Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
অথাতো বিষচিকিত্সিতং ব্যাখ্যাস্যামঃ||১|| ইতি হ স্মাহ ভগবানাত্রেযঃ||২|| প্রাগুত্পত্তিং গুণান্ যোনিং বেগাঁল্লিঙ্গান্যুপক্রমান্| বিষস্য ব্রুবতঃ সম্যগগ্নিবেশ নিবোধ মে||৩||
अथातो विषचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२|| प्रागुत्पत्तिं गुणान् योनिं वेगाँल्लिङ्गान्युपक्रमान्| विषस्य ब्रुवतः सम्यगग्निवेश निबोध मे||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (4-5) · Śloka 5
অমৃতার্থং সমুদ্রে তু মথ্যমানে সুরাসুরৈঃ| জজ্ঞে প্রাগমৃতোত্পত্তেঃ পুরুষো ঘোরদর্শনঃ||৪|| দীপ্ততেজাশ্চতুর্দংষ্ট্রো হরিকেশোঽনলেক্ষণঃ| জগদ্বিষণ্ণং তং দৃষ্ট্বা তেনাসৌ বিষসঞ্জ্ঞিতঃ||৫||
अमृतार्थं समुद्रे तु मथ्यमाने सुरासुरैः| जज्ञे प्रागमृतोत्पत्तेः पुरुषो घोरदर्शनः||४|| दीप्ततेजाश्चतुर्दंष्ट्रो हरिकेशोऽनलेक्षणः| जगद्विषण्णं तं दृष्ट्वा तेनासौ विषसञ्ज्ञितः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (6) · Śloka 7
জঙ্গমস্থাবরাযাং তদ্যোনৌ ব্রহ্মা ন্যযোজযত্| তদম্বুসম্ভবং তস্মাদ্দ্বিবিধং পাবকোপমম্||৬|| অষ্টবেগং দশগুণং চতুর্বিংশত্যুপক্রমম্|৭|
जङ्गमस्थावरायां तद्योनौ ब्रह्मा न्ययोजयत्| तदम्बुसम्भवं तस्माद्द्विविधं पावकोपमम्||६|| अष्टवेगं दशगुणं चतुर्विंशत्युपक्रमम्|७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7-8) · Śloka 8
তদ্বর্ষাস্বম্বুযোনিত্বাত্ সঙ্ক্লেদং গুডবদ্গতম্||৭|| সর্পত্যম্বুধরাপাযে তদগস্ত্যো হিনস্তি চ| প্রযাতি মন্দবীর্যত্বং বিষং তস্মাদ্ধনাত্যযে||৮||
तद्वर्षास्वम्बुयोनित्वात् सङ्क्लेदं गुडवद्गतम्||७|| सर्पत्यम्बुधरापाये तदगस्त्यो हिनस्ति च| प्रयाति मन्दवीर्यत्वं विषं तस्माद्धनात्यये||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (9-10) · Śloka 10
সর্পাঃ কীটোন্দুরা লূতা বৃশ্চিকা গৃহগোধিকাঃ| জলৌকামত্স্যমণ্ডূকাঃ কণভাঃ সকৃকণ্টকাঃ||৯|| শ্বসিংহব্যাঘ্রগোমাযুতরক্ষুনকুলাদযঃ| দংষ্ট্রিণো যে বিষং তেষাং দংষ্ট্রোত্থং জঙ্গমং মতম্||১০||
सर्पाः कीटोन्दुरा लूता वृश्चिका गृहगोधिकाः| जलौकामत्स्यमण्डूकाः कणभाः सकृकण्टकाः||९|| श्वसिंहव्याघ्रगोमायुतरक्षुनकुलादयः| दंष्ट्रिणो ये विषं तेषां दंष्ट्रोत्थं जङ्गमं मतम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (11-13) · Śloka 13
মুস্তকং পৌষ্করং ক্রৌঞ্চং বত্সনাভং বলাহকম্| কর্কটং কালকূটং চ করবীরকসঞ্জ্ঞকম্||১১|| পালকেন্দ্রাযুধং তৈলং মেঘকং কুশপুষ্পকম্| রোহিষং পুণ্ডরীকং চ লাঙ্গলক্যঞ্জনাভকম্||১২|| সঙ্কোচং মর্কটং শৃঙ্গীবিষং হালাহলং তথা| এবমাদীনি চান্যানি মূলজানি স্থিরাণি চ||১৩||
मुस्तकं पौष्करं क्रौञ्चं वत्सनाभं बलाहकम्| कर्कटं कालकूटं च करवीरकसञ्ज्ञकम्||११|| पालकेन्द्रायुधं तैलं मेघकं कुशपुष्पकम्| रोहिषं पुण्डरीकं च लाङ्गलक्यञ्जनाभकम्||१२|| सङ्कोचं मर्कटं शृङ्गीविषं हालाहलं तथा| एवमादीनि चान्यानि मूलजानि स्थिराणि च||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (14) · Śloka 14
গরসংযোগজং চান্যদ্গরসঞ্জ্ঞং গদপ্রদম্| কালান্তরবিপাকিত্বান্ন তদাশু হরত্যসূন্||১৪||
गरसंयोगजं चान्यद्गरसञ्ज्ञं गदप्रदम्| कालान्तरविपाकित्वान्न तदाशु हरत्यसून्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (15-17) · Śloka 17
নিদ্রাং তন্দ্রাং ক্লমং দাহং সপাকং লোমহর্ষণম্| শোফং চৈবাতিসারং চ জনযেজ্জঙ্গমং বিষম্||১৫|| স্থাবরং তু জ্বরং হিক্কাং দন্তহর্ষং গলগ্রহম্| ফেনবম্যরুচিশ্বাসমূর্চ্ছাশ্চ জনযেদ্বিষম্ ||১৬|| জঙ্গমং স্যাদধোভাগমূর্ধ্বভাগং তু মূলজম্| তস্মাদ্দংষ্ট্রাবিষং মৌলং হন্তি মৌলং চ দংষ্ট্রজম্ ||১৭||
निद्रां तन्द्रां क्लमं दाहं सपाकं लोमहर्षणम्| शोफं चैवातिसारं च जनयेज्जङ्गमं विषम्||१५|| स्थावरं तु ज्वरं हिक्कां दन्तहर्षं गलग्रहम्| फेनवम्यरुचिश्वासमूर्च्छाश्च जनयेद्विषम् ||१६|| जङ्गमं स्यादधोभागमूर्ध्वभागं तु मूलजम्| तस्माद्दंष्ट्राविषं मौलं हन्ति मौलं च दंष्ट्रजम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (18-23) · Śloka 23
তৃণ্মোহদন্তহর্ষপ্রসেকবমথক্লমা ভবন্ত্যাদ্যে| বেগে রসপ্রদোষাদসৃক্প্রদোষাদ্দ্বিতীযে তু||১৮|| বৈবর্ণ্যভ্রমবেপথুমূর্চ্ছাজৃম্ভাঙ্গচিমিচিমাতমকাঃ | দুষ্টপিশিতাত্তৃতীযে মণ্ডলকণ্ডূশ্বযথুকোঠাঃ||১৯|| বাতাদিজাশ্চতুর্থে দাহচ্ছর্দ্যঙ্গশূলমূর্চ্ছাদ্যাঃ| নীলাদীনাং তমসশ্চ দর্শনং পঞ্চমে বেগে||২০|| ষষ্ঠে হিক্কা, ভঙ্গঃ স্কন্ধস্য তু সপ্তমেঽষ্টমে মরণম্| নৄণাং, চতুষ্পদাং স্যাচ্চতুর্বিধঃ, পক্ষিণাং ত্রিবিধঃ||২১|| সীদত্যাদ্যে ভ্রমতি চ, চতুষ্পদো বেপতে, ততঃ শূন্যঃ | মন্দাহারো ম্রিযতে শ্বাসেন হি চতুর্থবেগে তু||২২|| ধ্যাযতি বিহগঃ প্রথমে বেগে, প্রভ্রাম্যতি দ্বিতীযে তু| স্রস্তাঙ্গশ্চ তৃতীযে বিষবেগে যাতি পঞ্চত্বম্||২৩||
तृण्मोहदन्तहर्षप्रसेकवमथक्लमा भवन्त्याद्ये| वेगे रसप्रदोषादसृक्प्रदोषाद्द्वितीये तु||१८|| वैवर्ण्यभ्रमवेपथुमूर्च्छाजृम्भाङ्गचिमिचिमातमकाः | दुष्टपिशितात्तृतीये मण्डलकण्डूश्वयथुकोठाः||१९|| वातादिजाश्चतुर्थे दाहच्छर्द्यङ्गशूलमूर्च्छाद्याः| नीलादीनां तमसश्च दर्शनं पञ्चमे वेगे||२०|| षष्ठे हिक्का, भङ्गः स्कन्धस्य तु सप्तमेऽष्टमे मरणम्| नॄणां, चतुष्पदां स्याच्चतुर्विधः, पक्षिणां त्रिविधः||२१|| सीदत्याद्ये भ्रमति च, चतुष्पदो वेपते, ततः शून्यः | मन्दाहारो म्रियते श्वासेन हि चतुर्थवेगे तु||२२|| ध्यायति विहगः प्रथमे वेगे, प्रभ्राम्यति द्वितीये तु| स्रस्ताङ्गश्च तृतीये विषवेगे याति पञ्चत्वम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (24-27) · Śloka 27
লঘু রূক্ষমাশু বিশদং ব্যবাযি তীক্ষ্ণং বিকাসি সূক্ষ্মং চ| উষ্ণমনির্দেশ্যরসং দশগুণমুক্তং বিষং তজ্জ্ঞৈঃ||২৪|| রৌক্ষ্যাদ্বাতমশৈত্যাত্পিত্তং সৌক্ষ্ম্যাদসৃক্ প্রকোপযতি| কফমব্যক্তরসত্বাদন্নরসাংশ্চানুবর্ততে শীঘ্রম্||২৫|| শীঘ্রং ব্যবাযিভাবাদাশু ব্যাপ্নোতি কেবলং দেহম্| তীক্ষ্ণত্বান্মর্মঘ্নং প্রাণঘ্নং তদ্বিকাসিত্বাত্||২৬|| দুরুপক্রমং লঘুত্বাদ্বৈশদ্যাত্ স্যাদসক্তগতিদোষম্| দোষস্থানপ্রকৃতীঃ প্রাপ্যান্যতমং হ্যুদীরযতি||২৭||
लघु रूक्षमाशु विशदं व्यवायि तीक्ष्णं विकासि सूक्ष्मं च| उष्णमनिर्देश्यरसं दशगुणमुक्तं विषं तज्ज्ञैः||२४|| रौक्ष्याद्वातमशैत्यात्पित्तं सौक्ष्म्यादसृक् प्रकोपयति| कफमव्यक्तरसत्वादन्नरसांश्चानुवर्तते शीघ्रम्||२५|| शीघ्रं व्यवायिभावादाशु व्याप्नोति केवलं देहम्| तीक्ष्णत्वान्मर्मघ्नं प्राणघ्नं तद्विकासित्वात्||२६|| दुरुपक्रमं लघुत्वाद्वैशद्यात् स्यादसक्तगतिदोषम्| दोषस्थानप्रकृतीः प्राप्यान्यतमं ह्युदीरयति||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (28-30) · Śloka 30
স্যাদ্বাতিকস্য বাতস্থানে কফপিত্তলিঙ্গমীষত্তু| তৃণ্মোহারতিমূর্চ্ছাগলগ্রহচ্ছর্দিফেনাদি ||২৮|| পিত্তাশযস্থিতং পৈত্তিকস্য কফবাতযোর্বিষং তদ্বত্| তৃট্কাসজ্বরবমথুক্লমদাহতমোতিসারাদি ||২৯|| কফদেশগং কফস্য চ দর্শযেদ্বাতপিত্তযোশ্চেষত্| লিঙ্গং শ্বাসগলগ্রহকণ্ডূলালাবমথ্বাদি||৩০||
स्याद्वातिकस्य वातस्थाने कफपित्तलिङ्गमीषत्तु| तृण्मोहारतिमूर्च्छागलग्रहच्छर्दिफेनादि ||२८|| पित्ताशयस्थितं पैत्तिकस्य कफवातयोर्विषं तद्वत्| तृट्कासज्वरवमथुक्लमदाहतमोतिसारादि ||२९|| कफदेशगं कफस्य च दर्शयेद्वातपित्तयोश्चेषत्| लिङ्गं श्वासगलग्रहकण्डूलालावमथ्वादि||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (31) · Śloka 31
দূষীবিষং তু শোণিতদুষ্ট্যারুঃকিটিমকোঠলিঙ্গং চ| বিষমেকৈকং দোষং সন্দূষ্য হরত্যসূনেবম্||৩১||
दूषीविषं तु शोणितदुष्ट्यारुःकिटिमकोठलिङ्गं च| विषमेकैकं दोषं सन्दूष्य हरत्यसूनेवम्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (32) · Śloka 32
ক্ষরতি বিষতেজসাঽসৃক্ তত্ খানি নিরুধ্য মারযতি জন্তুম্| পীতং মৃতস্য হৃদি তিষ্ঠতি দষ্টবিদ্ধযোর্দংশদেশে স্যাত্||৩২||
क्षरति विषतेजसाऽसृक् तत् खानि निरुध्य मारयति जन्तुम्| पीतं मृतस्य हृदि तिष्ठति दष्टविद्धयोर्दंशदेशे स्यात्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (33-34) · Śloka 34
নীলৌষ্ঠদন্তশৈথিল্যকেশপতনাঙ্গভঙ্গবিক্ষেপাঃ| শিশিরৈর্ন লোমহর্ষো নাভিহতে দণ্ডরাজী স্যাত্||৩৩|| ক্ষতজং ক্ষতাচ্চ নাযাত্যেতানি ভবন্তি মরণলিঙ্গানি| এভ্যোঽন্যথা চিকিত্স্যাস্তেষাং চোপক্রমাঞ্ছৃণু মে||৩৪||
नीलौष्ठदन्तशैथिल्यकेशपतनाङ्गभङ्गविक्षेपाः| शिशिरैर्न लोमहर्षो नाभिहते दण्डराजी स्यात्||३३|| क्षतजं क्षताच्च नायात्येतानि भवन्ति मरणलिङ्गानि| एभ्योऽन्यथा चिकित्स्यास्तेषां चोपक्रमाञ्छृणु मे||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (35-37) · Śloka 37
মন্ত্রারিষ্টোত্কর্তননিষ্পীডনচূষণাগ্নিপরিষেকাঃ| অবগাহরক্তমোক্ষণবমনবিরেকোপধানানি||৩৫|| হৃদযাবরণাঞ্জননস্যধূমলেহৌষধপ্রশমনানি | প্রতিসারণং প্রতিবিষং সঞ্জ্ঞাসংস্থানপনং লেপঃ||৩৬|| মৃতসঞ্জীবনমেব চ বিংশতিরেতে চতুর্ভিরধিকাঃ| স্যুরুপক্রমা যথা যে যত্র যোজ্যাঃ শৃণু তথা তান্||৩৭||
मन्त्रारिष्टोत्कर्तननिष्पीडनचूषणाग्निपरिषेकाः| अवगाहरक्तमोक्षणवमनविरेकोपधानानि||३५|| हृदयावरणाञ्जननस्यधूमलेहौषधप्रशमनानि | प्रतिसारणं प्रतिविषं सञ्ज्ञासंस्थानपनं लेपः||३६|| मृतसञ्जीवनमेव च विंशतिरेते चतुर्भिरधिकाः| स्युरुपक्रमा यथा ये यत्र योज्याः शृणु तथा तान्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (38) · Śloka 39
দংশাত্তু বিষং দষ্টস্যাবিসৃতং বেণিকাং ভিষগ্বদ্ধ্বা| নিষ্পীডযেদ্ভৃশং দংশমুদ্ধরেন্মর্মবর্জং বা||৩৮|| তং দংশং বা চূষেন্মুখেন যবচূর্ণপাংশুপূর্ণেন|৩৯|
दंशात्तु विषं दष्टस्याविसृतं वेणिकां भिषग्बद्ध्वा| निष्पीडयेद्भृशं दंशमुद्धरेन्मर्मवर्जं वा||३८|| तं दंशं वा चूषेन्मुखेन यवचूर्णपांशुपूर्णेन|३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (39-43) · Śloka 43
প্রচ্ছনশৃঙ্গজলৌকাব্যধনৈঃ স্রাব্যং ততো রক্তম্||৩৯|| রক্তে বিষপ্রদুষ্টে দুষ্যেত্ প্রকৃতিস্ততস্ত্যজেত্ প্রাণান্| তস্মাত্ প্রঘর্ষণৈরসৃগবর্তমানং প্রবর্ত্যং স্যাত্||৪০|| ত্রিকটুগৃহধূমরজনীপঞ্চলবণরোচনাঃ সবার্তাকাঃ| ঘর্ষণমতিপ্রবৃত্তে বটাদিভিঃ শীতলৈর্লেপঃ||৪১|| রক্তং হি বিষাধানং বাযুরিবাগ্নেঃ প্রদেহসেকৈস্তত্| শীতৈঃ স্কন্দতি তস্মিন্ স্কন্নে ব্যপযাতি বিষবেগঃ||৪২|| বিষবেগান্মদমূর্চ্ছাবিষাদহৃদযদ্রবাঃ প্রবর্তন্তে| শীতৈর্নিবর্তযেত্তান্ বীজ্যশ্চালোমহর্ষাত্ স্যাত্||৪৩||
प्रच्छनशृङ्गजलौकाव्यधनैः स्राव्यं ततो रक्तम्||३९|| रक्ते विषप्रदुष्टे दुष्येत् प्रकृतिस्ततस्त्यजेत् प्राणान्| तस्मात् प्रघर्षणैरसृगवर्तमानं प्रवर्त्यं स्यात्||४०|| त्रिकटुगृहधूमरजनीपञ्चलवणरोचनाः सवार्ताकाः| घर्षणमतिप्रवृत्ते वटादिभिः शीतलैर्लेपः||४१|| रक्तं हि विषाधानं वायुरिवाग्नेः प्रदेहसेकैस्तत्| शीतैः स्कन्दति तस्मिन् स्कन्ने व्यपयाति विषवेगः||४२|| विषवेगान्मदमूर्च्छाविषादहृदयद्रवाः प्रवर्तन्ते| शीतैर्निवर्तयेत्तान् वीज्यश्चालोमहर्षात् स्यात्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (44-45) · Śloka 45
তরুরিব মূলচ্ছেদাদ্দংশচ্ছেদান্ন বৃদ্ধিমেতি বিষম্| আচূষণমানযনং জলস্য সেতুর্যথা তথাঽরিষ্টাঃ||৪৪|| ত্বঙ্মাংসগতং দাহো দহতি বিষং স্রাবণং হরতি রক্তাত্| পীতং বমনৈঃ সদ্যো হরেদ্বিরেকৈর্দ্বিতীযে তু||৪৫||
तरुरिव मूलच्छेदाद्दंशच्छेदान्न वृद्धिमेति विषम्| आचूषणमानयनं जलस्य सेतुर्यथा तथाऽरिष्टाः||४४|| त्वङ्मांसगतं दाहो दहति विषं स्रावणं हरति रक्तात्| पीतं वमनैः सद्यो हरेद्विरेकैर्द्वितीये तु||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (46-50) · Śloka 50
আদৌ হৃদযং রক্ষ্যং তস্যাবরণং পিবেদ্যথালাভম্| মধুসর্পির্মজ্জপযোগৈরিকমথ গোমযরসং বা||৪৬|| ইক্ষুং সুপক্বমথবা কাকং নিষ্পীড্য তদ্রসং বরণম্| ছাগাদীনাং বাঽসৃগ্ভস্ম মৃদং বা পিবেদাশু||৪৭|| ক্ষারাগদস্তৃতীযে শোফহরৈর্লেখনং সমধ্বম্বু| গোমযরসশ্চতুর্থে বেগে সকপিত্থমধুসর্পিঃ||৪৮|| কাকাণ্ডশিরীষাভ্যাং স্বরসেনাশ্চ্যোতনাঞ্জনে নস্যম্| স্যাত্পঞ্চমেঽথ ষষ্ঠে সঞ্জ্ঞাযাঃ স্থাপনং কার্যম্||৪৯|| গোপিত্তযুতা রজনী মঞ্জিষ্ঠামরিচপিপ্পলীপানম্| বিষপানং দষ্টানাং বিষপীতে দংশনং চান্তে||৫০||
आदौ हृदयं रक्ष्यं तस्यावरणं पिबेद्यथालाभम्| मधुसर्पिर्मज्जपयोगैरिकमथ गोमयरसं वा||४६|| इक्षुं सुपक्वमथवा काकं निष्पीड्य तद्रसं वरणम्| छागादीनां वाऽसृग्भस्म मृदं वा पिबेदाशु||४७|| क्षारागदस्तृतीये शोफहरैर्लेखनं समध्वम्बु| गोमयरसश्चतुर्थे वेगे सकपित्थमधुसर्पिः||४८|| काकाण्डशिरीषाभ्यां स्वरसेनाश्च्योतनाञ्जने नस्यम्| स्यात्पञ्चमेऽथ षष्ठे सञ्ज्ञायाः स्थापनं कार्यम्||४९|| गोपित्तयुता रजनी मञ्जिष्ठामरिचपिप्पलीपानम्| विषपानं दष्टानां विषपीते दंशनं चान्ते||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (51-53) · Śloka 53
শিখিপিত্তার্ধযুতং স্যাত্ পলাশবীজমগদো মৃতেষু বরঃ| বার্তাকুফাণিতাগারধূমগোপিত্তনিম্বং বা||৫১|| গোপিত্তযুতৈর্গুটিকাঃ সুরসাগ্রন্থিদ্বিরজনীমধুককুষ্ঠৈঃ | শস্তাঽমৃতেন তুল্যা শিরীষপুষ্পকাকাণ্ডকরসৈর্বা||৫২|| কাকাণ্ডসুরসগবাক্ষীপুনর্নবাবাযসীশিরীষফলৈঃ| উদ্বন্ধবিষজলমৃতে লেপৌপধিনস্যপানানি ||৫৩||
शिखिपित्तार्धयुतं स्यात् पलाशबीजमगदो मृतेषु वरः| वार्ताकुफाणितागारधूमगोपित्तनिम्बं वा||५१|| गोपित्तयुतैर्गुटिकाः सुरसाग्रन्थिद्विरजनीमधुककुष्ठैः | शस्ताऽमृतेन तुल्या शिरीषपुष्पकाकाण्डकरसैर्वा||५२|| काकाण्डसुरसगवाक्षीपुनर्नवावायसीशिरीषफलैः| उद्बन्धविषजलमृते लेपौपधिनस्यपानानि ||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (54-60) · Śloka 60
স্পৃক্কাপ্লবস্থৌণেযকাঙ্ক্ষীশৈলেযরোচনাতগরম্| ধ্যামককুঙ্কুমমাংসীসুরসাগ্রৈলালকুষ্ঠঘ্নম্||৫৪|| বৃহতী শিরীষপুষ্পং শ্রীবেষ্টকপদ্মচারটিবিশালাঃ| সুরদারুপদ্মকেশরসাবরকমনঃশিলাকৌন্ত্যঃ||৫৫|| জাত্যর্কপুষ্পরসরজনীদ্বযহিঙ্গুপিপ্পলীলাক্ষাঃ| জলমুদ্গপর্ণিচন্দনমধুকমদনসিন্ধুবারাশ্চ||৫৬|| শম্পাকলোধ্রমযূরকগন্ধফলানাকুলীবিডঙ্গাশ্চ| পুষ্যে সংহৃত্য সমং পিষ্ট্বা গুটিকা বিধেযাঃ স্যুঃ||৫৭|| সর্ববিষঘ্নো জযকৃদ্বিষমৃতসঞ্জীবনো জ্বরনিহন্তা| ঘ্রেযবিলেপনধারণধূমগ্রহণৈর্গৃহস্থশ্চ||৫৮|| ভূতবিষজন্ত্বলক্ষ্মীকার্মণমন্ত্রাগ্ন্যশন্যরীন্ হন্যাত্| দুঃস্বপ্নস্ত্রীদোষানকালমরণাম্বুচৌরভযম্||৫৯|| ধনধান্যকার্যসিদ্ধিঃ শ্রীপুষ্ট্যাযুর্বিবর্ধনো ধন্যঃ| মৃতসঞ্জীবন এষ প্রাগমৃতাদ্ব্রহ্মণা বিহিতঃ||৬০|| ইতি মৃতসঞ্জীবনোঽগদঃ|
स्पृक्काप्लवस्थौणेयकाङ्क्षीशैलेयरोचनातगरम्| ध्यामककुङ्कुममांसीसुरसाग्रैलालकुष्ठघ्नम्||५४|| बृहती शिरीषपुष्पं श्रीवेष्टकपद्मचारटिविशालाः| सुरदारुपद्मकेशरसावरकमनःशिलाकौन्त्यः||५५|| जात्यर्कपुष्परसरजनीद्वयहिङ्गुपिप्पलीलाक्षाः| जलमुद्गपर्णिचन्दनमधुकमदनसिन्धुवाराश्च||५६|| शम्पाकलोध्रमयूरकगन्धफलानाकुलीविडङ्गाश्च| पुष्ये संहृत्य समं पिष्ट्वा गुटिका विधेयाः स्युः||५७|| सर्वविषघ्नो जयकृद्विषमृतसञ्जीवनो ज्वरनिहन्ता| घ्रेयविलेपनधारणधूमग्रहणैर्गृहस्थश्च||५८|| भूतविषजन्त्वलक्ष्मीकार्मणमन्त्राग्न्यशन्यरीन् हन्यात्| दुःस्वप्नस्त्रीदोषानकालमरणाम्बुचौरभयम्||५९|| धनधान्यकार्यसिद्धिः श्रीपुष्ट्यायुर्विवर्धनो धन्यः| मृतसञ्जीवन एष प्रागमृताद्ब्रह्मणा विहितः||६०|| इति मृतसञ्जीवनोऽगदः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (61-64) · Śloka 64
মন্ত্রৈর্ধমনীবন্ধোঽবমার্জনং কার্যমাত্মরক্ষা চ| দোষস্য বিষং যস্য স্থানে স্যাত্তং জযেত্পূর্বম্||৬১|| বাতস্থানে স্বেদো দধ্না নতকুষ্ঠকল্কপানং চ| ঘৃতমধুপযোঽম্বুপানাবগাহসেকাশ্চ পিত্তস্থে||৬২|| ক্ষারাগদঃ কফস্থানগতে স্বেদস্তথা সিরাব্যধনম্| দূষীবিষেঽথ রক্তস্থিতে সিরাকর্ম পঞ্চবিধম্||৬৩|| ভেষজমেবং কল্প্যং ভিষগ্বিদাঽঽলক্ষ্য সর্বদা সর্বম্| স্থানং জযেদ্ধি পূর্বং স্থানস্থস্যাবিরুদ্ধং চ||৬৪||
मन्त्रैर्धमनीबन्धोऽवमार्जनं कार्यमात्मरक्षा च| दोषस्य विषं यस्य स्थाने स्यात्तं जयेत्पूर्वम्||६१|| वातस्थाने स्वेदो दध्ना नतकुष्ठकल्कपानं च| घृतमधुपयोऽम्बुपानावगाहसेकाश्च पित्तस्थे||६२|| क्षारागदः कफस्थानगते स्वेदस्तथा सिराव्यधनम्| दूषीविषेऽथ रक्तस्थिते सिराकर्म पञ्चविधम्||६३|| भेषजमेवं कल्प्यं भिषग्विदाऽऽलक्ष्य सर्वदा सर्वम्| स्थानं जयेद्धि पूर्वं स्थानस्थस्याविरुद्धं च||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (65-76) · Śloka 76
বিষদূষিতকফমার্গঃ স্রোতঃসংরোধরুদ্ধবাযুস্তু| মৃত ইব শ্বসেন্মর্ত্যঃ স্যাদসাধ্যলিঙ্গৈর্বিহীনশ্চ||৬৫|| চর্মকষাযাঃ কল্কং বিল্বসমং মূর্ধ্নি কাকপদমস্য| কৃত্বা দদ্যাত্কটভীকটুকট্ফলপ্রধমনং চ||৬৬|| ছাগং গব্যং মাহিষং বা মাংসং কৌক্কুটমেব বা| দদ্যাত্ কাকপদে তস্মিংস্ততঃ সঙ্ক্রমতে বিষম্||৬৭|| নাসাক্ষিকর্ণজিহ্বাকণ্ঠনিরোধেষু কর্ম নস্তঃ স্যাত্| বার্তাকুবীজপূরজ্যোতিষ্মত্যাদিভিঃ পিষ্টৈঃ||৬৮|| অঞ্জনমক্ষ্যুপরোধে কর্তব্যং বস্তমূত্রপিষ্টৈস্তু| দারুব্যোষহরিদ্রাকরবীরকরঞ্জনিম্বসুরসৈস্তু||৬৯|| শ্বেতা বচাঽশ্বগন্ধা হিঙ্গ্বমৃতা কুষ্ঠসৈন্ধবে লশুনম্| সর্ষপকপিত্থমধ্যং টুণ্টুককরঞ্জবীজানি ||৭০|| ব্যোষং শিরীষপুষ্পং দ্বিরজন্যৌ বংশলোচনং চ সমম্| পিষ্ট্বাঽজস্য মূত্রেণ গোশ্বপিত্তেন সপ্তাহম্||৭১|| ব্যত্যাসভাবিতোঽযং নিহন্তি শিরসি স্থিতং বিষং ক্ষিপ্রম্| সর্বজ্বরভূতগ্রহবিসূচিকাজীর্ণমূর্চ্ছার্তীঃ||৭২|| উন্মাদাপস্মারৌ কাচপটলনীলিকাশিরোদোষান্| শুষ্কাক্ষিপাকপিল্লার্বুদার্মকণ্ডূতমোদোষান্||৭৩|| ক্ষযদৌর্বল্যমদাত্যযপাণ্ডুগদাংশ্চাঞ্জনাত্তথা মোহান্| লেপাদ্বিষদিগ্ধক্ষতলীঢদষ্টপীতবিষঘাতী||৭৪|| অর্শঃস্বানদ্ধেষু চ গুদলেপো যোনিলেপনং স্ত্রীণাম্| মূঢে গর্ভে দুষ্টে ললাটলেপঃ প্রতিশ্যাযে||৭৫|| বৃদ্ধৌ কিটিমে কুষ্ঠে শ্বিত্রবিচর্চিকাদিষু লেপঃ| গজ ইব তরূন্ বিষগদান্নিহন্ত্যগদগন্ধহস্ত্যেষঃ||৭৬|| ইতি গন্ধহস্তীনামাঽগদঃ|
विषदूषितकफमार्गः स्रोतःसंरोधरुद्धवायुस्तु| मृत इव श्वसेन्मर्त्यः स्यादसाध्यलिङ्गैर्विहीनश्च||६५|| चर्मकषायाः कल्कं बिल्वसमं मूर्ध्नि काकपदमस्य| कृत्वा दद्यात्कटभीकटुकट्फलप्रधमनं च||६६|| छागं गव्यं माहिषं वा मांसं कौक्कुटमेव वा| दद्यात् काकपदे तस्मिंस्ततः सङ्क्रमते विषम्||६७|| नासाक्षिकर्णजिह्वाकण्ठनिरोधेषु कर्म नस्तः स्यात्| वार्ताकुबीजपूरज्योतिष्मत्यादिभिः पिष्टैः||६८|| अञ्जनमक्ष्युपरोधे कर्तव्यं बस्तमूत्रपिष्टैस्तु| दारुव्योषहरिद्राकरवीरकरञ्जनिम्बसुरसैस्तु||६९|| श्वेता वचाऽश्वगन्धा हिङ्ग्वमृता कुष्ठसैन्धवे लशुनम्| सर्षपकपित्थमध्यं टुण्टुककरञ्जबीजानि ||७०|| व्योषं शिरीषपुष्पं द्विरजन्यौ वंशलोचनं च समम्| पिष्ट्वाऽजस्य मूत्रेण गोश्वपित्तेन सप्ताहम्||७१|| व्यत्यासभावितोऽयं निहन्ति शिरसि स्थितं विषं क्षिप्रम्| सर्वज्वरभूतग्रहविसूचिकाजीर्णमूर्च्छार्तीः||७२|| उन्मादापस्मारौ काचपटलनीलिकाशिरोदोषान्| शुष्काक्षिपाकपिल्लार्बुदार्मकण्डूतमोदोषान्||७३|| क्षयदौर्बल्यमदात्ययपाण्डुगदांश्चाञ्जनात्तथा मोहान्| लेपाद्विषदिग्धक्षतलीढदष्टपीतविषघाती||७४|| अर्शःस्वानद्धेषु च गुदलेपो योनिलेपनं स्त्रीणाम्| मूढे गर्भे दुष्टे ललाटलेपः प्रतिश्याये||७५|| वृद्धौ किटिमे कुष्ठे श्वित्रविचर्चिकादिषु लेपः| गज इव तरून् विषगदान्निहन्त्यगदगन्धहस्त्येषः||७६|| इति गन्धहस्तीनामाऽगदः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (77-104) · Śloka 104
পত্রাগুরুমুস্তৈলা নির্যাসাঃ পঞ্চ চন্দনং স্পৃক্কা| ত্বঙ্নলদোত্পলবালকহরেণুকোশীরবন্যনখাঃ||৭৭|| সুরদারুকনককুঙ্কুমধ্যামককুষ্ঠপ্রিযঙ্গবস্তগরম্| পঞ্চাঙ্গানি শিরীষাদ্ব্যোষালমনঃশিলাজাজ্যঃ||৭৮|| শ্বেতকটভীকরঞ্জৌ রক্ষোঘ্নী সিন্ধুবারিকা রজনী| সুরসাঞ্জনগৈরিকমঞ্জিষ্ঠানিম্বনির্যাসাঃ||৭৯|| বংশত্বগশ্বগন্ধাহিঙ্গুদধিত্থাম্লবেতসং লাক্ষা| মধুমধুকসোমরাজীবচারুহারোচনাতগরম্||৮০|| অগদোঽযং বৈশ্রবণাযাখ্যাতস্ত্র্যম্বকেণ ষষ্ট্যঙ্গঃ| অপ্রতিহতপ্রভাবঃ খ্যাতো মহাগন্ধহস্তীতি||৮১|| পিত্তেন গবাং পেষ্যো গুটিকাঃ কার্যাস্তু পুষ্যযোগেন| পানাঞ্জনপ্রলেপৈঃ প্রসাধযেত্ সর্বকর্মাণি||৮২|| পিল্লং কণ্ডূং তিমিরং রাত্র্যান্ধ্যং কাচমর্বুদং পটলম্| হন্তি সততপ্রযোগাদ্ধিতমিতপথ্যাশিনাং পুংসাম্||৮৩|| বিষমজ্বরানজীর্ণান্দদ্রুং কণ্ডূং বিসূচিকাং পামাম্| বিষমূষিকলূতানাং সর্বেষাং পন্নগানাং চ| আশু বিষং নাশযতি সমূলজমথ কন্দজং সর্বম্||৮৪|| এতেন লিপ্তগাত্রঃ সর্পান্ গৃহ্ণাতি ভক্ষযেচ্চ বিষম্| কালপরীতোঽপি নরো জীবতি নিত্যং নিরাতঙ্কঃ||৮৫|| আনদ্ধে গুদলেপো যোনৌ লেপশ্চ মূঢগর্ভাণাম্| মূর্চ্ছার্তিষু চ ললাটে প্রলেপনমাহুঃ প্রধানতমম্||৮৬|| ভেরীমৃদঙ্গপটহাঞ্ছত্রাণ্যমুনা তথা ধ্বজপতাকাঃ| লিপ্ত্বাঽহিবিষনিরস্ত্যৈ প্রধ্বনযেদ্দর্শযেন্মতিমান্||৮৭|| যত্র চ সন্নিহিতোঽযং ন তত্র বালগ্রহা ন রক্ষাংসি| ন চ কার্মণবেতালা বহন্তি নাথর্বণা মন্ত্রাঃ||৮৮|| সর্বগ্রহা ন তত্র প্রভবন্তি ন চাগ্নিশস্ত্রনৃপচৌরাঃ| লক্ষ্মীশ্চ তত্র ভজতে যত্র মহাগন্ধহস্ত্যস্তি||৮৯|| পিষ্যমাণ ইমং চাত্র সিদ্ধং মন্ত্রমুদীরযেত্| ‘মম মাতা জযা নাম জযো নামেতি মে পিতা||৯০|| সোঽহং জযজযাপুত্রো বিজযোঽথ জযামি চ| নমঃ পুরুষসিংহায বিষ্ণবে বিশ্বকর্মণে||৯১|| সনাতনায কৃষ্ণায ভবায বিভবায চ| তেজো বৃষাকপেঃ সাক্ষাত্তেজো ব্রহ্মেন্দ্রযোর্যমে||৯২|| যথাঽহং নাভিজানামি বাসুদেবপরাজযম্| মাতুশ্চ পাণিগ্রহণং সমুদ্রস্য চ শোষণম্||৯৩|| অনেন সত্যবাক্যেন সিধ্যতামগদো হ্যযম্| হিলিমিলিসংস্পৃষ্টে রক্ষ সর্বভেষজোত্তমে স্বাহা ||৯৪|| ইতি মহাগন্ধহস্তীনামাঽগদঃ| ঋষভকজীবকভার্গীমধুকোত্পলধান্যকেশরাজাজ্যঃ| সসিতগিরিকোলমধ্যাঃ পেযাঃ শ্বাসজ্বরাদিহরাঃ||৯৫|| হিঙ্গু চ কৃষ্ণাযুক্তং কপিত্থরসযুক্তমগ্র্যলবণং চ| সমধুসিতৌ পাতব্যৌ জ্বরহিক্কাশ্বাসকাসঘ্নৌ||৯৬|| লেহঃ কোলাস্থ্যঞ্জনলাজোত্পলমধুঘৃতৈর্বম্যাম্| বৃহতীদ্বযাঢকীপত্রধূমবর্তিস্তু হিক্কাঘ্নী||৯৭|| শিখিবর্হিবলাকাস্থীনি সর্ষপাশ্চন্দনং চ ঘৃতযুক্তম্| ধূমো গৃহশযনাসনবস্ত্রাদিষু শস্যতে বিষনুত্||৯৮|| ঘৃতযুক্তে নতকুষ্ঠে ভুজগপতিশিরঃ শিরীষপুষ্পং চ| ধূমাগদঃ স্মৃতোঽযং সর্ববিষঘ্নঃ শ্বযথুহৃচ্চ||৯৯|| জতুসেব্যপত্রগুগ্গুলুভল্লাতকককুভপুষ্পসর্জরসাঃ| শ্বেতা চ ধূম উরগাখুকীটবস্ত্রক্রিমিনুদগ্র্যঃ||১০০|| তরুণপলাশক্ষারং স্রুতং পচেচ্চূর্ণিতৈঃ সহ সমাংশৈঃ| লোহিতমৃদ্রজনীদ্বযশুক্লসুরসমঞ্জরীমধুকৈঃ||১০১|| লাক্ষাসৈন্ধবমাংসীহরেণুহিঙ্গুদ্বিসারিবাকুষ্ঠৈঃ| সব্যোষৈর্বাহ্লীকৈর্দর্বীবিলেপনং ঘট্টযেদ্যাবত্||১০২|| সর্ববিষশোথগুল্মত্বগ্দোষার্শোভগন্দরপ্লীহ্নঃ| শোথাপস্মারক্রিমিভূতস্বরভেদপাণ্ডুগদান্||১০৩|| মন্দাগ্নিত্বং কাসং সোন্মাদং নাশযেযুরথ পুংসাম্| গুটিকাশ্ছাযাশুষ্কাঃ কোলসমাস্তাঃ সমুপযুক্তাঃ||১০৪|| ইতি ক্ষারাগদঃ|
पत्रागुरुमुस्तैला निर्यासाः पञ्च चन्दनं स्पृक्का| त्वङ्नलदोत्पलबालकहरेणुकोशीरवन्यनखाः||७७|| सुरदारुकनककुङ्कुमध्यामककुष्ठप्रियङ्गवस्तगरम्| पञ्चाङ्गानि शिरीषाद्व्योषालमनःशिलाजाज्यः||७८|| श्वेतकटभीकरञ्जौ रक्षोघ्नी सिन्धुवारिका रजनी| सुरसाञ्जनगैरिकमञ्जिष्ठानिम्बनिर्यासाः||७९|| वंशत्वगश्वगन्धाहिङ्गुदधित्थाम्लवेतसं लाक्षा| मधुमधुकसोमराजीवचारुहारोचनातगरम्||८०|| अगदोऽयं वैश्रवणायाख्यातस्त्र्यम्बकेण षष्ट्यङ्गः| अप्रतिहतप्रभावः ख्यातो महागन्धहस्तीति||८१|| पित्तेन गवां पेष्यो गुटिकाः कार्यास्तु पुष्ययोगेन| पानाञ्जनप्रलेपैः प्रसाधयेत् सर्वकर्माणि||८२|| पिल्लं कण्डूं तिमिरं रात्र्यान्ध्यं काचमर्बुदं पटलम्| हन्ति सततप्रयोगाद्धितमितपथ्याशिनां पुंसाम्||८३|| विषमज्वरानजीर्णान्दद्रुं कण्डूं विसूचिकां पामाम्| विषमूषिकलूतानां सर्वेषां पन्नगानां च| आशु विषं नाशयति समूलजमथ कन्दजं सर्वम्||८४|| एतेन लिप्तगात्रः सर्पान् गृह्णाति भक्षयेच्च विषम्| कालपरीतोऽपि नरो जीवति नित्यं निरातङ्कः||८५|| आनद्धे गुदलेपो योनौ लेपश्च मूढगर्भाणाम्| मूर्च्छार्तिषु च ललाटे प्रलेपनमाहुः प्रधानतमम्||८६|| भेरीमृदङ्गपटहाञ्छत्राण्यमुना तथा ध्वजपताकाः| लिप्त्वाऽहिविषनिरस्त्यै प्रध्वनयेद्दर्शयेन्मतिमान्||८७|| यत्र च सन्निहितोऽयं न तत्र बालग्रहा न रक्षांसि| न च कार्मणवेताला वहन्ति नाथर्वणा मन्त्राः||८८|| सर्वग्रहा न तत्र प्रभवन्ति न चाग्निशस्त्रनृपचौराः| लक्ष्मीश्च तत्र भजते यत्र महागन्धहस्त्यस्ति||८९|| पिष्यमाण इमं चात्र सिद्धं मन्त्रमुदीरयेत्| ‘मम माता जया नाम जयो नामेति मे पिता||९०|| सोऽहं जयजयापुत्रो विजयोऽथ जयामि च| नमः पुरुषसिंहाय विष्णवे विश्वकर्मणे||९१|| सनातनाय कृष्णाय भवाय विभवाय च| तेजो वृषाकपेः साक्षात्तेजो ब्रह्मेन्द्रयोर्यमे||९२|| यथाऽहं नाभिजानामि वासुदेवपराजयम्| मातुश्च पाणिग्रहणं समुद्रस्य च शोषणम्||९३|| अनेन सत्यवाक्येन सिध्यतामगदो ह्ययम्| हिलिमिलिसंस्पृष्टे रक्ष सर्वभेषजोत्तमे स्वाहा ||९४|| इति महागन्धहस्तीनामाऽगदः| ऋषभकजीवकभार्गीमधुकोत्पलधान्यकेशराजाज्यः| ससितगिरिकोलमध्याः पेयाः श्वासज्वरादिहराः||९५|| हिङ्गु च कृष्णायुक्तं कपित्थरसयुक्तमग्र्यलवणं च| समधुसितौ पातव्यौ ज्वरहिक्काश्वासकासघ्नौ||९६|| लेहः कोलास्थ्यञ्जनलाजोत्पलमधुघृतैर्वम्याम्| बृहतीद्वयाढकीपत्रधूमवर्तिस्तु हिक्काघ्नी||९७|| शिखिबर्हिबलाकास्थीनि सर्षपाश्चन्दनं च घृतयुक्तम्| धूमो गृहशयनासनवस्त्रादिषु शस्यते विषनुत्||९८|| घृतयुक्ते नतकुष्ठे भुजगपतिशिरः शिरीषपुष्पं च| धूमागदः स्मृतोऽयं सर्वविषघ्नः श्वयथुहृच्च||९९|| जतुसेव्यपत्रगुग्गुलुभल्लातकककुभपुष्पसर्जरसाः| श्वेता च धूम उरगाखुकीटवस्त्रक्रिमिनुदग्र्यः||१००|| तरुणपलाशक्षारं स्रुतं पचेच्चूर्णितैः सह समांशैः| लोहितमृद्रजनीद्वयशुक्लसुरसमञ्जरीमधुकैः||१०१|| लाक्षासैन्धवमांसीहरेणुहिङ्गुद्विसारिवाकुष्ठैः| सव्योषैर्बाह्लीकैर्दर्वीविलेपनं घट्टयेद्यावत्||१०२|| सर्वविषशोथगुल्मत्वग्दोषार्शोभगन्दरप्लीह्नः| शोथापस्मारक्रिमिभूतस्वरभेदपाण्डुगदान्||१०३|| मन्दाग्नित्वं कासं सोन्मादं नाशयेयुरथ पुंसाम्| गुटिकाश्छायाशुष्काः कोलसमास्ताः समुपयुक्ताः||१०४|| इति क्षारागदः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (95-122) · Śloka 123
বিষপীতদষ্টবিদ্ধেষ্বেতদ্দিগ্ধে চ বাচ্যমুদ্দিষ্টম্| সামান্যতঃ, পৃথক্ত্বান্নির্দেশমতঃ শৃণু যথাবত্||১০৫|| রিপুযুক্তেভ্যো নৃভ্যঃ স্বেভ্যঃ স্ত্রীভ্যোঽথবা ভযং নৃপতেঃ| আহারবিহারগতং তস্মাত্ প্রেষ্যান্ পরীক্ষেত||১০৬|| অত্যর্থশঙ্কিতঃ স্যাদ্বহুবাগথবাঽল্পবাগ্বিগতলক্ষ্মীঃ| প্রাপ্তঃ প্রকৃতিবিকারং বিষপ্রদাতা নরো জ্ঞেযঃ||১০৭|| দৃষ্ট্বৈবং ন তু সহসা ভোজ্যং কুর্যাত্তদন্নমগ্নৌ তু| সবিষং হি প্রাপ্যান্নং বহূন্বিকারান্ ভজত্যগ্নিঃ||১০৮|| শিখিবর্হবিচিত্রার্চিস্তীক্ষ্ণাক্ষমরূক্ষকুণপধূমশ্চ | স্ফুটতি চ সশব্দমেকাবর্তো বিহতার্চিরপি চ স্যাত্||১০৯|| পাত্রস্থং চ বিবর্ণং ভোজ্যং স্যান্মক্ষিকাংশ্চ মারযতি| ক্ষামস্বরাংশ্চ কাকান্ কুর্যাদ্বিরজেচ্চকোরাক্ষি||১১০|| পানে নীলা রাজী বৈবর্ণ্যং স্বাং চ নেক্ষতে ছাযাম্| পশ্যতি বিকৃতামথবা লবণাক্তে ফেনমালা স্যাত্||১১১|| পানান্নযোঃসবিষযোর্গন্ধেন শিরোরুগ্ঘৃদি চ মূর্চ্ছা চ| স্পর্শেন পাণিশোথঃ সুপ্ত্যঙ্গুলিদাহতোদনখভেদাঃ||১১২|| মুখগে ত্বোষ্ঠচিমিচিমা জিহ্বা শূনা জডা বিবর্ণা চ| দ্বিজহর্ষহনুস্তম্ভাস্যদাহলালাগলবিকারাঃ||১১৩|| আমাশযং প্রবিষ্টে বৈবর্ণ্যং স্বেদসদনমুত্ক্লেদঃ| দৃষ্টিহৃদযোপরোধো বিন্দুশতৈশ্চীযতে চাঙ্গম্||১১৪|| পক্বাশযং তু যাতে মূর্চ্ছামদমোহদাহবলনাশাঃ| তন্দ্রা কার্শ্যং চ বিষে পাণ্ডুত্বং চোদরস্থে স্যাত্||১১৫|| দন্তপবনস্য কূর্চো বিশীর্যতে দন্তৌষ্ঠমাংসশোফশ্চ| কেশচ্যুতিঃ শিরোরুগ্গ্রন্থযশ্চ সবিষেঽথ শিরোভ্যঙ্গে||১১৬|| দুষ্টেঽঞ্জনেঽক্ষিদাহস্রাবাত্যুপদেহশোথরাগাশ্চ| খাদ্যৈরাদৌ কোষ্ঠঃ স্পৃশ্যৈস্ত্বগ্দূষ্যতে দুষ্টৈঃ||১১৭|| স্নানাভ্যঙ্গোত্সাদনবস্ত্রালঙ্কারবর্ণকৈর্দুষ্টৈঃ| কণ্ড্বর্তিকোঠপিডকারোমোদ্গমচিমিচিমা শোথাঃ||১১৮|| এতে করচরণদাহতোদক্লমাবিপাকাশ্চ| ভূপাদুকাশ্বগজবর্মকেতুশযনাসনৈর্দুষ্টৈঃ||১১৯|| মাল্যমগন্ধং ম্লাযতি শিরোরুজালোমহর্ষকরম্ | স্তম্ভযতি খানি নাসামুপহন্তি দর্শনং চ ধূমঃ||১২০|| কূপতডাগাদিজলং দুর্গন্ধং সকলুষং বিবর্ণং চ| পীতং শ্বযথুং কোঠান্ পিডকাশ্চ করোতি মরণং চ||১২১|| আদাবামাশযগে বমনং ত্বক্স্থে প্রদেহসেকাদি| কুর্যাদ্ভিষক্ চিকিত্সাং দোষবলং চৈব হি সমীক্ষ্য||১২২|| ইতি মূলবিষবিশেষাঃ প্রোক্তাঃ ...|১২৩|
विषपीतदष्टविद्धेष्वेतद्दिग्धे च वाच्यमुद्दिष्टम्| सामान्यतः, पृथक्त्वान्निर्देशमतः शृणु यथावत्||१०५|| रिपुयुक्तेभ्यो नृभ्यः स्वेभ्यः स्त्रीभ्योऽथवा भयं नृपतेः| आहारविहारगतं तस्मात् प्रेष्यान् परीक्षेत||१०६|| अत्यर्थशङ्कितः स्याद्बहुवागथवाऽल्पवाग्विगतलक्ष्मीः| प्राप्तः प्रकृतिविकारं विषप्रदाता नरो ज्ञेयः||१०७|| दृष्ट्वैवं न तु सहसा भोज्यं कुर्यात्तदन्नमग्नौ तु| सविषं हि प्राप्यान्नं बहून्विकारान् भजत्यग्निः||१०८|| शिखिबर्हविचित्रार्चिस्तीक्ष्णाक्षमरूक्षकुणपधूमश्च | स्फुटति च सशब्दमेकावर्तो विहतार्चिरपि च स्यात्||१०९|| पात्रस्थं च विवर्णं भोज्यं स्यान्मक्षिकांश्च मारयति| क्षामस्वरांश्च काकान् कुर्याद्विरजेच्चकोराक्षि||११०|| पाने नीला राजी वैवर्ण्यं स्वां च नेक्षते छायाम्| पश्यति विकृतामथवा लवणाक्ते फेनमाला स्यात्||१११|| पानान्नयोःसविषयोर्गन्धेन शिरोरुग्घृदि च मूर्च्छा च| स्पर्शेन पाणिशोथः सुप्त्यङ्गुलिदाहतोदनखभेदाः||११२|| मुखगे त्वोष्ठचिमिचिमा जिह्वा शूना जडा विवर्णा च| द्विजहर्षहनुस्तम्भास्यदाहलालागलविकाराः||११३|| आमाशयं प्रविष्टे वैवर्ण्यं स्वेदसदनमुत्क्लेदः| दृष्टिहृदयोपरोधो बिन्दुशतैश्चीयते चाङ्गम्||११४|| पक्वाशयं तु याते मूर्च्छामदमोहदाहबलनाशाः| तन्द्रा कार्श्यं च विषे पाण्डुत्वं चोदरस्थे स्यात्||११५|| दन्तपवनस्य कूर्चो विशीर्यते दन्तौष्ठमांसशोफश्च| केशच्युतिः शिरोरुग्ग्रन्थयश्च सविषेऽथ शिरोभ्यङ्गे||११६|| दुष्टेऽञ्जनेऽक्षिदाहस्रावात्युपदेहशोथरागाश्च| खाद्यैरादौ कोष्ठः स्पृश्यैस्त्वग्दूष्यते दुष्टैः||११७|| स्नानाभ्यङ्गोत्सादनवस्त्रालङ्कारवर्णकैर्दुष्टैः| कण्ड्वर्तिकोठपिडकारोमोद्गमचिमिचिमा शोथाः||११८|| एते करचरणदाहतोदक्लमाविपाकाश्च| भूपादुकाश्वगजवर्मकेतुशयनासनैर्दुष्टैः||११९|| माल्यमगन्धं म्लायति शिरोरुजालोमहर्षकरम् | स्तम्भयति खानि नासामुपहन्ति दर्शनं च धूमः||१२०|| कूपतडागादिजलं दुर्गन्धं सकलुषं विवर्णं च| पीतं श्वयथुं कोठान् पिडकाश्च करोति मरणं च||१२१|| आदावामाशयगे वमनं त्वक्स्थे प्रदेहसेकादि| कुर्याद्भिषक् चिकित्सां दोषबलं चैव हि समीक्ष्य||१२२|| इति मूलविषविशेषाः प्रोक्ताः ...|१२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (123-129) · Śloka 129
... শৃণু জঙ্গমস্যাতঃ| সবিশেষচিকিত্সিতমেবাদৌ তত্রোচ্যতে তু সর্পাণাম্||১২৩|| ইহ দর্বীকরঃ সর্পো মণ্ডলী রাজিমানিতি| ত্রযো যথাক্রমং বাতপিত্তশ্লেষ্মপ্রকোপণাঃ||১২৪|| দর্বীকরঃ ফণী জ্ঞেযো মণ্ডলী মণ্ডলাফণঃ| বিন্দুলেখবিচিত্রাঙ্গঃ পন্নগঃ স্যাত্তু রাজিমান্||১২৫|| বিশেষাদ্রূক্ষকটুকমম্লোষ্ণং স্বাদু শীতলম্| বিষং যথাক্রমং তেষাং তস্মাদ্বাতাদিকোপনম্||১২৬|| দর্বীকরকৃতো দংশঃ সূক্ষ্মদংষ্ট্রাপদোঽসিতঃ| নিরুদ্ধরক্তঃ কূর্মাভো বাতব্যাধিকরো মতঃ||১২৭|| পৃথ্বর্পিতঃ সশোথশ্চ দংশো মণ্ডলিনা কৃতঃ| পীতাভঃ পীতরক্তশ্চ সর্বপিত্তবিকারকৃত্||১২৮|| কৃতো রাজিমতা দংশঃ পিচ্ছিলঃ স্থিরশোফকৃত্| স্নিগ্ধঃ পাণ্ডুশ্চ সান্দ্রাসৃক্ শ্লেষ্মব্যাধিসমীরণঃ||১২৯||
... शृणु जङ्गमस्यातः| सविशेषचिकित्सितमेवादौ तत्रोच्यते तु सर्पाणाम्||१२३|| इह दर्वीकरः सर्पो मण्डली राजिमानिति| त्रयो यथाक्रमं वातपित्तश्लेष्मप्रकोपणाः||१२४|| दर्वीकरः फणी ज्ञेयो मण्डली मण्डलाफणः| बिन्दुलेखविचित्राङ्गः पन्नगः स्यात्तु राजिमान्||१२५|| विशेषाद्रूक्षकटुकमम्लोष्णं स्वादु शीतलम्| विषं यथाक्रमं तेषां तस्माद्वातादिकोपनम्||१२६|| दर्वीकरकृतो दंशः सूक्ष्मदंष्ट्रापदोऽसितः| निरुद्धरक्तः कूर्माभो वातव्याधिकरो मतः||१२७|| पृथ्वर्पितः सशोथश्च दंशो मण्डलिना कृतः| पीताभः पीतरक्तश्च सर्वपित्तविकारकृत्||१२८|| कृतो राजिमता दंशः पिच्छिलः स्थिरशोफकृत्| स्निग्धः पाण्डुश्च सान्द्रासृक् श्लेष्मव्याधिसमीरणः||१२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (130-135) · Śloka 135
বৃত্তভোগো মহাকাযঃ শ্বসন্নূর্ধ্বেক্ষণঃ পুমান্| স্থূলমূর্ধা সমাঙ্গশ্চ স্ত্রী ত্বতঃ স্যাদ্বিপর্যযাত্||১৩০|| ক্লীবস্ত্রসত্যধোদৃষ্টিঃ স্বরহীনঃ প্রকম্পতে| স্ত্রিযা দষ্টো বিপর্যস্তৈরেতৈঃ পুংসা নরো মতঃ||১৩১|| ব্যামিশ্রলিঙ্গৈরেতৈস্তু ক্লীবদষ্টং নরং বদেত্| ইত্যেতদুক্তং সর্পাণাং স্ত্রীপুঙ্ক্লীবনিদর্শনম্||১৩২|| পাণ্ডুবক্ত্রস্তু গর্ভিণ্যা শূনৌষ্ঠোঽপ্যসিতেক্ষণঃ| জৃম্ভাক্রোধোপজিহ্বার্তঃ সূতযা রক্তমূত্রবান্||১৩৩|| সর্পো গৌধের(য)কো নাম গোধাযাং স্যাচ্চতুষ্পদঃ| কৃষ্ণসর্পেণ তুল্যঃ স্যান্নানা স্যুর্মিশ্রজাতযঃ||১৩৪|| গূঢসম্পাদিতং বৃত্তং পীডিতং লম্বিতার্পিতম্| সর্পিতং চ ভৃশাবাধং, দংশা যেঽন্যে ন তে ভৃশাঃ||১৩৫||
वृत्तभोगो महाकायः श्वसन्नूर्ध्वेक्षणः पुमान्| स्थूलमूर्धा समाङ्गश्च स्त्री त्वतः स्याद्विपर्ययात्||१३०|| क्लीबस्त्रसत्यधोदृष्टिः स्वरहीनः प्रकम्पते| स्त्रिया दष्टो विपर्यस्तैरेतैः पुंसा नरो मतः||१३१|| व्यामिश्रलिङ्गैरेतैस्तु क्लीबदष्टं नरं वदेत्| इत्येतदुक्तं सर्पाणां स्त्रीपुङ्क्लीबनिदर्शनम्||१३२|| पाण्डुवक्त्रस्तु गर्भिण्या शूनौष्ठोऽप्यसितेक्षणः| जृम्भाक्रोधोपजिह्वार्तः सूतया रक्तमूत्रवान्||१३३|| सर्पो गौधेर(य)को नाम गोधायां स्याच्चतुष्पदः| कृष्णसर्पेण तुल्यः स्यान्नाना स्युर्मिश्रजातयः||१३४|| गूढसम्पादितं वृत्तं पीडितं लम्बितार्पितम्| सर्पितं च भृशाबाधं, दंशा येऽन्ये न ते भृशाः||१३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (136) · Śloka 136
তরুণাঃ কৃষ্ণসর্পাস্তু গোনসাঃ স্থবিরাস্তথা| রাজিমন্তো বযোমধ্যে ভবন্ত্যাশীবিষোপমাঃ||১৩৬||
तरुणाः कृष्णसर्पास्तु गोनसाः स्थविरास्तथा| राजिमन्तो वयोमध्ये भवन्त्याशीविषोपमाः||१३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (137-139) · Śloka 139
সর্পদংষ্ট্রাশ্চতস্রস্তু তাসাং বামাধরা সিতা| পীতা বামোত্তরা দংষ্ট্রা রক্তশ্যাবাঽধরোত্তরা ||১৩৭|| যন্মাত্রঃ পততে বিন্দুর্গোবালাত্ সলিলোদ্ধৃতাত্| বামাধরাযাং দংষ্ট্রাযাং তন্মাত্রং স্যাদহের্বিষম্||১৩৮|| একদ্বিত্রিচতুর্বৃদ্ধবিষভাগোত্তরোত্তরাঃ| সবর্ণাস্তত্কৃতা দংশা বহূত্তরবিষা ভৃশাঃ||১৩৯||
सर्पदंष्ट्राश्चतस्रस्तु तासां वामाधरा सिता| पीता वामोत्तरा दंष्ट्रा रक्तश्यावाऽधरोत्तरा ||१३७|| यन्मात्रः पतते बिन्दुर्गोबालात् सलिलोद्धृतात्| वामाधरायां दंष्ट्रायां तन्मात्रं स्यादहेर्विषम्||१३८|| एकद्वित्रिचतुर्वृद्धविषभागोत्तरोत्तराः| सवर्णास्तत्कृता दंशा बहूत्तरविषा भृशाः||१३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (140-143) · Śloka 143
সর্পাণামেব বিণ্মূত্রাত্ কীটাঃ স্যুঃ কীটসম্মতাঃ| দূষীবিষাঃ প্রাণহরা ইতি সঙ্ক্ষেপতো মতাঃ||১৪০|| গাত্রং রক্তং সিতং কৃষ্ণং শ্যাবং বা পিডকান্বিতম্| সকণ্ডূদাহবীসর্পপাকি স্যাত্ কুথিতং তথা||১৪১|| কীটৈর্দূষীবিষৈর্দষ্টং লিঙ্গং প্রাণহরং শৃণু| সর্পদষ্টে যথা শোথো বর্ধতে সোগ্রগন্ধ্যসৃক্||১৪২|| দংশোঽক্ষিগৌরবং মূর্চ্ছা স রুগার্তঃ শ্বসিত্যপি| তৃষ্ণারুচিপরীতশ্চ ভবেদ্দূষীবিষার্দিতঃ||১৪৩||
सर्पाणामेव विण्मूत्रात् कीटाः स्युः कीटसम्मताः| दूषीविषाः प्राणहरा इति सङ्क्षेपतो मताः||१४०|| गात्रं रक्तं सितं कृष्णं श्यावं वा पिडकान्वितम्| सकण्डूदाहवीसर्पपाकि स्यात् कुथितं तथा||१४१|| कीटैर्दूषीविषैर्दष्टं लिङ्गं प्राणहरं शृणु| सर्पदष्टे यथा शोथो वर्धते सोग्रगन्ध्यसृक्||१४२|| दंशोऽक्षिगौरवं मूर्च्छा स रुगार्तः श्वसित्यपि| तृष्णारुचिपरीतश्च भवेद्दूषीविषार्दितः||१४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (144-146) · Śloka 146
দংশস্য মধ্যে যত্ কৃষ্ণং শ্যাবং বা জালকাবৃতম্| দগ্ধাকৃতি ভৃশং পাকি ক্লেদশোথজ্বরান্বিতম্||১৪৪|| দূষীবিষাভির্লূতাভিস্তং দষ্টমিতি নির্দিশেত্| সর্বাসামেব তাসাং চ দংশে লক্ষণমুচ্যতে||১৪৫|| শোফঃ শ্বেতাসিতা রক্তাঃ পীতা বা পিডকা জ্বরঃ| প্রাণান্তিকো ভবেচ্ছ্বাসো দাহহিক্কাশিরোগ্রহাঃ||১৪৬||
दंशस्य मध्ये यत् कृष्णं श्यावं वा जालकावृतम्| दग्धाकृति भृशं पाकि क्लेदशोथज्वरान्वितम्||१४४|| दूषीविषाभिर्लूताभिस्तं दष्टमिति निर्दिशेत्| सर्वासामेव तासां च दंशे लक्षणमुच्यते||१४५|| शोफः श्वेतासिता रक्ताः पीता वा पिडका ज्वरः| प्राणान्तिको भवेच्छ्वासो दाहहिक्काशिरोग्रहाः||१४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (147-158) · Śloka 158
আদংশাচ্ছোণিতং পাণ্ডু মণ্ডলানি জ্বরোঽরুচিঃ| লোমহর্ষশ্চ দাহশ্চাপ্যাখুদূষীবিষার্দিতে||১৪৭|| মূর্চ্ছাঙ্গশোথবৈবর্ণ্যক্লেদশব্দাশ্রুতিজ্বরাঃ| শিরোগুরুত্বং লালাসৃক্ছর্দিশ্চাসাধ্যমূষিকৈঃ||১৪৮|| শ্যাবত্বমথ কার্ষ্ণ্যং বা নানাবর্ণত্বমেব বা| মোহঃ পুরীষভেদশ্চ দষ্টে স্যাত্ কৃকলাসকৈঃ||১৪৯|| দহত্যগ্নিরিবাদৌ তু ভিনত্তীবোর্ধ্বমাশু চ| বৃশ্চিকস্য বিষং যাতি দংশে পশ্চাত্তু তিষ্ঠতি||১৫০|| দষ্টোঽসাধ্যস্তু দৃগ্ঘ্রাণরসনোপহতো নরঃ| মাংসৈঃ পতদ্ভিরত্যর্থং বেদনার্তো জহাত্যসূন্||১৫১|| বিসর্পঃ শ্বযথুঃ শূলং জ্বরশ্ছর্দিরথাপি চ| লক্ষণং কণভৈর্দষ্টে দংশশ্চৈব বিশীর্যতে||১৫২|| হৃষ্টরোমোচ্চিটিঙ্গেন স্তব্ধলিঙ্গো ভৃশার্তিমান্| দষ্টঃ শীতোদকেনেব সিক্তান্যঙ্গানি মন্যতে||১৫৩|| একদংষ্ট্রার্দিতঃ শূনঃ সরুক্ স্যাত্ পীতকঃ সতৃট্| ছর্দির্নিদ্রা চ মণ্ডূকৈঃ সবিষৈর্দষ্টলক্ষণম্||১৫৪|| মত্স্যাস্তু সবিষাঃ কুর্যুর্দাহশোফরুজস্তথা| কণ্ডূং শোথং জ্বরং মূর্চ্ছাং সবিষাস্তু জলৌকসঃ||১৫৫|| দাহতোদস্বেদশোথকরী তু গৃহগোধিকা | দংশে স্বেদং রুজং দাহং কুর্যাচ্ছতপদীবিষম্||১৫৬|| কণ্ডূমান্মশকৈরীষচ্ছোথঃ স্যান্মন্দবেদনঃ| অসাধ্যকীটসদৃশমসাধ্যমশকক্ষতম্||১৫৭|| সদ্যঃপ্রস্রাবিণী শ্যাবা দাহমূর্চ্ছাজ্বরান্বিতা| পীডকা মক্ষিকাদংশে তাসাং তু স্থগিকাঽসুহৃত্||১৫৮||
आदंशाच्छोणितं पाण्डु मण्डलानि ज्वरोऽरुचिः| लोमहर्षश्च दाहश्चाप्याखुदूषीविषार्दिते||१४७|| मूर्च्छाङ्गशोथवैवर्ण्यक्लेदशब्दाश्रुतिज्वराः| शिरोगुरुत्वं लालासृक्छर्दिश्चासाध्यमूषिकैः||१४८|| श्यावत्वमथ कार्ष्ण्यं वा नानावर्णत्वमेव वा| मोहः पुरीषभेदश्च दष्टे स्यात् कृकलासकैः||१४९|| दहत्यग्निरिवादौ तु भिनत्तीवोर्ध्वमाशु च| वृश्चिकस्य विषं याति दंशे पश्चात्तु तिष्ठति||१५०|| दष्टोऽसाध्यस्तु दृग्घ्राणरसनोपहतो नरः| मांसैः पतद्भिरत्यर्थं वेदनार्तो जहात्यसून्||१५१|| विसर्पः श्वयथुः शूलं ज्वरश्छर्दिरथापि च| लक्षणं कणभैर्दष्टे दंशश्चैव विशीर्यते||१५२|| हृष्टरोमोच्चिटिङ्गेन स्तब्धलिङ्गो भृशार्तिमान्| दष्टः शीतोदकेनेव सिक्तान्यङ्गानि मन्यते||१५३|| एकदंष्ट्रार्दितः शूनः सरुक् स्यात् पीतकः सतृट्| छर्दिर्निद्रा च मण्डूकैः सविषैर्दष्टलक्षणम्||१५४|| मत्स्यास्तु सविषाः कुर्युर्दाहशोफरुजस्तथा| कण्डूं शोथं ज्वरं मूर्च्छां सविषास्तु जलौकसः||१५५|| दाहतोदस्वेदशोथकरी तु गृहगोधिका | दंशे स्वेदं रुजं दाहं कुर्याच्छतपदीविषम्||१५६|| कण्डूमान्मशकैरीषच्छोथः स्यान्मन्दवेदनः| असाध्यकीटसदृशमसाध्यमशकक्षतम्||१५७|| सद्यःप्रस्राविणी श्यावा दाहमूर्च्छाज्वरान्विता| पीडका मक्षिकादंशे तासां तु स्थगिकाऽसुहृत्||१५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (159-160) · Śloka 161
শ্মশানচৈত্যবল্মীকযজ্ঞাশ্রমসুরালযে| পক্ষসন্ধিষু মধ্যাহ্নে সার্ধরাত্রেঽষ্টমীষু চ||১৫৯|| ন সিদ্ধ্যন্তি নরা দষ্টাঃ পাষণ্ডাযতনেষু চ| দৃষ্টিশ্বাসমলস্পর্শবিষৈরাশীবিষৈস্তথা||১৬০|| বিনশ্যন্ত্যাশু সম্প্রাপ্তা দষ্টাঃ সর্বেষু মর্মসু|১৬১|
श्मशानचैत्यवल्मीकयज्ञाश्रमसुरालये| पक्षसन्धिषु मध्याह्ने सार्धरात्रेऽष्टमीषु च||१५९|| न सिद्ध्यन्ति नरा दष्टाः पाषण्डायतनेषु च| दृष्टिश्वासमलस्पर्शविषैराशीविषैस्तथा||१६०|| विनश्यन्त्याशु सम्प्राप्ता दष्टाः सर्वेषु मर्मसु|१६१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (161-164) · Śloka 164
(যেন কেনাপি সর্পেণ সম্ভবঃ সর্ব এব চ)||১৬১|| ভীতমত্তাবলোষ্ণক্ষুত্তৃষার্তে বর্ধতে বিষম্| বিষং প্রকৃতিকালৌ চ তুল্যৌ প্রাপ্যাল্পমন্যথা ||১৬২|| বারিবিপ্রহতাঃ ক্ষীণা ভীতা নকুলনির্জিতাঃ| বৃদ্ধা বালাস্ত্বচো মুক্তাঃ সর্পা মন্দবিষাঃ স্মৃতাঃ||১৬৩|| সর্বদেহাশ্রিতং ক্রোধাদ্বিষং সর্পো বিমুঞ্চতি| তদেবাহারহেতোর্বা ভযাদ্বা ন প্রমুঞ্চতি||১৬৪||
(येन केनापि सर्पेण सम्भवः सर्व एव च)||१६१|| भीतमत्ताबलोष्णक्षुत्तृषार्ते वर्धते विषम्| विषं प्रकृतिकालौ च तुल्यौ प्राप्याल्पमन्यथा ||१६२|| वारिविप्रहताः क्षीणा भीता नकुलनिर्जिताः| वृद्धा बालास्त्वचो मुक्ताः सर्पा मन्दविषाः स्मृताः||१६३|| सर्वदेहाश्रितं क्रोधाद्विषं सर्पो विमुञ्चति| तदेवाहारहेतोर्वा भयाद्वा न प्रमुञ्चति||१६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (165-169) · Śloka 169
বাতোল্বণবিষাঃ প্রায উচ্চিটিঙ্গাঃ সবৃশ্চিকাঃ| বাতপিত্তোল্বণাঃ কীটাঃ শ্লৈষ্মিকাঃ কণভাদযঃ||১৬৫|| যস্য যস্য হি দোষস্য লিঙ্গাধিক্যানি লক্ষযেত্| তস্য তস্যৌষধৈঃ কুর্যাদ্বিপরীতগুণৈঃ ক্রিযাম্||১৬৬|| হৃত্পীডোর্ধ্বানিলঃ স্তম্ভঃ সিরাযামোঽস্থিপর্বরুক্| ঘূর্ণনোদ্বেষ্টনং গাত্রশ্যাবতা বাতিকে বিষে||১৬৭|| সঞ্জ্ঞানাশোষ্ণনিশ্বাসৌ হৃদ্দাহঃ কটুকাস্যতা| দংশাবদরণং শোথো রক্তপীতশ্চ পৈত্তিকে||১৬৮|| বম্যরোচকহৃল্লাসপ্রসেকোত্ক্লেশগৌরবৈঃ| সশৈত্যমুখমাধুর্যৈর্বিদ্যাচ্ছ্লেষ্মাধিকং বিষম্||১৬৯||
वातोल्बणविषाः प्राय उच्चिटिङ्गाः सवृश्चिकाः| वातपित्तोल्बणाः कीटाः श्लैष्मिकाः कणभादयः||१६५|| यस्य यस्य हि दोषस्य लिङ्गाधिक्यानि लक्षयेत्| तस्य तस्यौषधैः कुर्याद्विपरीतगुणैः क्रियाम्||१६६|| हृत्पीडोर्ध्वानिलः स्तम्भः सिरायामोऽस्थिपर्वरुक्| घूर्णनोद्वेष्टनं गात्रश्यावता वातिके विषे||१६७|| सञ्ज्ञानाशोष्णनिश्वासौ हृद्दाहः कटुकास्यता| दंशावदरणं शोथो रक्तपीतश्च पैत्तिके||१६८|| वम्यरोचकहृल्लासप्रसेकोत्क्लेशगौरवैः| सशैत्यमुखमाधुर्यैर्विद्याच्छ्लेष्माधिकं विषम्||१६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (170-174) · Śloka 174
খণ্ডেন চ ব্রণালেপস্তৈলাভ্যঙ্গশ্চ বাতিকে| স্বেদো নাডীপুলাকাদ্যৈর্বৃংহণশ্চ বিধির্হিতঃ||১৭০|| সুশীতৈঃ স্তম্ভযেত্ সেকৈঃ প্রদেহৈশ্চাপি পৈত্তিকম্| লেখনচ্ছেদনস্বেদবমনৈঃ শ্লৈষ্মিকং জযেত্||১৭১|| বিষেষ্বপি চ সর্বেষু সর্বস্থানগতেষু চ| অবৃশ্চিকোচ্চিটিঙ্গেষু প্রাযঃ শীতো বিধির্হিতঃ||১৭২|| বৃশ্চিকে স্বেদমভ্যঙ্গং ঘৃতেন লবণেন চ| সেকাংশ্চোষ্ণান্ প্রযুঞ্জীত ভোজ্যং পানং চ সর্পিষঃ||১৭৩|| এতদেবোচ্চিটিঙ্গেঽপি প্রতিলোমং চ পাংশুভিঃ| উদ্বর্তনং সুখাম্বূষ্ণৈস্তথাঽবচ্ছাদনং ঘনৈঃ||১৭৪||
खण्डेन च व्रणालेपस्तैलाभ्यङ्गश्च वातिके| स्वेदो नाडीपुलाकाद्यैर्बृंहणश्च विधिर्हितः||१७०|| सुशीतैः स्तम्भयेत् सेकैः प्रदेहैश्चापि पैत्तिकम्| लेखनच्छेदनस्वेदवमनैः श्लैष्मिकं जयेत्||१७१|| विषेष्वपि च सर्वेषु सर्वस्थानगतेषु च| अवृश्चिकोच्चिटिङ्गेषु प्रायः शीतो विधिर्हितः||१७२|| वृश्चिके स्वेदमभ्यङ्गं घृतेन लवणेन च| सेकांश्चोष्णान् प्रयुञ्जीत भोज्यं पानं च सर्पिषः||१७३|| एतदेवोच्चिटिङ्गेऽपि प्रतिलोमं च पांशुभिः| उद्वर्तनं सुखाम्बूष्णैस्तथाऽवच्छादनं घनैः||१७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (175-188) · Śloka 188
শ্বা ত্রিদোষপ্রকোপাত্তু তথা ধাতুবিপর্যযাত্| শিরোঽভিতাপী লালাস্রাব্যধোবক্ত্রস্তথা ভবেত্||১৭৫|| অন্যেঽপ্যেবংবিধা ব্যালাঃ কফবাতপ্রকোপণাঃ| হৃচ্ছিরোরুগ্জ্বরস্তম্ভতৃষামূর্চ্ছাকরা মতাঃ||১৭৬|| কণ্ডূনিস্তোদবৈবর্ণ্যসুপ্তিক্লেদোপশোষণম্| বিদাহরাগরুক্পাকাঃ শোফো গ্রন্থিনিকুঞ্চনম্||১৭৭|| দংশাবদরণং স্ফোটাঃ কর্ণিকা মণ্ডলানি চ| জ্বরশ্চ সবিষে লিঙ্গং বিপরীতং তু নির্বিষে||১৭৮|| তত্র সর্বে যথাবস্থং প্রযোজ্যাঃ স্যুরুপক্রমাঃ| পূর্বোক্তা বিধিমন্যং চ যথাবদ্ব্রুবতঃ শৃণু||১৭৯|| হৃদ্বিদাহে প্রসেকে বা বিরেকবমনং ভৃশম্| যথাবস্থং প্রযোক্তব্যং শুদ্ধে সংসর্জনক্রমঃ||১৮০|| শিরোগতে বিষে নস্তঃ কুর্যান্মূলানি বুদ্ধিমান্| বন্ধুজীবস্য ভার্গ্যাশ্চ সুরসস্যাসিতস্য চ||১৮১|| দক্ষকাকমযূরাণাং মাংসাসৃঙ্মস্তকে ক্ষতে| উপধেযমধোদষ্টস্যোর্ধ্বদষ্টস্য পাদযোঃ||১৮২|| পিপ্পলীমরিচক্ষারবচাসৈন্ধবশিগ্রুকাঃ| পিষ্টা রোহিতপিত্তেন ঘ্নন্ত্যক্ষিগতমঞ্জনাত্||১৮৩|| কপিত্থমামং সসিতাক্ষৌদ্রং কণ্ঠগতে বিষে| লিহ্যাদামাশযগতে তাভ্যাং চূর্ণপলং নতাত্||১৮৪|| বিষে পক্বাশযগতে পিপ্পলীং রজনীদ্বযম্| মঞ্জিষ্ঠাং চ সমং পিষ্ট্বা গোপিত্তেন নরঃ পিবেত্||১৮৫|| রক্তং মাংসং চ গোধাযাঃ শুষ্কং চূর্ণীকৃতং হিতম্| বিষে রসগতে পানং কপিত্থরসসংযুতম্||১৮৬|| শেলোর্মূলত্বগগ্রাণি বাদরৌদুম্বরাণি চ| কটভ্যাশ্চ পিবেদ্রক্তগতে, মাংসগতে পিবেত্||১৮৭|| সক্ষৌদ্রং খদিরারিষ্টং কৌটজং মূলমম্ভসা| সর্বেষু চ বলে দ্বে তু মধূকং মধুকং নতম্||১৮৮||
श्वा त्रिदोषप्रकोपात्तु तथा धातुविपर्ययात्| शिरोऽभितापी लालास्राव्यधोवक्त्रस्तथा भवेत्||१७५|| अन्येऽप्येवंविधा व्यालाः कफवातप्रकोपणाः| हृच्छिरोरुग्ज्वरस्तम्भतृषामूर्च्छाकरा मताः||१७६|| कण्डूनिस्तोदवैवर्ण्यसुप्तिक्लेदोपशोषणम्| विदाहरागरुक्पाकाः शोफो ग्रन्थिनिकुञ्चनम्||१७७|| दंशावदरणं स्फोटाः कर्णिका मण्डलानि च| ज्वरश्च सविषे लिङ्गं विपरीतं तु निर्विषे||१७८|| तत्र सर्वे यथावस्थं प्रयोज्याः स्युरुपक्रमाः| पूर्वोक्ता विधिमन्यं च यथावद्ब्रुवतः शृणु||१७९|| हृद्विदाहे प्रसेके वा विरेकवमनं भृशम्| यथावस्थं प्रयोक्तव्यं शुद्धे संसर्जनक्रमः||१८०|| शिरोगते विषे नस्तः कुर्यान्मूलानि बुद्धिमान्| बन्धुजीवस्य भार्ग्याश्च सुरसस्यासितस्य च||१८१|| दक्षकाकमयूराणां मांसासृङ्मस्तके क्षते| उपधेयमधोदष्टस्योर्ध्वदष्टस्य पादयोः||१८२|| पिप्पलीमरिचक्षारवचासैन्धवशिग्रुकाः| पिष्टा रोहितपित्तेन घ्नन्त्यक्षिगतमञ्जनात्||१८३|| कपित्थमामं ससिताक्षौद्रं कण्ठगते विषे| लिह्यादामाशयगते ताभ्यां चूर्णपलं नतात्||१८४|| विषे पक्वाशयगते पिप्पलीं रजनीद्वयम्| मञ्जिष्ठां च समं पिष्ट्वा गोपित्तेन नरः पिबेत्||१८५|| रक्तं मांसं च गोधायाः शुष्कं चूर्णीकृतं हितम्| विषे रसगते पानं कपित्थरससंयुतम्||१८६|| शेलोर्मूलत्वगग्राणि बादरौदुम्बराणि च| कटभ्याश्च पिबेद्रक्तगते, मांसगते पिबेत्||१८७|| सक्षौद्रं खदिरारिष्टं कौटजं मूलमम्भसा| सर्वेषु च बले द्वे तु मधूकं मधुकं नतम्||१८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (189-198) · Śloka 199
পিপ্পলীং নাগরং ক্ষারং নবনীতেন মূর্চ্ছিতম্| কফে ভিষগুদীর্ণে তু বিদধ্যাত্প্রতিসারণম্||১৮৯|| মাংসীকুঙ্কুমপত্রত্বগ্রজনীনতচন্দনৈঃ| মনঃশিলাব্যাঘ্রনখসুরসৈরম্বুপেষিতৈঃ||১৯০|| পাননস্যাঞ্জনালেপাঃ সর্বশোথবিষাপহাঃ| চন্দনং তগরং কুষ্ঠং হরিদ্রে দ্বে ত্বগেব চ||১৯১|| মনঃশিলা তমালশ্চ রসঃ কৈশর এব চ| শার্দূলস্য নখশ্চৈব সুপিষ্টং তণ্ডুলাম্বুনা||১৯২|| হন্তি সর্ববিষাণ্যেব বজ্রিবজ্রমিবাসুরান্| রসে শিরীষপুষ্পস্য সপ্তাহং মরিচং সিতম্||১৯৩|| ভাবিতং সর্পদষ্টানাং নস্যপানাঞ্জনে হিতম্| দ্বিপলং নতকুষ্ঠাভ্যাং ঘৃতক্ষৌদ্রচতুষ্পলম্||১৯৪|| অপি তক্ষকদষ্টানাং পানমেতত্ সুখপ্রদম্| সিন্ধুবারস্য মূলং চ শ্বেতা চ গিরিকর্ণিকা||১৯৫|| পানং দর্বীকরৈর্দষ্টে নস্যং সমধু পাকলম্| মঞ্জিষ্ঠা মধুযষ্টী চ জীবকর্ষভকৌ সিতা||১৯৬|| কাশ্মর্যং বটশুঙ্গানি পানং মণ্ডলিনাং বিষে| ব্যোষং সাতিবিষং কুষ্ঠং গৃহধূমো হরেণুকা||১৯৭|| তগরং কটুকা ক্ষৌদ্রং হন্তি রাজীমতাং বিষম্| গৃহধূমং হরিদ্রে দ্বে সমূলং তণ্ডুলীযকম্||১৯৮|| অপি বাসুকিনা দষ্টঃ পিবেন্মধুঘৃতাপ্লুতম্ |১৯৯|
पिप्पलीं नागरं क्षारं नवनीतेन मूर्च्छितम्| कफे भिषगुदीर्णे तु विदध्यात्प्रतिसारणम्||१८९|| मांसीकुङ्कुमपत्रत्वग्रजनीनतचन्दनैः| मनःशिलाव्याघ्रनखसुरसैरम्बुपेषितैः||१९०|| पाननस्याञ्जनालेपाः सर्वशोथविषापहाः| चन्दनं तगरं कुष्ठं हरिद्रे द्वे त्वगेव च||१९१|| मनःशिला तमालश्च रसः कैशर एव च| शार्दूलस्य नखश्चैव सुपिष्टं तण्डुलाम्बुना||१९२|| हन्ति सर्वविषाण्येव वज्रिवज्रमिवासुरान्| रसे शिरीषपुष्पस्य सप्ताहं मरिचं सितम्||१९३|| भावितं सर्पदष्टानां नस्यपानाञ्जने हितम्| द्विपलं नतकुष्ठाभ्यां घृतक्षौद्रचतुष्पलम्||१९४|| अपि तक्षकदष्टानां पानमेतत् सुखप्रदम्| सिन्धुवारस्य मूलं च श्वेता च गिरिकर्णिका||१९५|| पानं दर्वीकरैर्दष्टे नस्यं समधु पाकलम्| मञ्जिष्ठा मधुयष्टी च जीवकर्षभकौ सिता||१९६|| काश्मर्यं वटशुङ्गानि पानं मण्डलिनां विषे| व्योषं सातिविषं कुष्ठं गृहधूमो हरेणुका||१९७|| तगरं कटुका क्षौद्रं हन्ति राजीमतां विषम्| गृहधूमं हरिद्रे द्वे समूलं तण्डुलीयकम्||१९८|| अपि वासुकिना दष्टः पिबेन्मधुघृताप्लुतम् |१९९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (199-211) · Śloka 211
ক্ষীরিবৃক্ষত্বগালেপঃ শুদ্ধে কীটবিষাপহঃ||১৯৯|| মুক্তালেপো বরঃ শোথদাহতোদজ্বরাপহঃ| চন্দনং পদ্মকোশীরং শিরীষঃ সিন্ধুবারিকা||২০০|| ক্ষীরশুক্লা নতং কুষ্ঠং পাটলোদীচ্যসারিবাঃ| শেলুস্বরসপিষ্টোঽযং লূতানাং সার্বকার্মিকঃ||২০১|| (যথাযোগং প্রযোক্তব্যঃ সমীক্ষ্যালেপনাদিষু)| মধূকং মধুকং কুষ্ঠং শিরীষোদীচ্যপাটলাঃ| সনিম্বসারিবাক্ষৌদ্রাঃ পানং লূতাবিষাপহম্||২০২|| কুসুম্ভপুষ্পং গোদন্তঃ স্বর্ণক্ষীরী কপোতবিট্| দন্তী ত্রিবৃত্সৈন্ধবং চ কর্ণিকাপাতনং তযোঃ||২০৩|| কটভ্যর্জুনশৈরীষশেলুক্ষীরিদ্রুমত্বচঃ| কষাযকল্কচূর্ণাঃ স্যুঃ কীটলূতাব্রণাপহাঃ||২০৪|| ত্বচং চ নাগরং চৈব সমাংশং শ্লক্ষ্ণপেষিতম্| পেযমুষ্ণাম্বুনা সর্বং মূষিকাণাং বিষাপহম্||২০৫|| কুটজস্য ফলং পিষ্টং তগরং জালমালিনী| তিক্তেক্ষ্বাকুশ্চ যোগোঽযং পানপ্রধমনাদিভিঃ||২০৬|| বৃশ্চিকোন্দুরুলূতানাং সর্পাণাং চ বিষং হরেত্| সমানো হ্যমৃতেনাযং গরাজীর্ণং চ নাশযেত্||২০৭|| সর্বেঽগদা যথাদোষং প্রযোজ্যাঃ স্যুঃ কৃকণ্টকে| কপোতবিণ্মাতুলুঙ্গং শিরীষকুসুমাদ্রসঃ||২০৮|| শঙ্খিন্যার্কং পযঃ শুণ্ঠী করঞ্জো মধু বার্শ্চিকে| শিরীষস্য ফলং পিষ্টং স্নুহীক্ষীরেণ দার্দুরে||২০৯|| মূলানি শ্বেতভণ্ডীনাং ব্যোষং সর্পিশ্চ মত্স্যজে| কীটদষ্টক্রিযাঃ সর্বাঃ সমানাঃ স্যুর্জলৌকসাম্||২১০|| বাতপিত্তহরী চাপি ক্রিযা প্রাযঃ প্রশস্যতে| বার্শ্চিকো হ্যুচ্চিটিঙ্গস্য কণভস্যৌন্দুরোঽগদঃ ||২১১||
क्षीरिवृक्षत्वगालेपः शुद्धे कीटविषापहः||१९९|| मुक्तालेपो वरः शोथदाहतोदज्वरापहः| चन्दनं पद्मकोशीरं शिरीषः सिन्धुवारिका||२००|| क्षीरशुक्ला नतं कुष्ठं पाटलोदीच्यसारिवाः| शेलुस्वरसपिष्टोऽयं लूतानां सार्वकार्मिकः||२०१|| (यथायोगं प्रयोक्तव्यः समीक्ष्यालेपनादिषु)| मधूकं मधुकं कुष्ठं शिरीषोदीच्यपाटलाः| सनिम्बसारिवाक्षौद्राः पानं लूताविषापहम्||२०२|| कुसुम्भपुष्पं गोदन्तः स्वर्णक्षीरी कपोतविट्| दन्ती त्रिवृत्सैन्धवं च कर्णिकापातनं तयोः||२०३|| कटभ्यर्जुनशैरीषशेलुक्षीरिद्रुमत्वचः| कषायकल्कचूर्णाः स्युः कीटलूताव्रणापहाः||२०४|| त्वचं च नागरं चैव समांशं श्लक्ष्णपेषितम्| पेयमुष्णाम्बुना सर्वं मूषिकाणां विषापहम्||२०५|| कुटजस्य फलं पिष्टं तगरं जालमालिनी| तिक्तेक्ष्वाकुश्च योगोऽयं पानप्रधमनादिभिः||२०६|| वृश्चिकोन्दुरुलूतानां सर्पाणां च विषं हरेत्| समानो ह्यमृतेनायं गराजीर्णं च नाशयेत्||२०७|| सर्वेऽगदा यथादोषं प्रयोज्याः स्युः कृकण्टके| कपोतविण्मातुलुङ्गं शिरीषकुसुमाद्रसः||२०८|| शङ्खिन्यार्कं पयः शुण्ठी करञ्जो मधु वार्श्चिके| शिरीषस्य फलं पिष्टं स्नुहीक्षीरेण दार्दुरे||२०९|| मूलानि श्वेतभण्डीनां व्योषं सर्पिश्च मत्स्यजे| कीटदष्टक्रियाः सर्वाः समानाः स्युर्जलौकसाम्||२१०|| वातपित्तहरी चापि क्रिया प्रायः प्रशस्यते| वार्श्चिको ह्युच्चिटिङ्गस्य कणभस्यौन्दुरोऽगदः ||२११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (212-218) · Śloka 218
বচাং বংশত্বচং পাঠাং নতং সুরসমঞ্জরীম্| দ্বে বলে নাকুলীং কুষ্ঠং শিরীষং রজনীদ্বযম্||২১২|| গুহামতিগুহাং শ্বেতামজগন্ধাং শিলাজতু| কত্তৃণং কটভীং ক্ষারং গৃহধূমং মনঃশিলাম্||২১৩|| রোহীতকস্য পিত্তেন পিষ্ট্বা তু পরমোঽগদঃ| নস্যাঞ্জনাদিলেপেষু হিতো বিশ্বম্ভরাদিষু||২১৪|| স্বর্জিকাঽজশকৃত্ক্ষারঃ সুরসাঽথাক্ষিপীডকঃ | মদিরামণ্ডসংযুক্তো হিতঃ শতপদীবিষে||২১৫|| কপিত্থমক্ষিপীডোঽর্কবীজং ত্রিকটুকং তথা| করঞ্জো দ্বে হরিদ্রে চ গৃহগোধাবিষং জযেত্||২১৬|| কাকাণ্ডরসসংযুক্তো বিষাণাং তণ্ডুলীযকঃ| প্রধানো বর্হিপিত্তেন তদ্বদ্বাযসপীলুকঃ||২১৭|| শিরীষফলমূলত্বক্পুষ্পপত্রৈঃ সমৈর্ধৃতৈঃ| শ্রেষ্ঠঃ পঞ্চশিরীষোঽযং বিষাণাং প্রবরো বধে||২১৮|| ইতি পঞ্চশিরীষোঽগদঃ|
वचां वंशत्वचं पाठां नतं सुरसमञ्जरीम्| द्वे बले नाकुलीं कुष्ठं शिरीषं रजनीद्वयम्||२१२|| गुहामतिगुहां श्वेतामजगन्धां शिलाजतु| कत्तृणं कटभीं क्षारं गृहधूमं मनःशिलाम्||२१३|| रोहीतकस्य पित्तेन पिष्ट्वा तु परमोऽगदः| नस्याञ्जनादिलेपेषु हितो विश्वम्भरादिषु||२१४|| स्वर्जिकाऽजशकृत्क्षारः सुरसाऽथाक्षिपीडकः | मदिरामण्डसंयुक्तो हितः शतपदीविषे||२१५|| कपित्थमक्षिपीडोऽर्कबीजं त्रिकटुकं तथा| करञ्जो द्वे हरिद्रे च गृहगोधाविषं जयेत्||२१६|| काकाण्डरससंयुक्तो विषाणां तण्डुलीयकः| प्रधानो बर्हिपित्तेन तद्वद्वायसपीलुकः||२१७|| शिरीषफलमूलत्वक्पुष्पपत्रैः समैर्धृतैः| श्रेष्ठः पञ्चशिरीषोऽयं विषाणां प्रवरो वधे||२१८|| इति पञ्चशिरीषोऽगदः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (219-220) · Śloka 220
চতুষ্পদ্ভির্দ্বিপদ্ভির্বা নখদন্তক্ষতং তু যত্| শূযতে পচ্যতে চাপি স্রবতি জ্বরযত্যপি||২১৯|| সোমবল্কোঽশ্বকর্ণশ্চ গোজিহ্বা হংসপদ্যপি| রজন্যৌ গৈরিকং লেপো নখদন্তবিষাপহঃ||২২০||
चतुष्पद्भिर्द्विपद्भिर्वा नखदन्तक्षतं तु यत्| शूयते पच्यते चापि स्रवति ज्वरयत्यपि||२१९|| सोमवल्कोऽश्वकर्णश्च गोजिह्वा हंसपद्यपि| रजन्यौ गैरिकं लेपो नखदन्तविषापहः||२२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (221-223) · Śloka 223
দুরন্ধকারে বিদ্ধস্য কেনচিদ্বিষশঙ্কযা| বিষোদ্বেগাজ্জ্বরশছর্দির্মূর্চ্ছা দাহোঽপি বা ভবেত্||২২১|| গ্লানির্মোহোঽতিসারশ্চাপ্যেতচ্ছঙ্কাবিষং মতম্| চিকিত্সিতমিদং তস্য কুর্যাদাশ্বাসযন্ বুধঃ||২২২|| সিতা বৈগন্ধিকো দ্রাক্ষা পযস্যা মধুকং মধু| পানং সমন্ত্রপূতাম্বু প্রোক্ষণং সান্ত্বহর্ষণম্||২২৩||
दुरन्धकारे विद्धस्य केनचिद्विषशङ्कया| विषोद्वेगाज्ज्वरशछर्दिर्मूर्च्छा दाहोऽपि वा भवेत्||२२१|| ग्लानिर्मोहोऽतिसारश्चाप्येतच्छङ्काविषं मतम्| चिकित्सितमिदं तस्य कुर्यादाश्वासयन् बुधः||२२२|| सिता वैगन्धिको द्राक्षा पयस्या मधुकं मधु| पानं समन्त्रपूताम्बु प्रोक्षणं सान्त्वहर्षणम्||२२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (224-228) · Śloka 228
শালযঃ ষষ্টিকাশ্চৈব কোরদূষাঃ প্রিযঙ্গবঃ| ভোজনার্থে প্রশস্যন্তে লবণার্থে চ সৈন্ধবম্||২২৪|| তণ্ডুলীযকজীবন্তীবার্তাকসুনিষণ্ণকাঃ| চুচ্চূর্মণ্ডূকপর্ণী চ শাকং চ কুলকং হিতম্||২২৫|| ধাত্রী দাডিমমম্লার্থে যূষা মুদ্গহরেণুভিঃ| রসাশ্চৈণশিখিশ্বাবিল্লাবতৈত্তিরপার্ষতাঃ||২২৬|| বিষঘ্নৌষধসংযুক্তা রসা যূষাশ্চ সংস্কৃতাঃ| অবিদাহীনি চান্নানি বিষার্তানাং ভিষগ্জিতম্||২২৭|| বিরুদ্ধাধ্যশনক্রোধক্ষুদ্ভযাযাসমৈথুনম্| বর্জযেদ্বিষমুক্তোঽপি দিবাস্বপ্নং বিশেষতঃ||২২৮||
शालयः षष्टिकाश्चैव कोरदूषाः प्रियङ्गवः| भोजनार्थे प्रशस्यन्ते लवणार्थे च सैन्धवम्||२२४|| तण्डुलीयकजीवन्तीवार्ताकसुनिषण्णकाः| चुच्चूर्मण्डूकपर्णी च शाकं च कुलकं हितम्||२२५|| धात्री दाडिममम्लार्थे यूषा मुद्गहरेणुभिः| रसाश्चैणशिखिश्वाविल्लावतैत्तिरपार्षताः||२२६|| विषघ्नौषधसंयुक्ता रसा यूषाश्च संस्कृताः| अविदाहीनि चान्नानि विषार्तानां भिषग्जितम्||२२७|| विरुद्धाध्यशनक्रोधक्षुद्भयायासमैथुनम्| वर्जयेद्विषमुक्तोऽपि दिवास्वप्नं विशेषतः||२२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (229-241) · Śloka 242
মুহুর্মুহুঃ শিরোন্যাসঃ শোথঃ স্রস্তৌষ্ঠকর্ণাতা | জ্বরঃ স্তব্ধাক্ষিগাত্রত্বং হনুকম্পোঽঙ্গমর্দনম্||২২৯|| রোমাপগমনং গ্লানিররতির্বেপথুর্ভ্রমঃ| চতুষ্পদাং ভবত্যেতদ্দষ্টানামিহ লক্ষণম্||২৩০|| দেবদারু হরিদ্রে দ্বে সরলং চন্দনাগুরু| রাস্না গোরোচনাঽজাজী গুগ্গুল্বিক্ষুরসো নতম্||২৩১|| চূর্ণং সসৈন্ধবানন্তং গোপিত্তমধুসংযুতম্| চতুষ্পদানাং দষ্টানামগদঃ সার্বকার্মিকঃ||২৩২|| সৌভাগ্যার্থং স্ত্রিযঃ স্বেদরজোনানাঙ্গজান্মলান্| শত্রুপ্রযুক্তাংশ্চ গরান্ প্রযচ্ছন্ত্যন্নমিশ্রিতান্||২৩৩|| তৈঃ স্যাত্ পাণ্ডুঃ কৃশোঽল্পাগ্নির্গরশ্চাস্যোপজাযতে| মর্মপ্রধমনাধ্মানং শ্বযথুং হস্তপাদযোঃ||২৩৪|| জঠরং গ্রহণীদোষো যক্ষ্মা গুল্মঃ ক্ষযো জ্বরঃ | এবংবিধস্য চান্যস্য ব্যাধের্লিঙ্গানি দর্শযেত্||২৩৫|| স্বপ্নে মার্জারগোমাযুব্যালান্ সনকুলান্ কপীন্| প্রাযঃ পশ্যতি নদ্যাদীঞ্ছুষ্কাংশ্চ সবনস্পতীন্||২৩৬|| কালশ্চ গৌরমাত্মানং স্বপ্নে গৌরশ্চ কালকম্| বিকর্ণনাসিকং বাঽপি প্রপশ্যেদ্বিহতেন্দ্রিযঃ ||২৩৭|| তমবেক্ষ্য ভিষক্ প্রাজ্ঞাঃ পৃচ্ছেত্ কিং কৈঃ কদা সহ| জগ্ধমিত্যবগম্যাশু প্রদদ্যাদ্বমনং ভিষক্||২৩৮|| সূক্ষ্মং তাম্ররজস্তস্মৈ সক্ষৌদ্রং হৃদ্বিশোধনম্| শুদ্ধে হৃদি ততঃ শাণং হেমচূর্ণস্য দাপযেত্||২৩৯|| হেম সর্ববিষাণ্যাশু গরাংশ্চ বিনিযচ্ছতি| ন সজ্জতে হেমপাঙ্গে বিষং পদ্মদলেঽম্বুবত্||২৪০|| নাগদন্তীত্রিবৃদ্দন্তীদ্রবন্তীস্নুক্পযঃফলৈঃ| সাধিতং মাহিষং সর্পিঃ সগোমূত্রাঢকং হিতম্||২৪১|| সর্পকীটবিষার্তানাং গরার্তানাং চ শান্তযে|২৪২|
मुहुर्मुहुः शिरोन्यासः शोथः स्रस्तौष्ठकर्णाता | ज्वरः स्तब्धाक्षिगात्रत्वं हनुकम्पोऽङ्गमर्दनम्||२२९|| रोमापगमनं ग्लानिररतिर्वेपथुर्भ्रमः| चतुष्पदां भवत्येतद्दष्टानामिह लक्षणम्||२३०|| देवदारु हरिद्रे द्वे सरलं चन्दनागुरु| रास्ना गोरोचनाऽजाजी गुग्गुल्विक्षुरसो नतम्||२३१|| चूर्णं ससैन्धवानन्तं गोपित्तमधुसंयुतम्| चतुष्पदानां दष्टानामगदः सार्वकार्मिकः||२३२|| सौभाग्यार्थं स्त्रियः स्वेदरजोनानाङ्गजान्मलान्| शत्रुप्रयुक्तांश्च गरान् प्रयच्छन्त्यन्नमिश्रितान्||२३३|| तैः स्यात् पाण्डुः कृशोऽल्पाग्निर्गरश्चास्योपजायते| मर्मप्रधमनाध्मानं श्वयथुं हस्तपादयोः||२३४|| जठरं ग्रहणीदोषो यक्ष्मा गुल्मः क्षयो ज्वरः | एवंविधस्य चान्यस्य व्याधेर्लिङ्गानि दर्शयेत्||२३५|| स्वप्ने मार्जारगोमायुव्यालान् सनकुलान् कपीन्| प्रायः पश्यति नद्यादीञ्छुष्कांश्च सवनस्पतीन्||२३६|| कालश्च गौरमात्मानं स्वप्ने गौरश्च कालकम्| विकर्णनासिकं वाऽपि प्रपश्येद्विहतेन्द्रियः ||२३७|| तमवेक्ष्य भिषक् प्राज्ञाः पृच्छेत् किं कैः कदा सह| जग्धमित्यवगम्याशु प्रदद्याद्वमनं भिषक्||२३८|| सूक्ष्मं ताम्ररजस्तस्मै सक्षौद्रं हृद्विशोधनम्| शुद्धे हृदि ततः शाणं हेमचूर्णस्य दापयेत्||२३९|| हेम सर्वविषाण्याशु गरांश्च विनियच्छति| न सज्जते हेमपाङ्गे विषं पद्मदलेऽम्बुवत्||२४०|| नागदन्तीत्रिवृद्दन्तीद्रवन्तीस्नुक्पयःफलैः| साधितं माहिषं सर्पिः सगोमूत्राढकं हितम्||२४१|| सर्पकीटविषार्तानां गरार्तानां च शान्तये|२४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (242-249) · Śloka 249
শিরীষত্বক্ ত্রিকটুকং ত্রিফলাং চন্দনোত্পলে||২৪২|| দ্বে বলে সারিবাস্ফোতাসুরভীনিম্বপাটলাঃ| বন্ধুজীবাঢকীমূর্বাবাসাসুরসবত্সকান্||২৪৩|| পাঠাঙ্কোলাশ্বগন্ধার্কমূলযষ্ট্যাহ্বপদ্মকান্| বিশালাং বৃহতীং লাক্ষাং কোবিদারং শতাবরীম্||২৪৪|| কটভীদন্ত্যপামার্গান্ পৃশ্নিপর্ণীং রসাঞ্জনম্| শ্বেতভণ্ডাশ্বখুরকৌ কুষ্ঠদারুপ্রিযঙ্গুকান্||২৪৫|| বিদারীং মধুকাত্ সারং করঞ্জস্য ফলত্বচৌ| রজন্যৌ লোধ্রমক্ষাংশং পিষ্ট্বা সাধ্যং ঘৃতাঢকম্||২৪৬|| তুল্যাম্বুচ্ছাগগোমূত্রত্র্যাঢকে তদ্বিষাপহম্| অপস্মারক্ষযোন্মাদভূতগ্রহগরোদরম্||২৪৭|| পাণ্ডুরোগক্রিমীগুল্মপ্লীহোরুস্তম্ভকামলাঃ| হনুস্কন্ধগ্রহাদীংশ্চ পানাভ্যঞ্জননাবনৈঃ||২৪৮|| হন্যাত্ সঞ্জীবযেচ্চাপি বিবোদ্বন্ধমৃতান্নরান্| নাম্নেদমমৃতং সর্ববিষাণাং স্যাদ্ধৃতোত্তমম্||২৪৯|| ইত্যমৃতঘৃতম্|
शिरीषत्वक् त्रिकटुकं त्रिफलां चन्दनोत्पले||२४२|| द्वे बले सारिवास्फोतासुरभीनिम्बपाटलाः| बन्धुजीवाढकीमूर्वावासासुरसवत्सकान्||२४३|| पाठाङ्कोलाश्वगन्धार्कमूलयष्ट्याह्वपद्मकान्| विशालां बृहतीं लाक्षां कोविदारं शतावरीम्||२४४|| कटभीदन्त्यपामार्गान् पृश्निपर्णीं रसाञ्जनम्| श्वेतभण्डाश्वखुरकौ कुष्ठदारुप्रियङ्गुकान्||२४५|| विदारीं मधुकात् सारं करञ्जस्य फलत्वचौ| रजन्यौ लोध्रमक्षांशं पिष्ट्वा साध्यं घृताढकम्||२४६|| तुल्याम्बुच्छागगोमूत्रत्र्याढके तद्विषापहम्| अपस्मारक्षयोन्मादभूतग्रहगरोदरम्||२४७|| पाण्डुरोगक्रिमीगुल्मप्लीहोरुस्तम्भकामलाः| हनुस्कन्धग्रहादींश्च पानाभ्यञ्जननावनैः||२४८|| हन्यात् सञ्जीवयेच्चापि विबोद्बन्धमृतान्नरान्| नाम्नेदममृतं सर्वविषाणां स्याद्धृतोत्तमम्||२४९|| इत्यमृतघृतम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (250-253) · Śloka 253
ভবন্তি চাত্র- ছত্রী ঝর্ঝরপাণিশ্চ চরেদ্রাত্রৌ তথা দিবা| তচ্ছাযাশব্দবিত্রস্তাঃ প্রণশ্যন্ত্যাশু পন্নগাঃ||২৫০|| দষ্টমাত্রো দশেদাশু তং সর্পং লোষ্টমেব বা| উপর্যরিষ্টাং বধ্নীযাদ্দংশং ছিন্দ্যাদ্দহেত্তথা||২৫১|| বজ্রং মরকতঃ সারঃ পিচুকো বিষমূষিকা| কর্কেতনঃ সর্পমণির্বৈদূর্যং গজমৌক্তিকম্||২৫২|| ধার্যং গরমণির্যাশ্চ বরৌষধ্যো বিষাপহাঃ| খগাশ্চ শারিকাক্রৌঞ্চশিখিহংসশুকাদযঃ||২৫৩||
भवन्ति चात्र- छत्री झर्झरपाणिश्च चरेद्रात्रौ तथा दिवा| तच्छायाशब्दवित्रस्ताः प्रणश्यन्त्याशु पन्नगाः||२५०|| दष्टमात्रो दशेदाशु तं सर्पं लोष्टमेव वा| उपर्यरिष्टां बध्नीयाद्दंशं छिन्द्याद्दहेत्तथा||२५१|| वज्रं मरकतः सारः पिचुको विषमूषिका| कर्केतनः सर्पमणिर्वैदूर्यं गजमौक्तिकम्||२५२|| धार्यं गरमणिर्याश्च वरौषध्यो विषापहाः| खगाश्च शारिकाक्रौञ्चशिखिहंसशुकादयः||२५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (254) · Śloka 254
তত্র শ্লোকঃ- ইতীদমুক্তং দ্বিবিধস্য বিস্তরৈর্বহুপ্রকারং বিষরোগভেষজম্| অধীত্য বিজ্ঞায তথা প্রযোজযন্ ব্রজেদ্বিষাণামবিষহ্যতাং বুধঃ||২৫৪||
तत्र श्लोकः- इतीदमुक्तं द्विविधस्य विस्तरैर्बहुप्रकारं विषरोगभेषजम्| अधीत्य विज्ञाय तथा प्रयोजयन् व्रजेद्विषाणामविषह्यतां बुधः||२५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 23
ইত্যগ্নিবেশকৃতে তন্ত্রে চরকপ্রতিসংস্কৃতে চিকিত্সাস্থানে বিষচিকিত্সিতং নাম ত্রযোবিংশোঽধ্যাযঃ||২৩||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थाने विषचिकित्सितं नाम त्रयोविंशोऽध्यायः||२३||
🔊 Audio coming soon