿ ਚਾਰ੍ਬੁਦਾਨਿ| ਘ੍ਰਾਣਾਤ੍ ਸ੍ਰਵੇਦ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰਵਣਾਨ੍ਮੁਖਾਦ੍ਵਾ ਪਿਤ੍ਤਾਕ੍ਤਮਸ੍ਰਂ ਤ੍ਵਪਿ ਪੂਯਰਕ੍ਤਮ੍||੧੧੬|| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸਪਿਤ੍ਤਃ ਪਵਨਸ੍ਤ੍ਵਗਾਦੀਨ੍ ਸਨ੍ਦੂਸ੍ਯ ਚਾਰੂਂਸਿ ਸਪਾਕਵਨ੍ਤਿ| ਨਾਸਾ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤੇਵ ਨਰਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਦੀਪ੍ਤਂ ਤੁ ਤਂ ਰੋਗਮੁਦਾਹਰਨ੍ਤਿ||੧੧੭|| ਇਤਿ ਨਾਸਾਰੋਗਨਿਦਾਨਮ੍|
View original
रोधाभिघातस्रवशोषपाकैर्घ्राणं युतं यश्च न वेत्ति गन्धम्| दुर्गन्धि चास्यं बहुशःप्रकोपि दुष्टप्रतिश्यायमुदाहरेत्तम्||११०|| संस्पृश्य मर्माण्यनिलस्तु मूर्ध्नि विष्वक्पथस्थः क्षवथुं करोति| क्रुद्धः स संशोष्य कफं तु नासाशृङ्गाटकघ्राणविशोषणं च||१११|| उच्छ्वासमार्गं तु कफः सवातो रुन्ध्यात् प्रतीनाहमुदाहरेत्तम्| यो मस्तुलुङ्गाद्घनपीतपक्वः कफः स्रवेदेष परिस्रवस्तु||११२|| वैवर्ण्यदौर्गन्ध्यमुपेक्षया तु स्यात् पूतिनस्यं श्वयथुर्भ्रमश्च| आनह्यते यस्य विशुष्यते च प्रक्लिद्यते धूप्यति चापि नासा||११३|| न वेत्ति यो गन्धरसांश्च जन्तुर्जुष्टं व्यवस्येत्तमपीनसेन| तं चानिलश्लेष्मभवं विकारं ब्रूयात् प्रतिश्यायसमानलिङ्गम्||११४|| सदाहरागः श्वयथुः सपाकः स्याद् घ्राणपाकोऽपि च रक्तपित्तात्| घ्राणाश्रितासृक्प्रभृतीन् प्रदूष्य कुर्वन्ति नासाश्वयथुं मलाश्च||११५|| घ्राणे तथोच्छ्वासगतिं निरुध्य मांसास्रदोषादपि चार्बुदानि| घ्राणात् स्रवेद्वा श्रवणान्मुखाद्वा पित्ताक्तमस्रं त्वपि पूयरक्तम्||११६|| कुर्यात् सपित्तः पवनस्त्वगादीन् सन्दूष्य चारूंषि सपाकवन्ति| नासा प्रदीप्तेव नरस्य यस्य दीप्तं तु तं रोगमुदाहरन्ति||११७|| इति नासारोगनिदानम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (118) · Śloka 118
ਭਸ਼ਾਰ੍ਤਿਸ਼ੂਲਂ ਸ੍ਫੁਰਤੀਹ ਵਾਤਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਸਦਾਹਾਰ੍ਤਿ ਕਫਾਦ੍ਗੁਰੁ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸਰ੍ਵੈਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਂ ਕ੍ਰਿਮਿਭਿਸ੍ਤੁ ਕਣ੍ਡੂਰ੍ਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਤੋਦਾਰ੍ਤਿਯੁਤਂ ਸ਼ਿਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍||੧੧੮|| ਇਤਿ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਨਿਦਾਨਮ੍|
View original
भृशार्तिशूलं स्फुरतीह वातात् पित्तात् सदाहार्ति कफाद्गुरु स्यात्| सर्वैस्त्रिदोषं क्रिमिभिस्तु कण्डूर्दौर्गन्ध्यतोदार्तियुतं शिरः स्यात्||११८|| इति शिरोरोगनिदानम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (119-123) · Śloka 123
ਮੁਖਾਮਯੇ ਮਾਰੁਤਜੇ ਤੁ ਸ਼ੋਸਕਾਰ੍ਕਸ਼੍ਯਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਣਿ ਚਲਾ ਰੁਜਸ਼੍ਚ| ਕਸ੍ਣਾਰੁਣਂ ਨਿਸ੍ਪਤਨਂ ਸਸ਼ੀਤਂ ਪ੍ਰਸ੍ਰਂਸਨਸ੍ਪਨ੍ਦਨਤੋਦਭੇਦਾਃ||੧੧੯|| ਤਸ੍ਣਾਜ੍ਵਰਸ੍ਫੋਟਕਤਾਲੁਦਾਹਾ ਧੂਮਾਯਨਂ ਚਾਪ੍ਯਵਦੀਰ੍ਣਤਾ ਚ| ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਸਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਵਿਵਿਧਾ ਰੁਜਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਰੁਣਵਰ੍ਣਵਰ੍ਜ੍ਯਾਃ||੧੨੦|| ਕਣ੍ਡੂਰ੍ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਸਿਤਵਿਜ੍ਜਲਤ੍ਵਂ ਸ੍ਨੇਹੋਰੁਚਿਰ੍ਜਾਡ੍ਯਕਫਪ੍ਰਸੇਕੌ| ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਮਨ੍ਦਾਨਲਤਾ ਚ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਰੁਜਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਦਾਃ ਕਫਵਕ੍ਰਰੋਗੇ||੧੨੧|| ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਰੂਪਾਣਿ ਤੁ ਵਕ੍ਰਰੋਗੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ ਤੁ ਸਰ੍ਵਜਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸਂਸ੍ਥਾਨਦੂਸ੍ਯਾਕਤਿਨਾਮਭੇਦਾਚ੍ਚੈਤੇ ਚਤੁਃਸਸ੍ਟਿਵਿਧਾ ਭਵਨ੍ਤਿ||੧੨੨|| ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰੇਭਿਹਿਤਾਨਿ ਤੇਸਾਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਰੂਪਾਕਤਿਭੇਸਜਾਨਿ| ਯਥਾਪ੍ਰਦੇਸ਼ਂ ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਮੁਖਾਮਯਸ੍ਯ||੧੨੩|| ਇਤਿ ਮੁਖਰੋਗਨਿਦਾਨਮ੍|
View original
मुखामये मारुतजे तु शोषकार्कश्यरौक्ष्याणि चला रुजश्च| कृष्णारुणं निष्पतनं सशीतं प्रस्रंसनस्पन्दनतोदभेदाः||११९|| तृष्णाज्वरस्फोटकतालुदाहा धूमायनं चाप्यवदीर्णता च| पित्तात् समूर्च्छा विविधा रुजश्च वर्णाश्च शुक्लारुणवर्णवर्ज्याः||१२०|| कण्डूर्गुरुत्वं सितविज्जलत्वं स्नेहोऽरुचिर्जाड्यकफप्रसेकौ| उत्क्लेशमन्दानलता च तन्द्रा रुजश्च मन्दाः कफवक्ररोगे||१२१|| सर्वाणि रूपाणि तु वक्ररोगे भवन्ति यस्मिन् स तु सर्वजः स्यात्| संस्थानदूष्याकृतिनामभेदाच्चैते चतुःषष्टिविधा भवन्ति||१२२|| शालाक्यतन्त्रेऽभिहितानि तेषां निमित्तरूपाकृतिभेषजानि| यथाप्रदेशं तु चतुर्विधस्य क्रियां प्रवक्ष्यामि मुखामयस्य||१२३|| इति मुखरोगनिदानम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (124-126) · Śloka 126
ਵਾਤਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ੋਕਭਯਾਤਿਲੋਭਕ੍ਰੋਧੈਰ੍ਮਨੋਘ੍ਨਾਸ਼ਨਗਨ੍ਧਰੂਪੈਃ| ਅਰੋਚਕਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪਰਿਹਸ੍ਟਦਨ੍ਤਃ ਕਸਾਯਵਕ੍ਰਸ਼੍ਚ ਮਤੋਨਿਲੇਨ||੧੨੪|| ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਮੁਸ੍ਣਂ ਵਿਰਸਂ ਚ ਪੂਤਿ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਵਿਦ੍ਯਾਲ੍ਲਵਣਂ ਚ ਵਕ੍ਰਮ੍| ਮਾਧੁਰ੍ਯਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯਗੁਰੁਤ੍ਵਸ਼ੈਤ੍ਯਵਿਬਦ੍ਧਸਮ੍ਬਦ੍ਧਯੁਤਂ ਕਫੇਨ||੧੨੫|| ਅਰੋਚਕੇ ਸ਼ੋਕਭਯਾਨਿਲੋਭਕ੍ਰੋਧਾਦ੍ਯਹਦ੍ਯਾਸ਼ਨਗਨ੍ਧਜੇ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕਂ ਵਕ੍ਰਮਥਾਰੁਚਿਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੇ ਨੈਕਰਸਂ ਭਵੇਤ੍ਤੁ||੧੨੬|| ਇਤ੍ਯਰੋਚਕਨਿਦਾਨਮ੍|
View original
वातादिभिः शोकभयातिलोभक्रोधैर्मनोघ्नाशनगन्धरूपैः| अरोचकाः स्युः परिहृष्टदन्तः कषायवक्रश्च मतोऽनिलेन||१२४|| कट्वम्लमुष्णं विरसं च पूति पित्तेन विद्याल्लवणं च वक्रम्| माधुर्यपैच्छिल्यगुरुत्वशैत्यविबद्धसम्बद्धयुतं कफेन||१२५|| अरोचके शोकभयानिलोभक्रोधाद्यहृद्याशनगन्धजे स्यात्| स्वाभाविकं वक्रमथारुचिश्च त्रिदोषजे नैकरसं भवेत्तु||१२६|| इत्यरोचकनिदानम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (127-128) · Śloka 128
ਨਾਦੋਤਿਰੁਕ੍ਕਰ੍ਣਮਲਸ੍ਯ ਸ਼ੋਸਃ ਸ੍ਰਾਵਸ੍ਤਨੁਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਰਵਣਂ ਚ ਵਾਤਾਤ੍| ਸ਼ੋਫਃ ਸਰਾਗੋ ਦਰਣਂ ਵਿਦਾਹਃ ਸਪੀਤਪੂਤਿਸ਼੍ਰਵਣਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍||੧੨੭|| ਵੈਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯਕਣ੍ਡੂਸ੍ਥਿਰਸ਼ੋਫਸ਼ੁਕ੍ਲਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਭਵੇਲ੍ਪਰੁਕ੍ ਚ| ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਰੂਪਾਣਿ ਤੁ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਤ੍ ਸ੍ਰਾਵਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਰਾਧਿਕਦੋਸਵਰ੍ਣਃ||੧੨੮|| ਇਤਿ ਕਰ੍ਣਰੋਗਨਿਦਾਨਮ੍|
View original
नादोऽतिरुक्कर्णमलस्य शोषः स्रावस्तनुश्चाश्रवणं च वातात्| शोफः सरागो दरणं विदाहः सपीतपूतिश्रवणं च पित्तात्||१२७|| वैश्रुत्यकण्डूस्थिरशोफशुक्लस्निग्धश्रुतिः श्लेष्मभवेऽल्परुक् च| सर्वाणि रूपाणि तु सन्निपातात् स्रावश्च तत्राधिकदोषवर्णः||१२८|| इति कर्णरोगनिदानम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (129-131) · Śloka 131
ਅਲ੍ਪਸ੍ਤੁ ਰਾਗੋਨੁਪਦੇਹਵਾਂਸ਼੍ਚ ਸਤੋਦਭੇਦੋਨਿਲਜਾਕ੍ਸਿਰੋਗੇ| ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਸਦਾਹੋਤਿਰੁਜਃ ਸਰਾਗਃ ਪੀਤੋਪਦੇਹਃ ਸੁਭਸ਼ੋਸ੍ਣਵਾਹੀ||੧੨੯|| ਸ਼ੁਕ੍ਲੋਪਦੇਹਂ ਬਹੁਪਿਚ੍ਛਿਲਾਸ਼੍ਰੁ ਨੇਤ੍ਰਂ ਕਫਾਤ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗੁਰੁਤਾ ਸਕਣ੍ਡੁਃ| ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਰੂਪਾਣਿ ਤੁ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਨ੍ਨੇਤ੍ਰਾਮਯਾਃ ਸਣ੍ਣਵਤਿਸ੍ਤੁ ਭੇਦਾਤ੍||੧੩੦|| ਤੇਸਾਮਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿਰਭਿਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਾ ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰੇਸੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚ| ਪਰਾਧਿਕਾਰੇ ਤੁ ਨ ਵਿਸ੍ਤਰੋਕ੍ਤਿਃ ਸ਼ਸ੍ਤੇਤਿ ਤੇਨਾਤ੍ਰ ਨ ਨਃ ਪ੍ਰਯਾਸਃ||੧੩੧|| ਇਤਿ ਨੇਤ੍ਰਰੋਗਨਿਦਾਨਮ੍|
View original
अल्पस्तु रागोऽनुपदेहवांश्च सतोदभेदोऽनिलजाक्षिरोगे| पित्तात् सदाहोऽतिरुजः सरागः पीतोपदेहः सुभृशोष्णवाही||१२९|| शुक्लोपदेहं बहुपिच्छिलाश्रु नेत्रं कफात् स्याद्गुरुता सकण्डुः| सर्वाणि रूपाणि तु सन्निपातान्नेत्रामयाः षण्णवतिस्तु भेदात्||१३०|| तेषामभिव्यक्तिरभिप्रदिष्टा शालाक्यतन्त्रेषु चिकित्सितं च| पराधिकारे तु न विस्तरोक्तिः शस्तेति तेनात्र न नः प्रयासः||१३१|| इति नेत्ररोगनिदानम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (132-133) · Śloka 133
ਤੇਜੋਨਿਲਾਦ੍ਯੈਃ ਸਹ ਕੇਸ਼ਭੂਮਿਂ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾਸ਼ੁ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਖਲਤਿਂ ਨਰਸ੍ਯ| ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤੁ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਪਲਿਤਾਨਿ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਧਰਿਪ੍ਰਭਤ੍ਵਂ ਚ ਸ਼ਿਰੋਰੁਹਾਣਾਮ੍||੧੩੨|| ਇਤ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੂਤ੍ਥਗਦੈਕਦੇਸ਼ਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਨਿਬਦ੍ਧੋਯਮਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾਰ੍ਥਮ੍| ਅਤਃ ਪਰਂ ਭੇਸਜਸਙ੍ਗ੍ਰਹਂ ਤੁ ਨਿਬੋਧ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਤ ਉਚ੍ਯਮਾਨਮ੍||੧੩੩|| ਇਤਿ ਖਾਲਿਤ੍ਯਰੋਗਨਿਦਾਨਮ੍|
View original
तेजोऽनिलाद्यैः सह केशभूमिं दग्ध्वाऽऽशु कुर्यात् खलतिं नरस्य| किञ्चित्तु दग्ध्वा पलितानि कुर्याद्धरिप्रभत्वं च शिरोरुहाणाम्||१३२|| इत्यूर्ध्वजत्रूत्थगदैकदेशस्तन्त्रे निबद्धोऽयमशून्यतार्थम्| अतः परं भेषजसङ्ग्रहं तु निबोध सङ्क्षेपत उच्यमानम्||१३३|| इति खालित्यरोगनिदानम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (134-143) · Śloka 143
ਵਾਤਾਤ੍ ਸਕਾਸਵੈਸ੍ਵਰ੍ਯੇ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਪੀਨਸੇ ਵਤਮ੍| ਪਿਬੇਦ੍ਰਸਂ ਪਯਸ਼੍ਚੋਸ੍ਣਂ ਸ੍ਨੈਹਿਕਂ ਧੂਮਮੇਵ ਵਾ||੧੩੪|| ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾ ਤ੍ਵਗ੍ਬਲਾ ਮੂਲਂ ਸ੍ਯੋਨਾਕੈਰਣ੍ਡਬਿਲ੍ਵਜਮ੍| ਸਾਰਗ੍ਵਧਂ ਪਿਬੇਦ੍ਵਰ੍ਤਿਂ ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਵਸਾਘਤੈਃ||੧੩੫|| ਅਥਵਾ ਸਘਤਾਨ੍ ਸਕ੍ਤੂਨ੍ ਕਤ੍ਵਾ ਮਲ੍ਲਕਸਮ੍ਪੁਟੇ| ਨਵਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਵਤਾਂ ਧੂਮਂ ਵੈਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੧੩੬|| ਸ਼ਙ੍ਖਮੂਰ੍ਧਲਲਾਟਾਰ੍ਤੌ ਪਾਣਿਸ੍ਵੇਦੋਪਨਾਹਨਮ੍| ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤੇ ਕ੍ਸਵਥੁਸ੍ਰਾਵਰੋਧਾਦੌ ਸਙ੍ਕਰਾਦਯਃ||੧੩੭|| ਘ੍ਰੇਯਾਸ਼੍ਚ ਰੋਹਿਸਾਜਾਜੀਵਚਾਤਰ੍ਕਾਰਿਚੋਰਕਾਃ| ਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਮਰਿਚੈਲਾਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਾ ਵਾ ਸੋਪਕੁਞ੍ਚਿਕਾਃ||੧੩੮|| ਸ੍ਰੋਤਃਸ਼ਙ੍ਗਾਟਨਾਸਾਕ੍ਸਿਸ਼ੋਸੇ ਤੈਲਂ ਚ ਨਾਵਨਮ੍| ਪ੍ਰਭਾਵ੍ਯਾਜੇ ਤਿਲਾਨ੍ ਕ੍ਸੀਰੇ ਤੇਨ ਪਿਸ੍ਟਾਂਸ੍ਤਦੁਸ੍ਮਣਾ||੧੩੯|| ਮਨ੍ਦਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨ੍ ਸਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਚੂਰ੍ਣਾਂਸ੍ਤੇਨੈਵ ਪੀਡਯੇਤ੍| ਦਸ਼ਮੂਲਸ੍ਯ ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥੇ ਰਾਸ੍ਨਾਮਧੁਕਕਲ੍ਕਵਤ੍||੧੪੦|| ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਸੈਨ੍ਧਵਂ ਤੈਲਂ ਦਸ਼ਕਤ੍ਵੋਣੁ ਤਤ੍ ਸ੍ਮਤਮ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯਾਸ੍ਥਾਪਨੈਰ੍ਦੋਸਂ ਨਿਰ੍ਹਰੇਦ੍ਵਾਤਪੀਨਸੇ||੧੪੧|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲੋਸ੍ਣੈਸ਼੍ਚ ਲਘ੍ਵਨ੍ਨਂ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਰਸੈਰ੍ਹਿਤਮ੍| ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਸ੍ਨਾਨਪਾਨੇ ਨਿਵਾਤੋਸ੍ਣਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰਯਃ||੧੪੨|| ਚਿਨ੍ਤਾਵ੍ਯਾਯਾਮਵਾਕ੍ਚੇਸ੍ਟਾਵ੍ਯਵਾਯਵਿਰਤੋ ਭਵੇਤ੍| ਵਾਤਜੇ ਪੀਨਸੇ ਧੀਮਾਨਿਚ੍ਛਨ੍ਨੇਵਾਤ੍ਮਨੋ ਹਿਤਮ੍||੧੪੩||
View original
वातात् सकासवैस्वर्ये सक्षारं पीनसे वृतम्| पिबेद्रसं पयश्चोष्णं स्नैहिकं धूममेव वा||१३४|| शताह्वा त्वग्बला मूलं स्योनाकैरण्डबिल्वजम्| सारग्वधं पिबेद्वर्तिं मधूच्छिष्टवसाघृतैः||१३५|| अथवा सघृतान् सक्तून् कृत्वा मल्लकसम्पुटे| नवप्रतिश्यायवतां धूमं वैद्यः प्रयोजयेत्||१३६|| शङ्खमूर्धललाटार्तौ पाणिस्वेदोपनाहनम्| स्वभ्यक्ते क्षवथुस्रावरोधादौ सङ्करादयः||१३७|| घ्रेयाश्च रोहिषाजाजीवचातर्कारिचोरकाः| त्वक्पत्रमरिचैलानां चूर्णा वा सोपकुञ्चिकाः||१३८|| स्रोतःशृङ्गाटनासाक्षिशोषे तैलं च नावनम्| प्रभाव्याजे तिलान् क्षीरे तेन पिष्टांस्तदुष्मणा||१३९|| मन्दस्विन्नान् सयष्ट्याह्वचूर्णांस्तेनैव पीडयेत्| दशमूलस्य निष्क्वाथे रास्नामधुककल्कवत्||१४०|| सिद्धं ससैन्धवं तैलं दशकृत्वोऽणु तत् स्मृतम्| स्निग्धस्यास्थापनैर्दोषं निर्हरेद्वातपीनसे||१४१|| स्निग्धाम्लोष्णैश्च लघ्वन्नं ग्राम्यादीनां रसैर्हितम्| उष्णाम्बुना स्नानपाने निवातोष्णप्रतिश्रयः||१४२|| चिन्ताव्यायामवाक्चेष्टाव्यवायविरतो भवेत्| वातजे पीनसे धीमानिच्छन्नेवात्मनो हितम्||१४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (144-148) · Śloka 148
ਪੈਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਬੇਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਸ਼ਤਂ ਪਯਃ| ਪਾਚਨਾਰ੍ਥਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਪਕ੍ਵੇ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮੂਰ੍ਧਵਿਰੇਚਨਮ੍||੧੪੪|| ਪਾਠਾਦ੍ਵਿਰਜਨੀਮੂਰ੍ਵਾਪਿਪ੍ਪਲੀਜਾਤਿਪਲ੍ਲਵੈਃ| ਦਨ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਸਾਧਿਤਂ ਤੈਲਂ ਨਸ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਕ੍ਵਪੀਨਸੇ||੧੪੫|| ਪੂਯਾਸ੍ਰੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਾਃ ਕਸਾਯਾ ਨਾਵਨਾਨਿ ਚ| ਪਾਕਦਾਹਾਢ੍ਯਰੂਕ੍ਸੇਸੁ ਸ਼ੀਤਾ ਲੇਪਾਃ ਸਸੇਚਨਾਃ||੧੪੬|| ਘ੍ਰੇਯਨਸ੍ਯੋਪਚਾਰਾਸ਼੍ਚ ਕਸਾਯਾਃ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤਲਾਃ| ਮਨ੍ਦਪਿਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੧੪੭|| ਘਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਯਵਾਃ ਸ਼ਾਲਿਰ੍ਗੋਧੂਮਾ ਜਾਙ੍ਗਲਾ ਰਸਾਃ| ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਲਾਸ੍ਤਿਕ੍ਤਸ਼ਾਕਾਨਿ ਯੂਸਾ ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਭਿਰ੍ਹਿਤਾਃ||੧੪੮||
View original
पैत्ते सर्पिः पिबेत् सिद्धं शृङ्गवेरशृतं पयः| पाचनार्थं पिबेत् पक्वे कार्यं मूर्धविरेचनम्||१४४|| पाठाद्विरजनीमूर्वापिप्पलीजातिपल्लवैः| दन्त्या च साधितं तैलं नस्यं स्यात् पक्वपीनसे||१४५|| पूयास्रे रक्तपित्तघ्नाः कषाया नावनानि च| पाकदाहाढ्यरूक्षेषु शीता लेपाः ससेचनाः||१४६|| घ्रेयनस्योपचाराश्च कषायाः स्वादुशीतलाः| मन्दपित्ते प्रतिश्याये स्निग्धैः कुर्याद्विरेचनम्||१४७|| घृतं क्षीरं यवाः शालिर्गोधूमा जाङ्गला रसाः| शीताम्लास्तिक्तशाकानि यूषा मुद्गादिभिर्हिताः||१४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (149-157) · Śloka 157
ਗੌਰਵਾਰੋਚਕੇਸ੍ਵਾਦੌ ਲਙ੍ਘਨਂ ਕਫਪੀਨਸੇ| ਸ੍ਵੇਦਾਃ ਸੇਕਾਸ਼੍ਚ ਪਾਕਾਰ੍ਥਂ ਲਿਪ੍ਤੇ ਸ਼ਿਰਸਿ ਸਰ੍ਪਿਸਾ||੧੪੯|| ਲਸ਼ੁਨਂ ਮੁਦ੍ਗਚੂਰ੍ਣੇਨ ਵ੍ਯੋਸਕ੍ਸਾਰਘਤੈਰ੍ਯੁਤਮ੍| ਦੇਯਂ ਕਫਘ੍ਨਵਮਨਮੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੇ ਹਿਤਮ੍||੧੫੦|| ਅਪੀਨਸੇ ਪੂਤਿਨਸ੍ਯੇ ਘ੍ਰਾਣਸ੍ਰਾਵੇ ਸਕਣ੍ਡੁਕੇ| ਧੂਮਃ ਸ਼ਸ੍ਤੋਵਪੀਡਸ਼੍ਚ ਕਟੁਭਿਃ ਕਫਪੀਨਸੇ||੧੫੧|| ਮਨਃਸ਼ਿਲਾ ਵਚਾ ਵ੍ਯੋਸਂ ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਹਿਙ੍ਗੁ ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਃ| ਚੂਰ੍ਣੋ ਘ੍ਰੇਯਃ ਪ੍ਰਧਮਨਂ ਕਟੁਭਿਸ਼੍ਚ ਫਲੈਸ੍ਤਥਾ||੧੫੨|| ਭਾਰ੍ਗੀਮਦਨਤਰ੍ਕਾਰੀਸੁਰਸਾਦਿਵਿਪਾਚਿਤੇ| ਮੂਤ੍ਰੇ ਲਾਕ੍ਸਾ ਵਚਾ ਲਮ੍ਬਾ ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਕੁਸ੍ਠਪਿਪ੍ਪਲੀ||੧੫੩|| ਕਤ੍ਵਾ ਕਲ੍ਕਂ ਕਰਞ੍ਜਂ ਚ ਤੈਲਂ ਤੈਃ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਪਚੇਤ੍| ਪਾਕਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤੇ ਘਨੇ ਨਸ੍ਯਮੇਤਨ੍ਮੇਦੋਨਿਭੇ ਕਫੇ||੧੫੪|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਹਤੇ ਵੇਗੇ ਚ੍ਛਰ੍ਦਨਂ ਕਫਪੀਨਸੇ| ਵਮਨੀਯਸ਼ਤਕ੍ਸੀਰਤਿਲਮਾਸਯਵਾਗੁਨਾ||੧੫੫|| ਵਾਰ੍ਤਾਕਕੁਲਕਵ੍ਯੋਸਕੁਲਤ੍ਥਾਢਕਿਮੁਦ੍ਗਜਾਃ| ਯੂਸਾਃ ਕਫਘ੍ਨਮਨ੍ਨਂ ਚ ਸ਼ਸ੍ਤਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਸੇਚ(ਵ)ਨਮ੍||੧੫੬|| ਸਰ੍ਵਜਿਤ੍ ਪੀਨਸੇ ਦੁਸ੍ਟੇ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ਼ੋਫੇ ਚ ਸ਼ੋਫਜਿਤ੍| ਕ੍ਸਾਰੋਰ੍ਬੁਦਾਧਿਮਾਂਸੇਸੁ ਕ੍ਰਿਯਾ ਸ਼ੇਸੇਸ੍ਵਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਚ||੧੫੭|| ਇਤਿ ਪੀਨਸਨਾਸਾਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਾ|
View original
गौरवारोचकेष्वादौ लङ्घनं कफपीनसे| स्वेदाः सेकाश्च पाकार्थं लिप्ते शिरसि सर्पिषा||१४९|| लशुनं मुद्गचूर्णेन व्योषक्षारघृतैर्युतम्| देयं कफघ्नवमनमुत्क्लिष्टश्लेष्मणे हितम्||१५०|| अपीनसे पूतिनस्ये घ्राणस्रावे सकण्डुके| धूमः शस्तोऽवपीडश्च कटुभिः कफपीनसे||१५१|| मनःशिला वचा व्योषं विडङ्गं हिङ्गु गुग्गुलुः| चूर्णो घ्रेयः प्रधमनं कटुभिश्च फलैस्तथा||१५२|| भार्गीमदनतर्कारीसुरसादिविपाचिते| मूत्रे लाक्षा वचा लम्बा विडङ्गं कुष्ठपिप्पली||१५३|| कृत्वा कल्कं करञ्जं च तैलं तैः सार्षपं पचेत्| पाकान्मुक्ते घने नस्यमेतन्मेदोनिभे कफे||१५४|| स्निग्धस्य व्याहते वेगे च्छर्दनं कफपीनसे| वमनीयशृतक्षीरतिलमाषयवागुना||१५५|| वार्ताककुलकव्योषकुलत्थाढकिमुद्गजाः| यूषाः कफघ्नमन्नं च शस्तमुष्णाम्बुसेच(व)नम्||१५६|| सर्वजित् पीनसे दुष्टे कार्यं शोफे च शोफजित्| क्षारोऽर्बुदाधिमांसेषु क्रिया शेषेष्ववेक्ष्य च||१५७|| इति पीनसनासारोगचिकित्सा|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (158-165) · Śloka 165
ਵਾਤਿਕੇ ਸ਼ਿਰਸੋ ਰੋਗੇ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਸ੍ਵੇਦਾਨ੍ ਸਨਾਵਨਾਨ੍| ਪਾਨਾਨ੍ਨਮੁਪਨਾਹਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਾਮਯਾਪਹਾਨ੍||੧੫੮|| ਤੈਲਭਸ੍ਟੈਰਗੁਰ੍ਵਾਦ੍ਯੈਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣੈਰੁਪਨਾਹਨਮ੍| ਜੀਵਨੀਯੈਃ ਸੁਮਨਸਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯੈਰ੍ਮਾਂਸੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੧੫੯|| ਰਾਸ੍ਨਾਸ੍ਥਿਰਾਦਿਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਕ੍ਸੀਰਂ ਨਸ੍ਯਮਰ੍ਤਿਨੁਤ੍| ਤੈਲਂ ਰਾਸ੍ਨਾਦ੍ਵਿਕਾਕੋਲੀਸ਼ਰ੍ਕਰਾਭਿਰਥਾਪਿ ਵਾ||੧੬੦|| ਬਲਾਮਧੂਕਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਵਿਦਾਰੀਚਨ੍ਦਨੋਤ੍ਪਲੈਃ| ਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸ਼ਰ੍ਕਰਾਭਿਸ਼੍ਚ ਸਾਧਿਤਃ||੧੬੧|| ਪ੍ਰਸ੍ਥਸ੍ਤੈਲਸ੍ਯ ਸਕ੍ਸੀਰੋ ਜਾਙ੍ਗਲਾਰ੍ਧਤੁਲਾਰਸੇ| ਨਸ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵੋਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੂਤ੍ਥਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਮਯਾਪਹਮ੍||੧੬੨|| ਦਸ਼ਮੂਲਬਲਾਰਾਸ੍ਨਾਤ੍ਰਿਫਲਾਮਧੁਕੈਃ ਸਹ| ਮਯੂਰਂ ਪਕ੍ਸਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਤ੍ਰਸ਼ਕਤ੍ਤੁਣ੍ਡਾਙ੍ਘ੍ਰਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍||੧੬੩|| ਜਲੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਸੀਰਸਮਂ ਪਚੇਤ੍| ਮਧੁਰੈਃ ਕਾਰ੍ਸਿਕੈਃ ਕਲ੍ਕੈਃ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਾਰ੍ਦਿਤਾਪਹਮ੍||੧੬੪|| ਕਰ੍ਣਾਕ੍ਸਿਨਾਸਿਕਾਜਿਹ੍ਵਾਤਾਲ੍ਵਾਸ੍ਯਗਲਰੋਗਨੁਤ੍| ਮਾਯੂਰਮਿਤਿਵਿਖ੍ਯਾਤਮੂਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੁਗਦਾਪਹਮ੍||੧੬੫|| ਇਤਿ ਮਾਯੂਰਘਤਮ੍|
View original
वातिके शिरसो रोगे स्नेहान् स्वेदान् सनावनान्| पानान्नमुपनाहांश्च कुर्याद्वातामयापहान्||१५८|| तैलभृष्टैरगुर्वाद्यैः सुखोष्णैरुपनाहनम्| जीवनीयैः सुमनसा मत्स्यैर्मांसैश्च शस्यते||१५९|| रास्नास्थिरादिभिः सिद्धं सक्षीरं नस्यमर्तिनुत्| तैलं रास्नाद्विकाकोलीशर्कराभिरथापि वा||१६०|| बलामधूकयष्ट्याह्वविदारीचन्दनोत्पलैः| जीवकर्षभकद्राक्षाशर्कराभिश्च साधितः||१६१|| प्रस्थस्तैलस्य सक्षीरो जाङ्गलार्धतुलारसे| नस्यं सर्वोर्ध्वजत्रूत्थवातपित्तामयापहम्||१६२|| दशमूलबलारास्नात्रिफलामधुकैः सह| मयूरं पक्षपित्तान्त्रशकृत्तुण्डाङ्घ्रिवर्जितम्||१६३|| जले पक्त्वा घृतप्रस्थं तस्मिन् क्षीरसमं पचेत्| मधुरैः कार्षिकैः कल्कैः शिरोरोगार्दितापहम्||१६४|| कर्णाक्षिनासिकाजिह्वाताल्वास्यगलरोगनुत्| मायूरमितिविख्यातमूर्ध्वजत्रुगदापहम्||१६५|| इति मायूरघृतम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (166-175) · Śloka 175
ਏਤੇਨੈਵ ਕਸਾਯੇਣ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਪਯਸਾ ਕਲ੍ਕੈਰੇਭਿਸ਼੍ਚ ਕਾਰ੍ਸਿਕੈਃ||੧੬੬|| ਜੀਵਨ੍ਤੀਤ੍ਰਿਫਲਾਮੇਦਾਮਦ੍ਵੀਕਰ੍ਧਿਪਰੂਸਕੈਃ| ਸਮਙ੍ਗਾਚਵਿਕਾਭਾਰ੍ਗੀਕਾਸ਼੍ਮਰੀਸੁਰਦਾਰੁਭਿਃ||੧੬੭|| ਆਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾਮਹਾਮੇਦਾਤਾਲਖਰ੍ਜੂਰਮਸ੍ਤਕੈਃ| ਮਣਾਲਬਿਸਸ਼ਾਲੂਕਸ਼ਙ੍ਗੀਜੀਵਕਪਦ੍ਮਕੈਃ ||੧੬੮|| ਸ਼ਤਾਵਰੀਵਿਦਾਰੀਕ੍ਸੁਬਹਤੀਸਾਰਿਵਾਯੁਗੈਃ| ਮੂਰ੍ਵਾਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਰ੍ਸਭਕਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਕਸੇਰੁਕੈਃ||੧੬੯|| ਰਾਸ੍ਨਾਸ੍ਥਿਰਾਤਾਮਲਕੀਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਲਾਸ਼ਟਿਪੌਸ੍ਕਰੈਃ| ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਤੁਗਾਕ੍ਸੀਰੀਕਾਕੋਲੀਧਨ੍ਵਯਾਸਕੈਃ||੧੭੦|| ਖਰ੍ਜੂਰਾਕ੍ਸੋਟਵਾਤਾਮਮੁਞ੍ਜਾਤਾਭਿਸੁਕੈਰਪਿ | ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰੇਭਿਰ੍ਯਥਾਲਾਭਂ ਪੂਰ੍ਵਕਲ੍ਪੇਨ ਸਾਧਿਤਮ੍||੧੭੧|| ਨਸ੍ਯੇ ਪਾਨੇ ਤਥਾਭ੍ਯਙ੍ਗੇ ਬਸ੍ਤੌ ਚੈਵ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਸ਼ਿਰੋਰੋਗੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਕਾਸੇ ਸ਼੍ਵਾਸੇ ਚ ਦਾਰੁਣੇ||੧੭੨|| ਮਨ੍ਯਾਪਸ੍ਠਗ੍ਰਹੇ ਸ਼ੋਸੇ ਸ੍ਵਰਭੇਦੇ ਤਥਾਰ੍ਦਿਤੇ| ਯੋਨ੍ਯਸਕ੍ਸ਼ੁਕ੍ਰਦੋਸੇਸੁ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਸੁਤਪ੍ਰਦਮ੍||੧੭੩|| ਤੁਸ੍ਨਾਤਾ ਤਥਾ ਨਾਰੀ ਪੀਤ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਸੂਯਤੇ| ਮਹਾਮਾਯੂਰਮਿਤ੍ਯੇਤਦ੍ਘਤਮਾਤ੍ਰੇਯਪੂਜਿਤਮ੍||੧੭੪|| ਇਤਿ ਮਹਾਮਾਯੂਰਘਤਮ੍| ਆਖੁਭਿਃ ਕੁਕ੍ਕੁਟੈਰ੍ਹਂਸੈਃ ਸ਼ਸ਼ੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਹਿ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍| ਕਲ੍ਪੇਨਾਨੇਨ ਵਿਪਚੇਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਰੂਰ੍ਧ੍ਵਗਦਾਪਹਮ੍||੧੭੫||
View original
एतेनैव कषायेण घृतप्रस्थं विपाचयेत्| चतुर्गुणेन पयसा कल्कैरेभिश्च कार्षिकैः||१६६|| जीवन्तीत्रिफलामेदामृद्वीकर्धिपरूषकैः| समङ्गाचविकाभार्गीकाश्मरीसुरदारुभिः||१६७|| आत्मगुप्तामहामेदातालखर्जूरमस्तकैः| मृणालबिसशालूकशृङ्गीजीवकपद्मकैः ||१६८|| शतावरीविदारीक्षुबृहतीसारिवायुगैः| मूर्वाश्वदंष्ट्रर्षभकशृङ्गाटककसेरुकैः||१६९|| रास्नास्थिरातामलकीसूक्ष्मैलाशटिपौष्करैः| पुनर्नवातुगाक्षीरीकाकोलीधन्वयासकैः||१७०|| खर्जूराक्षोटवाताममुञ्जाताभिषुकैरपि | द्रव्यैरेभिर्यथालाभं पूर्वकल्पेन साधितम्||१७१|| नस्ये पाने तथाऽभ्यङ्गे बस्तौ चैव प्रयोजयेत्| शिरोरोगेषु सर्वेषु कासे श्वासे च दारुणे||१७२|| मन्यापृष्ठग्रहे शोषे स्वरभेदे तथाऽर्दिते| योन्यसृक्शुक्रदोषेषु शस्तं वन्ध्यासुतप्रदम्||१७३|| ऋतुस्नाता तथा नारी पीत्वा पुत्रं प्रसूयते| महामायूरमित्येतद्घृतमात्रेयपूजितम्||१७४|| इति महामायूरघृतम्| आखुभिः कुक्कुटैर्हंसैः शशैश्चापि हि बुद्धिमान्| कल्पेनानेन विपचेत् सर्पिरूर्ध्वगदापहम्||१७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (176-179) · Śloka 179
ਪੈਤ੍ਤੇ ਘਤਂ ਪਯਃ ਸੇਕਾਃ ਸ਼ੀਤਾ ਲੇਪਾਃ ਸਨਾਵਨਾਃ| ਜੀਵਨੀਯਾਨਿ ਸਰ੍ਪੀਂਸਿ ਪਾਨਾਨ੍ਨਂ ਚਾਪਿ ਪਿਤ੍ਤਨੁਤ੍||੧੭੬|| ਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਬਲਾਵ੍ਯਾਘ੍ਰਨਖੋਤ੍ਪਲੈਃ| ਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟੈਃ ਪ੍ਰਦੇਹਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛਤੈਰ੍ਵਾ ਪਰਿਸੇਚਨਮ੍||੧੭੭|| ਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕਲ੍ਕਃ ਸੁਪਿਸ੍ਟਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍ਬੁਨਾ| ਕਾਰ੍ਯੋਵਪੀਡਃ ਸਰ੍ਪਿਸ਼੍ਚ ਨਸ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯਾਨੁ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ||੧੭੮|| ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਚਨ੍ਦਨਾਨਨ੍ਤਾਕ੍ਸੀਰਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਹਿਤਮ੍| ਨਾਵਨਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਧੂਕੈਰ੍ਵਾਪਿ ਪਿਤ੍ਤਜੇ||੧੭੯||
View original
पैत्ते घृतं पयः सेकाः शीता लेपाः सनावनाः| जीवनीयानि सर्पींषि पानान्नं चापि पित्तनुत्||१७६|| चन्दनोशीरयष्ट्याह्वबलाव्याघ्रनखोत्पलैः| क्षीरपिष्टैः प्रदेहः स्याच्छृतैर्वा परिषेचनम्||१७७|| त्वक्पत्रशर्कराकल्कः सुपिष्टस्तण्डुलाम्बुना| कार्योऽवपीडः सर्पिश्च नस्यं तस्यानु पैत्तिके||१७८|| यष्ट्याह्वचन्दनानन्ताक्षीरसिद्धं घृतं हितम्| नावनं शर्कराद्राक्षामधूकैर्वाऽपि पित्तजे||१७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (180-186) · Śloka 186
ਕਫਜੇ ਸ੍ਵੇਦਿਤਂ ਧੂਮਨਸ੍ਯਪ੍ਰਧਮਨਾਦਿਭਿਃ| ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਲੇਪਪਾਨਾਨ੍ਨੈਃ ਕਫਘ੍ਨੈਃ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍||੧੮੦|| ਪੁਰਾਣਸਰ੍ਪਿਸਃ ਪਾਨੈਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਬਸ੍ਤਿਭਿਰੇਵ ਚ| ਕਫਾਨਿਲੋਤ੍ਥਿਤੇ ਦਾਹਃ ਸ਼ੇਸਯੋ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਣਮ੍||੧੮੧|| ਏਰਣ੍ਡਨਲਦਕ੍ਸੌਮਗੁਗ੍ਗੁਲ੍ਵਗੁਰੁਚਨ੍ਦਨੈਃ| ਧੂਮਵਰ੍ਤਿਂ ਪਿਬੇਦ੍ਗਨ੍ਧੈਰਕੁਸ੍ਠਤਗਰੈਸ੍ਤਥਾ||੧੮੨|| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਭਵੇ ਕਾਰ੍ਯਾ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਹਿਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾ| ਕ੍ਰਿਮਿਜੇ ਚੈਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਮੂਰ੍ਧਵਿਰੇਚਨਮ੍||੧੮੩|| ਤ੍ਵਗ੍ਦਨ੍ਤੀਵ੍ਯਾਘ੍ਰਕਰਜਵਿਡਙ੍ਗਨਵਮਾਲਿਕਾਃ| ਅਪਾਮਾਰ੍ਗਫਲਂ ਬੀਜਂ ਨਕ੍ਤਮਾਲਸ਼ਿਰੀਸਯੋਃ| ਕ੍ਸਵਕੋਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕੋ ਬਿਲ੍ਵਂ ਹਰਿਦ੍ਰਾ ਹਿਙ੍ਗੁ ਯੂਥਿਕਾ||੧੮੪|| ਫਣਿਜ੍ਝਕਸ਼੍ਚ ਤੈਸ੍ਤੈਲਮਵਿਮੂਤ੍ਰੇ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਾਵਨਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਚੈਸਾਂ ਪ੍ਰਧਮਨਂ ਹਿਤਮ੍||੧੮੫|| ਫਲਂ ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਕਰਞ੍ਜਾਭ੍ਯਾਂ ਸਵ੍ਯੋਸਂ ਚਾਵਪੀਡਕਃ| ਕਸਾਯਃ ਸ੍ਵਰਸਃ ਕ੍ਸਾਰਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਲ੍ਕੋਵਪੀਡਕਃ||੧੮੬|| ਸ਼ੁਕ੍ਤਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕ੍ਸੌਦ੍ਰਕਸਾਯੈਃ ਕਵਲਗ੍ਰਹਃ| ਇਤਿ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਾ|
View original
कफजे स्वेदितं धूमनस्यप्रधमनादिभिः| शुद्धं प्रलेपपानान्नैः कफघ्नैः समुपाचरेत्||१८०|| पुराणसर्पिषः पानैस्तीक्ष्णैर्बस्तिभिरेव च| कफानिलोत्थिते दाहः शेषयो रक्तमोक्षणम्||१८१|| एरण्डनलदक्षौमगुग्गुल्वगुरुचन्दनैः| धूमवर्तिं पिबेद्गन्धैरकुष्ठतगरैस्तथा||१८२|| सन्निपातभवे कार्या सन्निपातहिता क्रिया| क्रिमिजे चैव कर्तव्यं तीक्ष्णं मूर्धविरेचनम्||१८३|| त्वग्दन्तीव्याघ्रकरजविडङ्गनवमालिकाः| अपामार्गफलं बीजं नक्तमालशिरीषयोः| क्षवकोऽश्मन्तको बिल्वं हरिद्रा हिङ्गु यूथिका||१८४|| फणिज्झकश्च तैस्तैलमविमूत्रे चतुर्गुणे| सिद्धं स्यान्नावनं चूर्णं चैषां प्रधमनं हितम्||१८५|| फलं शिग्रुकरञ्जाभ्यां सव्योषं चावपीडकः| कषायः स्वरसः क्षारश्चूर्णं कल्कोऽवपीडकः||१८६|| शुक्ततिक्तकटुक्षौद्रकषायैः कवलग्रहः| इति शिरोरोगचिकित्सा|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (187-205) · Śloka 205
ਧੂਮਃ ਪ੍ਰਧਮਨਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰਧਸ਼੍ਛਰ੍ਦਨਲਙ੍ਘਨਮ੍||੧੮੭|| ਭੋਜ੍ਯਂ ਚ ਮੁਖਰੋਗੇਸੁ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਦੋਸਨੁਦ੍ਧਿਤਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਗੁਰੁਦਾਰ੍ਵੀਤ੍ਵਗ੍ਯਵਕ੍ਸਾਰਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍||੧੮੮|| ਪਾਠਾਂ ਤੇਜੋਵਤੀਂ ਪਥ੍ਯਾਂ ਸਮਭਾਗਂ ਵਿਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍| ਮੁਖਰੋਗੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਤਦ੍ਵਿਧਾਰਯੇਤ੍||੧੮੯|| ਸੀਧੁਮਾਧਵਮਾਧ੍ਵੀਕੈਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੋਯਂ ਕਵਲਗ੍ਰਹਃ| ਤੇਜੋਹ੍ਵਾਮਭਯਾਮੇਲਾਂ ਸਮਙ੍ਗਾਂ ਕਟੁਕਾਂ ਘਨਮ੍||੧੯੦|| ਪਾਠਾਂ ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਮਤੀਂ ਲੋਧ੍ਰਂ ਦਾਰ੍ਵੀਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਚ ਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍| ਦਨ੍ਤਾਨਾਂ ਘਰ੍ਸਣਂ ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵਕਣ੍ਡੂਰੁਜਾਪਹਮ੍||੧੯੧|| ਪਞ੍ਚਕੋਲਕਤਾਲੀਸਪਤ੍ਰੈਲਾਮਰਿਚਤ੍ਵਚਃ| ਪਲਾਸ਼ਮੁਸ੍ਕਕਕ੍ਸਾਰਯਵਕ੍ਸਾਰਾਸ਼੍ਚ ਚੂਰ੍ਣਿਤਾਃ||੧੯੨|| ਗੁਡੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇ ਕ੍ਵਥਿਤੇ ਗੁਟਿਕਾਃ ਕਤਾਃ| ਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁਮਾਤ੍ਰਾਃ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਸ੍ਥਿਤਾ ਮੁਸ੍ਕਕਭਸ੍ਮਨਿ||੧੯੩|| ਕਣ੍ਠਰੋਗੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਧਾਰ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰਮਤੋਪਮਾਃ| ਗਹਧੂਮੋ ਯਵਕ੍ਸਾਰਃ ਪਾਠਾ ਵ੍ਯੋਸਂ ਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍||੧੯੪|| ਤੇਜੋਹ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਲੋਧ੍ਰਂ ਚਿਤ੍ਰਕਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਧਾਰਯੇਦੇਤਦ੍ਗਲਰੋਗਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍||੧੯੫|| ਕਾਲਕਂ ਨਾਮ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਦਨ੍ਤਾਸ੍ਯਗਲਰੋਗਨੁਤ੍| ਇਤਿ ਕਾਲਕਚੂਰ੍ਣਮ੍| ਮਨਃਸ਼ਿਲਾ ਯਵਕ੍ਸਾਰੋ ਹਰਿਤਾਲਂ ਸਸੈਨ੍ਧਵਮ੍||੧੯੬|| ਦਾਰ੍ਵੀਤ੍ਵਕ੍ ਚੇਤਿ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕੇਣ ਸਮਾਯੁਤਮ੍| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਂ ਘਤਮਣ੍ਡੇਨ ਕਣ੍ਠਰੋਗੇਸੁ ਧਾਰਯੇਤ੍||੧੯੭|| ਮੁਖਰੋਗੇਸੁ ਚ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਪੀਤਕਂ ਨਾਮ ਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍| ਇਤਿ ਪੀਤਕਚੂਰ੍ਣਮ੍| ਮਦ੍ਵੀਕਾ ਕਟੁਕਾ ਵ੍ਯੋਸਂ ਦਾਰ੍ਵੀਤ੍ਵਕ੍ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਘਨਮ੍||੧੯੮|| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਂ ਘਤਮਣ੍ਡੇਨ ਕਣ੍ਠਰੋਗੇਸੁ ਧਾਰਯੇਤ੍| ਪਾਠਾ ਰਸਾਞ੍ਜਨਂ ਮੂਰ੍ਵਾ ਤੇਜੋਹ੍ਵੇਤਿ ਚ ਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍||੧੯੯|| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਂ ਗਲਰੋਗੇ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮ੍| ਯੋਗਾਸ੍ਤ੍ਵੇਤੇ ਤ੍ਰਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਾਃ||੨੦੦|| ਕਟੁਕਾਤਿਵਿਸਾਪਾਠਾਦਾਰ੍ਵੀਮੁਸ੍ਤਕਲਿਙ੍ਗਕਾਃ| ਗੋਮੂਤ੍ਰਕ੍ਵਥਿਤਾਃ ਪੇਯਾਃ ਕਣ੍ਠਰੋਗਵਿਨਾਸ਼ਨਾਃ||੨੦੧|| ਸ੍ਵਰਸਃ ਕ੍ਵਥਿਤੋ ਦਾਰ੍ਵ੍ਯਾ ਘਨੀਭੂਤੋ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾ| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾ ਮੁਖਰੋਗਾਸਗ੍ਦੋਸਨਾਡੀਵ੍ਰਣਾਪਹਾ||੨੦੨|| ਤਾਲੁਸ਼ੋਸੇ ਤ੍ਵਤਸ੍ਣਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਰੌਤ੍ਤਰਭਕ੍ਤਿਕਮ੍| ਨਾਵਨਂ ਮਧੁਰਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਸ਼ੀਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਰਸਾ ਹਿਤਾਃ||੨੦੩|| ਮੁਖਪਾਕੇ ਸਿਰਾਕਰ੍ਮ ਸ਼ਿਰਃਕਾਯਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਮੂਤ੍ਰਤੈਲਘਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰਕ੍ਸੀਰੈਸ਼੍ਚ ਕਵਲਗ੍ਰਹਾਃ||੨੦੪|| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾਪਾਠਾਮਦ੍ਵੀਕਾਜਾਤਿਪਲ੍ਲਵਾਃ| ਕਸਾਯਤਿਕ੍ਤਕਾਃ ਸ਼ੀਤਾਃ ਕ੍ਵਾਥਾਸ਼੍ਚ ਮੁਖਧਾਵਨਾਃ||੨੦੫||
View original
धूमः प्रधमनं शुद्धिरधश्छर्दनलङ्घनम्||१८७|| भोज्यं च मुखरोगेषु यथास्वं दोषनुद्धितम्| पिप्पल्यगुरुदार्वीत्वग्यवक्षाररसाञ्जनम्||१८८|| पाठां तेजोवतीं पथ्यां समभागं विचूर्णयेत्| मुखरोगेषु सर्वेषु सक्षौद्रं तद्विधारयेत्||१८९|| सीधुमाधवमाध्वीकैः श्रेष्ठोऽयं कवलग्रहः| तेजोह्वामभयामेलां समङ्गां कटुकां घनम्||१९०|| पाठां ज्योतिष्मतीं लोध्रं दार्वीं कुष्ठं च चूर्णयेत्| दन्तानां घर्षणं रक्तस्रावकण्डूरुजापहम्||१९१|| पञ्चकोलकतालीसपत्रैलामरिचत्वचः| पलाशमुष्ककक्षारयवक्षाराश्च चूर्णिताः||१९२|| गुडे पुराणे द्विगुणे क्वथिते गुटिकाः कृताः| कर्कन्धुमात्राः सप्ताहं स्थिता मुष्ककभस्मनि||१९३|| कण्ठरोगेषु सर्वेषु धार्याः स्युरमृतोपमाः| गृहधूमो यवक्षारः पाठा व्योषं रसाञ्जनम्||१९४|| तेजोह्वा त्रिफला लोध्रं चित्रकश्चेति चूर्णितम्| सक्षौद्रं धारयेदेतद्गलरोगविनाशनम्||१९५|| कालकं नाम तच्चूर्णं दन्तास्यगलरोगनुत्| इति कालकचूर्णम्| मनःशिला यवक्षारो हरितालं ससैन्धवम्||१९६|| दार्वीत्वक् चेति तच्चूर्णं माक्षिकेण समायुतम्| मूर्च्छितं घृतमण्डेन कण्ठरोगेषु धारयेत्||१९७|| मुखरोगेषु च श्रेष्ठं पीतकं नाम कीर्तितम्| इति पीतकचूर्णम्| मृद्वीका कटुका व्योषं दार्वीत्वक् त्रिफला घनम्||१९८|| मूर्च्छितं घृतमण्डेन कण्ठरोगेषु धारयेत्| पाठा रसाञ्जनं मूर्वा तेजोह्वेति च चूर्णितम्||१९९|| क्षौद्रयुक्तं विधातव्यं गलरोगे भिषग्जितम्| योगास्त्वेते त्रयः प्रोक्ता वातपित्तकफापहाः||२००|| कटुकातिविषापाठादार्वीमुस्तकलिङ्गकाः| गोमूत्रक्वथिताः पेयाः कण्ठरोगविनाशनाः||२०१|| स्वरसः क्वथितो दार्व्या घनीभूतो रसक्रिया| सक्षौद्रा मुखरोगासृग्दोषनाडीव्रणापहा||२०२|| तालुशोषे त्वतृष्णस्य सर्पिरौत्तरभक्तिकम्| नावनं मधुराः स्निग्धाः शीताश्चैव रसा हिताः||२०३|| मुखपाके सिराकर्म शिरःकायविरेचनम्| मूत्रतैलघृतक्षौद्रक्षीरैश्च कवलग्रहाः||२०४|| सक्षौद्रास्त्रिफलापाठामृद्वीकाजातिपल्लवाः| कषायतिक्तकाः शीताः क्वाथाश्च मुखधावनाः||२०५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 49 (206-214) · Śloka 214
ਤੁਲਾਂ ਖਦਿਰਸਾਰਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਮਰਿਮੇਦਸਃ| ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲ੍ਯ ਜਰ੍ਜਰੀਕਤ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਰੋਣੇਮ੍ਭਸਃ ਪਚੇਤ੍||੨੦੬|| ਦ੍ਰੋਣਸ਼ੇਸਂ ਕਸਾਯਂ ਤਂ ਪੂਤ੍ਵਾ ਭੂਯਃ ਪਚੇਚ੍ਛਨੈਃ| ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਘਨੀਭੂਤੇ ਚੂਰ੍ਣੀਕਤ੍ਯਾਕ੍ਸਭਾਗਿਕਮ੍||੨੦੭|| ਚਨ੍ਦਨਂ ਪਦ੍ਮਕੋਸ਼ੀਰਂ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ ਧਾਤਕੀ ਘਨਮ੍| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਂ ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਤ੍ਵਗੇਲਾਪਦ੍ਮਕੇਸ਼ਰਮ੍||੨੦੮|| ਲਾਕ੍ਸਾਂ ਰਸਾਞ੍ਜਨਂ ਮਾਂਸੀਤ੍ਰਿਫਲਾਲੋਧ੍ਰਵਾਲਕਮ੍| ਰਜਨ੍ਯੌ ਫਲਿਨੀਮੇਲਾਂ ਸਮਙ੍ਗਾਂ ਕਟ੍ਫਲਂ ਵਚਾਮ੍||੨੦੯|| ਯਵਾਸਾਗੁਰੁਪਤ੍ਤਙ੍ਗਗੈਰਿਕਾਞ੍ਜਨਮਾਵਪੇਤ੍| ਲਵਙ੍ਗਨਖਕਕ੍ਕੋਲਜਾਤਿਕੋਸ਼ਾਨ੍ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤਾਨ੍||੨੧੦|| ਕਰ੍ਪੂਰਕੁਡਵਂ ਚਾਪਿ ਕ੍ਸਿਪੇਚ੍ਛੀਤੇਵਤਾਰਿਤੇ| ਤਤਸ੍ਤੁ ਗੁਟਿਕਾਃਕਾਰ੍ਯਾਃਸ਼ੁਸ੍ਕਾਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯੇਨ ਧਾਰਯੇਤ੍||੨੧੧|| ਤੈਲਂ ਚਾਨੇਨ ਕਲ੍ਕੇਨ ਕਸਾਯੇਣ ਚ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਦਨ੍ਤਾਨਾਂ ਚਲਨਭ੍ਰਂਸ਼ਸ਼ੌਸ਼ਿਰ੍ਯਕ੍ਰਿਮਿਰੋਗਨੁਤ੍||੨੧੨|| ਮੁਖਪਾਕਾਸ੍ਯਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਜਾਡ੍ਯਾਰੋਚਕਨਾਸ਼ਨਮ੍| ਸ੍ਰਾਵੋਪਲੇਪਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯਵੈਸ੍ਵਰ੍ਯਗਲਸ਼ੋਸਨੁਤ੍||੨੧੩|| ਦਨ੍ਤਾਸ੍ਯਗਲਰੋਗੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵੇਤਤ੍ ਪਰਾਯਣਮ੍| ਖਦਿਰਾਦਿਗੁਟੀਕੇਯਂ ਤੈਲਂ ਚ ਖਦਿਰਾਦਿਕਮ੍||੨੧੪|| ਇਤਿ ਖਦਿਰਾਦਿਗੁਟਿਕਾ ਤੈਲਂ ਚ|
View original
तुलां खदिरसारस्य द्विगुणामरिमेदसः| प्रक्षाल्य जर्जरीकृत्य चतुर्द्रोणेऽम्भसः पचेत्||२०६|| द्रोणशेषं कषायं तं पूत्वा भूयः पचेच्छनैः| ततस्तस्मिन् घनीभूते चूर्णीकृत्याक्षभागिकम्||२०७|| चन्दनं पद्मकोशीरं मञ्जिष्ठा धातकी घनम्| प्रपौण्डरीकं यष्ट्याह्वत्वगेलापद्मकेशरम्||२०८|| लाक्षां रसाञ्जनं मांसीत्रिफलालोध्रवालकम्| रजन्यौ फलिनीमेलां समङ्गां कट्फलं वचाम्||२०९|| यवासागुरुपत्तङ्गगैरिकाञ्जनमावपेत्| लवङ्गनखकक्कोलजातिकोशान् पलोन्मितान्||२१०|| कर्पूरकुडवं चापि क्षिपेच्छीतेऽवतारिते| ततस्तु गुटिकाःकार्याःशुष्काश्चास्येन धारयेत्||२११|| तैलं चानेन कल्केन कषायेण च साधयेत्| दन्तानां चलनभ्रंशशौशिर्यक्रिमिरोगनुत्||२१२|| मुखपाकास्यदौर्गन्ध्यजाड्यारोचकनाशनम्| स्रावोपलेपपैच्छिल्यवैस्वर्यगलशोषनुत्||२१३|| दन्तास्यगलरोगेषु सर्वेष्वेतत् परायणम्| खदिरादिगुटीकेयं तैलं च खदिरादिकम्||२१४|| इति खदिरादिगुटिका तैलं च|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 50 (215-220) · Śloka 220
ਅਰੁਚੌ ਕਵਲਗ੍ਰਾਹਾ ਧੂਮਾਃ ਸਮੁਖਧਾਵਨਾਃ| ਮਨੋਜ੍ਞਮਨ੍ਨਪਾਨਂ ਚ ਹਰ੍ਸਣਾਸ਼੍ਵਾਸਨਾਨਿ ਚ||੨੧੫|| ਕੁਸ੍ਠਸੌਵਰ੍ਚਲਾਜਾਜੀਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਰਿਚਂ ਬਿਡਮ੍| ਧਾਤ੍ਰ੍ਯੇਲਾਪਦ੍ਮਕੋਸ਼ੀਰਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੁਤ੍ਪਲਚਨ੍ਦਨਮ੍||੨੧੬|| ਲੋਧ੍ਰਂ ਤੇਜੋਵਤੀ ਪਥ੍ਯਾ ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਂ ਸਯਵਾਗ੍ਰਜਮ੍| ਆਰ੍ਦ੍ਰਦਾਡਿਮਨਿਰ੍ਯਾਸਸ਼੍ਚਾਜਾਜੀਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯੁਤਃ||੨੧੭|| ਸਤੈਲਮਾਕ੍ਸਿਕਾਸ੍ਤ੍ਵੇਤੇ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਕਵਲਗ੍ਰਹਾਃ| ਚਤੁਰੋਰੋਚਕਾਨ੍ ਹਨ੍ਯੁਰ੍ਵਾਤਾਦ੍ਯੇਕਜਸਰ੍ਵਜਾਨ੍||੨੧੮|| ਕਾਰਵੀਮਰਿਚਾਜਾਜੀਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਦਾਡਿਮਮ੍| ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਗੁਡਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਾਰੋਚਕਨਾਸ਼ਨਮ੍||੨੧੯|| ਬਸ੍ਤਿਂ ਸਮੀਰਣੇ, ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਿਰੇਕਂ, ਵਮਨਂ ਕਫੇ| ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਧਦ੍ਯਾਨੁਕੂਲਾਨਿ ਹਰ੍ਸਣਂ ਚ ਮਨੋਘ੍ਨਜੇ||੨੨੦|| ਇਤ੍ਯਰੋਚਕਚਿਕਿਤ੍ਸਾ|
View original
अरुचौ कवलग्राहा धूमाः समुखधावनाः| मनोज्ञमन्नपानं च हर्षणाश्वासनानि च||२१५|| कुष्ठसौवर्चलाजाजीशर्करामरिचं बिडम्| धात्र्येलापद्मकोशीरपिप्पल्युत्पलचन्दनम्||२१६|| लोध्रं तेजोवती पथ्या त्र्यूषणं सयवाग्रजम्| आर्द्रदाडिमनिर्यासश्चाजाजीशर्करायुतः||२१७|| सतैलमाक्षिकास्त्वेते चत्वारः कवलग्रहाः| चतुरोऽरोचकान् हन्युर्वाताद्येकजसर्वजान्||२१८|| कारवीमरिचाजाजीद्राक्षावृक्षाम्लदाडिमम्| सौवर्चलं गुडः क्षौद्रं सर्वारोचकनाशनम्||२१९|| बस्तिं समीरणे, पित्ते विरेकं, वमनं कफे| कुर्याद्धृद्यानुकूलानि हर्षणं च मनोघ्नजे||२२०|| इत्यरोचकचिकित्सा|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 51 (221-230) · Śloka 230
ਕਰ੍ਣਸ਼ੂਲੇ ਤੁ ਵਾਤਘ੍ਨੀ ਹਿਤਾ ਪੀਨਸਵਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾ| ਪ੍ਰਦੇਹਾਃ ਪੂਰਣਂ ਨਸ੍ਯਂ ਪਾਕਸ੍ਰਾਵੇ ਵ੍ਰਣਕ੍ਰਿਯਾਃ||੨੨੧|| ਭੋਜ੍ਯਾਨਿ ਚ ਯਥਾਦੋਸਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਂਸ਼੍ਚ ਪੂਰਣਾਨ੍| ਹਿਙ੍ਗੁਤੁਮ੍ਬਰੁਸ਼ੁਣ੍ਠੀਭਿਸ੍ਤੈਲਂ ਤੁ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਪਚੇਤ੍||੨੨੨|| ਏਤਦ੍ਧਿ ਪੂਰਣਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਕਰ੍ਣਸ਼ੂਲਨਿਵਾਰਣਮ੍| ਦੇਵਦਾਰੁਵਚਾਸ਼ੁਣ੍ਠੀਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਕੁਸ੍ਠਸੈਨ੍ਧਵੈਃ||੨੨੩|| ਤੈਲਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਬਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰੇ ਕਰ੍ਣਸ਼ੂਲਨਿਵਾਰਣਮ੍| ਵਰਾਟਕਾਨ੍ ਸਮਾਹਤ੍ਯ ਦਹੇਨ੍ਮਦ੍ਭਾਜਨੇ ਨਵੇ||੨੨੪|| ਤਦ੍ਭਸ੍ਮ ਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਯੇਤ੍ਤੇਨ ਗਨ੍ਧਤੈਲਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਰਸਾਞ੍ਜਨਸ੍ਯ ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਕਾਭ੍ਯਾਂ ਕਰ੍ਣਸ਼ੂਲਨੁਤ੍||੨੨੫|| ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਸ਼ੁਣ੍ਠਾਨਾਂ ਕ੍ਸਾਰੋ ਹਿਙ੍ਗੁ ਮਹੌਸਧਮ੍| ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾ ਵਚਾ ਕੁਸ੍ਠਂ ਦਾਰੁ ਸ਼ਿਗ੍ਰੁ ਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍||੨੨੬|| ਸੌਵਰ੍ਚਲਯਵਕ੍ਸਾਰਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕੋਦ੍ਭਿਦਸੈਨ੍ਧਵਮ੍| ਭੂਰ੍ਜਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰ੍ਬਿਡਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਮਧੁਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍||੨੨੭|| ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਰਸਸ਼੍ਚੈਵ ਕਦਲ੍ਯਾ ਰਸ ਏਵ ਚ| ਸਰ੍ਵੈਰੇਤੈਰ੍ਯਥੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟੈਃ ਕ੍ਸਾਰਤੈਲਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍||੨੨੮|| ਬਾਧਿਰ੍ਯਂ ਕਰ੍ਣਨਾਦਸ਼੍ਚ ਪੂਯਸ੍ਰਾਵਸ਼੍ਚ ਦਾਰੁਣਃ| ਕ੍ਰਿਮਯਃ ਕਰ੍ਣਸ਼ੂਲਂ ਚ ਪੂਰਣਾਦਸ੍ਯ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ||੨੨੯|| ਮੁਖਕਰ੍ਣਾਕ੍ਸਿਰੋਗੇਸੁ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਪੀਨਸੇ ਵਿਧਿਮ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਭਿਸਕ੍ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯਾਦੌ ਦੋਸਕਾਲਬਲਾਬਲਮ੍||੨੩੦|| ਇਤਿ ਕਰ੍ਣਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਾ |
View original
कर्णशूले तु वातघ्नी हिता पीनसवत् क्रिया| प्रदेहाः पूरणं नस्यं पाकस्रावे व्रणक्रियाः||२२१|| भोज्यानि च यथादोषं कुर्यात् स्नेहांश्च पूरणान्| हिङ्गुतुम्बरुशुण्ठीभिस्तैलं तु सार्षपं पचेत्||२२२|| एतद्धि पूरणं श्रेष्ठं कर्णशूलनिवारणम्| देवदारुवचाशुण्ठीशताह्वाकुष्ठसैन्धवैः||२२३|| तैलं सिद्धं बस्तमूत्रे कर्णशूलनिवारणम्| वराटकान् समाहृत्य दहेन्मृद्भाजने नवे||२२४|| तद्भस्म श्च्योतयेत्तेन गन्धतैलं विपाचयेत्| रसाञ्जनस्य शुण्ठ्याश्च कल्काभ्यां कर्णशूलनुत्||२२५|| शुष्कमूलकशुण्ठानां क्षारो हिङ्गु महौषधम्| शतपुष्पा वचा कुष्ठं दारु शिग्रु रसाञ्जनम्||२२६|| सौवर्चलयवक्षारस्वर्जिकोद्भिदसैन्धवम्| भूर्जग्रन्थिर्बिडं मुस्तं मधुशुक्तं चतुर्गुणम्||२२७|| मातुलुङ्गरसश्चैव कदल्या रस एव च| सर्वैरेतैर्यथोद्दिष्टैः क्षारतैलं विपाचयेत्||२२८|| बाधिर्यं कर्णनादश्च पूयस्रावश्च दारुणः| क्रिमयः कर्णशूलं च पूरणादस्य नश्यति ||२२९|| मुखकर्णाक्षिरोगेषु यथोक्तं पीनसे विधिम्| कुर्याद्भिषक् समीक्ष्यादौ दोषकालबलाबलम्||२३०|| इति कर्णरोगचिकित्सा |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 52 (231-261) · Śloka 262
ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਮਾਤ੍ਰੇ ਤਰੁਣੇ ਨੇਤ੍ਰਰੋਗੇ ਬਿਡਾਲਕਃ| ਕਾਰ੍ਯੋ ਦਾਹੋਪਦੇਹਾਸ਼੍ਰੁਸ਼ੋਫਰਾਗਨਿਵਾਰਣਃ||੨੩੧|| ਨਾਗਰਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਣ੍ਡੇਨ ਚ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾ| ਨਿਘਸ੍ਟਂ ਵਾਤਿਕੇ ਤਦ੍ਵਨ੍ਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵਗੈਰਿਕਮ੍||੨੩੨|| ਤਥਾ ਸ਼ਾਵਰਕਂ ਲੋਧ੍ਰਂ ਘਤਭਸ੍ਟਂ ਬਿਡਾਲਕਃ| ਤਦ੍ਵਤ੍ ਕਾਰ੍ਯੋ ਹਰੀਤਕ੍ਯਾ ਘਤਭਸ੍ਟੋ ਰੁਜਾਪਹਃ||੨੩੩|| ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਚਨ੍ਦਨਾਨਨ੍ਤਾਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਭਿਰ੍ਬਿਡਾਲਕਃ| ਕਾਰ੍ਯਃ ਪਦ੍ਮਕਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਮਾਂਸੀਕਾਲੀਯਕੈਸ੍ਤਥਾ||੨੩੪|| ਗੈਰਿਕਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਰੋਚਨਾ ਚ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾ| ਕਫੇ ਕਾਰ੍ਯਾ ਤਥਾ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਃ ਸਮਨਃਸ਼ਿਲਾ||੨੩੫|| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਤੁ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਬਹਿਰਕ੍ਸ੍ਣੋਃ ਪ੍ਰਲੇਪਨਮ੍| ਪਕ੍ਸ੍ਮਾਣ੍ਯਸ੍ਪਸ਼੍ਯਤਾ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸਮ੍ਪਕ੍ਵੇ ਤ੍ਵਞ੍ਜਨਂ ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਤ੍||੨੩੬|| ਆਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਂ ਮਾਰੁਤਜੇ ਕ੍ਵਾਥੋ ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਹਿਤਃ| ਕੋਸ੍ਣਃ ਸੈਰਣ੍ਡਤਰ੍ਕਾਰੀਬਹਤੀਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੁਭਿਃ||੨੩੭|| ਪਥ੍ਵੀਕਾਦਾਰ੍ਵਿਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਲਾਕ੍ਸਾਦ੍ਵਿਮਧੁਕੋਤ੍ਪਲੈਃ| ਕ੍ਵਾਥਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਃ ਸ਼ੀਤਃ ਪੂਰਣਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਨੁਤ੍||੨੩੮|| ਨਾਗਰਤ੍ਰਿਫਲਾਮੁਸ੍ਤਨਿਮ੍ਬਵਾਸਾਰਸਃ ਕਫੇ| ਕੋਸ੍ਣਮਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਂ ਮਿਸ਼੍ਰੈਰੋਸਧੈਃ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਕੇ||੨੩੯|| ਬਹਤ੍ਯੇਰਣ੍ਡਮੂਲਤ੍ਵਕ੍ ਸ਼ਿਗ੍ਰੋਃ ਪੁਸ੍ਪਂ ਸਸੈਨ੍ਧਵਮ੍| ਅਜਾਕ੍ਸੀਰੇਣ ਪਿਸ੍ਟਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਰ੍ਤਿਰ੍ਵਾਤਾਕ੍ਸਿਰੋਗਨੁਤ੍||੨੪੦|| ਸੁਮਨਃਕੋਰਕਾਃ ਸ਼ਙ੍ਖਸ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਮਧੁਕਂ ਬਲਾ| ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਾਪਹਾ ਵਰ੍ਤਿਃ ਪਿਸ੍ਟਾ ਦਿਵ੍ਯੇਨ ਵਾਰਿਣਾ||੨੪੧|| ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਵ੍ਯੋਸਂ ਸ਼ਙ੍ਖਨਾਭਿਃ ਸਮੁਦ੍ਰਜਃ| ਫੇਨਃ ਸ਼ੈਲੇਯਕਂ ਸਰ੍ਜੋ ਵਰ੍ਤਿਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਕ੍ਸਿਰੋਗਨੁਤ੍||੨੪੨|| ਅਮਤਾਹ੍ਵਾ ਬਿਸਂ ਬਿਲ੍ਵਂ ਪਟੋਲਂ ਛਾਗਲਂ ਸ਼ਕਤ੍| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਂ ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਂ ਦਾਰ੍ਵੀ ਕਾਲਾਨੁਸਾਰਿਵਾ||੨੪੩|| ਏਸਾਮਸ੍ਟਪਲਾਨ੍ ਭਾਗਾਨ੍ ਸੁਧੌਤਾਞ੍ਜਰ੍ਜਰੀਕਤਾਨ੍| ਤੋਯੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਸੇ ਪੂਤੇ ਭੂਯਃ ਪਕ੍ਵੇ ਰਸੇ ਘਨੇ||੨੪੪|| ਕਰ੍ਸਂ ਚ ਸ਼੍ਵੇਤਮਰਿਚਾਜ੍ਜਾਤੀਪੁਸ੍ਪਾਨ੍ਨਵਾਤ੍ ਪਲਮ੍| ਚੂਰ੍ਣਂ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤ੍ਵਾ ਕਤਾ ਵਰ੍ਤਿਃ ਸਰ੍ਵਘ੍ਨੀ ਦਕ੍ਪ੍ਰਸਾਦਨੀ||੨੪੫|| ਸ਼ਙ੍ਖਪ੍ਰਵਾਲਵੈਦੂਰ੍ਯਲੌਹਤਾਮ੍ਰਪ੍ਲਵਾਸ੍ਥਿਭਿਃ| ਸ੍ਰੋਤੋਜਸ਼੍ਵੇਤਮਰਿਚੈਰ੍ਵਰ੍ਤਿਃ ਸਰ੍ਵਾਕ੍ਸਿਰੋਗਨੁਤ੍||੨੪੬|| ਸ਼ਾਣਾਰ੍ਧਂ ਮਰਿਚਾਦ੍ਦ੍ਵੌ ਚ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਰ੍ਣਵਫੇਨਯੋਃ| ਸ਼ਾਣਾਰ੍ਧਂ ਸੈਨ੍ਧਵਾਚ੍ਛਾਣਾ ਨਵ ਸੌਵੀਰਕਾਞ੍ਜਨਾਤ੍||੨੪੭|| ਪਿਸ੍ਟਂ ਸੁਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਚਿਤ੍ਰਾਯਾਂ ਚੂਰ੍ਣਾਞ੍ਜਨਮਿਦਂ ਸ਼ੁਭਮ੍| ਕਣ੍ਡੂਕਾਚਕਫਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਮਲਾਨਾਂ ਚ ਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍||੨੪੮|| ਬਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰੇ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਮੇਲਾਚੂਰ੍ਣਂ ਸੁਭਾਵਿਤਮ੍| ਚੂਰ੍ਣਾਞ੍ਜਨਂ ਹਿ ਤੈਮਿਰ੍ਯਕ੍ਰਿਮਿਪਿਲ੍ਲਮਲਾਪਹਮ੍||੨੪੯|| ਸੌਵੀਰਮਞ੍ਜਨਂ ਤੁਤ੍ਥਂ ਤਾਪ੍ਯੋ ਧਾਤੁਰ੍ਮਨਃਸ਼ਿਲਾ| ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਾ ਮਧੁਕਂ ਲੋਹਾ ਮਣਯਃ ਪੌਸ੍ਪਮਞ੍ਜਨਮ੍||੨੫੦|| ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਸ਼ੌਕਰੀ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾ ਕਤਕਂ ਚਾਞ੍ਜਨਂ ਸ਼ੁਭਮ੍| ਤਿਮਿਰਾਦਿਸੁ ਚੁਰ੍ਣਂ ਵਾ ਵਰ੍ਤਿਰ੍ਵੇਯਮਨੁਤ੍ਤਮਾ||੨੫੧|| ਕਤਕਸ੍ਯ ਫਲਂ ਸ਼ਙ੍ਖਃ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਂ ਸਿਤਾ| ਫੇਨੋ ਰਸਾਞ੍ਜਨਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਵਿਡਙ੍ਗਾਨਿ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾ||੨੫੨|| ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਣ੍ਡਕਪਾਲਾਨਿ ਵਰ੍ਤਿਰੇਸਾ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ| ਤਿਮਿਰਂ ਪਟਲਂ ਕਾਚਂ ਮਲਂ ਚਾਸ਼ੁ ਸੁਖਾਵਤੀ||੨੫੩|| ਇਤਿ ਸੁਖਾਵਤੀ ਵਰ੍ਤਿਃ | ਤ੍ਰਿਫਲਾਕੁਕ੍ਕੁਟਾਣ੍ਡਤ੍ਵਕ੍ਕਾਸੀਸਮਯਸੋ ਰਜਃ| ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਂ ਵਿਡਙ੍ਗਾਨਿ ਫੇਨਂ ਚ ਸਰਿਤਾਂ ਪਤੇਃ||੨੫੪|| ਆਜੇਨ ਪਯਸਾ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਭਾਵਯੇਤ੍ਤਾਮ੍ਰਭਾਜਨੇ| ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਭੂਯਃ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਵਰ੍ਤਯੇਤ੍||੨੫੫|| ਏਸਾ ਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਦਾ ਵਰ੍ਤਿਰਨ੍ਧਸ੍ਯਾਭਿਨ੍ਨਚਕ੍ਸੁਸਃ||੨੫੬|| ਇਤਿ ਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਦਾ ਵਰ੍ਤਿਃ | ਵਦਨੇ ਕਸ੍ਣਸਰ੍ਪਸ੍ਯ ਨਿਹਿਤਂ ਮਾਸਮਞ੍ਜਨਮ੍||੨੫੬|| ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਮਦ੍ਧਤ੍ਯ ਸੁਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਚੂਰ੍ਣਯੇਦ੍ਬੁਧਃ| ਸੁਮਨਃਕੋਰਕੈਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕੈਰਰ੍ਧਾਂਸ਼ੈਃ ਸੈਨ੍ਧਵੇਨ ਚ||੨੫੭|| ਏਤਨ੍ਨੇਤ੍ਰਾਞ੍ਜਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਿਮਿਰਘ੍ਨਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਃ ਕਿਂਸ਼ੁਕਰਸੋ ਵਸਾ ਸਰ੍ਪਸ੍ਯ ਸੈਨ੍ਧਵਮ੍||੨੫੮|| ਜੀਰ੍ਣਂ ਘਤਂ ਚ ਸਰ੍ਵਾਕ੍ਸਿਰੋਗਘ੍ਨੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਰਸਕ੍ਰਿਯਾ| ਕਸ੍ਣਸਰ੍ਪਵਸਾ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਰਸੋ ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਃ||੨੫੯|| ਸ਼ਸ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵਾਕ੍ਸਿਰੋਗੇਸੁ ਕਾਚਾਰ੍ਬੁਦਮਲੇਸੁ ਚ| ਧਾਤ੍ਰੀਰਸਾਞ੍ਜਨਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭਿਸ੍ਤੁ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾ||੨੬੦|| ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸਿਰੋਗਘ੍ਨੀ ਤੈਮਿਰ੍ਯਪਟਲਾਪਹਾ| ਧਾਤ੍ਰੀਸੈਨ੍ਧਵਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਃ ਸ੍ਯੁਰਲ੍ਪਮਰਿਚਾਃ ਸਮਾਃ||੨੬੧|| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾ ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯਾਨ੍ਧ੍ਯਂ ਪਟਲਂ ਚ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾ|੨੬੨| ਇਤਿ ਨੇਤ੍ਰਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਾ |
View original
उत्पन्नमात्रे तरुणे नेत्ररोगे बिडालकः| कार्यो दाहोपदेहाश्रुशोफरागनिवारणः||२३१|| नागरं सैन्धवं सर्पिर्मण्डेन च रसक्रिया| निघृष्टं वातिके तद्वन्मधुसैन्धवगैरिकम्||२३२|| तथा शावरकं लोध्रं घृतभृष्टं बिडालकः| तद्वत् कार्यो हरीतक्या घृतभृष्टो रुजापहः||२३३|| पैत्तिके चन्दनानन्तामञ्जिष्ठाभिर्बिडालकः| कार्यः पद्मकयष्ट्याह्वमांसीकालीयकैस्तथा||२३४|| गैरिकं सैन्धवं मुस्तं रोचना च रसक्रिया| कफे कार्या तथा क्षौद्रं प्रियङ्गुः समनःशिला||२३५|| सन्निपाते तु सर्वैः स्याद्बहिरक्ष्णोः प्रलेपनम्| पक्ष्माण्यस्पृश्यता कार्यं सम्पक्वे त्वञ्जनं त्र्यहात्||२३६|| आश्च्योतनं मारुतजे क्वाथो बिल्वादिभिर्हितः| कोष्णः सैरण्डतर्कारीबृहतीमधुशिग्रुभिः||२३७|| पृथ्वीकादार्विमञ्जिष्ठालाक्षाद्विमधुकोत्पलैः| क्वाथः सशर्करः शीतः पूरणं रक्तपित्तनुत्||२३८|| नागरत्रिफलामुस्तनिम्बवासारसः कफे| कोष्णमाश्च्योतनं मिश्रैरोषधैः सान्निपातके||२३९|| बृहत्येरण्डमूलत्वक् शिग्रोः पुष्पं ससैन्धवम्| अजाक्षीरेण पिष्टं स्याद्वर्तिर्वाताक्षिरोगनुत्||२४०|| सुमनःकोरकाः शङ्खस्त्रिफला मधुकं बला| पित्तरक्तापहा वर्तिः पिष्टा दिव्येन वारिणा||२४१|| सैन्धवं त्रिफला व्योषं शङ्खनाभिः समुद्रजः| फेनः शैलेयकं सर्जो वर्तिः श्लेष्माक्षिरोगनुत्||२४२|| अमृताह्वा बिसं बिल्वं पटोलं छागलं शकृत्| प्रपौण्डरीकं यष्ट्याह्वं दार्वी कालानुसारिवा||२४३|| एषामष्टपलान् भागान् सुधौताञ्जर्जरीकृतान्| तोये पक्त्वा रसे पूते भूयः पक्वे रसे घने||२४४|| कर्षं च श्वेतमरिचाज्जातीपुष्पान्नवात् पलम्| चूर्णं क्षिप्त्वा कृता वर्तिः सर्वघ्नी दृक्प्रसादनी||२४५|| शङ्खप्रवालवैदूर्यलौहताम्रप्लवास्थिभिः| स्रोतोजश्वेतमरिचैर्वर्तिः सर्वाक्षिरोगनुत्||२४६|| शाणार्धं मरिचाद्द्वौ च पिप्पल्यर्णवफेनयोः| शाणार्धं सैन्धवाच्छाणा नव सौवीरकाञ्जनात्||२४७|| पिष्टं सुसूक्ष्मं चित्रायां चूर्णाञ्जनमिदं शुभम्| कण्डूकाचकफार्तानां मलानां च विशोधनम्||२४८|| बस्तमूत्रे त्र्यहं स्थाप्यमेलाचूर्णं सुभावितम्| चूर्णाञ्जनं हि तैमिर्यक्रिमिपिल्लमलापहम्||२४९|| सौवीरमञ्जनं तुत्थं ताप्यो धातुर्मनःशिला| चक्षुष्या मधुकं लोहा मणयः पौष्पमञ्जनम्||२५०|| सैन्धवं शौकरी दंष्ट्रा कतकं चाञ्जनं शुभम्| तिमिरादिषु चुर्णं वा वर्तिर्वेयमनुत्तमा||२५१|| कतकस्य फलं शङ्खः सैन्धवं त्र्यूषणं सिता| फेनो रसाञ्जनं क्षौद्रं विडङ्गानि मनःशिला||२५२|| कुक्कुटाण्डकपालानि वर्तिरेषा व्यपोहति| तिमिरं पटलं काचं मलं चाशु सुखावती||२५३|| इति सुखावती वर्तिः | त्रिफलाकुक्कुटाण्डत्वक्कासीसमयसो रजः| नीलोत्पलं विडङ्गानि फेनं च सरितां पतेः||२५४|| आजेन पयसा पिष्ट्वा भावयेत्ताम्रभाजने| सप्तरात्रं स्थितं भूयः पिष्ट्वा क्षीरेण वर्तयेत्||२५५|| एषा दृष्टिप्रदा वर्तिरन्धस्याभिन्नचक्षुषः||२५६|| इति दृष्टिप्रदा वर्तिः | वदने कृष्णसर्पस्य निहितं मासमञ्जनम्||२५६|| ततस्तस्मात् समृद्धृत्य सुशुष्कं चूर्णयेद्बुधः| सुमनःकोरकैः शुष्कैरर्धांशैः सैन्धवेन च||२५७|| एतन्नेत्राञ्जनं कार्यं तिमिरघ्नमनुत्तमम्| पिप्पल्यः किंशुकरसो वसा सर्पस्य सैन्धवम्||२५८|| जीर्णं घृतं च सर्वाक्षिरोगघ्नी स्याद्रसक्रिया| कृष्णसर्पवसा क्षौद्रं रसो धात्र्या रसक्रियाः||२५९|| शस्ता सर्वाक्षिरोगेषु काचार्बुदमलेषु च| धात्रीरसाञ्जनक्षौद्रसर्पिर्भिस्तु रसक्रिया||२६०|| पित्तरक्ताक्षिरोगघ्नी तैमिर्यपटलापहा| धात्रीसैन्धवपिप्पल्यः स्युरल्पमरिचाः समाः||२६१|| क्षौद्रयुक्ता निहन्त्यान्ध्यं पटलं च रसक्रिया|२६२| इति नेत्ररोगचिकित्सा |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 53 (262-282) · Śloka 282
ਖਾਲਿਤ੍ਯੇ ਪਲਿਤੇ ਵਲ੍ਯਾਂ ਹਰਿਲੋਮ੍ਨਿ ਚ ਸ਼ੋਧਿਤਮ੍||੨੬੨|| ਨਸ੍ਯੈਸ੍ਤੈਲੈਃ ਸ਼ਿਰੋਵਕ੍ਰਪ੍ਰਲੇਪੈਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਿਦਾਰੀਗਨ੍ਧਾਦ੍ਯੈਰ੍ਜੀਵਨੀਯੈਰਥਾਪਿ ਚ||੨੬੩|| ਨਸ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦਣੁਤੈਲਂ ਵਾ ਖਾਲਿਤ੍ਯਪਲਿਤਾਪਹਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਾਤ੍ ਸਹਚਰਾਦ੍ਭਙ੍ਗਰਾਜਾਚ੍ਚ ਸੌਰਸਾਦ੍ਰਸਾਤ੍||੨੬੪|| ਪ੍ਰਸ੍ਥੈਸ੍ਤੁ ਕੁਡਵਸ੍ਤੈਲਾਦ੍ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਪਲਕਲ੍ਕਿਤਃ| ਸਿਦ੍ਧਃ ਸ਼ਿਲਾਸਮੇ ਭਾਣ੍ਡੇ ਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗਾਦਿਸੁ ਸ੍ਥਿਤਃ||੨੬੫|| ਨਸ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਭਿਸਜਾ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਜਿਤਂ ਪਲਿਤਾਪਹਮ੍| ਭਿਸਜਾ ਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟੌ ਵਾ ਦੁਗ੍ਧਿਕਾਕਰਵੀਰਕੌ||੨੬੬|| ਉਤ੍ਪਾਟ੍ਯ ਪਲਿਤੇ ਦੇਯੌ ਤਾਵੁਭੌ ਪਲਿਤਾਪਹੌ| ਮਾਰ੍ਕਵਸ੍ਵਰਸਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਾਦ੍ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਮਧੁਕਾਤ੍ ਪਲਮ੍||੨੬੭|| ਤੈਃ ਪਚੇਤ੍ ਕੁਡਵਂ ਤੈਲਾਤ੍ਤਨ੍ਨਸ੍ਯਂ ਪਲਿਤਾਪਹਮ੍| ਆਦਿਤ੍ਯਵਲ੍ਲ੍ਯਾ ਮੂਲਾਨਿ ਕਸ੍ਣਸ਼ੈਰੇਯਕਸ੍ਯ ਚ||੨੬੮|| ਸੁਰਸਸ੍ਯ ਚ ਪਤ੍ਰਾਣਿ ਪਤ੍ਰਂ ਕਸ੍ਣਸ਼ਣਸ੍ਯ ਚ| ਮਾਰ੍ਕਵਃ ਕਾਕਮਾਚੀ ਚ ਮਧੁਕਂ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ||੨੬੯|| ਪਥਗ੍ਦਸ਼ਪਲਾਂਸ਼ਾਨਿ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾਞ੍ਜਨਮ੍| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਂ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ ਲੋਧ੍ਰਂ ਕਸ੍ਣਾਗੁਰੂਤ੍ਪਲਮ੍||੨੭੦|| ਆਮ੍ਰਾਸ੍ਥਿ ਕਰ੍ਦਮਃ ਕਸ੍ਣੋ ਮਣਾਲਂ ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਮ੍| ਨੀਲੀ ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਸ੍ਥੀਨਿ ਕਾਸੀਸਂ ਮਦਯਨ੍ਤਿਕਾ||੨੭੧|| ਸੋਮਰਾਜ੍ਯਸਨਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਕਸ੍ਣੌ ਪਿਣ੍ਡੀਤਚਿਤ੍ਰਕੌ| ਪੁਸ੍ਕਰਾਰ੍ਜੁਨਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾਣ੍ਯਾਮ੍ਰਜਮ੍ਬੂਫਲਾਨਿ ਚ||੨੭੨|| ਪਥਕ੍ ਪਞ੍ਚਪਲਾਂਸ਼ਾਨਿ ਤੈਃ ਪਿਸ੍ਟੈਰਾਢਕਂ ਪਚੇਤ੍| ਬੈਭੀਤਕਸ੍ਯ ਤੈਲਸ੍ਯ ਧਾਤ੍ਰੀਰਸਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍||੨੭੩|| ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਦਿਤ੍ਯਪਾਕਂ ਵਾ ਯਾਵਚ੍ਛੁਸ੍ਕੋ ਭਵੇਦ੍ਰਸਃ| ਲੋਹਪਾਤ੍ਰੇ ਤਤਃ ਪੂਤਂ ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਮੁਪਯੋਜਯੇਤ੍||੨੭੪|| ਪਾਨੇ ਨਸ੍ਯਕ੍ਰਿਯਾਯਾਂ ਚ ਸ਼ਿਰੋਭ੍ਯਙ੍ਗੇ ਤਥੈਵ ਚ| ਏਤਚ੍ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਮਾਯੁਸ੍ਯਂ ਸ਼ਿਰਸਃ ਸਰ੍ਵਰੋਗਨੁਤ੍||੨੭੫|| ਮਹਾਨੀਲਮਿਤਿ ਖ੍ਯਾਤਂ ਪਲਿਤਘ੍ਨਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍| ਇਤਿ ਮਹਾਨੀਲਤੈਲਮ੍| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਮਧੁਕਪਿਪ੍ਪਲੀਚਨ੍ਦਨੋਤ੍ਪਲੈਃ||੨੭੬|| ਕਾਰ੍ਸਿਕੈਸ੍ਤੈਲਕੁਡਵੋ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਮਲਕੀਰਸਃ| ਸਿਦ੍ਧਃ ਸ ਪ੍ਰਤਿਮਰ੍ਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਮੂਰ੍ਧਗਦਾਪਹਃ||੨੭੭|| (ਪਲਿਤਘ੍ਨੋ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯੇਣ ਭਾਸਿਤਃ|) ਕ੍ਸੀਰਂ ਪ੍ਰਿਯਾਲਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵੇ ਜੀਵਕਾਦ੍ਯੋ ਗਣਸ੍ਤਿਲਾਃ||੨੭੮|| ਕਸ੍ਣਾ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਲੇਪਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਧਰਿਲੋਮਨਿਵਾਰਣਃ| ਤਿਲਾਃ ਸਾਮਲਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਕਿਞ੍ਜਲ੍ਕੋ ਮਧੁਕਂ ਮਧੁ||੨੭੯|| ਬਂਹਯੇਦ੍ਰਞ੍ਜਯੇਚੈਤਤ੍ ਕੇਸ਼ਾਨ੍ਮੂਰ੍ਧਪ੍ਰਲੇਪਨਾਤ੍| ਪਚੇਤ੍ਸੈਨ੍ਧਵਸ਼ੁਕ੍ਤਾਮ੍ਲੈਰਯਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਤਣ੍ਡੁਲਮ੍||੨੮੦|| ਤੇਨਾਲਿਪ੍ਤਂ ਸ਼ਿਰਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੁਸਿਤਂ ਨਿਸ਼ਿ| ਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਤਸ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾਧੌਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਸ੍ਣਮਦੁਮੂਰ੍ਧਜਮ੍||੨੮੧|| ਅਯਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੋਮ੍ਲਪਿਸ੍ਟਸ਼੍ਚ ਰਾਗਃ ਸਤ੍ਰਿਫਲੋ ਵਰਃ| ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛੇਸੇਸੁ ਰੋਗੇਸੁ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਸ੍ਵਾਂ ਸ੍ਵਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਤ੍| ਸ਼ੇਸੇਸ੍ਵਾਦੌ ਚ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਸਿਦ੍ਧੌ ਚਾਨ੍ਯਾ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੨੮੨|| ਇਤਿ ਖਾਲਿਤ੍ਯਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਾ|
View original
खालित्ये पलिते वल्यां हरिलोम्नि च शोधितम्||२६२|| नस्यैस्तैलैः शिरोवक्रप्रलेपैश्चाप्युपाचरेत्| सिद्धं विदारीगन्धाद्यैर्जीवनीयैरथापि च||२६३|| नस्यं स्यादणुतैलं वा खालित्यपलितापहम्| क्षीरात् सहचराद्भृङ्गराजाच्च सौरसाद्रसात्||२६४|| प्रस्थैस्तु कुडवस्तैलाद्यष्ट्याह्वपलकल्कितः| सिद्धः शिलासमे भाण्डे मेषशृङ्गादिषु स्थितः||२६५|| नस्यं स्याद्भिषजा सम्यग्योजितं पलितापहम्| भिषजा क्षीरपिष्टौ वा दुग्धिकाकरवीरकौ||२६६|| उत्पाट्य पलिते देयौ तावुभौ पलितापहौ| मार्कवस्वरसात् क्षीराद्द्विप्रस्थं मधुकात् पलम्||२६७|| तैः पचेत् कुडवं तैलात्तन्नस्यं पलितापहम्| आदित्यवल्ल्या मूलानि कृष्णशैरेयकस्य च||२६८|| सुरसस्य च पत्राणि पत्रं कृष्णशणस्य च| मार्कवः काकमाची च मधुकं देवदारु च||२६९|| पृथग्दशपलांशानि पिप्पल्यस्त्रिफलाऽञ्जनम्| प्रपौण्डरीकं मञ्जिष्ठा लोध्रं कृष्णागुरूत्पलम्||२७०|| आम्रास्थि कर्दमः कृष्णो मृणालं रक्तचन्दनम्| नीली भल्लातकास्थीनि कासीसं मदयन्तिका||२७१|| सोमराज्यसनः शस्त्रं कृष्णौ पिण्डीतचित्रकौ| पुष्करार्जुनकाश्मर्याण्याम्रजम्बूफलानि च||२७२|| पृथक् पञ्चपलांशानि तैः पिष्टैराढकं पचेत्| बैभीतकस्य तैलस्य धात्रीरसचतुर्गुणम्||२७३|| कुर्यादादित्यपाकं वा यावच्छुष्को भवेद्रसः| लोहपात्रे ततः पूतं संशुद्धमुपयोजयेत्||२७४|| पाने नस्यक्रियायां च शिरोभ्यङ्गे तथैव च| एतच्चक्षुष्यमायुष्यं शिरसः सर्वरोगनुत्||२७५|| महानीलमिति ख्यातं पलितघ्नमनुत्तमम्| इति महानीलतैलम्| प्रपौण्डरीकमधुकपिप्पलीचन्दनोत्पलैः||२७६|| कार्षिकैस्तैलकुडवो द्विगुणामलकीरसः| सिद्धः स प्रतिमर्शः स्यात् सर्वमूर्धगदापहः||२७७|| (पलितघ्नो विशेषेण कृष्णात्रेयेण भाषितः|) क्षीरं प्रियालयष्ट्याह्वे जीवकाद्यो गणस्तिलाः||२७८|| कृष्णा वक्त्रे प्रलेपः स्याद्धरिलोमनिवारणः| तिलाः सामलकाश्चैव किञ्जल्को मधुकं मधु||२७९|| बृंहयेद्रञ्जयेचैतत् केशान्मूर्धप्रलेपनात्| पचेत्सैन्धवशुक्ताम्लैरयश्चूर्णं सतण्डुलम्||२८०|| तेनालिप्तं शिरः शुद्धमस्निग्धमुषितं निशि| तत् प्रातस्त्रिफलाधौतं स्यात् कृष्णमृदुमूर्धजम्||२८१|| अयश्चूर्णोऽम्लपिष्टश्च रागः सत्रिफलो वरः| कुर्याच्छेषेषु रोगेषु क्रियां स्वां स्वाच्चिकित्सितात्| शेषेष्वादौ च निर्दिष्टा सिद्धौ चान्या प्रवक्ष्यते||२८२|| इति खालित्यादिचिकित्सा|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 54 (283-290) · Śloka 290
ਸਰ੍ਪੀਂਸ੍ਯੁਪਰਿਭਕ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਵਰਭੇਦੇਨਿਲਾਤ੍ਮਕੇ| ਤੈਲੈਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਯੋਗੈਸ਼੍ਚ ਬਲਾਰਾਸ੍ਨਾਮਤਾਹ੍ਵਯੈਃ||੨੮੩|| ਬਰ੍ਹਿਤਿਤ੍ਤਿਰਿਦਕ੍ਸਾਣਾਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਸ਼ਤਾਨ੍ ਰਸਾਨ੍| ਮਾਯੂਰਂ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਮੇਵ ਵਾ||੨੮੪|| ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਤੁ ਵਿਰੇਕਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਯਸ਼੍ਚ ਮਧੁਰੈਃ ਸ਼ਤਮ੍| ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਗੁਡਾ ਘਤਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਜੀਵਨੀਯਂ ਵਸਸ੍ਯ ਵਾ||੨੮੫|| ਕਫਜੇ ਸ੍ਵਰਭੇਦੇ ਤੁ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਮੂਰ੍ਧਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਵਿਰੇਕੋ ਵਮਨਂ ਧੂਮੋ ਯਵਾਨ੍ਨਕਟੁਸੇਵਨਮ੍||੨੮੬|| ਚਵ੍ਯਭਾਰ੍ਗ੍ਯਭਯਾਵ੍ਯੋਸਕ੍ਸਾਰਮਾਕ੍ਸਿਕਚਿਤ੍ਰਕਾਨ੍| ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀਪਥ੍ਯੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਮਦ੍ਯਂ ਪਿਬੇਚ੍ਚ ਸਃ||੨੮੭|| ਰਕ੍ਤਜੇ ਸ੍ਵਰਭੇਦੇ ਤੁ ਸਘਤਾ ਜਾਙ੍ਗਲਾ ਰਸਾਃ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਵਿਦਾਰੀਕ੍ਸੁਰਸਾਃ ਸਘਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ||੨੮੮|| ਯਚ੍ਚੋਕ੍ਤਂ ਕ੍ਸਯਕਾਸਘ੍ਨਂ ਤਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਜਸ੍ਵਰਭੇਦਘ੍ਨਂ ਸਿਰਾਵੇਧਸ਼੍ਚ ਰਕ੍ਤਜੇ||੨੮੯|| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਹਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾ ਨ ਤੁ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਃ| ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਰਭੇਦਸ੍ਯ ਸਮਾਸੇਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍||੨੯੦|| ਇਤਿ ਸ੍ਵਰਭੇਦਚਿਕਿਤ੍ਸਾ|
View original
सर्पींष्युपरिभक्तानि स्वरभेदेऽनिलात्मके| तैलैश्चतुष्प्रयोगैश्च बलारास्नामृताह्वयैः||२८३|| बर्हितित्तिरिदक्षाणां पञ्चमूलशृतान् रसान्| मायूरं क्षीरसर्पिर्वा पिबेत्त्र्यूषणमेव वा||२८४|| पैत्तिके तु विरेकः स्यात् पयश्च मधुरैः शृतम्| सर्पिर्गुडा घृतं तिक्तं जीवनीयं वृषस्य वा||२८५|| कफजे स्वरभेदे तु तीक्ष्णं मूर्धविरेचनम्| विरेको वमनं धूमो यवान्नकटुसेवनम्||२८६|| चव्यभार्ग्यभयाव्योषक्षारमाक्षिकचित्रकान्| लिह्याद्वा पिप्पलीपथ्ये तीक्ष्णं मद्यं पिबेच्च सः||२८७|| रक्तजे स्वरभेदे तु सघृता जाङ्गला रसाः| द्राक्षाविदारीक्षुरसाः सघृतक्षौद्रशर्कराः||२८८|| यच्चोक्तं क्षयकासघ्नं तच्च सर्वं चिकित्सितम्| पित्तजस्वरभेदघ्नं सिरावेधश्च रक्तजे||२८९|| सन्निपाते हिताः सर्वाः क्रिया न तु सिराव्यधः| इत्युक्तं स्वरभेदस्य समासेन चिकित्सितम्||२९०|| इति स्वरभेदचिकित्सा|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 55 (291) · Śloka 291
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾ ਨਣਾਂ ਬਸ੍ਤਿਹਨ੍ਮੂਰ੍ਧਸਂਸ਼੍ਰਯਾਃ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨਸਾਮੀਪ੍ਯਾਦ੍ਧਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਵਮਨਾਦਿਭਿਃ||੨੯੧||
View original
भवन्ति चात्र- वातपित्तकफा नॄणां बस्तिहृन्मूर्धसंश्रयाः| तस्मात्तत्स्थानसामीप्याद्धर्तव्या वमनादिभिः||२९१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 56 (292) · Śloka 292
ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਲੋਕੋ ਵਾਤਾਦ੍ਯੈਰ੍ਲੋਕੋ ਵਾਤਰਵੀਨ੍ਦੁਭਿਃ| ਪੀਡ੍ਯਤੇ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ਚੈਵ ਵਿਕਤਾਵਿਕਤੈਸ੍ਤਥਾ||੨੯੨||
View original
अध्यात्मलोको वाताद्यैर्लोको वातरवीन्दुभिः| पीड्यते धार्यते चैव विकृताविकृतैस्तथा||२९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 57 (293) · Śloka 293
ਵਿਰੁਦ੍ਧੈਰਪਿ ਨ ਤ੍ਵੇਤੇ ਗੁਣੈਰ੍ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍| ਦੋਸਾਃ ਸਹਜਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸਂ ਘੋਰਮਹੀਨਿਵ||੨੯੩||
View original
विरुद्धैरपि न त्वेते गुणैर्घ्नन्ति परस्परम्| दोषाः सहजसात्म्यत्वाद्विषं घोरमहीनिव||२९३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 58 (294) · Śloka 294
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਃ- ਤ੍ਰਿਮਰ੍ਮਜਾਨਾਂ ਰੋਗਾਣਾਂ ਨਿਦਾਨਾਕਤਿਭੇਸਜਮ੍| ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਪਥਗ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਤ੍ਰਿਮਰ੍ਮੀਯੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ||੨੯੪||
View original
तत्र श्लोकः- त्रिमर्मजानां रोगाणां निदानाकृतिभेषजम्| विस्तरेण पृथग्दिष्टं त्रिमर्मीये चिकित्सिते||२९४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 26
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦਢਬਲਸਮ੍ਪੂਰਿਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਤ੍ਰਿਮਰ੍ਮੀਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਸਡ੍ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੬||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थाने त्रिमर्मीयचिकित्सितं नाम षड्विंशोऽध्यायः||२६||
🔊 Audio coming soon