Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
അഥാതോ വിഷചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨|| പ്രാഗുത്പത്തിം ഗുണാന് യോനിം വേഗാല്ലിങ്ഗാന്യുപക്രമാന്| വിഷസ്യ ബ്രുവതഃ സമ്യഗഗ്നിവേശ നിബോധ മേ||൩||
अथातो विषचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२|| प्रागुत्पत्तिं गुणान् योनिं वेगाँल्लिङ्गान्युपक्रमान्| विषस्य ब्रुवतः सम्यगग्निवेश निबोध मे||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (4-5) · Śloka 5
അമൃതാര്ഥം സമുദ്രേ തു മഥ്യമാനേ സുരാസുരൈഃ| ജജ്ഞേ പ്രാഗമൃതോത്പത്തേഃ പുരുഷോ ഘോരദര്ശനഃ||൪|| ദീപ്തതേജാശ്ചതുര്ദംഷ്ട്രോ ഹരികേശോऽനലേക്ഷണഃ| ജഗദ്വിഷണ്ണം തം ദൃഷ്ട്വാ തേനാസൌ വിഷസഞ്ജ്ഞിതഃ||൫||
अमृतार्थं समुद्रे तु मथ्यमाने सुरासुरैः| जज्ञे प्रागमृतोत्पत्तेः पुरुषो घोरदर्शनः||४|| दीप्ततेजाश्चतुर्दंष्ट्रो हरिकेशोऽनलेक्षणः| जगद्विषण्णं तं दृष्ट्वा तेनासौ विषसञ्ज्ञितः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (6) · Śloka 7
ജങ്ഗമസ്ഥാവരായാം തദ്യോനൌ ബ്രഹ്മാ ന്യയോജയത്| തദമ്ബുസമ്ഭവം തസ്മാദ്ദ്വിവിധം പാവകോപമമ്||൬|| അഷ്ടവേഗം ദശഗുണം ചതുര്വിംശത്യുപക്രമമ്|൭|
जङ्गमस्थावरायां तद्योनौ ब्रह्मा न्ययोजयत्| तदम्बुसम्भवं तस्माद्द्विविधं पावकोपमम्||६|| अष्टवेगं दशगुणं चतुर्विंशत्युपक्रमम्|७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7-8) · Śloka 8
തദ്വര്ഷാസ്വമ്ബുയോനിത്വാത് സങ്ക്ലേദം ഗുഡവദ്ഗതമ്||൭|| സര്പത്യമ്ബുധരാപായേ തദഗസ്ത്യോ ഹിനസ്തി ച| പ്രയാതി മന്ദവീര്യത്വം വിഷം തസ്മാദ്ധനാത്യയേ||൮||
तद्वर्षास्वम्बुयोनित्वात् सङ्क्लेदं गुडवद्गतम्||७|| सर्पत्यम्बुधरापाये तदगस्त्यो हिनस्ति च| प्रयाति मन्दवीर्यत्वं विषं तस्माद्धनात्यये||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (9-10) · Śloka 10
സര്പാഃ കീടോന്ദുരാ ലൂതാ വൃശ്ചികാ ഗൃഹഗോധികാഃ| ജലൌകാമത്സ്യമണ്ഡൂകാഃ കണഭാഃ സകൃകണ്ടകാഃ||൯|| ശ്വസിംഹവ്യാഘ്രഗോമായുതരക്ഷുനകുലാദയഃ| ദംഷ്ട്രിണോ യേ വിഷം തേഷാം ദംഷ്ട്രോത്ഥം ജങ്ഗമം മതമ്||൧൦||
सर्पाः कीटोन्दुरा लूता वृश्चिका गृहगोधिकाः| जलौकामत्स्यमण्डूकाः कणभाः सकृकण्टकाः||९|| श्वसिंहव्याघ्रगोमायुतरक्षुनकुलादयः| दंष्ट्रिणो ये विषं तेषां दंष्ट्रोत्थं जङ्गमं मतम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (11-13) · Śloka 13
മുസ്തകം പൌഷ്കരം ക്രൌഞ്ചം വത്സനാഭം ബലാഹകമ്| കര്കടം കാലകൂടം ച കരവീരകസഞ്ജ്ഞകമ്||൧൧|| പാലകേന്ദ്രായുധം തൈലം മേഘകം കുശപുഷ്പകമ്| രോഹിഷം പുണ്ഡരീകം ച ലാങ്ഗലക്യഞ്ജനാഭകമ്||൧൨|| സങ്കോചം മര്കടം ശൃങ്ഗീവിഷം ഹാലാഹലം തഥാ| ഏവമാദീനി ചാന്യാനി മൂലജാനി സ്ഥിരാണി ച||൧൩||
मुस्तकं पौष्करं क्रौञ्चं वत्सनाभं बलाहकम्| कर्कटं कालकूटं च करवीरकसञ्ज्ञकम्||११|| पालकेन्द्रायुधं तैलं मेघकं कुशपुष्पकम्| रोहिषं पुण्डरीकं च लाङ्गलक्यञ्जनाभकम्||१२|| सङ्कोचं मर्कटं शृङ्गीविषं हालाहलं तथा| एवमादीनि चान्यानि मूलजानि स्थिराणि च||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (14) · Śloka 14
ഗരസംയോഗജം ചാന്യദ്ഗരസഞ്ജ്ഞം ഗദപ്രദമ്| കാലാന്തരവിപാകിത്വാന്ന തദാശു ഹരത്യസൂന്||൧൪||
गरसंयोगजं चान्यद्गरसञ्ज्ञं गदप्रदम्| कालान्तरविपाकित्वान्न तदाशु हरत्यसून्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (15-17) · Śloka 17
നിദ്രാം തന്ദ്രാം ക്ലമം ദാഹം സപാകം ലോമഹര്ഷണമ്| ശോഫം ചൈവാതിസാരം ച ജനയേജ്ജങ്ഗമം വിഷമ്||൧൫|| സ്ഥാവരം തു ജ്വരം ഹിക്കാം ദന്തഹര്ഷം ഗലഗ്രഹമ്| ഫേനവമ്യരുചിശ്വാസമൂര്ച്ഛാശ്ച ജനയേദ്വിഷമ് ||൧൬|| ജങ്ഗമം സ്യാദധോഭാഗമൂര്ധ്വഭാഗം തു മൂലജമ്| തസ്മാദ്ദംഷ്ട്രാവിഷം മൌലം ഹന്തി മൌലം ച ദംഷ്ട്രജമ് ||൧൭||
निद्रां तन्द्रां क्लमं दाहं सपाकं लोमहर्षणम्| शोफं चैवातिसारं च जनयेज्जङ्गमं विषम्||१५|| स्थावरं तु ज्वरं हिक्कां दन्तहर्षं गलग्रहम्| फेनवम्यरुचिश्वासमूर्च्छाश्च जनयेद्विषम् ||१६|| जङ्गमं स्यादधोभागमूर्ध्वभागं तु मूलजम्| तस्माद्दंष्ट्राविषं मौलं हन्ति मौलं च दंष्ट्रजम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (18-23) · Śloka 23
തൃണ്മോഹദന്തഹര്ഷപ്രസേകവമഥക്ലമാ ഭവന്ത്യാദ്യേ| വേഗേ രസപ്രദോഷാദസൃക്പ്രദോഷാദ്ദ്വിതീയേ തു||൧൮|| വൈവര്ണ്യഭ്രമവേപഥുമൂര്ച്ഛാജൃമ്ഭാങ്ഗചിമിചിമാതമകാഃ | ദുഷ്ടപിശിതാത്തൃതീയേ മണ്ഡലകണ്ഡൂശ്വയഥുകോഠാഃ||൧൯|| വാതാദിജാശ്ചതുര്ഥേ ദാഹച്ഛര്ദ്യങ്ഗശൂലമൂര്ച്ഛാദ്യാഃ| നീലാദീനാം തമസശ്ച ദര്ശനം പഞ്ചമേ വേഗേ||൨൦|| ഷഷ്ഠേ ഹിക്കാ, ഭങ്ഗഃ സ്കന്ധസ്യ തു സപ്തമേऽഷ്ടമേ മരണമ്| നൃൗണാം, ചതുഷ്പദാം സ്യാച്ചതുര്വിധഃ, പക്ഷിണാം ത്രിവിധഃ||൨൧|| സീദത്യാദ്യേ ഭ്രമതി ച, ചതുഷ്പദോ വേപതേ, തതഃ ശൂന്യഃ | മന്ദാഹാരോ മ്രിയതേ ശ്വാസേന ഹി ചതുര്ഥവേഗേ തു||൨൨|| ധ്യായതി വിഹഗഃ പ്രഥമേ വേഗേ, പ്രഭ്രാമ്യതി ദ്വിതീയേ തു| സ്രസ്താങ്ഗശ്ച തൃതീയേ വിഷവേഗേ യാതി പഞ്ചത്വമ്||൨൩||
तृण्मोहदन्तहर्षप्रसेकवमथक्लमा भवन्त्याद्ये| वेगे रसप्रदोषादसृक्प्रदोषाद्द्वितीये तु||१८|| वैवर्ण्यभ्रमवेपथुमूर्च्छाजृम्भाङ्गचिमिचिमातमकाः | दुष्टपिशितात्तृतीये मण्डलकण्डूश्वयथुकोठाः||१९|| वातादिजाश्चतुर्थे दाहच्छर्द्यङ्गशूलमूर्च्छाद्याः| नीलादीनां तमसश्च दर्शनं पञ्चमे वेगे||२०|| षष्ठे हिक्का, भङ्गः स्कन्धस्य तु सप्तमेऽष्टमे मरणम्| नॄणां, चतुष्पदां स्याच्चतुर्विधः, पक्षिणां त्रिविधः||२१|| सीदत्याद्ये भ्रमति च, चतुष्पदो वेपते, ततः शून्यः | मन्दाहारो म्रियते श्वासेन हि चतुर्थवेगे तु||२२|| ध्यायति विहगः प्रथमे वेगे, प्रभ्राम्यति द्वितीये तु| स्रस्ताङ्गश्च तृतीये विषवेगे याति पञ्चत्वम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (24-27) · Śloka 27
ലഘു രൂക്ഷമാശു വിശദം വ്യവായി തീക്ഷ്ണം വികാസി സൂക്ഷ്മം ച| ഉഷ്ണമനിര്ദേശ്യരസം ദശഗുണമുക്തം വിഷം തജ്ജ്ഞൈഃ||൨൪|| രൌക്ഷ്യാദ്വാതമശൈത്യാത്പിത്തം സൌക്ഷ്മ്യാദസൃക് പ്രകോപയതി| കഫമവ്യക്തരസത്വാദന്നരസാംശ്ചാനുവര്തതേ ശീഘ്രമ്||൨൫|| ശീഘ്രം വ്യവായിഭാവാദാശു വ്യാപ്നോതി കേവലം ദേഹമ്| തീക്ഷ്ണത്വാന്മര്മഘ്നം പ്രാണഘ്നം തദ്വികാസിത്വാത്||൨൬|| ദുരുപക്രമം ലഘുത്വാദ്വൈശദ്യാത് സ്യാദസക്തഗതിദോഷമ്| ദോഷസ്ഥാനപ്രകൃതീഃ പ്രാപ്യാന്യതമം ഹ്യുദീരയതി||൨൭||
लघु रूक्षमाशु विशदं व्यवायि तीक्ष्णं विकासि सूक्ष्मं च| उष्णमनिर्देश्यरसं दशगुणमुक्तं विषं तज्ज्ञैः||२४|| रौक्ष्याद्वातमशैत्यात्पित्तं सौक्ष्म्यादसृक् प्रकोपयति| कफमव्यक्तरसत्वादन्नरसांश्चानुवर्तते शीघ्रम्||२५|| शीघ्रं व्यवायिभावादाशु व्याप्नोति केवलं देहम्| तीक्ष्णत्वान्मर्मघ्नं प्राणघ्नं तद्विकासित्वात्||२६|| दुरुपक्रमं लघुत्वाद्वैशद्यात् स्यादसक्तगतिदोषम्| दोषस्थानप्रकृतीः प्राप्यान्यतमं ह्युदीरयति||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (28-30) · Śloka 30
സ്യാദ്വാതികസ്യ വാതസ്ഥാനേ കഫപിത്തലിങ്ഗമീഷത്തു| തൃണ്മോഹാരതിമൂര്ച്ഛാഗലഗ്രഹച്ഛര്ദിഫേനാദി ||൨൮|| പിത്താശയസ്ഥിതം പൈത്തികസ്യ കഫവാതയോര്വിഷം തദ്വത്| തൃട്കാസജ്വരവമഥുക്ലമദാഹതമോതിസാരാദി ||൨൯|| കഫദേശഗം കഫസ്യ ച ദര്ശയേദ്വാതപിത്തയോശ്ചേഷത്| ലിങ്ഗം ശ്വാസഗലഗ്രഹകണ്ഡൂലാലാവമഥ്വാദി||൩൦||
स्याद्वातिकस्य वातस्थाने कफपित्तलिङ्गमीषत्तु| तृण्मोहारतिमूर्च्छागलग्रहच्छर्दिफेनादि ||२८|| पित्ताशयस्थितं पैत्तिकस्य कफवातयोर्विषं तद्वत्| तृट्कासज्वरवमथुक्लमदाहतमोतिसारादि ||२९|| कफदेशगं कफस्य च दर्शयेद्वातपित्तयोश्चेषत्| लिङ्गं श्वासगलग्रहकण्डूलालावमथ्वादि||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (31) · Śloka 31
ദൂഷീവിഷം തു ശോണിതദുഷ്ട്യാരുഃകിടിമകോഠലിങ്ഗം ച| വിഷമേകൈകം ദോഷം സന്ദൂഷ്യ ഹരത്യസൂനേവമ്||൩൧||
दूषीविषं तु शोणितदुष्ट्यारुःकिटिमकोठलिङ्गं च| विषमेकैकं दोषं सन्दूष्य हरत्यसूनेवम्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (32) · Śloka 32
ക്ഷരതി വിഷതേജസാऽസൃക് തത് ഖാനി നിരുധ്യ മാരയതി ജന്തുമ്| പീതം മൃതസ്യ ഹൃദി തിഷ്ഠതി ദഷ്ടവിദ്ധയോര്ദംശദേശേ സ്യാത്||൩൨||
क्षरति विषतेजसाऽसृक् तत् खानि निरुध्य मारयति जन्तुम्| पीतं मृतस्य हृदि तिष्ठति दष्टविद्धयोर्दंशदेशे स्यात्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (33-34) · Śloka 34
നീലൌഷ്ഠദന്തശൈഥില്യകേശപതനാങ്ഗഭങ്ഗവിക്ഷേപാഃ| ശിശിരൈര്ന ലോമഹര്ഷോ നാഭിഹതേ ദണ്ഡരാജീ സ്യാത്||൩൩|| ക്ഷതജം ക്ഷതാച്ച നായാത്യേതാനി ഭവന്തി മരണലിങ്ഗാനി| ഏഭ്യോऽന്യഥാ ചികിത്സ്യാസ്തേഷാം ചോപക്രമാഞ്ഛൃണു മേ||൩൪||
नीलौष्ठदन्तशैथिल्यकेशपतनाङ्गभङ्गविक्षेपाः| शिशिरैर्न लोमहर्षो नाभिहते दण्डराजी स्यात्||३३|| क्षतजं क्षताच्च नायात्येतानि भवन्ति मरणलिङ्गानि| एभ्योऽन्यथा चिकित्स्यास्तेषां चोपक्रमाञ्छृणु मे||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (35-37) · Śloka 37
മന്ത്രാരിഷ്ടോത്കര്തനനിഷ്പീഡനചൂഷണാഗ്നിപരിഷേകാഃ| അവഗാഹരക്തമോക്ഷണവമനവിരേകോപധാനാനി||൩൫|| ഹൃദയാവരണാഞ്ജനനസ്യധൂമലേഹൌഷധപ്രശമനാനി | പ്രതിസാരണം പ്രതിവിഷം സഞ്ജ്ഞാസംസ്ഥാനപനം ലേപഃ||൩൬|| മൃതസഞ്ജീവനമേവ ച വിംശതിരേതേ ചതുര്ഭിരധികാഃ| സ്യുരുപക്രമാ യഥാ യേ യത്ര യോജ്യാഃ ശൃണു തഥാ താന്||൩൭||
मन्त्रारिष्टोत्कर्तननिष्पीडनचूषणाग्निपरिषेकाः| अवगाहरक्तमोक्षणवमनविरेकोपधानानि||३५|| हृदयावरणाञ्जननस्यधूमलेहौषधप्रशमनानि | प्रतिसारणं प्रतिविषं सञ्ज्ञासंस्थानपनं लेपः||३६|| मृतसञ्जीवनमेव च विंशतिरेते चतुर्भिरधिकाः| स्युरुपक्रमा यथा ये यत्र योज्याः शृणु तथा तान्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (38) · Śloka 39
ദംശാത്തു വിഷം ദഷ്ടസ്യാവിസൃതം വേണികാം ഭിഷഗ്ബദ്ധ്വാ| നിഷ്പീഡയേദ്ഭൃശം ദംശമുദ്ധരേന്മര്മവര്ജം വാ||൩൮|| തം ദംശം വാ ചൂഷേന്മുഖേന യവചൂര്ണപാംശുപൂര്ണേന|൩൯|
दंशात्तु विषं दष्टस्याविसृतं वेणिकां भिषग्बद्ध्वा| निष्पीडयेद्भृशं दंशमुद्धरेन्मर्मवर्जं वा||३८|| तं दंशं वा चूषेन्मुखेन यवचूर्णपांशुपूर्णेन|३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (39-43) · Śloka 43
പ്രച്ഛനശൃങ്ഗജലൌകാവ്യധനൈഃ സ്രാവ്യം തതോ രക്തമ്||൩൯|| രക്തേ വിഷപ്രദുഷ്ടേ ദുഷ്യേത് പ്രകൃതിസ്തതസ്ത്യജേത് പ്രാണാന്| തസ്മാത് പ്രഘര്ഷണൈരസൃഗവര്തമാനം പ്രവര്ത്യം സ്യാത്||൪൦|| ത്രികടുഗൃഹധൂമരജനീപഞ്ചലവണരോചനാഃ സവാര്താകാഃ| ഘര്ഷണമതിപ്രവൃത്തേ വടാദിഭിഃ ശീതലൈര്ലേപഃ||൪൧|| രക്തം ഹി വിഷാധാനം വായുരിവാഗ്നേഃ പ്രദേഹസേകൈസ്തത്| ശീതൈഃ സ്കന്ദതി തസ്മിന് സ്കന്നേ വ്യപയാതി വിഷവേഗഃ||൪൨|| വിഷവേഗാന്മദമൂര്ച്ഛാവിഷാദഹൃദയദ്രവാഃ പ്രവര്തന്തേ| ശീതൈര്നിവര്തയേത്താന് വീജ്യശ്ചാലോമഹര്ഷാത് സ്യാത്||൪൩||
प्रच्छनशृङ्गजलौकाव्यधनैः स्राव्यं ततो रक्तम्||३९|| रक्ते विषप्रदुष्टे दुष्येत् प्रकृतिस्ततस्त्यजेत् प्राणान्| तस्मात् प्रघर्षणैरसृगवर्तमानं प्रवर्त्यं स्यात्||४०|| त्रिकटुगृहधूमरजनीपञ्चलवणरोचनाः सवार्ताकाः| घर्षणमतिप्रवृत्ते वटादिभिः शीतलैर्लेपः||४१|| रक्तं हि विषाधानं वायुरिवाग्नेः प्रदेहसेकैस्तत्| शीतैः स्कन्दति तस्मिन् स्कन्ने व्यपयाति विषवेगः||४२|| विषवेगान्मदमूर्च्छाविषादहृदयद्रवाः प्रवर्तन्ते| शीतैर्निवर्तयेत्तान् वीज्यश्चालोमहर्षात् स्यात्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (44-45) · Śloka 45
തരുരിവ മൂലച്ഛേദാദ്ദംശച്ഛേദാന്ന വൃദ്ധിമേതി വിഷമ്| ആചൂഷണമാനയനം ജലസ്യ സേതുര്യഥാ തഥാऽരിഷ്ടാഃ||൪൪|| ത്വങ്മാംസഗതം ദാഹോ ദഹതി വിഷം സ്രാവണം ഹരതി രക്താത്| പീതം വമനൈഃ സദ്യോ ഹരേദ്വിരേകൈര്ദ്വിതീയേ തു||൪൫||
तरुरिव मूलच्छेदाद्दंशच्छेदान्न वृद्धिमेति विषम्| आचूषणमानयनं जलस्य सेतुर्यथा तथाऽरिष्टाः||४४|| त्वङ्मांसगतं दाहो दहति विषं स्रावणं हरति रक्तात्| पीतं वमनैः सद्यो हरेद्विरेकैर्द्वितीये तु||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (46-50) · Śloka 50
ആദൌ ഹൃദയം രക്ഷ്യം തസ്യാവരണം പിബേദ്യഥാലാഭമ്| മധുസര്പിര്മജ്ജപയോഗൈരികമഥ ഗോമയരസം വാ||൪൬|| ഇക്ഷും സുപക്വമഥവാ കാകം നിഷ്പീഡ്യ തദ്രസം വരണമ്| ഛാഗാദീനാം വാऽസൃഗ്ഭസ്മ മൃദം വാ പിബേദാശു||൪൭|| ക്ഷാരാഗദസ്തൃതീയേ ശോഫഹരൈര്ലേഖനം സമധ്വമ്ബു| ഗോമയരസശ്ചതുര്ഥേ വേഗേ സകപിത്ഥമധുസര്പിഃ||൪൮|| കാകാണ്ഡശിരീഷാഭ്യാം സ്വരസേനാശ്ച്യോതനാഞ്ജനേ നസ്യമ്| സ്യാത്പഞ്ചമേऽഥ ഷഷ്ഠേ സഞ്ജ്ഞായാഃ സ്ഥാപനം കാര്യമ്||൪൯|| ഗോപിത്തയുതാ രജനീ മഞ്ജിഷ്ഠാമരിചപിപ്പലീപാനമ്| വിഷപാനം ദഷ്ടാനാം വിഷപീതേ ദംശനം ചാന്തേ||൫൦||
आदौ हृदयं रक्ष्यं तस्यावरणं पिबेद्यथालाभम्| मधुसर्पिर्मज्जपयोगैरिकमथ गोमयरसं वा||४६|| इक्षुं सुपक्वमथवा काकं निष्पीड्य तद्रसं वरणम्| छागादीनां वाऽसृग्भस्म मृदं वा पिबेदाशु||४७|| क्षारागदस्तृतीये शोफहरैर्लेखनं समध्वम्बु| गोमयरसश्चतुर्थे वेगे सकपित्थमधुसर्पिः||४८|| काकाण्डशिरीषाभ्यां स्वरसेनाश्च्योतनाञ्जने नस्यम्| स्यात्पञ्चमेऽथ षष्ठे सञ्ज्ञायाः स्थापनं कार्यम्||४९|| गोपित्तयुता रजनी मञ्जिष्ठामरिचपिप्पलीपानम्| विषपानं दष्टानां विषपीते दंशनं चान्ते||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (51-53) · Śloka 53
ശിഖിപിത്താര്ധയുതം സ്യാത് പലാശബീജമഗദോ മൃതേഷു വരഃ| വാര്താകുഫാണിതാഗാരധൂമഗോപിത്തനിമ്ബം വാ||൫൧|| ഗോപിത്തയുതൈര്ഗുടികാഃ സുരസാഗ്രന്ഥിദ്വിരജനീമധുകകുഷ്ഠൈഃ | ശസ്താऽമൃതേന തുല്യാ ശിരീഷപുഷ്പകാകാണ്ഡകരസൈര്വാ||൫൨|| കാകാണ്ഡസുരസഗവാക്ഷീപുനര്നവാവായസീശിരീഷഫലൈഃ| ഉദ്ബന്ധവിഷജലമൃതേ ലേപൌപധിനസ്യപാനാനി ||൫൩||
शिखिपित्तार्धयुतं स्यात् पलाशबीजमगदो मृतेषु वरः| वार्ताकुफाणितागारधूमगोपित्तनिम्बं वा||५१|| गोपित्तयुतैर्गुटिकाः सुरसाग्रन्थिद्विरजनीमधुककुष्ठैः | शस्ताऽमृतेन तुल्या शिरीषपुष्पकाकाण्डकरसैर्वा||५२|| काकाण्डसुरसगवाक्षीपुनर्नवावायसीशिरीषफलैः| उद्बन्धविषजलमृते लेपौपधिनस्यपानानि ||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (54-60) · Śloka 60
സ്പൃക്കാപ്ലവസ്ഥൌണേയകാങ്ക്ഷീശൈലേയരോചനാതഗരമ്| ധ്യാമകകുങ്കുമമാംസീസുരസാഗ്രൈലാലകുഷ്ഠഘ്നമ്||൫൪|| ബൃഹതീ ശിരീഷപുഷ്പം ശ്രീവേഷ്ടകപദ്മചാരടിവിശാലാഃ| സുരദാരുപദ്മകേശരസാവരകമനഃശിലാകൌന്ത്യഃ||൫൫|| ജാത്യര്കപുഷ്പരസരജനീദ്വയഹിങ്ഗുപിപ്പലീലാക്ഷാഃ| ജലമുദ്ഗപര്ണിചന്ദനമധുകമദനസിന്ധുവാരാശ്ച||൫൬|| ശമ്പാകലോധ്രമയൂരകഗന്ധഫലാനാകുലീവിഡങ്ഗാശ്ച| പുഷ്യേ സംഹൃത്യ സമം പിഷ്ട്വാ ഗുടികാ വിധേയാഃ സ്യുഃ||൫൭|| സര്വവിഷഘ്നോ ജയകൃദ്വിഷമൃതസഞ്ജീവനോ ജ്വരനിഹന്താ| ഘ്രേയവിലേപനധാരണധൂമഗ്രഹണൈര്ഗൃഹസ്ഥശ്ച||൫൮|| ഭൂതവിഷജന്ത്വലക്ഷ്മീകാര്മണമന്ത്രാഗ്ന്യശന്യരീന് ഹന്യാത്| ദുഃസ്വപ്നസ്ത്രീദോഷാനകാലമരണാമ്ബുചൌരഭയമ്||൫൯|| ധനധാന്യകാര്യസിദ്ധിഃ ശ്രീപുഷ്ട്യായുര്വിവര്ധനോ ധന്യഃ| മൃതസഞ്ജീവന ഏഷ പ്രാഗമൃതാദ്ബ്രഹ്മണാ വിഹിതഃ||൬൦|| ഇതി മൃതസഞ്ജീവനോऽഗദഃ|
स्पृक्काप्लवस्थौणेयकाङ्क्षीशैलेयरोचनातगरम्| ध्यामककुङ्कुममांसीसुरसाग्रैलालकुष्ठघ्नम्||५४|| बृहती शिरीषपुष्पं श्रीवेष्टकपद्मचारटिविशालाः| सुरदारुपद्मकेशरसावरकमनःशिलाकौन्त्यः||५५|| जात्यर्कपुष्परसरजनीद्वयहिङ्गुपिप्पलीलाक्षाः| जलमुद्गपर्णिचन्दनमधुकमदनसिन्धुवाराश्च||५६|| शम्पाकलोध्रमयूरकगन्धफलानाकुलीविडङ्गाश्च| पुष्ये संहृत्य समं पिष्ट्वा गुटिका विधेयाः स्युः||५७|| सर्वविषघ्नो जयकृद्विषमृतसञ्जीवनो ज्वरनिहन्ता| घ्रेयविलेपनधारणधूमग्रहणैर्गृहस्थश्च||५८|| भूतविषजन्त्वलक्ष्मीकार्मणमन्त्राग्न्यशन्यरीन् हन्यात्| दुःस्वप्नस्त्रीदोषानकालमरणाम्बुचौरभयम्||५९|| धनधान्यकार्यसिद्धिः श्रीपुष्ट्यायुर्विवर्धनो धन्यः| मृतसञ्जीवन एष प्रागमृताद्ब्रह्मणा विहितः||६०|| इति मृतसञ्जीवनोऽगदः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (61-64) · Śloka 64
മന്ത്രൈര്ധമനീബന്ധോऽവമാര്ജനം കാര്യമാത്മരക്ഷാ ച| ദോഷസ്യ വിഷം യസ്യ സ്ഥാനേ സ്യാത്തം ജയേത്പൂര്വമ്||൬൧|| വാതസ്ഥാനേ സ്വേദോ ദധ്നാ നതകുഷ്ഠകല്കപാനം ച| ഘൃതമധുപയോऽമ്ബുപാനാവഗാഹസേകാശ്ച പിത്തസ്ഥേ||൬൨|| ക്ഷാരാഗദഃ കഫസ്ഥാനഗതേ സ്വേദസ്തഥാ സിരാവ്യധനമ്| ദൂഷീവിഷേऽഥ രക്തസ്ഥിതേ സിരാകര്മ പഞ്ചവിധമ്||൬൩|| ഭേഷജമേവം കല്പ്യം ഭിഷഗ്വിദാऽऽലക്ഷ്യ സര്വദാ സര്വമ്| സ്ഥാനം ജയേദ്ധി പൂര്വം സ്ഥാനസ്ഥസ്യാവിരുദ്ധം ച||൬൪||
मन्त्रैर्धमनीबन्धोऽवमार्जनं कार्यमात्मरक्षा च| दोषस्य विषं यस्य स्थाने स्यात्तं जयेत्पूर्वम्||६१|| वातस्थाने स्वेदो दध्ना नतकुष्ठकल्कपानं च| घृतमधुपयोऽम्बुपानावगाहसेकाश्च पित्तस्थे||६२|| क्षारागदः कफस्थानगते स्वेदस्तथा सिराव्यधनम्| दूषीविषेऽथ रक्तस्थिते सिराकर्म पञ्चविधम्||६३|| भेषजमेवं कल्प्यं भिषग्विदाऽऽलक्ष्य सर्वदा सर्वम्| स्थानं जयेद्धि पूर्वं स्थानस्थस्याविरुद्धं च||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (65-76) · Śloka 76
വിഷദൂഷിതകഫമാര്ഗഃ സ്രോതഃസംരോധരുദ്ധവായുസ്തു| മൃത ഇവ ശ്വസേന്മര്ത്യഃ സ്യാദസാധ്യലിങ്ഗൈര്വിഹീനശ്ച||൬൫|| ചര്മകഷായാഃ കല്കം ബില്വസമം മൂര്ധ്നി കാകപദമസ്യ| കൃത്വാ ദദ്യാത്കടഭീകടുകട്ഫലപ്രധമനം ച||൬൬|| ഛാഗം ഗവ്യം മാഹിഷം വാ മാംസം കൌക്കുടമേവ വാ| ദദ്യാത് കാകപദേ തസ്മിംസ്തതഃ സങ്ക്രമതേ വിഷമ്||൬൭|| നാസാക്ഷികര്ണജിഹ്വാകണ്ഠനിരോധേഷു കര്മ നസ്തഃ സ്യാത്| വാര്താകുബീജപൂരജ്യോതിഷ്മത്യാദിഭിഃ പിഷ്ടൈഃ||൬൮|| അഞ്ജനമക്ഷ്യുപരോധേ കര്തവ്യം ബസ്തമൂത്രപിഷ്ടൈസ്തു| ദാരുവ്യോഷഹരിദ്രാകരവീരകരഞ്ജനിമ്ബസുരസൈസ്തു||൬൯|| ശ്വേതാ വചാऽശ്വഗന്ധാ ഹിങ്ഗ്വമൃതാ കുഷ്ഠസൈന്ധവേ ലശുനമ്| സര്ഷപകപിത്ഥമധ്യം ടുണ്ടുകകരഞ്ജബീജാനി ||൭൦|| വ്യോഷം ശിരീഷപുഷ്പം ദ്വിരജന്യൌ വംശലോചനം ച സമമ്| പിഷ്ട്വാऽജസ്യ മൂത്രേണ ഗോശ്വപിത്തേന സപ്താഹമ്||൭൧|| വ്യത്യാസഭാവിതോऽയം നിഹന്തി ശിരസി സ്ഥിതം വിഷം ക്ഷിപ്രമ്| സര്വജ്വരഭൂതഗ്രഹവിസൂചികാജീര്ണമൂര്ച്ഛാര്തീഃ||൭൨|| ഉന്മാദാപസ്മാരൌ കാചപടലനീലികാശിരോദോഷാന്| ശുഷ്കാക്ഷിപാകപില്ലാര്ബുദാര്മകണ്ഡൂതമോദോഷാന്||൭൩|| ക്ഷയദൌര്ബല്യമദാത്യയപാണ്ഡുഗദാംശ്ചാഞ്ജനാത്തഥാ മോഹാന്| ലേപാദ്വിഷദിഗ്ധക്ഷതലീഢദഷ്ടപീതവിഷഘാതീ||൭൪|| അര്ശഃസ്വാനദ്ധേഷു ച ഗുദലേപോ യോനിലേപനം സ്ത്രീണാമ്| മൂഢേ ഗര്ഭേ ദുഷ്ടേ ലലാടലേപഃ പ്രതിശ്യായേ||൭൫|| വൃദ്ധൌ കിടിമേ കുഷ്ഠേ ശ്വിത്രവിചര്ചികാദിഷു ലേപഃ| ഗജ ഇവ തരൂന് വിഷഗദാന്നിഹന്ത്യഗദഗന്ധഹസ്ത്യേഷഃ||൭൬|| ഇതി ഗന്ധഹസ്തീനാമാऽഗദഃ|
विषदूषितकफमार्गः स्रोतःसंरोधरुद्धवायुस्तु| मृत इव श्वसेन्मर्त्यः स्यादसाध्यलिङ्गैर्विहीनश्च||६५|| चर्मकषायाः कल्कं बिल्वसमं मूर्ध्नि काकपदमस्य| कृत्वा दद्यात्कटभीकटुकट्फलप्रधमनं च||६६|| छागं गव्यं माहिषं वा मांसं कौक्कुटमेव वा| दद्यात् काकपदे तस्मिंस्ततः सङ्क्रमते विषम्||६७|| नासाक्षिकर्णजिह्वाकण्ठनिरोधेषु कर्म नस्तः स्यात्| वार्ताकुबीजपूरज्योतिष्मत्यादिभिः पिष्टैः||६८|| अञ्जनमक्ष्युपरोधे कर्तव्यं बस्तमूत्रपिष्टैस्तु| दारुव्योषहरिद्राकरवीरकरञ्जनिम्बसुरसैस्तु||६९|| श्वेता वचाऽश्वगन्धा हिङ्ग्वमृता कुष्ठसैन्धवे लशुनम्| सर्षपकपित्थमध्यं टुण्टुककरञ्जबीजानि ||७०|| व्योषं शिरीषपुष्पं द्विरजन्यौ वंशलोचनं च समम्| पिष्ट्वाऽजस्य मूत्रेण गोश्वपित्तेन सप्ताहम्||७१|| व्यत्यासभावितोऽयं निहन्ति शिरसि स्थितं विषं क्षिप्रम्| सर्वज्वरभूतग्रहविसूचिकाजीर्णमूर्च्छार्तीः||७२|| उन्मादापस्मारौ काचपटलनीलिकाशिरोदोषान्| शुष्काक्षिपाकपिल्लार्बुदार्मकण्डूतमोदोषान्||७३|| क्षयदौर्बल्यमदात्ययपाण्डुगदांश्चाञ्जनात्तथा मोहान्| लेपाद्विषदिग्धक्षतलीढदष्टपीतविषघाती||७४|| अर्शःस्वानद्धेषु च गुदलेपो योनिलेपनं स्त्रीणाम्| मूढे गर्भे दुष्टे ललाटलेपः प्रतिश्याये||७५|| वृद्धौ किटिमे कुष्ठे श्वित्रविचर्चिकादिषु लेपः| गज इव तरून् विषगदान्निहन्त्यगदगन्धहस्त्येषः||७६|| इति गन्धहस्तीनामाऽगदः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (77-104) · Śloka 104
പത്രാഗുരുമുസ്തൈലാ നിര്യാസാഃ പഞ്ച ചന്ദനം സ്പൃക്കാ| ത്വങ്നലദോത്പലബാലകഹരേണുകോശീരവന്യനഖാഃ||൭൭|| സുരദാരുകനകകുങ്കുമധ്യാമകകുഷ്ഠപ്രിയങ്ഗവസ്തഗരമ്| പഞ്ചാങ്ഗാനി ശിരീഷാദ്വ്യോഷാലമനഃശിലാജാജ്യഃ||൭൮|| ശ്വേതകടഭീകരഞ്ജൌ രക്ഷോഘ്നീ സിന്ധുവാരികാ രജനീ| സുരസാഞ്ജനഗൈരികമഞ്ജിഷ്ഠാനിമ്ബനിര്യാസാഃ||൭൯|| വംശത്വഗശ്വഗന്ധാഹിങ്ഗുദധിത്ഥാമ്ലവേതസം ലാക്ഷാ| മധുമധുകസോമരാജീവചാരുഹാരോചനാതഗരമ്||൮൦|| അഗദോऽയം വൈശ്രവണായാഖ്യാതസ്ത്ര്യമ്ബകേണ ഷഷ്ട്യങ്ഗഃ| അപ്രതിഹതപ്രഭാവഃ ഖ്യാതോ മഹാഗന്ധഹസ്തീതി||൮൧|| പിത്തേന ഗവാം പേഷ്യോ ഗുടികാഃ കാര്യാസ്തു പുഷ്യയോഗേന| പാനാഞ്ജനപ്രലേപൈഃ പ്രസാധയേത് സര്വകര്മാണി||൮൨|| പില്ലം കണ്ഡൂം തിമിരം രാത്ര്യാന്ധ്യം കാചമര്ബുദം പടലമ്| ഹന്തി സതതപ്രയോഗാദ്ധിതമിതപഥ്യാശിനാം പുംസാമ്||൮൩|| വിഷമജ്വരാനജീര്ണാന്ദദ്രും കണ്ഡൂം വിസൂചികാം പാമാമ്| വിഷമൂഷികലൂതാനാം സര്വേഷാം പന്നഗാനാം ച| ആശു വിഷം നാശയതി സമൂലജമഥ കന്ദജം സര്വമ്||൮൪|| ഏതേന ലിപ്തഗാത്രഃ സര്പാന് ഗൃഹ്ണാതി ഭക്ഷയേച്ച വിഷമ്| കാലപരീതോऽപി നരോ ജീവതി നിത്യം നിരാതങ്കഃ||൮൫|| ആനദ്ധേ ഗുദലേപോ യോനൌ ലേപശ്ച മൂഢഗര്ഭാണാമ്| മൂര്ച്ഛാര്തിഷു ച ലലാടേ പ്രലേപനമാഹുഃ പ്രധാനതമമ്||൮൬|| ഭേരീമൃദങ്ഗപടഹാഞ്ഛത്രാണ്യമുനാ തഥാ ധ്വജപതാകാഃ| ലിപ്ത്വാऽഹിവിഷനിരസ്ത്യൈ പ്രധ്വനയേദ്ദര്ശയേന്മതിമാന്||൮൭|| യത്ര ച സന്നിഹിതോऽയം ന തത്ര ബാലഗ്രഹാ ന രക്ഷാംസി| ന ച കാര്മണവേതാലാ വഹന്തി നാഥര്വണാ മന്ത്രാഃ||൮൮|| സര്വഗ്രഹാ ന തത്ര പ്രഭവന്തി ന ചാഗ്നിശസ്ത്രനൃപചൌരാഃ| ലക്ഷ്മീശ്ച തത്ര ഭജതേ യത്ര മഹാഗന്ധഹസ്ത്യസ്തി||൮൯|| പിഷ്യമാണ ഇമം ചാത്ര സിദ്ധം മന്ത്രമുദീരയേത്| ‘മമ മാതാ ജയാ നാമ ജയോ നാമേതി മേ പിതാ||൯൦|| സോऽഹം ജയജയാപുത്രോ വിജയോऽഥ ജയാമി ച| നമഃ പുരുഷസിംഹായ വിഷ്ണവേ വിശ്വകര്മണേ||൯൧|| സനാതനായ കൃഷ്ണായ ഭവായ വിഭവായ ച| തേജോ വൃഷാകപേഃ സാക്ഷാത്തേജോ ബ്രഹ്മേന്ദ്രയോര്യമേ||൯൨|| യഥാऽഹം നാഭിജാനാമി വാസുദേവപരാജയമ്| മാതുശ്ച പാണിഗ്രഹണം സമുദ്രസ്യ ച ശോഷണമ്||൯൩|| അനേന സത്യവാക്യേന സിധ്യതാമഗദോ ഹ്യയമ്| ഹിലിമിലിസംസ്പൃഷ്ടേ രക്ഷ സര്വഭേഷജോത്തമേ സ്വാഹാ ||൯൪|| ഇതി മഹാഗന്ധഹസ്തീനാമാऽഗദഃ| ഋഷഭകജീവകഭാര്ഗീമധുകോത്പലധാന്യകേശരാജാജ്യഃ| സസിതഗിരികോലമധ്യാഃ പേയാഃ ശ്വാസജ്വരാദിഹരാഃ||൯൫|| ഹിങ്ഗു ച കൃഷ്ണായുക്തം കപിത്ഥരസയുക്തമഗ്ര്യലവണം ച| സമധുസിതൌ പാതവ്യൌ ജ്വരഹിക്കാശ്വാസകാസഘ്നൌ||൯൬|| ലേഹഃ കോലാസ്ഥ്യഞ്ജനലാജോത്പലമധുഘൃതൈര്വമ്യാമ്| ബൃഹതീദ്വയാഢകീപത്രധൂമവര്തിസ്തു ഹിക്കാഘ്നീ||൯൭|| ശിഖിബര്ഹിബലാകാസ്ഥീനി സര്ഷപാശ്ചന്ദനം ച ഘൃതയുക്തമ്| ധൂമോ ഗൃഹശയനാസനവസ്ത്രാദിഷു ശസ്യതേ വിഷനുത്||൯൮|| ഘൃതയുക്തേ നതകുഷ്ഠേ ഭുജഗപതിശിരഃ ശിരീഷപുഷ്പം ച| ധൂമാഗദഃ സ്മൃതോऽയം സര്വവിഷഘ്നഃ ശ്വയഥുഹൃച്ച||൯൯|| ജതുസേവ്യപത്രഗുഗ്ഗുലുഭല്ലാതകകകുഭപുഷ്പസര്ജരസാഃ| ശ്വേതാ ച ധൂമ ഉരഗാഖുകീടവസ്ത്രക്രിമിനുദഗ്ര്യഃ||൧൦൦|| തരുണപലാശക്ഷാരം സ്രുതം പചേച്ചൂര്ണിതൈഃ സഹ സമാംശൈഃ| ലോഹിതമൃദ്രജനീദ്വയശുക്ലസുരസമഞ്ജരീമധുകൈഃ||൧൦൧|| ലാക്ഷാസൈന്ധവമാംസീഹരേണുഹിങ്ഗുദ്വിസാരിവാകുഷ്ഠൈഃ| സവ്യോഷൈര്ബാഹ്ലീകൈര്ദര്വീവിലേപനം ഘട്ടയേദ്യാവത്||൧൦൨|| സര്വവിഷശോഥഗുല്മത്വഗ്ദോഷാര്ശോഭഗന്ദരപ്ലീഹ്നഃ| ശോഥാപസ്മാരക്രിമിഭൂതസ്വരഭേദപാണ്ഡുഗദാന്||൧൦൩|| മന്ദാഗ്നിത്വം കാസം സോന്മാദം നാശയേയുരഥ പുംസാമ്| ഗുടികാശ്ഛായാശുഷ്കാഃ കോലസമാസ്താഃ സമുപയുക്താഃ||൧൦൪|| ഇതി ക്ഷാരാഗദഃ|
पत्रागुरुमुस्तैला निर्यासाः पञ्च चन्दनं स्पृक्का| त्वङ्नलदोत्पलबालकहरेणुकोशीरवन्यनखाः||७७|| सुरदारुकनककुङ्कुमध्यामककुष्ठप्रियङ्गवस्तगरम्| पञ्चाङ्गानि शिरीषाद्व्योषालमनःशिलाजाज्यः||७८|| श्वेतकटभीकरञ्जौ रक्षोघ्नी सिन्धुवारिका रजनी| सुरसाञ्जनगैरिकमञ्जिष्ठानिम्बनिर्यासाः||७९|| वंशत्वगश्वगन्धाहिङ्गुदधित्थाम्लवेतसं लाक्षा| मधुमधुकसोमराजीवचारुहारोचनातगरम्||८०|| अगदोऽयं वैश्रवणायाख्यातस्त्र्यम्बकेण षष्ट्यङ्गः| अप्रतिहतप्रभावः ख्यातो महागन्धहस्तीति||८१|| पित्तेन गवां पेष्यो गुटिकाः कार्यास्तु पुष्ययोगेन| पानाञ्जनप्रलेपैः प्रसाधयेत् सर्वकर्माणि||८२|| पिल्लं कण्डूं तिमिरं रात्र्यान्ध्यं काचमर्बुदं पटलम्| हन्ति सततप्रयोगाद्धितमितपथ्याशिनां पुंसाम्||८३|| विषमज्वरानजीर्णान्दद्रुं कण्डूं विसूचिकां पामाम्| विषमूषिकलूतानां सर्वेषां पन्नगानां च| आशु विषं नाशयति समूलजमथ कन्दजं सर्वम्||८४|| एतेन लिप्तगात्रः सर्पान् गृह्णाति भक्षयेच्च विषम्| कालपरीतोऽपि नरो जीवति नित्यं निरातङ्कः||८५|| आनद्धे गुदलेपो योनौ लेपश्च मूढगर्भाणाम्| मूर्च्छार्तिषु च ललाटे प्रलेपनमाहुः प्रधानतमम्||८६|| भेरीमृदङ्गपटहाञ्छत्राण्यमुना तथा ध्वजपताकाः| लिप्त्वाऽहिविषनिरस्त्यै प्रध्वनयेद्दर्शयेन्मतिमान्||८७|| यत्र च सन्निहितोऽयं न तत्र बालग्रहा न रक्षांसि| न च कार्मणवेताला वहन्ति नाथर्वणा मन्त्राः||८८|| सर्वग्रहा न तत्र प्रभवन्ति न चाग्निशस्त्रनृपचौराः| लक्ष्मीश्च तत्र भजते यत्र महागन्धहस्त्यस्ति||८९|| पिष्यमाण इमं चात्र सिद्धं मन्त्रमुदीरयेत्| ‘मम माता जया नाम जयो नामेति मे पिता||९०|| सोऽहं जयजयापुत्रो विजयोऽथ जयामि च| नमः पुरुषसिंहाय विष्णवे विश्वकर्मणे||९१|| सनातनाय कृष्णाय भवाय विभवाय च| तेजो वृषाकपेः साक्षात्तेजो ब्रह्मेन्द्रयोर्यमे||९२|| यथाऽहं नाभिजानामि वासुदेवपराजयम्| मातुश्च पाणिग्रहणं समुद्रस्य च शोषणम्||९३|| अनेन सत्यवाक्येन सिध्यतामगदो ह्ययम्| हिलिमिलिसंस्पृष्टे रक्ष सर्वभेषजोत्तमे स्वाहा ||९४|| इति महागन्धहस्तीनामाऽगदः| ऋषभकजीवकभार्गीमधुकोत्पलधान्यकेशराजाज्यः| ससितगिरिकोलमध्याः पेयाः श्वासज्वरादिहराः||९५|| हिङ्गु च कृष्णायुक्तं कपित्थरसयुक्तमग्र्यलवणं च| समधुसितौ पातव्यौ ज्वरहिक्काश्वासकासघ्नौ||९६|| लेहः कोलास्थ्यञ्जनलाजोत्पलमधुघृतैर्वम्याम्| बृहतीद्वयाढकीपत्रधूमवर्तिस्तु हिक्काघ्नी||९७|| शिखिबर्हिबलाकास्थीनि सर्षपाश्चन्दनं च घृतयुक्तम्| धूमो गृहशयनासनवस्त्रादिषु शस्यते विषनुत्||९८|| घृतयुक्ते नतकुष्ठे भुजगपतिशिरः शिरीषपुष्पं च| धूमागदः स्मृतोऽयं सर्वविषघ्नः श्वयथुहृच्च||९९|| जतुसेव्यपत्रगुग्गुलुभल्लातकककुभपुष्पसर्जरसाः| श्वेता च धूम उरगाखुकीटवस्त्रक्रिमिनुदग्र्यः||१००|| तरुणपलाशक्षारं स्रुतं पचेच्चूर्णितैः सह समांशैः| लोहितमृद्रजनीद्वयशुक्लसुरसमञ्जरीमधुकैः||१०१|| लाक्षासैन्धवमांसीहरेणुहिङ्गुद्विसारिवाकुष्ठैः| सव्योषैर्बाह्लीकैर्दर्वीविलेपनं घट्टयेद्यावत्||१०२|| सर्वविषशोथगुल्मत्वग्दोषार्शोभगन्दरप्लीह्नः| शोथापस्मारक्रिमिभूतस्वरभेदपाण्डुगदान्||१०३|| मन्दाग्नित्वं कासं सोन्मादं नाशयेयुरथ पुंसाम्| गुटिकाश्छायाशुष्काः कोलसमास्ताः समुपयुक्ताः||१०४|| इति क्षारागदः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (95-122) · Śloka 123
വിഷപീതദഷ്ടവിദ്ധേഷ്വേതദ്ദിഗ്ധേ ച വാച്യമുദ്ദിഷ്ടമ്| സാമാന്യതഃ, പൃഥക്ത്വാന്നിര്ദേശമതഃ ശൃണു യഥാവത്||൧൦൫|| രിപുയുക്തേഭ്യോ നൃഭ്യഃ സ്വേഭ്യഃ സ്ത്രീഭ്യോऽഥവാ ഭയം നൃപതേഃ| ആഹാരവിഹാരഗതം തസ്മാത് പ്രേഷ്യാന് പരീക്ഷേത||൧൦൬|| അത്യര്ഥശങ്കിതഃ സ്യാദ്ബഹുവാഗഥവാऽല്പവാഗ്വിഗതലക്ഷ്മീഃ| പ്രാപ്തഃ പ്രകൃതിവികാരം വിഷപ്രദാതാ നരോ ജ്ഞേയഃ||൧൦൭|| ദൃഷ്ട്വൈവം ന തു സഹസാ ഭോജ്യം കുര്യാത്തദന്നമഗ്നൌ തു| സവിഷം ഹി പ്രാപ്യാന്നം ബഹൂന്വികാരാന് ഭജത്യഗ്നിഃ||൧൦൮|| ശിഖിബര്ഹവിചിത്രാര്ചിസ്തീക്ഷ്ണാക്ഷമരൂക്ഷകുണപധൂമശ്ച | സ്ഫുടതി ച സശബ്ദമേകാവര്തോ വിഹതാര്ചിരപി ച സ്യാത്||൧൦൯|| പാത്രസ്ഥം ച വിവര്ണം ഭോജ്യം സ്യാന്മക്ഷികാംശ്ച മാരയതി| ക്ഷാമസ്വരാംശ്ച കാകാന് കുര്യാദ്വിരജേച്ചകോരാക്ഷി||൧൧൦|| പാനേ നീലാ രാജീ വൈവര്ണ്യം സ്വാം ച നേക്ഷതേ ഛായാമ്| പശ്യതി വികൃതാമഥവാ ലവണാക്തേ ഫേനമാലാ സ്യാത്||൧൧൧|| പാനാന്നയോഃസവിഷയോര്ഗന്ധേന ശിരോരുഗ്ഘൃദി ച മൂര്ച്ഛാ ച| സ്പര്ശേന പാണിശോഥഃ സുപ്ത്യങ്ഗുലിദാഹതോദനഖഭേദാഃ||൧൧൨|| മുഖഗേ ത്വോഷ്ഠചിമിചിമാ ജിഹ്വാ ശൂനാ ജഡാ വിവര്ണാ ച| ദ്വിജഹര്ഷഹനുസ്തമ്ഭാസ്യദാഹലാലാഗലവികാരാഃ||൧൧൩|| ആമാശയം പ്രവിഷ്ടേ വൈവര്ണ്യം സ്വേദസദനമുത്ക്ലേദഃ| ദൃഷ്ടിഹൃദയോപരോധോ ബിന്ദുശതൈശ്ചീയതേ ചാങ്ഗമ്||൧൧൪|| പക്വാശയം തു യാതേ മൂര്ച്ഛാമദമോഹദാഹബലനാശാഃ| തന്ദ്രാ കാര്ശ്യം ച വിഷേ പാണ്ഡുത്വം ചോദരസ്ഥേ സ്യാത്||൧൧൫|| ദന്തപവനസ്യ കൂര്ചോ വിശീര്യതേ ദന്തൌഷ്ഠമാംസശോഫശ്ച| കേശച്യുതിഃ ശിരോരുഗ്ഗ്രന്ഥയശ്ച സവിഷേऽഥ ശിരോഭ്യങ്ഗേ||൧൧൬|| ദുഷ്ടേऽഞ്ജനേऽക്ഷിദാഹസ്രാവാത്യുപദേഹശോഥരാഗാശ്ച| ഖാദ്യൈരാദൌ കോഷ്ഠഃ സ്പൃശ്യൈസ്ത്വഗ്ദൂഷ്യതേ ദുഷ്ടൈഃ||൧൧൭|| സ്നാനാഭ്യങ്ഗോത്സാദനവസ്ത്രാലങ്കാരവര്ണകൈര്ദുഷ്ടൈഃ| കണ്ഡ്വര്തികോഠപിഡകാരോമോദ്ഗമചിമിചിമാ ശോഥാഃ||൧൧൮|| ഏതേ കരചരണദാഹതോദക്ലമാവിപാകാശ്ച| ഭൂപാദുകാശ്വഗജവര്മകേതുശയനാസനൈര്ദുഷ്ടൈഃ||൧൧൯|| മാല്യമഗന്ധം മ്ലായതി ശിരോരുജാലോമഹര്ഷകരമ് | സ്തമ്ഭയതി ഖാനി നാസാമുപഹന്തി ദര്ശനം ച ധൂമഃ||൧൨൦|| കൂപതഡാഗാദിജലം ദുര്ഗന്ധം സകലുഷം വിവര്ണം ച| പീതം ശ്വയഥും കോഠാന് പിഡകാശ്ച കരോതി മരണം ച||൧൨൧|| ആദാവാമാശയഗേ വമനം ത്വക്സ്ഥേ പ്രദേഹസേകാദി| കുര്യാദ്ഭിഷക് ചികിത്സാം ദോഷബലം ചൈവ ഹി സമീക്ഷ്യ||൧൨൨|| ഇതി മൂലവിഷവിശേഷാഃ പ്രോക്താഃ ...|൧൨൩|
विषपीतदष्टविद्धेष्वेतद्दिग्धे च वाच्यमुद्दिष्टम्| सामान्यतः, पृथक्त्वान्निर्देशमतः शृणु यथावत्||१०५|| रिपुयुक्तेभ्यो नृभ्यः स्वेभ्यः स्त्रीभ्योऽथवा भयं नृपतेः| आहारविहारगतं तस्मात् प्रेष्यान् परीक्षेत||१०६|| अत्यर्थशङ्कितः स्याद्बहुवागथवाऽल्पवाग्विगतलक्ष्मीः| प्राप्तः प्रकृतिविकारं विषप्रदाता नरो ज्ञेयः||१०७|| दृष्ट्वैवं न तु सहसा भोज्यं कुर्यात्तदन्नमग्नौ तु| सविषं हि प्राप्यान्नं बहून्विकारान् भजत्यग्निः||१०८|| शिखिबर्हविचित्रार्चिस्तीक्ष्णाक्षमरूक्षकुणपधूमश्च | स्फुटति च सशब्दमेकावर्तो विहतार्चिरपि च स्यात्||१०९|| पात्रस्थं च विवर्णं भोज्यं स्यान्मक्षिकांश्च मारयति| क्षामस्वरांश्च काकान् कुर्याद्विरजेच्चकोराक्षि||११०|| पाने नीला राजी वैवर्ण्यं स्वां च नेक्षते छायाम्| पश्यति विकृतामथवा लवणाक्ते फेनमाला स्यात्||१११|| पानान्नयोःसविषयोर्गन्धेन शिरोरुग्घृदि च मूर्च्छा च| स्पर्शेन पाणिशोथः सुप्त्यङ्गुलिदाहतोदनखभेदाः||११२|| मुखगे त्वोष्ठचिमिचिमा जिह्वा शूना जडा विवर्णा च| द्विजहर्षहनुस्तम्भास्यदाहलालागलविकाराः||११३|| आमाशयं प्रविष्टे वैवर्ण्यं स्वेदसदनमुत्क्लेदः| दृष्टिहृदयोपरोधो बिन्दुशतैश्चीयते चाङ्गम्||११४|| पक्वाशयं तु याते मूर्च्छामदमोहदाहबलनाशाः| तन्द्रा कार्श्यं च विषे पाण्डुत्वं चोदरस्थे स्यात्||११५|| दन्तपवनस्य कूर्चो विशीर्यते दन्तौष्ठमांसशोफश्च| केशच्युतिः शिरोरुग्ग्रन्थयश्च सविषेऽथ शिरोभ्यङ्गे||११६|| दुष्टेऽञ्जनेऽक्षिदाहस्रावात्युपदेहशोथरागाश्च| खाद्यैरादौ कोष्ठः स्पृश्यैस्त्वग्दूष्यते दुष्टैः||११७|| स्नानाभ्यङ्गोत्सादनवस्त्रालङ्कारवर्णकैर्दुष्टैः| कण्ड्वर्तिकोठपिडकारोमोद्गमचिमिचिमा शोथाः||११८|| एते करचरणदाहतोदक्लमाविपाकाश्च| भूपादुकाश्वगजवर्मकेतुशयनासनैर्दुष्टैः||११९|| माल्यमगन्धं म्लायति शिरोरुजालोमहर्षकरम् | स्तम्भयति खानि नासामुपहन्ति दर्शनं च धूमः||१२०|| कूपतडागादिजलं दुर्गन्धं सकलुषं विवर्णं च| पीतं श्वयथुं कोठान् पिडकाश्च करोति मरणं च||१२१|| आदावामाशयगे वमनं त्वक्स्थे प्रदेहसेकादि| कुर्याद्भिषक् चिकित्सां दोषबलं चैव हि समीक्ष्य||१२२|| इति मूलविषविशेषाः प्रोक्ताः ...|१२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (123-129) · Śloka 129
... ശൃണു ജങ്ഗമസ്യാതഃ| സവിശേഷചികിത്സിതമേവാദൌ തത്രോച്യതേ തു സര്പാണാമ്||൧൨൩|| ഇഹ ദര്വീകരഃ സര്പോ മണ്ഡലീ രാജിമാനിതി| ത്രയോ യഥാക്രമം വാതപിത്തശ്ലേഷ്മപ്രകോപണാഃ||൧൨൪|| ദര്വീകരഃ ഫണീ ജ്ഞേയോ മണ്ഡലീ മണ്ഡലാഫണഃ| ബിന്ദുലേഖവിചിത്രാങ്ഗഃ പന്നഗഃ സ്യാത്തു രാജിമാന്||൧൨൫|| വിശേഷാദ്രൂക്ഷകടുകമമ്ലോഷ്ണം സ്വാദു ശീതലമ്| വിഷം യഥാക്രമം തേഷാം തസ്മാദ്വാതാദികോപനമ്||൧൨൬|| ദര്വീകരകൃതോ ദംശഃ സൂക്ഷ്മദംഷ്ട്രാപദോऽസിതഃ| നിരുദ്ധരക്തഃ കൂര്മാഭോ വാതവ്യാധികരോ മതഃ||൧൨൭|| പൃഥ്വര്പിതഃ സശോഥശ്ച ദംശോ മണ്ഡലിനാ കൃതഃ| പീതാഭഃ പീതരക്തശ്ച സര്വപിത്തവികാരകൃത്||൧൨൮|| കൃതോ രാജിമതാ ദംശഃ പിച്ഛിലഃ സ്ഥിരശോഫകൃത്| സ്നിഗ്ധഃ പാണ്ഡുശ്ച സാന്ദ്രാസൃക് ശ്ലേഷ്മവ്യാധിസമീരണഃ||൧൨൯||
... शृणु जङ्गमस्यातः| सविशेषचिकित्सितमेवादौ तत्रोच्यते तु सर्पाणाम्||१२३|| इह दर्वीकरः सर्पो मण्डली राजिमानिति| त्रयो यथाक्रमं वातपित्तश्लेष्मप्रकोपणाः||१२४|| दर्वीकरः फणी ज्ञेयो मण्डली मण्डलाफणः| बिन्दुलेखविचित्राङ्गः पन्नगः स्यात्तु राजिमान्||१२५|| विशेषाद्रूक्षकटुकमम्लोष्णं स्वादु शीतलम्| विषं यथाक्रमं तेषां तस्माद्वातादिकोपनम्||१२६|| दर्वीकरकृतो दंशः सूक्ष्मदंष्ट्रापदोऽसितः| निरुद्धरक्तः कूर्माभो वातव्याधिकरो मतः||१२७|| पृथ्वर्पितः सशोथश्च दंशो मण्डलिना कृतः| पीताभः पीतरक्तश्च सर्वपित्तविकारकृत्||१२८|| कृतो राजिमता दंशः पिच्छिलः स्थिरशोफकृत्| स्निग्धः पाण्डुश्च सान्द्रासृक् श्लेष्मव्याधिसमीरणः||१२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (130-135) · Śloka 135
വൃത്തഭോഗോ മഹാകായഃ ശ്വസന്നൂര്ധ്വേക്ഷണഃ പുമാന്| സ്ഥൂലമൂര്ധാ സമാങ്ഗശ്ച സ്ത്രീ ത്വതഃ സ്യാദ്വിപര്യയാത്||൧൩൦|| ക്ലീബസ്ത്രസത്യധോദൃഷ്ടിഃ സ്വരഹീനഃ പ്രകമ്പതേ| സ്ത്രിയാ ദഷ്ടോ വിപര്യസ്തൈരേതൈഃ പുംസാ നരോ മതഃ||൧൩൧|| വ്യാമിശ്രലിങ്ഗൈരേതൈസ്തു ക്ലീബദഷ്ടം നരം വദേത്| ഇത്യേതദുക്തം സര്പാണാം സ്ത്രീപുങ്ക്ലീബനിദര്ശനമ്||൧൩൨|| പാണ്ഡുവക്ത്രസ്തു ഗര്ഭിണ്യാ ശൂനൌഷ്ഠോऽപ്യസിതേക്ഷണഃ| ജൃമ്ഭാക്രോധോപജിഹ്വാര്തഃ സൂതയാ രക്തമൂത്രവാന്||൧൩൩|| സര്പോ ഗൌധേര(യ)കോ നാമ ഗോധായാം സ്യാച്ചതുഷ്പദഃ| കൃഷ്ണസര്പേണ തുല്യഃ സ്യാന്നാനാ സ്യുര്മിശ്രജാതയഃ||൧൩൪|| ഗൂഢസമ്പാദിതം വൃത്തം പീഡിതം ലമ്ബിതാര്പിതമ്| സര്പിതം ച ഭൃശാബാധം, ദംശാ യേऽന്യേ ന തേ ഭൃശാഃ||൧൩൫||
वृत्तभोगो महाकायः श्वसन्नूर्ध्वेक्षणः पुमान्| स्थूलमूर्धा समाङ्गश्च स्त्री त्वतः स्याद्विपर्ययात्||१३०|| क्लीबस्त्रसत्यधोदृष्टिः स्वरहीनः प्रकम्पते| स्त्रिया दष्टो विपर्यस्तैरेतैः पुंसा नरो मतः||१३१|| व्यामिश्रलिङ्गैरेतैस्तु क्लीबदष्टं नरं वदेत्| इत्येतदुक्तं सर्पाणां स्त्रीपुङ्क्लीबनिदर्शनम्||१३२|| पाण्डुवक्त्रस्तु गर्भिण्या शूनौष्ठोऽप्यसितेक्षणः| जृम्भाक्रोधोपजिह्वार्तः सूतया रक्तमूत्रवान्||१३३|| सर्पो गौधेर(य)को नाम गोधायां स्याच्चतुष्पदः| कृष्णसर्पेण तुल्यः स्यान्नाना स्युर्मिश्रजातयः||१३४|| गूढसम्पादितं वृत्तं पीडितं लम्बितार्पितम्| सर्पितं च भृशाबाधं, दंशा येऽन्ये न ते भृशाः||१३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (136) · Śloka 136
തരുണാഃ കൃഷ്ണസര്പാസ്തു ഗോനസാഃ സ്ഥവിരാസ്തഥാ| രാജിമന്തോ വയോമധ്യേ ഭവന്ത്യാശീവിഷോപമാഃ||൧൩൬||
तरुणाः कृष्णसर्पास्तु गोनसाः स्थविरास्तथा| राजिमन्तो वयोमध्ये भवन्त्याशीविषोपमाः||१३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (137-139) · Śloka 139
സര്പദംഷ്ട്രാശ്ചതസ്രസ്തു താസാം വാമാധരാ സിതാ| പീതാ വാമോത്തരാ ദംഷ്ട്രാ രക്തശ്യാവാऽധരോത്തരാ ||൧൩൭|| യന്മാത്രഃ പതതേ ബിന്ദുര്ഗോബാലാത് സലിലോദ്ധൃതാത്| വാമാധരായാം ദംഷ്ട്രായാം തന്മാത്രം സ്യാദഹേര്വിഷമ്||൧൩൮|| ഏകദ്വിത്രിചതുര്വൃദ്ധവിഷഭാഗോത്തരോത്തരാഃ| സവര്ണാസ്തത്കൃതാ ദംശാ ബഹൂത്തരവിഷാ ഭൃശാഃ||൧൩൯||
सर्पदंष्ट्राश्चतस्रस्तु तासां वामाधरा सिता| पीता वामोत्तरा दंष्ट्रा रक्तश्यावाऽधरोत्तरा ||१३७|| यन्मात्रः पतते बिन्दुर्गोबालात् सलिलोद्धृतात्| वामाधरायां दंष्ट्रायां तन्मात्रं स्यादहेर्विषम्||१३८|| एकद्वित्रिचतुर्वृद्धविषभागोत्तरोत्तराः| सवर्णास्तत्कृता दंशा बहूत्तरविषा भृशाः||१३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (140-143) · Śloka 143
സര്പാണാമേവ വിണ്മൂത്രാത് കീടാഃ സ്യുഃ കീടസമ്മതാഃ| ദൂഷീവിഷാഃ പ്രാണഹരാ ഇതി സങ്ക്ഷേപതോ മതാഃ||൧൪൦|| ഗാത്രം രക്തം സിതം കൃഷ്ണം ശ്യാവം വാ പിഡകാന്വിതമ്| സകണ്ഡൂദാഹവീസര്പപാകി സ്യാത് കുഥിതം തഥാ||൧൪൧|| കീടൈര്ദൂഷീവിഷൈര്ദഷ്ടം ലിങ്ഗം പ്രാണഹരം ശൃണു| സര്പദഷ്ടേ യഥാ ശോഥോ വര്ധതേ സോഗ്രഗന്ധ്യസൃക്||൧൪൨|| ദംശോऽക്ഷിഗൌരവം മൂര്ച്ഛാ സ രുഗാര്തഃ ശ്വസിത്യപി| തൃഷ്ണാരുചിപരീതശ്ച ഭവേദ്ദൂഷീവിഷാര്ദിതഃ||൧൪൩||
सर्पाणामेव विण्मूत्रात् कीटाः स्युः कीटसम्मताः| दूषीविषाः प्राणहरा इति सङ्क्षेपतो मताः||१४०|| गात्रं रक्तं सितं कृष्णं श्यावं वा पिडकान्वितम्| सकण्डूदाहवीसर्पपाकि स्यात् कुथितं तथा||१४१|| कीटैर्दूषीविषैर्दष्टं लिङ्गं प्राणहरं शृणु| सर्पदष्टे यथा शोथो वर्धते सोग्रगन्ध्यसृक्||१४२|| दंशोऽक्षिगौरवं मूर्च्छा स रुगार्तः श्वसित्यपि| तृष्णारुचिपरीतश्च भवेद्दूषीविषार्दितः||१४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (144-146) · Śloka 146
ദംശസ്യ മധ്യേ യത് കൃഷ്ണം ശ്യാവം വാ ജാലകാവൃതമ്| ദഗ്ധാകൃതി ഭൃശം പാകി ക്ലേദശോഥജ്വരാന്വിതമ്||൧൪൪|| ദൂഷീവിഷാഭിര്ലൂതാഭിസ്തം ദഷ്ടമിതി നിര്ദിശേത്| സര്വാസാമേവ താസാം ച ദംശേ ലക്ഷണമുച്യതേ||൧൪൫|| ശോഫഃ ശ്വേതാസിതാ രക്താഃ പീതാ വാ പിഡകാ ജ്വരഃ| പ്രാണാന്തികോ ഭവേച്ഛ്വാസോ ദാഹഹിക്കാശിരോഗ്രഹാഃ||൧൪൬||
दंशस्य मध्ये यत् कृष्णं श्यावं वा जालकावृतम्| दग्धाकृति भृशं पाकि क्लेदशोथज्वरान्वितम्||१४४|| दूषीविषाभिर्लूताभिस्तं दष्टमिति निर्दिशेत्| सर्वासामेव तासां च दंशे लक्षणमुच्यते||१४५|| शोफः श्वेतासिता रक्ताः पीता वा पिडका ज्वरः| प्राणान्तिको भवेच्छ्वासो दाहहिक्काशिरोग्रहाः||१४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (147-158) · Śloka 158
ആദംശാച്ഛോണിതം പാണ്ഡു മണ്ഡലാനി ജ്വരോऽരുചിഃ| ലോമഹര്ഷശ്ച ദാഹശ്ചാപ്യാഖുദൂഷീവിഷാര്ദിതേ||൧൪൭|| മൂര്ച്ഛാങ്ഗശോഥവൈവര്ണ്യക്ലേദശബ്ദാശ്രുതിജ്വരാഃ| ശിരോഗുരുത്വം ലാലാസൃക്ഛര്ദിശ്ചാസാധ്യമൂഷികൈഃ||൧൪൮|| ശ്യാവത്വമഥ കാര്ഷ്ണ്യം വാ നാനാവര്ണത്വമേവ വാ| മോഹഃ പുരീഷഭേദശ്ച ദഷ്ടേ സ്യാത് കൃകലാസകൈഃ||൧൪൯|| ദഹത്യഗ്നിരിവാദൌ തു ഭിനത്തീവോര്ധ്വമാശു ച| വൃശ്ചികസ്യ വിഷം യാതി ദംശേ പശ്ചാത്തു തിഷ്ഠതി||൧൫൦|| ദഷ്ടോऽസാധ്യസ്തു ദൃഗ്ഘ്രാണരസനോപഹതോ നരഃ| മാംസൈഃ പതദ്ഭിരത്യര്ഥം വേദനാര്തോ ജഹാത്യസൂന്||൧൫൧|| വിസര്പഃ ശ്വയഥുഃ ശൂലം ജ്വരശ്ഛര്ദിരഥാപി ച| ലക്ഷണം കണഭൈര്ദഷ്ടേ ദംശശ്ചൈവ വിശീര്യതേ||൧൫൨|| ഹൃഷ്ടരോമോച്ചിടിങ്ഗേന സ്തബ്ധലിങ്ഗോ ഭൃശാര്തിമാന്| ദഷ്ടഃ ശീതോദകേനേവ സിക്താന്യങ്ഗാനി മന്യതേ||൧൫൩|| ഏകദംഷ്ട്രാര്ദിതഃ ശൂനഃ സരുക് സ്യാത് പീതകഃ സതൃട്| ഛര്ദിര്നിദ്രാ ച മണ്ഡൂകൈഃ സവിഷൈര്ദഷ്ടലക്ഷണമ്||൧൫൪|| മത്സ്യാസ്തു സവിഷാഃ കുര്യുര്ദാഹശോഫരുജസ്തഥാ| കണ്ഡൂം ശോഥം ജ്വരം മൂര്ച്ഛാം സവിഷാസ്തു ജലൌകസഃ||൧൫൫|| ദാഹതോദസ്വേദശോഥകരീ തു ഗൃഹഗോധികാ | ദംശേ സ്വേദം രുജം ദാഹം കുര്യാച്ഛതപദീവിഷമ്||൧൫൬|| കണ്ഡൂമാന്മശകൈരീഷച്ഛോഥഃ സ്യാന്മന്ദവേദനഃ| അസാധ്യകീടസദൃശമസാധ്യമശകക്ഷതമ്||൧൫൭|| സദ്യഃപ്രസ്രാവിണീ ശ്യാവാ ദാഹമൂര്ച്ഛാജ്വരാന്വിതാ| പീഡകാ മക്ഷികാദംശേ താസാം തു സ്ഥഗികാऽസുഹൃത്||൧൫൮||
आदंशाच्छोणितं पाण्डु मण्डलानि ज्वरोऽरुचिः| लोमहर्षश्च दाहश्चाप्याखुदूषीविषार्दिते||१४७|| मूर्च्छाङ्गशोथवैवर्ण्यक्लेदशब्दाश्रुतिज्वराः| शिरोगुरुत्वं लालासृक्छर्दिश्चासाध्यमूषिकैः||१४८|| श्यावत्वमथ कार्ष्ण्यं वा नानावर्णत्वमेव वा| मोहः पुरीषभेदश्च दष्टे स्यात् कृकलासकैः||१४९|| दहत्यग्निरिवादौ तु भिनत्तीवोर्ध्वमाशु च| वृश्चिकस्य विषं याति दंशे पश्चात्तु तिष्ठति||१५०|| दष्टोऽसाध्यस्तु दृग्घ्राणरसनोपहतो नरः| मांसैः पतद्भिरत्यर्थं वेदनार्तो जहात्यसून्||१५१|| विसर्पः श्वयथुः शूलं ज्वरश्छर्दिरथापि च| लक्षणं कणभैर्दष्टे दंशश्चैव विशीर्यते||१५२|| हृष्टरोमोच्चिटिङ्गेन स्तब्धलिङ्गो भृशार्तिमान्| दष्टः शीतोदकेनेव सिक्तान्यङ्गानि मन्यते||१५३|| एकदंष्ट्रार्दितः शूनः सरुक् स्यात् पीतकः सतृट्| छर्दिर्निद्रा च मण्डूकैः सविषैर्दष्टलक्षणम्||१५४|| मत्स्यास्तु सविषाः कुर्युर्दाहशोफरुजस्तथा| कण्डूं शोथं ज्वरं मूर्च्छां सविषास्तु जलौकसः||१५५|| दाहतोदस्वेदशोथकरी तु गृहगोधिका | दंशे स्वेदं रुजं दाहं कुर्याच्छतपदीविषम्||१५६|| कण्डूमान्मशकैरीषच्छोथः स्यान्मन्दवेदनः| असाध्यकीटसदृशमसाध्यमशकक्षतम्||१५७|| सद्यःप्रस्राविणी श्यावा दाहमूर्च्छाज्वरान्विता| पीडका मक्षिकादंशे तासां तु स्थगिकाऽसुहृत्||१५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (159-160) · Śloka 161
ശ്മശാനചൈത്യവല്മീകയജ്ഞാശ്രമസുരാലയേ| പക്ഷസന്ധിഷു മധ്യാഹ്നേ സാര്ധരാത്രേऽഷ്ടമീഷു ച||൧൫൯|| ന സിദ്ധ്യന്തി നരാ ദഷ്ടാഃ പാഷണ്ഡായതനേഷു ച| ദൃഷ്ടിശ്വാസമലസ്പര്ശവിഷൈരാശീവിഷൈസ്തഥാ||൧൬൦|| വിനശ്യന്ത്യാശു സമ്പ്രാപ്താ ദഷ്ടാഃ സര്വേഷു മര്മസു|൧൬൧|
श्मशानचैत्यवल्मीकयज्ञाश्रमसुरालये| पक्षसन्धिषु मध्याह्ने सार्धरात्रेऽष्टमीषु च||१५९|| न सिद्ध्यन्ति नरा दष्टाः पाषण्डायतनेषु च| दृष्टिश्वासमलस्पर्शविषैराशीविषैस्तथा||१६०|| विनश्यन्त्याशु सम्प्राप्ता दष्टाः सर्वेषु मर्मसु|१६१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (161-164) · Śloka 164
(യേന കേനാപി സര്പേണ സമ്ഭവഃ സര്വ ഏവ ച)||൧൬൧|| ഭീതമത്താബലോഷ്ണക്ഷുത്തൃഷാര്തേ വര്ധതേ വിഷമ്| വിഷം പ്രകൃതികാലൌ ച തുല്യൌ പ്രാപ്യാല്പമന്യഥാ ||൧൬൨|| വാരിവിപ്രഹതാഃ ക്ഷീണാ ഭീതാ നകുലനിര്ജിതാഃ| വൃദ്ധാ ബാലാസ്ത്വചോ മുക്താഃ സര്പാ മന്ദവിഷാഃ സ്മൃതാഃ||൧൬൩|| സര്വദേഹാശ്രിതം ക്രോധാദ്വിഷം സര്പോ വിമുഞ്ചതി| തദേവാഹാരഹേതോര്വാ ഭയാദ്വാ ന പ്രമുഞ്ചതി||൧൬൪||
(येन केनापि सर्पेण सम्भवः सर्व एव च)||१६१|| भीतमत्ताबलोष्णक्षुत्तृषार्ते वर्धते विषम्| विषं प्रकृतिकालौ च तुल्यौ प्राप्याल्पमन्यथा ||१६२|| वारिविप्रहताः क्षीणा भीता नकुलनिर्जिताः| वृद्धा बालास्त्वचो मुक्ताः सर्पा मन्दविषाः स्मृताः||१६३|| सर्वदेहाश्रितं क्रोधाद्विषं सर्पो विमुञ्चति| तदेवाहारहेतोर्वा भयाद्वा न प्रमुञ्चति||१६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (165-169) · Śloka 169
വാതോല്ബണവിഷാഃ പ്രായ ഉച്ചിടിങ്ഗാഃ സവൃശ്ചികാഃ| വാതപിത്തോല്ബണാഃ കീടാഃ ശ്ലൈഷ്മികാഃ കണഭാദയഃ||൧൬൫|| യസ്യ യസ്യ ഹി ദോഷസ്യ ലിങ്ഗാധിക്യാനി ലക്ഷയേത്| തസ്യ തസ്യൌഷധൈഃ കുര്യാദ്വിപരീതഗുണൈഃ ക്രിയാമ്||൧൬൬|| ഹൃത്പീഡോര്ധ്വാനിലഃ സ്തമ്ഭഃ സിരായാമോऽസ്ഥിപര്വരുക്| ഘൂര്ണനോദ്വേഷ്ടനം ഗാത്രശ്യാവതാ വാതികേ വിഷേ||൧൬൭|| സഞ്ജ്ഞാനാശോഷ്ണനിശ്വാസൌ ഹൃദ്ദാഹഃ കടുകാസ്യതാ| ദംശാവദരണം ശോഥോ രക്തപീതശ്ച പൈത്തികേ||൧൬൮|| വമ്യരോചകഹൃല്ലാസപ്രസേകോത്ക്ലേശഗൌരവൈഃ| സശൈത്യമുഖമാധുര്യൈര്വിദ്യാച്ഛ്ലേഷ്മാധികം വിഷമ്||൧൬൯||
वातोल्बणविषाः प्राय उच्चिटिङ्गाः सवृश्चिकाः| वातपित्तोल्बणाः कीटाः श्लैष्मिकाः कणभादयः||१६५|| यस्य यस्य हि दोषस्य लिङ्गाधिक्यानि लक्षयेत्| तस्य तस्यौषधैः कुर्याद्विपरीतगुणैः क्रियाम्||१६६|| हृत्पीडोर्ध्वानिलः स्तम्भः सिरायामोऽस्थिपर्वरुक्| घूर्णनोद्वेष्टनं गात्रश्यावता वातिके विषे||१६७|| सञ्ज्ञानाशोष्णनिश्वासौ हृद्दाहः कटुकास्यता| दंशावदरणं शोथो रक्तपीतश्च पैत्तिके||१६८|| वम्यरोचकहृल्लासप्रसेकोत्क्लेशगौरवैः| सशैत्यमुखमाधुर्यैर्विद्याच्छ्लेष्माधिकं विषम्||१६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (170-174) · Śloka 174
ഖണ്ഡേന ച വ്രണാലേപസ്തൈലാഭ്യങ്ഗശ്ച വാതികേ| സ്വേദോ നാഡീപുലാകാദ്യൈര്ബൃംഹണശ്ച വിധിര്ഹിതഃ||൧൭൦|| സുശീതൈഃ സ്തമ്ഭയേത് സേകൈഃ പ്രദേഹൈശ്ചാപി പൈത്തികമ്| ലേഖനച്ഛേദനസ്വേദവമനൈഃ ശ്ലൈഷ്മികം ജയേത്||൧൭൧|| വിഷേഷ്വപി ച സര്വേഷു സര്വസ്ഥാനഗതേഷു ച| അവൃശ്ചികോച്ചിടിങ്ഗേഷു പ്രായഃ ശീതോ വിധിര്ഹിതഃ||൧൭൨|| വൃശ്ചികേ സ്വേദമഭ്യങ്ഗം ഘൃതേന ലവണേന ച| സേകാംശ്ചോഷ്ണാന് പ്രയുഞ്ജീത ഭോജ്യം പാനം ച സര്പിഷഃ||൧൭൩|| ഏതദേവോച്ചിടിങ്ഗേऽപി പ്രതിലോമം ച പാംശുഭിഃ| ഉദ്വര്തനം സുഖാമ്ബൂഷ്ണൈസ്തഥാऽവച്ഛാദനം ഘനൈഃ||൧൭൪||
खण्डेन च व्रणालेपस्तैलाभ्यङ्गश्च वातिके| स्वेदो नाडीपुलाकाद्यैर्बृंहणश्च विधिर्हितः||१७०|| सुशीतैः स्तम्भयेत् सेकैः प्रदेहैश्चापि पैत्तिकम्| लेखनच्छेदनस्वेदवमनैः श्लैष्मिकं जयेत्||१७१|| विषेष्वपि च सर्वेषु सर्वस्थानगतेषु च| अवृश्चिकोच्चिटिङ्गेषु प्रायः शीतो विधिर्हितः||१७२|| वृश्चिके स्वेदमभ्यङ्गं घृतेन लवणेन च| सेकांश्चोष्णान् प्रयुञ्जीत भोज्यं पानं च सर्पिषः||१७३|| एतदेवोच्चिटिङ्गेऽपि प्रतिलोमं च पांशुभिः| उद्वर्तनं सुखाम्बूष्णैस्तथाऽवच्छादनं घनैः||१७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (175-188) · Śloka 188
ശ്വാ ത്രിദോഷപ്രകോപാത്തു തഥാ ധാതുവിപര്യയാത്| ശിരോऽഭിതാപീ ലാലാസ്രാവ്യധോവക്ത്രസ്തഥാ ഭവേത്||൧൭൫|| അന്യേऽപ്യേവംവിധാ വ്യാലാഃ കഫവാതപ്രകോപണാഃ| ഹൃച്ഛിരോരുഗ്ജ്വരസ്തമ്ഭതൃഷാമൂര്ച്ഛാകരാ മതാഃ||൧൭൬|| കണ്ഡൂനിസ്തോദവൈവര്ണ്യസുപ്തിക്ലേദോപശോഷണമ്| വിദാഹരാഗരുക്പാകാഃ ശോഫോ ഗ്രന്ഥിനികുഞ്ചനമ്||൧൭൭|| ദംശാവദരണം സ്ഫോടാഃ കര്ണികാ മണ്ഡലാനി ച| ജ്വരശ്ച സവിഷേ ലിങ്ഗം വിപരീതം തു നിര്വിഷേ||൧൭൮|| തത്ര സര്വേ യഥാവസ്ഥം പ്രയോജ്യാഃ സ്യുരുപക്രമാഃ| പൂര്വോക്താ വിധിമന്യം ച യഥാവദ്ബ്രുവതഃ ശൃണു||൧൭൯|| ഹൃദ്വിദാഹേ പ്രസേകേ വാ വിരേകവമനം ഭൃശമ്| യഥാവസ്ഥം പ്രയോക്തവ്യം ശുദ്ധേ സംസര്ജനക്രമഃ||൧൮൦|| ശിരോഗതേ വിഷേ നസ്തഃ കുര്യാന്മൂലാനി ബുദ്ധിമാന്| ബന്ധുജീവസ്യ ഭാര്ഗ്യാശ്ച സുരസസ്യാസിതസ്യ ച||൧൮൧|| ദക്ഷകാകമയൂരാണാം മാംസാസൃങ്മസ്തകേ ക്ഷതേ| ഉപധേയമധോദഷ്ടസ്യോര്ധ്വദഷ്ടസ്യ പാദയോഃ||൧൮൨|| പിപ്പലീമരിചക്ഷാരവചാസൈന്ധവശിഗ്രുകാഃ| പിഷ്ടാ രോഹിതപിത്തേന ഘ്നന്ത്യക്ഷിഗതമഞ്ജനാത്||൧൮൩|| കപിത്ഥമാമം സസിതാക്ഷൌദ്രം കണ്ഠഗതേ വിഷേ| ലിഹ്യാദാമാശയഗതേ താഭ്യാം ചൂര്ണപലം നതാത്||൧൮൪|| വിഷേ പക്വാശയഗതേ പിപ്പലീം രജനീദ്വയമ്| മഞ്ജിഷ്ഠാം ച സമം പിഷ്ട്വാ ഗോപിത്തേന നരഃ പിബേത്||൧൮൫|| രക്തം മാംസം ച ഗോധായാഃ ശുഷ്കം ചൂര്ണീകൃതം ഹിതമ്| വിഷേ രസഗതേ പാനം കപിത്ഥരസസംയുതമ്||൧൮൬|| ശേലോര്മൂലത്വഗഗ്രാണി ബാദരൌദുമ്ബരാണി ച| കടഭ്യാശ്ച പിബേദ്രക്തഗതേ, മാംസഗതേ പിബേത്||൧൮൭|| സക്ഷൌദ്രം ഖദിരാരിഷ്ടം കൌടജം മൂലമമ്ഭസാ| സര്വേഷു ച ബലേ ദ്വേ തു മധൂകം മധുകം നതമ്||൧൮൮||
श्वा त्रिदोषप्रकोपात्तु तथा धातुविपर्ययात्| शिरोऽभितापी लालास्राव्यधोवक्त्रस्तथा भवेत्||१७५|| अन्येऽप्येवंविधा व्यालाः कफवातप्रकोपणाः| हृच्छिरोरुग्ज्वरस्तम्भतृषामूर्च्छाकरा मताः||१७६|| कण्डूनिस्तोदवैवर्ण्यसुप्तिक्लेदोपशोषणम्| विदाहरागरुक्पाकाः शोफो ग्रन्थिनिकुञ्चनम्||१७७|| दंशावदरणं स्फोटाः कर्णिका मण्डलानि च| ज्वरश्च सविषे लिङ्गं विपरीतं तु निर्विषे||१७८|| तत्र सर्वे यथावस्थं प्रयोज्याः स्युरुपक्रमाः| पूर्वोक्ता विधिमन्यं च यथावद्ब्रुवतः शृणु||१७९|| हृद्विदाहे प्रसेके वा विरेकवमनं भृशम्| यथावस्थं प्रयोक्तव्यं शुद्धे संसर्जनक्रमः||१८०|| शिरोगते विषे नस्तः कुर्यान्मूलानि बुद्धिमान्| बन्धुजीवस्य भार्ग्याश्च सुरसस्यासितस्य च||१८१|| दक्षकाकमयूराणां मांसासृङ्मस्तके क्षते| उपधेयमधोदष्टस्योर्ध्वदष्टस्य पादयोः||१८२|| पिप्पलीमरिचक्षारवचासैन्धवशिग्रुकाः| पिष्टा रोहितपित्तेन घ्नन्त्यक्षिगतमञ्जनात्||१८३|| कपित्थमामं ससिताक्षौद्रं कण्ठगते विषे| लिह्यादामाशयगते ताभ्यां चूर्णपलं नतात्||१८४|| विषे पक्वाशयगते पिप्पलीं रजनीद्वयम्| मञ्जिष्ठां च समं पिष्ट्वा गोपित्तेन नरः पिबेत्||१८५|| रक्तं मांसं च गोधायाः शुष्कं चूर्णीकृतं हितम्| विषे रसगते पानं कपित्थरससंयुतम्||१८६|| शेलोर्मूलत्वगग्राणि बादरौदुम्बराणि च| कटभ्याश्च पिबेद्रक्तगते, मांसगते पिबेत्||१८७|| सक्षौद्रं खदिरारिष्टं कौटजं मूलमम्भसा| सर्वेषु च बले द्वे तु मधूकं मधुकं नतम्||१८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (189-198) · Śloka 199
പിപ്പലീം നാഗരം ക്ഷാരം നവനീതേന മൂര്ച്ഛിതമ്| കഫേ ഭിഷഗുദീര്ണേ തു വിദധ്യാത്പ്രതിസാരണമ്||൧൮൯|| മാംസീകുങ്കുമപത്രത്വഗ്രജനീനതചന്ദനൈഃ| മനഃശിലാവ്യാഘ്രനഖസുരസൈരമ്ബുപേഷിതൈഃ||൧൯൦|| പാനനസ്യാഞ്ജനാലേപാഃ സര്വശോഥവിഷാപഹാഃ| ചന്ദനം തഗരം കുഷ്ഠം ഹരിദ്രേ ദ്വേ ത്വഗേവ ച||൧൯൧|| മനഃശിലാ തമാലശ്ച രസഃ കൈശര ഏവ ച| ശാര്ദൂലസ്യ നഖശ്ചൈവ സുപിഷ്ടം തണ്ഡുലാമ്ബുനാ||൧൯൨|| ഹന്തി സര്വവിഷാണ്യേവ വജ്രിവജ്രമിവാസുരാന്| രസേ ശിരീഷപുഷ്പസ്യ സപ്താഹം മരിചം സിതമ്||൧൯൩|| ഭാവിതം സര്പദഷ്ടാനാം നസ്യപാനാഞ്ജനേ ഹിതമ്| ദ്വിപലം നതകുഷ്ഠാഭ്യാം ഘൃതക്ഷൌദ്രചതുഷ്പലമ്||൧൯൪|| അപി തക്ഷകദഷ്ടാനാം പാനമേതത് സുഖപ്രദമ്| സിന്ധുവാരസ്യ മൂലം ച ശ്വേതാ ച ഗിരികര്ണികാ||൧൯൫|| പാനം ദര്വീകരൈര്ദഷ്ടേ നസ്യം സമധു പാകലമ്| മഞ്ജിഷ്ഠാ മധുയഷ്ടീ ച ജീവകര്ഷഭകൌ സിതാ||൧൯൬|| കാശ്മര്യം വടശുങ്ഗാനി പാനം മണ്ഡലിനാം വിഷേ| വ്യോഷം സാതിവിഷം കുഷ്ഠം ഗൃഹധൂമോ ഹരേണുകാ||൧൯൭|| തഗരം കടുകാ ക്ഷൌദ്രം ഹന്തി രാജീമതാം വിഷമ്| ഗൃഹധൂമം ഹരിദ്രേ ദ്വേ സമൂലം തണ്ഡുലീയകമ്||൧൯൮|| അപി വാസുകിനാ ദഷ്ടഃ പിബേന്മധുഘൃതാപ്ലുതമ് |൧൯൯|
पिप्पलीं नागरं क्षारं नवनीतेन मूर्च्छितम्| कफे भिषगुदीर्णे तु विदध्यात्प्रतिसारणम्||१८९|| मांसीकुङ्कुमपत्रत्वग्रजनीनतचन्दनैः| मनःशिलाव्याघ्रनखसुरसैरम्बुपेषितैः||१९०|| पाननस्याञ्जनालेपाः सर्वशोथविषापहाः| चन्दनं तगरं कुष्ठं हरिद्रे द्वे त्वगेव च||१९१|| मनःशिला तमालश्च रसः कैशर एव च| शार्दूलस्य नखश्चैव सुपिष्टं तण्डुलाम्बुना||१९२|| हन्ति सर्वविषाण्येव वज्रिवज्रमिवासुरान्| रसे शिरीषपुष्पस्य सप्ताहं मरिचं सितम्||१९३|| भावितं सर्पदष्टानां नस्यपानाञ्जने हितम्| द्विपलं नतकुष्ठाभ्यां घृतक्षौद्रचतुष्पलम्||१९४|| अपि तक्षकदष्टानां पानमेतत् सुखप्रदम्| सिन्धुवारस्य मूलं च श्वेता च गिरिकर्णिका||१९५|| पानं दर्वीकरैर्दष्टे नस्यं समधु पाकलम्| मञ्जिष्ठा मधुयष्टी च जीवकर्षभकौ सिता||१९६|| काश्मर्यं वटशुङ्गानि पानं मण्डलिनां विषे| व्योषं सातिविषं कुष्ठं गृहधूमो हरेणुका||१९७|| तगरं कटुका क्षौद्रं हन्ति राजीमतां विषम्| गृहधूमं हरिद्रे द्वे समूलं तण्डुलीयकम्||१९८|| अपि वासुकिना दष्टः पिबेन्मधुघृताप्लुतम् |१९९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (199-211) · Śloka 211
ക്ഷീരിവൃക്ഷത്വഗാലേപഃ ശുദ്ധേ കീടവിഷാപഹഃ||൧൯൯|| മുക്താലേപോ വരഃ ശോഥദാഹതോദജ്വരാപഹഃ| ചന്ദനം പദ്മകോശീരം ശിരീഷഃ സിന്ധുവാരികാ||൨൦൦|| ക്ഷീരശുക്ലാ നതം കുഷ്ഠം പാടലോദീച്യസാരിവാഃ| ശേലുസ്വരസപിഷ്ടോऽയം ലൂതാനാം സാര്വകാര്മികഃ||൨൦൧|| (യഥായോഗം പ്രയോക്തവ്യഃ സമീക്ഷ്യാലേപനാദിഷു)| മധൂകം മധുകം കുഷ്ഠം ശിരീഷോദീച്യപാടലാഃ| സനിമ്ബസാരിവാക്ഷൌദ്രാഃ പാനം ലൂതാവിഷാപഹമ്||൨൦൨|| കുസുമ്ഭപുഷ്പം ഗോദന്തഃ സ്വര്ണക്ഷീരീ കപോതവിട്| ദന്തീ ത്രിവൃത്സൈന്ധവം ച കര്ണികാപാതനം തയോഃ||൨൦൩|| കടഭ്യര്ജുനശൈരീഷശേലുക്ഷീരിദ്രുമത്വചഃ| കഷായകല്കചൂര്ണാഃ സ്യുഃ കീടലൂതാവ്രണാപഹാഃ||൨൦൪|| ത്വചം ച നാഗരം ചൈവ സമാംശം ശ്ലക്ഷ്ണപേഷിതമ്| പേയമുഷ്ണാമ്ബുനാ സര്വം മൂഷികാണാം വിഷാപഹമ്||൨൦൫|| കുടജസ്യ ഫലം പിഷ്ടം തഗരം ജാലമാലിനീ| തിക്തേക്ഷ്വാകുശ്ച യോഗോऽയം പാനപ്രധമനാദിഭിഃ||൨൦൬|| വൃശ്ചികോന്ദുരുലൂതാനാം സര്പാണാം ച വിഷം ഹരേത്| സമാനോ ഹ്യമൃതേനായം ഗരാജീര്ണം ച നാശയേത്||൨൦൭|| സര്വേऽഗദാ യഥാദോഷം പ്രയോജ്യാഃ സ്യുഃ കൃകണ്ടകേ| കപോതവിണ്മാതുലുങ്ഗം ശിരീഷകുസുമാദ്രസഃ||൨൦൮|| ശങ്ഖിന്യാര്കം പയഃ ശുണ്ഠീ കരഞ്ജോ മധു വാര്ശ്ചികേ| ശിരീഷസ്യ ഫലം പിഷ്ടം സ്നുഹീക്ഷീരേണ ദാര്ദുരേ||൨൦൯|| മൂലാനി ശ്വേതഭണ്ഡീനാം വ്യോഷം സര്പിശ്ച മത്സ്യജേ| കീടദഷ്ടക്രിയാഃ സര്വാഃ സമാനാഃ സ്യുര്ജലൌകസാമ്||൨൧൦|| വാതപിത്തഹരീ ചാപി ക്രിയാ പ്രായഃ പ്രശസ്യതേ| വാര്ശ്ചികോ ഹ്യുച്ചിടിങ്ഗസ്യ കണഭസ്യൌന്ദുരോऽഗദഃ ||൨൧൧||
क्षीरिवृक्षत्वगालेपः शुद्धे कीटविषापहः||१९९|| मुक्तालेपो वरः शोथदाहतोदज्वरापहः| चन्दनं पद्मकोशीरं शिरीषः सिन्धुवारिका||२००|| क्षीरशुक्ला नतं कुष्ठं पाटलोदीच्यसारिवाः| शेलुस्वरसपिष्टोऽयं लूतानां सार्वकार्मिकः||२०१|| (यथायोगं प्रयोक्तव्यः समीक्ष्यालेपनादिषु)| मधूकं मधुकं कुष्ठं शिरीषोदीच्यपाटलाः| सनिम्बसारिवाक्षौद्राः पानं लूताविषापहम्||२०२|| कुसुम्भपुष्पं गोदन्तः स्वर्णक्षीरी कपोतविट्| दन्ती त्रिवृत्सैन्धवं च कर्णिकापातनं तयोः||२०३|| कटभ्यर्जुनशैरीषशेलुक्षीरिद्रुमत्वचः| कषायकल्कचूर्णाः स्युः कीटलूताव्रणापहाः||२०४|| त्वचं च नागरं चैव समांशं श्लक्ष्णपेषितम्| पेयमुष्णाम्बुना सर्वं मूषिकाणां विषापहम्||२०५|| कुटजस्य फलं पिष्टं तगरं जालमालिनी| तिक्तेक्ष्वाकुश्च योगोऽयं पानप्रधमनादिभिः||२०६|| वृश्चिकोन्दुरुलूतानां सर्पाणां च विषं हरेत्| समानो ह्यमृतेनायं गराजीर्णं च नाशयेत्||२०७|| सर्वेऽगदा यथादोषं प्रयोज्याः स्युः कृकण्टके| कपोतविण्मातुलुङ्गं शिरीषकुसुमाद्रसः||२०८|| शङ्खिन्यार्कं पयः शुण्ठी करञ्जो मधु वार्श्चिके| शिरीषस्य फलं पिष्टं स्नुहीक्षीरेण दार्दुरे||२०९|| मूलानि श्वेतभण्डीनां व्योषं सर्पिश्च मत्स्यजे| कीटदष्टक्रियाः सर्वाः समानाः स्युर्जलौकसाम्||२१०|| वातपित्तहरी चापि क्रिया प्रायः प्रशस्यते| वार्श्चिको ह्युच्चिटिङ्गस्य कणभस्यौन्दुरोऽगदः ||२११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (212-218) · Śloka 218
വചാം വംശത്വചം പാഠാം നതം സുരസമഞ്ജരീമ്| ദ്വേ ബലേ നാകുലീം കുഷ്ഠം ശിരീഷം രജനീദ്വയമ്||൨൧൨|| ഗുഹാമതിഗുഹാം ശ്വേതാമജഗന്ധാം ശിലാജതു| കത്തൃണം കടഭീം ക്ഷാരം ഗൃഹധൂമം മനഃശിലാമ്||൨൧൩|| രോഹീതകസ്യ പിത്തേന പിഷ്ട്വാ തു പരമോऽഗദഃ| നസ്യാഞ്ജനാദിലേപേഷു ഹിതോ വിശ്വമ്ഭരാദിഷു||൨൧൪|| സ്വര്ജികാऽജശകൃത്ക്ഷാരഃ സുരസാऽഥാക്ഷിപീഡകഃ | മദിരാമണ്ഡസംയുക്തോ ഹിതഃ ശതപദീവിഷേ||൨൧൫|| കപിത്ഥമക്ഷിപീഡോऽര്കബീജം ത്രികടുകം തഥാ| കരഞ്ജോ ദ്വേ ഹരിദ്രേ ച ഗൃഹഗോധാവിഷം ജയേത്||൨൧൬|| കാകാണ്ഡരസസംയുക്തോ വിഷാണാം തണ്ഡുലീയകഃ| പ്രധാനോ ബര്ഹിപിത്തേന തദ്വദ്വായസപീലുകഃ||൨൧൭|| ശിരീഷഫലമൂലത്വക്പുഷ്പപത്രൈഃ സമൈര്ധൃതൈഃ| ശ്രേഷ്ഠഃ പഞ്ചശിരീഷോऽയം വിഷാണാം പ്രവരോ വധേ||൨൧൮|| ഇതി പഞ്ചശിരീഷോऽഗദഃ|
वचां वंशत्वचं पाठां नतं सुरसमञ्जरीम्| द्वे बले नाकुलीं कुष्ठं शिरीषं रजनीद्वयम्||२१२|| गुहामतिगुहां श्वेतामजगन्धां शिलाजतु| कत्तृणं कटभीं क्षारं गृहधूमं मनःशिलाम्||२१३|| रोहीतकस्य पित्तेन पिष्ट्वा तु परमोऽगदः| नस्याञ्जनादिलेपेषु हितो विश्वम्भरादिषु||२१४|| स्वर्जिकाऽजशकृत्क्षारः सुरसाऽथाक्षिपीडकः | मदिरामण्डसंयुक्तो हितः शतपदीविषे||२१५|| कपित्थमक्षिपीडोऽर्कबीजं त्रिकटुकं तथा| करञ्जो द्वे हरिद्रे च गृहगोधाविषं जयेत्||२१६|| काकाण्डरससंयुक्तो विषाणां तण्डुलीयकः| प्रधानो बर्हिपित्तेन तद्वद्वायसपीलुकः||२१७|| शिरीषफलमूलत्वक्पुष्पपत्रैः समैर्धृतैः| श्रेष्ठः पञ्चशिरीषोऽयं विषाणां प्रवरो वधे||२१८|| इति पञ्चशिरीषोऽगदः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (219-220) · Śloka 220
ചതുഷ്പദ്ഭിര്ദ്വിപദ്ഭിര്വാ നഖദന്തക്ഷതം തു യത്| ശൂയതേ പച്യതേ ചാപി സ്രവതി ജ്വരയത്യപി||൨൧൯|| സോമവല്കോऽശ്വകര്ണശ്ച ഗോജിഹ്വാ ഹംസപദ്യപി| രജന്യൌ ഗൈരികം ലേപോ നഖദന്തവിഷാപഹഃ||൨൨൦||
चतुष्पद्भिर्द्विपद्भिर्वा नखदन्तक्षतं तु यत्| शूयते पच्यते चापि स्रवति ज्वरयत्यपि||२१९|| सोमवल्कोऽश्वकर्णश्च गोजिह्वा हंसपद्यपि| रजन्यौ गैरिकं लेपो नखदन्तविषापहः||२२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (221-223) · Śloka 223
ദുരന്ധകാരേ വിദ്ധസ്യ കേനചിദ്വിഷശങ്കയാ| വിഷോദ്വേഗാജ്ജ്വരശഛര്ദിര്മൂര്ച്ഛാ ദാഹോऽപി വാ ഭവേത്||൨൨൧|| ഗ്ലാനിര്മോഹോऽതിസാരശ്ചാപ്യേതച്ഛങ്കാവിഷം മതമ്| ചികിത്സിതമിദം തസ്യ കുര്യാദാശ്വാസയന് ബുധഃ||൨൨൨|| സിതാ വൈഗന്ധികോ ദ്രാക്ഷാ പയസ്യാ മധുകം മധു| പാനം സമന്ത്രപൂതാമ്ബു പ്രോക്ഷണം സാന്ത്വഹര്ഷണമ്||൨൨൩||
दुरन्धकारे विद्धस्य केनचिद्विषशङ्कया| विषोद्वेगाज्ज्वरशछर्दिर्मूर्च्छा दाहोऽपि वा भवेत्||२२१|| ग्लानिर्मोहोऽतिसारश्चाप्येतच्छङ्काविषं मतम्| चिकित्सितमिदं तस्य कुर्यादाश्वासयन् बुधः||२२२|| सिता वैगन्धिको द्राक्षा पयस्या मधुकं मधु| पानं समन्त्रपूताम्बु प्रोक्षणं सान्त्वहर्षणम्||२२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (224-228) · Śloka 228
ശാലയഃ ഷഷ്ടികാശ്ചൈവ കോരദൂഷാഃ പ്രിയങ്ഗവഃ| ഭോജനാര്ഥേ പ്രശസ്യന്തേ ലവണാര്ഥേ ച സൈന്ധവമ്||൨൨൪|| തണ്ഡുലീയകജീവന്തീവാര്താകസുനിഷണ്ണകാഃ| ചുച്ചൂര്മണ്ഡൂകപര്ണീ ച ശാകം ച കുലകം ഹിതമ്||൨൨൫|| ധാത്രീ ദാഡിമമമ്ലാര്ഥേ യൂഷാ മുദ്ഗഹരേണുഭിഃ| രസാശ്ചൈണശിഖിശ്വാവില്ലാവതൈത്തിരപാര്ഷതാഃ||൨൨൬|| വിഷഘ്നൌഷധസംയുക്താ രസാ യൂഷാശ്ച സംസ്കൃതാഃ| അവിദാഹീനി ചാന്നാനി വിഷാര്താനാം ഭിഷഗ്ജിതമ്||൨൨൭|| വിരുദ്ധാധ്യശനക്രോധക്ഷുദ്ഭയായാസമൈഥുനമ്| വര്ജയേദ്വിഷമുക്തോऽപി ദിവാസ്വപ്നം വിശേഷതഃ||൨൨൮||
शालयः षष्टिकाश्चैव कोरदूषाः प्रियङ्गवः| भोजनार्थे प्रशस्यन्ते लवणार्थे च सैन्धवम्||२२४|| तण्डुलीयकजीवन्तीवार्ताकसुनिषण्णकाः| चुच्चूर्मण्डूकपर्णी च शाकं च कुलकं हितम्||२२५|| धात्री दाडिममम्लार्थे यूषा मुद्गहरेणुभिः| रसाश्चैणशिखिश्वाविल्लावतैत्तिरपार्षताः||२२६|| विषघ्नौषधसंयुक्ता रसा यूषाश्च संस्कृताः| अविदाहीनि चान्नानि विषार्तानां भिषग्जितम्||२२७|| विरुद्धाध्यशनक्रोधक्षुद्भयायासमैथुनम्| वर्जयेद्विषमुक्तोऽपि दिवास्वप्नं विशेषतः||२२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (229-241) · Śloka 242
മുഹുര്മുഹുഃ ശിരോന്യാസഃ ശോഥഃ സ്രസ്തൌഷ്ഠകര്ണാതാ | ജ്വരഃ സ്തബ്ധാക്ഷിഗാത്രത്വം ഹനുകമ്പോऽങ്ഗമര്ദനമ്||൨൨൯|| രോമാപഗമനം ഗ്ലാനിരരതിര്വേപഥുര്ഭ്രമഃ| ചതുഷ്പദാം ഭവത്യേതദ്ദഷ്ടാനാമിഹ ലക്ഷണമ്||൨൩൦|| ദേവദാരു ഹരിദ്രേ ദ്വേ സരലം ചന്ദനാഗുരു| രാസ്നാ ഗോരോചനാऽജാജീ ഗുഗ്ഗുല്വിക്ഷുരസോ നതമ്||൨൩൧|| ചൂര്ണം സസൈന്ധവാനന്തം ഗോപിത്തമധുസംയുതമ്| ചതുഷ്പദാനാം ദഷ്ടാനാമഗദഃ സാര്വകാര്മികഃ||൨൩൨|| സൌഭാഗ്യാര്ഥം സ്ത്രിയഃ സ്വേദരജോനാനാങ്ഗജാന്മലാന്| ശത്രുപ്രയുക്താംശ്ച ഗരാന് പ്രയച്ഛന്ത്യന്നമിശ്രിതാന്||൨൩൩|| തൈഃ സ്യാത് പാണ്ഡുഃ കൃശോऽല്പാഗ്നിര്ഗരശ്ചാസ്യോപജായതേ| മര്മപ്രധമനാധ്മാനം ശ്വയഥും ഹസ്തപാദയോഃ||൨൩൪|| ജഠരം ഗ്രഹണീദോഷോ യക്ഷ്മാ ഗുല്മഃ ക്ഷയോ ജ്വരഃ | ഏവംവിധസ്യ ചാന്യസ്യ വ്യാധേര്ലിങ്ഗാനി ദര്ശയേത്||൨൩൫|| സ്വപ്നേ മാര്ജാരഗോമായുവ്യാലാന് സനകുലാന് കപീന്| പ്രായഃ പശ്യതി നദ്യാദീഞ്ഛുഷ്കാംശ്ച സവനസ്പതീന്||൨൩൬|| കാലശ്ച ഗൌരമാത്മാനം സ്വപ്നേ ഗൌരശ്ച കാലകമ്| വികര്ണനാസികം വാऽപി പ്രപശ്യേദ്വിഹതേന്ദ്രിയഃ ||൨൩൭|| തമവേക്ഷ്യ ഭിഷക് പ്രാജ്ഞാഃ പൃച്ഛേത് കിം കൈഃ കദാ സഹ| ജഗ്ധമിത്യവഗമ്യാശു പ്രദദ്യാദ്വമനം ഭിഷക്||൨൩൮|| സൂക്ഷ്മം താമ്രരജസ്തസ്മൈ സക്ഷൌദ്രം ഹൃദ്വിശോധനമ്| ശുദ്ധേ ഹൃദി തതഃ ശാണം ഹേമചൂര്ണസ്യ ദാപയേത്||൨൩൯|| ഹേമ സര്വവിഷാണ്യാശു ഗരാംശ്ച വിനിയച്ഛതി| ന സജ്ജതേ ഹേമപാങ്ഗേ വിഷം പദ്മദലേऽമ്ബുവത്||൨൪൦|| നാഗദന്തീത്രിവൃദ്ദന്തീദ്രവന്തീസ്നുക്പയഃഫലൈഃ| സാധിതം മാഹിഷം സര്പിഃ സഗോമൂത്രാഢകം ഹിതമ്||൨൪൧|| സര്പകീടവിഷാര്താനാം ഗരാര്താനാം ച ശാന്തയേ|൨൪൨|
मुहुर्मुहुः शिरोन्यासः शोथः स्रस्तौष्ठकर्णाता | ज्वरः स्तब्धाक्षिगात्रत्वं हनुकम्पोऽङ्गमर्दनम्||२२९|| रोमापगमनं ग्लानिररतिर्वेपथुर्भ्रमः| चतुष्पदां भवत्येतद्दष्टानामिह लक्षणम्||२३०|| देवदारु हरिद्रे द्वे सरलं चन्दनागुरु| रास्ना गोरोचनाऽजाजी गुग्गुल्विक्षुरसो नतम्||२३१|| चूर्णं ससैन्धवानन्तं गोपित्तमधुसंयुतम्| चतुष्पदानां दष्टानामगदः सार्वकार्मिकः||२३२|| सौभाग्यार्थं स्त्रियः स्वेदरजोनानाङ्गजान्मलान्| शत्रुप्रयुक्तांश्च गरान् प्रयच्छन्त्यन्नमिश्रितान्||२३३|| तैः स्यात् पाण्डुः कृशोऽल्पाग्निर्गरश्चास्योपजायते| मर्मप्रधमनाध्मानं श्वयथुं हस्तपादयोः||२३४|| जठरं ग्रहणीदोषो यक्ष्मा गुल्मः क्षयो ज्वरः | एवंविधस्य चान्यस्य व्याधेर्लिङ्गानि दर्शयेत्||२३५|| स्वप्ने मार्जारगोमायुव्यालान् सनकुलान् कपीन्| प्रायः पश्यति नद्यादीञ्छुष्कांश्च सवनस्पतीन्||२३६|| कालश्च गौरमात्मानं स्वप्ने गौरश्च कालकम्| विकर्णनासिकं वाऽपि प्रपश्येद्विहतेन्द्रियः ||२३७|| तमवेक्ष्य भिषक् प्राज्ञाः पृच्छेत् किं कैः कदा सह| जग्धमित्यवगम्याशु प्रदद्याद्वमनं भिषक्||२३८|| सूक्ष्मं ताम्ररजस्तस्मै सक्षौद्रं हृद्विशोधनम्| शुद्धे हृदि ततः शाणं हेमचूर्णस्य दापयेत्||२३९|| हेम सर्वविषाण्याशु गरांश्च विनियच्छति| न सज्जते हेमपाङ्गे विषं पद्मदलेऽम्बुवत्||२४०|| नागदन्तीत्रिवृद्दन्तीद्रवन्तीस्नुक्पयःफलैः| साधितं माहिषं सर्पिः सगोमूत्राढकं हितम्||२४१|| सर्पकीटविषार्तानां गरार्तानां च शान्तये|२४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (242-249) · Śloka 249
ശിരീഷത്വക് ത്രികടുകം ത്രിഫലാം ചന്ദനോത്പലേ||൨൪൨|| ദ്വേ ബലേ സാരിവാസ്ഫോതാസുരഭീനിമ്ബപാടലാഃ| ബന്ധുജീവാഢകീമൂര്വാവാസാസുരസവത്സകാന്||൨൪൩|| പാഠാങ്കോലാശ്വഗന്ധാര്കമൂലയഷ്ട്യാഹ്വപദ്മകാന്| വിശാലാം ബൃഹതീം ലാക്ഷാം കോവിദാരം ശതാവരീമ്||൨൪൪|| കടഭീദന്ത്യപാമാര്ഗാന് പൃശ്നിപര്ണീം രസാഞ്ജനമ്| ശ്വേതഭണ്ഡാശ്വഖുരകൌ കുഷ്ഠദാരുപ്രിയങ്ഗുകാന്||൨൪൫|| വിദാരീം മധുകാത് സാരം കരഞ്ജസ്യ ഫലത്വചൌ| രജന്യൌ ലോധ്രമക്ഷാംശം പിഷ്ട്വാ സാധ്യം ഘൃതാഢകമ്||൨൪൬|| തുല്യാമ്ബുച്ഛാഗഗോമൂത്രത്ര്യാഢകേ തദ്വിഷാപഹമ്| അപസ്മാരക്ഷയോന്മാദഭൂതഗ്രഹഗരോദരമ്||൨൪൭|| പാണ്ഡുരോഗക്രിമീഗുല്മപ്ലീഹോരുസ്തമ്ഭകാമലാഃ| ഹനുസ്കന്ധഗ്രഹാദീംശ്ച പാനാഭ്യഞ്ജനനാവനൈഃ||൨൪൮|| ഹന്യാത് സഞ്ജീവയേച്ചാപി വിബോദ്ബന്ധമൃതാന്നരാന്| നാമ്നേദമമൃതം സര്വവിഷാണാം സ്യാദ്ധൃതോത്തമമ്||൨൪൯|| ഇത്യമൃതഘൃതമ്|
शिरीषत्वक् त्रिकटुकं त्रिफलां चन्दनोत्पले||२४२|| द्वे बले सारिवास्फोतासुरभीनिम्बपाटलाः| बन्धुजीवाढकीमूर्वावासासुरसवत्सकान्||२४३|| पाठाङ्कोलाश्वगन्धार्कमूलयष्ट्याह्वपद्मकान्| विशालां बृहतीं लाक्षां कोविदारं शतावरीम्||२४४|| कटभीदन्त्यपामार्गान् पृश्निपर्णीं रसाञ्जनम्| श्वेतभण्डाश्वखुरकौ कुष्ठदारुप्रियङ्गुकान्||२४५|| विदारीं मधुकात् सारं करञ्जस्य फलत्वचौ| रजन्यौ लोध्रमक्षांशं पिष्ट्वा साध्यं घृताढकम्||२४६|| तुल्याम्बुच्छागगोमूत्रत्र्याढके तद्विषापहम्| अपस्मारक्षयोन्मादभूतग्रहगरोदरम्||२४७|| पाण्डुरोगक्रिमीगुल्मप्लीहोरुस्तम्भकामलाः| हनुस्कन्धग्रहादींश्च पानाभ्यञ्जननावनैः||२४८|| हन्यात् सञ्जीवयेच्चापि विबोद्बन्धमृतान्नरान्| नाम्नेदममृतं सर्वविषाणां स्याद्धृतोत्तमम्||२४९|| इत्यमृतघृतम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (250-253) · Śloka 253
ഭവന്തി ചാത്ര- ഛത്രീ ഝര്ഝരപാണിശ്ച ചരേദ്രാത്രൌ തഥാ ദിവാ| തച്ഛായാശബ്ദവിത്രസ്താഃ പ്രണശ്യന്ത്യാശു പന്നഗാഃ||൨൫൦|| ദഷ്ടമാത്രോ ദശേദാശു തം സര്പം ലോഷ്ടമേവ വാ| ഉപര്യരിഷ്ടാം ബധ്നീയാദ്ദംശം ഛിന്ദ്യാദ്ദഹേത്തഥാ||൨൫൧|| വജ്രം മരകതഃ സാരഃ പിചുകോ വിഷമൂഷികാ| കര്കേതനഃ സര്പമണിര്വൈദൂര്യം ഗജമൌക്തികമ്||൨൫൨|| ധാര്യം ഗരമണിര്യാശ്ച വരൌഷധ്യോ വിഷാപഹാഃ| ഖഗാശ്ച ശാരികാക്രൌഞ്ചശിഖിഹംസശുകാദയഃ||൨൫൩||
भवन्ति चात्र- छत्री झर्झरपाणिश्च चरेद्रात्रौ तथा दिवा| तच्छायाशब्दवित्रस्ताः प्रणश्यन्त्याशु पन्नगाः||२५०|| दष्टमात्रो दशेदाशु तं सर्पं लोष्टमेव वा| उपर्यरिष्टां बध्नीयाद्दंशं छिन्द्याद्दहेत्तथा||२५१|| वज्रं मरकतः सारः पिचुको विषमूषिका| कर्केतनः सर्पमणिर्वैदूर्यं गजमौक्तिकम्||२५२|| धार्यं गरमणिर्याश्च वरौषध्यो विषापहाः| खगाश्च शारिकाक्रौञ्चशिखिहंसशुकादयः||२५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (254) · Śloka 254
തത്ര ശ്ലോകഃ- ഇതീദമുക്തം ദ്വിവിധസ്യ വിസ്തരൈര്ബഹുപ്രകാരം വിഷരോഗഭേഷജമ്| അധീത്യ വിജ്ഞായ തഥാ പ്രയോജയന് വ്രജേദ്വിഷാണാമവിഷഹ്യതാം ബുധഃ||൨൫൪||
तत्र श्लोकः- इतीदमुक्तं द्विविधस्य विस्तरैर्बहुप्रकारं विषरोगभेषजम्| अधीत्य विज्ञाय तथा प्रयोजयन् व्रजेद्विषाणामविषह्यतां बुधः||२५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 23
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേ ചികിത്സാസ്ഥാനേ വിഷചികിത്സിതം നാമ ത്രയോവിംശോऽധ്യായഃ||൨൩||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थाने विषचिकित्सितं नाम त्रयोविंशोऽध्यायः||२३||
🔊 Audio coming soon