Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതസ്തൃഷ്ണാചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
View original
अथातस्तृष्णाचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
28. tr̥ṣṇācikitsitam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ജ്ഞാനപ്രശമതപോഭിഃ ഖ്യാതോऽത്രിസുതോ ജഗദ്ധിതേऽഭിരതഃ| തൃഷ്ണാനാം പ്രശമാര്ഥം ചികിത്സിതം പ്രാഹ പഞ്ചാനാമ്||൩||
View original
ज्ञानप्रशमतपोभिः ख्यातोऽत्रिसुतो जगद्धितेऽभिरतः| तृष्णानां प्रशमार्थं चिकित्सितं प्राह पञ्चानाम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-7) · Śloka 7
ക്ഷോഭാദ്ഭയാച്ഛ്രമാദപി ശോകാത്ക്രോധാദ്വിലങ്ഘനാന്മദ്യാത്| ക്ഷാരാമ്ലലവണകടുകോഷ്ണരൂക്ഷശുഷ്കാന്നസേവാഭിഃ||൪|| ധാതുക്ഷയഗദകര്ഷണവമനാദ്യതിയോഗസൂര്യസന്താപൈഃ| പിത്താനിലൌ പ്രവൃദ്ധൌ സൌമ്യാന്ധാതൂംശ്ച ശോഷയതഃ||൫|| രസവാഹിനീശ്ച നാലീര്ജിഹ്വാമൂലഗലതാലുകക്ലോമ്നഃ | സംശോഷ്യ നൃണാം ദേഹേ കുരുതസ്തൃഷ്ണാം മഹാബലാവേതൌ||൬|| പീതം പീതം ഹി ജലം ശോഷയതസ്താവതോ ന യാതി ശമമ്| ഘോരവ്യാധികൃശാനാം പ്രഭവത്യുപസര്ഗഭൂതാ സാ||൭||
View original
क्षोभाद्भयाच्छ्रमादपि शोकात्क्रोधाद्विलङ्घनान्मद्यात्| क्षाराम्ललवणकटुकोष्णरूक्षशुष्कान्नसेवाभिः||४|| धातुक्षयगदकर्षणवमनाद्यतियोगसूर्यसन्तापैः| पित्तानिलौ प्रवृद्धौ सौम्यान्धातूंश्च शोषयतः||५|| रसवाहिनीश्च नालीर्जिह्वामूलगलतालुकक्लोम्नः | संशोष्य नृणां देहे कुरुतस्तृष्णां महाबलावेतौ||६|| पीतं पीतं हि जलं शोषयतस्तावतो न याति शमम्| घोरव्याधिकृशानां प्रभवत्युपसर्गभूता सा||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (8) · Śloka 8
പ്രാഗ്രൂപം മുഖശോഷഃ, സ്വലക്ഷണം സര്വദാऽമ്ബുകാമിത്വമ്| തൃഷ്ണാനാം സര്വാസാം ലിങ്ഗാനാം ലാഘവമപായഃ||൮||
View original
प्राग्रूपं मुखशोषः, स्वलक्षणं सर्वदाऽम्बुकामित्वम्| तृष्णानां सर्वासां लिङ्गानां लाघवमपायः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (9-10) · Śloka 10
മുഖശോഷസ്വരഭേദഭ്രമസന്താപപ്രലാപസംസ്തമ്ഭാന്| താല്വോഷ്ഠകണ്ഠജിഹ്വാകര്കശതാം ചിത്തനാശം ച||൯|| ജിഹ്വാനിര്ഗമമരുചിം ബാധിര്യം മര്മദൂയനം സാദമ്| തൃഷ്ണോദ്ഭൂതാ കുരുതേ, പഞ്ചവിധാം ലിങ്ഗതഃ ശൃണു താമ്||൧൦||
View original
मुखशोषस्वरभेदभ्रमसन्तापप्रलापसंस्तम्भान्| ताल्वोष्ठकण्ठजिह्वाकर्कशतां चित्तनाशं च||९|| जिह्वानिर्गममरुचिं बाधिर्यं मर्मदूयनं सादम्| तृष्णोद्भूता कुरुते, पञ्चविधां लिङ्गतः शृणु ताम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (11) · Śloka 11
അബ്ധാതും ദേഹസ്ഥം കുപിതഃ പവനോ യദാ വിശോഷയതി| തസ്മിഞ്ശുഷ്കേ ശുഷ്യത്യബലസ്തൃഷ്യത്യഥ വിശുഷ്യന്||൧൧||
View original
अब्धातुं देहस्थं कुपितः पवनो यदा विशोषयति| तस्मिञ्शुष्के शुष्यत्यबलस्तृष्यत्यथ विशुष्यन्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (12) · Śloka 12
നിദ്രാനാശഃ ശിരസോ ഭ്രമസ്തഥാ ശുഷ്കവിരസമുഖതാ ച സ്രോതോऽവരോധ ഇതി ച സ്യാല്ലിങ്ഗം വാതതൃഷ്ണായാഃ||൧൨||
View original
निद्रानाशः शिरसो भ्रमस्तथा शुष्कविरसमुखता च स्रोतोऽवरोध इति च स्याल्लिङ्गं वाततृष्णायाः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (13-14) · Śloka 14
പിത്തം മതമാഗ്നേയം കുപിതം ചേത്താപയത്യപാം ധാതുമ്| സന്തപ്തഃ സ ഹി ജനയേത്തൃഷ്ണാം ദാഹോല്ബണാം നൃൗണാമ്||൧൩|| തിക്താസ്യത്വം ശിരസോ ദാഹഃ ശീതാഭിനന്ദതാ മൂര്ച്ഛാ| പീതാക്ഷിമൂത്രവര്ചസ്ത്വമാകൃതിഃ പിത്തതൃഷ്ണായാഃ||൧൪||
View original
पित्तं मतमाग्नेयं कुपितं चेत्तापयत्यपां धातुम्| सन्तप्तः स हि जनयेत्तृष्णां दाहोल्बणां नॄणाम्||१३|| तिक्तास्यत्वं शिरसो दाहः शीताभिनन्दता मूर्च्छा| पीताक्षिमूत्रवर्चस्त्वमाकृतिः पित्ततृष्णायाः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (15) · Śloka 15
തൃഷ്ണാ യാऽऽമപ്രഭവാ സാऽപ്യാഗ്നേയാऽऽമപിത്തജനിതത്വാത് | ലിങ്ഗം തസ്യാശ്ചാരുചിരാധ്മാനകഫപ്രസേകൌ ച||൧൫||
View original
तृष्णा याऽऽमप्रभवा साऽप्याग्नेयाऽऽमपित्तजनितत्वात् | लिङ्गं तस्याश्चारुचिराध्मानकफप्रसेकौ च||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (16) · Śloka 16
ദേഹോ രസജോऽമ്ബുഭവോ രസശ്ച തസ്യ ക്ഷയാച്ച തൃഷ്യേദ്ധി| ദീനസ്വരഃ പ്രതാമ്യന് സംശുഷ്കഹൃദയഗലതാലുഃ ||൧൬||
View original
देहो रसजोऽम्बुभवो रसश्च तस्य क्षयाच्च तृष्येद्धि| दीनस्वरः प्रताम्यन् संशुष्कहृदयगलतालुः ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (17) · Śloka 17
ഭവതി ഖലു യോപസര്ഗാത്തൃഷ്ണാ സാ ശോഷിണീ കഷ്ടാ| ജ്വരമേഹക്ഷയശോഷശ്വാസാദ്യുപസൃഷ്ടദേഹാനാമ് ||൧൭||
View original
भवति खलु योपसर्गात्तृष्णा सा शोषिणी कष्टा| ज्वरमेहक्षयशोषश्वासाद्युपसृष्टदेहानाम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (18) · Śloka 18
സര്വാസ്ത്വതിപ്രസക്താ രോഗകൃശാനാം വമിപ്രസക്താനാമ്| ഘോരോപദ്രവയുക്താസ്തൃണാ മരണായ വിജ്ഞേയാഃ||൧൮||
View original
सर्वास्त्वतिप्रसक्ता रोगकृशानां वमिप्रसक्तानाम्| घोरोपद्रवयुक्तास्तृणा मरणाय विज्ञेयाः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (19-22) · Śloka 22
നാഗ്നിം വിനാ ഹി തര്ഷഃ പവനാദ്വാ തൌ ഹി ശോഷണേ ഹേതൂ| അബ്ധാതോരതിവൃദ്ധാവപാം ക്ഷയേ തൃഷ്യതേ നരോ ഹി||൧൯|| ഗുര്വന്നപയഃസ്നേഹൈഃ സമ്മൂര്ച്ഛദ്ഭിര്വിദാഹകാലേ ച| യസ്തൃഷ്യേദ്വൃതമാര്ഗേ തത്രാപ്യനിലാനലൌ ഹേതൂ||൨൦|| തീക്ഷ്ണോഷ്ണരൂക്ഷഭാവാന്മദ്യം പിത്താനിലൌ പ്രകോപയതി| ശോഷയതോऽപാം ധാതും താവേവ ഹി മദ്യശീലാനാമ്||൨൧|| തപ്താസ്വിവ സികതാസു ഹി തോയമാശു ശുഷ്യതി ക്ഷിപ്തമ്| തേഷാം സന്തപ്താനാം ഹിമജലപാനാദ്ഭവതി ശര്മ||൨൨||
View original
नाग्निं विना हि तर्षः पवनाद्वा तौ हि शोषणे हेतू| अब्धातोरतिवृद्धावपां क्षये तृष्यते नरो हि||१९|| गुर्वन्नपयःस्नेहैः सम्मूर्च्छद्भिर्विदाहकाले च| यस्तृष्येद्वृतमार्गे तत्राप्यनिलानलौ हेतू||२०|| तीक्ष्णोष्णरूक्षभावान्मद्यं पित्तानिलौ प्रकोपयति| शोषयतोऽपां धातुं तावेव हि मद्यशीलानाम्||२१|| तप्तास्विव सिकतासु हि तोयमाशु शुष्यति क्षिप्तम्| तेषां सन्तप्तानां हिमजलपानाद्भवति शर्म||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (23) · Śloka 23
ശിശിരസ്നാതസ്യോഷ്മാ രുദ്ധഃ കോഷ്ഠം പ്രപദ്യ തര്ഷയതി| തസ്മാന്നോഷ്ണക്ലാന്തോ ഭജേത സഹസാ ജലം ശീതമ് ||൨൩||
View original
शिशिरस्नातस्योष्मा रुद्धः कोष्ठं प्रपद्य तर्षयति| तस्मान्नोष्णक्लान्तो भजेत सहसा जलं शीतम् ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (24) · Śloka 24
ലിങ്ഗം സര്വാസ്വേതാസ്വനിലക്ഷയപിത്തജം ഭവത്യഥ തു| പൃഥഗാഗമാച്ചികിത്സിതമതഃ പ്രവക്ഷ്യാമി തൃഷ്ണാനാമ്||൨൪||
View original
लिङ्गं सर्वास्वेतास्वनिलक्षयपित्तजं भवत्यथ तु| पृथगागमाच्चिकित्सितमतः प्रवक्ष्यामि तृष्णानाम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (25-26) · Śloka 26
അപാം ക്ഷയാദ്ധി തൃഷ്ണാ സംശോഷ്യ നരം പ്രണാശയേദാശു| തസ്മാദൈന്ദ്രം തോയം സമധു പിബേത്തദ്ഗുണം വാऽന്യത്||൨൫|| കിഞ്ചിത്തുവരാനുരസം തനു ലഘു ശീതലം സുഗന്ധി സുരസം ച| അനഭിഷ്യന്ദി ച യത്തത്ക്ഷിതിഗതമപ്യൈന്ദ്രവജ്ജ്ഞേയമ്||൨൬||
View original
अपां क्षयाद्धि तृष्णा संशोष्य नरं प्रणाशयेदाशु| तस्मादैन्द्रं तोयं समधु पिबेत्तद्गुणं वाऽन्यत्||२५|| किञ्चित्तुवरानुरसं तनु लघु शीतलं सुगन्धि सुरसं च| अनभिष्यन्दि च यत्तत्क्षितिगतमप्यैन्द्रवज्ज्ञेयम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (27-33) · Śloka 33
ശൃതശീതം സസിതോപലമഥവാ ശരപൂര്വപഞ്ചമൂലേന| ലാജാസക്തുസിതാഹ്വാമധുയുതമൈന്ദ്രേണ വാ മന്ഥമ്||൨൭|| വാട്യം വാऽऽമയവാനാം ശീതം മധുശര്കരായുതം ദദ്യാത്| പേയാം വാ ശാലീനാം ദദ്യാദ്വാ കോരദൂഷാണാമ്||൨൮|| പയസാ ശൃതേന ഭോജനമഥവാ മധുശര്കരായുതം യോജ്യമ്| പാരാവതാദികരസൈര്ഘൃതഭൃഷ്ടൈര്വാऽപ്യലവണാമ്ലൈഃ||൨൯|| തൃണപഞ്ചമൂലമുഞ്ജാതകൈഃ പ്രിയാലൈശ്ച ജാങ്ഗലാഃ സുകൃതാഃ| ശസ്താ രസാഃ പയോ വാ തൈഃ സിദ്ധം ശര്കരാമധുമത്||൩൦|| ശതധൌതഘൃതേനാക്തഃ പയഃ പിബേച്ഛീതതോയമവഗാഹ്യ| മുദ്ഗമസൂരചണകജാ രസാസ്തു ഭൃഷ്ടാ ഘൃതേ ദേയാഃ||൩൧|| മധുരൈഃ സജീവനീയൈഃ ശീതൈശ്ച സതിക്തകൈഃ ശൃതം ക്ഷീരമ്| പാനാഭ്യഞ്ജനസേകേഷ്വിഷ്ടം മധുശര്കരായുക്തമ്||൩൨|| തജ്ജം വാ ഘൃതമിഷ്ടം പാനാഭ്യങ്ഗേഷു നസ്യമപി ച സ്യാത്| നാരീപയഃ സശര്കരമുഷ്ട്ര്യാ അപി നസ്യമിക്ഷുരസഃ||൩൩||
View original
शृतशीतं ससितोपलमथवा शरपूर्वपञ्चमूलेन| लाजासक्तुसिताह्वामधुयुतमैन्द्रेण वा मन्थम्||२७|| वाट्यं वाऽऽमयवानां शीतं मधुशर्करायुतं दद्यात्| पेयां वा शालीनां दद्याद्वा कोरदूषाणाम्||२८|| पयसा शृतेन भोजनमथवा मधुशर्करायुतं योज्यम्| पारावतादिकरसैर्घृतभृष्टैर्वाऽप्यलवणाम्लैः||२९|| तृणपञ्चमूलमुञ्जातकैः प्रियालैश्च जाङ्गलाः सुकृताः| शस्ता रसाः पयो वा तैः सिद्धं शर्करामधुमत्||३०|| शतधौतघृतेनाक्तः पयः पिबेच्छीततोयमवगाह्य| मुद्गमसूरचणकजा रसास्तु भृष्टा घृते देयाः||३१|| मधुरैः सजीवनीयैः शीतैश्च सतिक्तकैः शृतं क्षीरम्| पानाभ्यञ्जनसेकेष्विष्टं मधुशर्करायुक्तम्||३२|| तज्जं वा घृतमिष्टं पानाभ्यङ्गेषु नस्यमपि च स्यात्| नारीपयः सशर्करमुष्ट्र्या अपि नस्यमिक्षुरसः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (34-39) · Śloka 39
ക്ഷീരേക്ഷുരസഗുഡോദകസിതോപലാക്ഷൌദ്രസീധുമാര്ദ്വീകൈഃ | വൃക്ഷാമ്ലമാതുലുങ്ഗൈര്ഗണ്ഡൂഷാസ്താലുശോഷഘ്നാഃ||൩൪|| ജമ്ബ്വാമ്രാതകബദരീവേതസപഞ്ചവല്കപഞ്ചാമ്ലൈഃ| ഹൃന്മുഖശിരഃപ്രദേഹാഃസഘൃതാ മൂര്ച്ഛാഭ്രമതൃഷ്ണാഘ്നാഃ സ്യുഃ||൩൫|| ദാഡിമദധിത്ഥലോധ്രൈഃ സവിദാരീബീജപൂരകൈഃ ശിരസഃ| ലേപോ ഗൌരാമലകൈര്ഘൃതാരനാലായുതൈശ്ച ഹിതഃ||൩൬|| ശൈവലപങ്കാമ്ബുരുഹൈഃ സാമ്ലൈഃ സഘൃതൈശ്ച ശക്തുഭിര്ലേപഃ| മസ്ത്വാരനാലാര്ദ്രവസനകമലമണിഹാരസംസ്പര്ശാഃ||൩൭|| ശിശിരാമ്ബുചന്ദനാര്ദ്രസ്തനതടപാണിതലഗാത്രസംസ്പര്ശാഃ| ക്ഷൌമാര്ദ്രനിവസനാനാം വരാങ്ഗനാനാം പ്രിയാണാം ച||൩൮|| ഹിമവദ്ദരീവനസരിത്സരോऽമ്ബുജപവനേന്ദുപാദശിശിരാണാമ്| രമ്യശിശിരോദകാനാം സ്മരണം കഥാശ്ച തൃഷ്ണാഘ്നാഃ||൩൯||
View original
क्षीरेक्षुरसगुडोदकसितोपलाक्षौद्रसीधुमार्द्वीकैः | वृक्षाम्लमातुलुङ्गैर्गण्डूषास्तालुशोषघ्नाः||३४|| जम्ब्वाम्रातकबदरीवेतसपञ्चवल्कपञ्चाम्लैः| हृन्मुखशिरःप्रदेहाःसघृता मूर्च्छाभ्रमतृष्णाघ्नाः स्युः||३५|| दाडिमदधित्थलोध्रैः सविदारीबीजपूरकैः शिरसः| लेपो गौरामलकैर्घृतारनालायुतैश्च हितः||३६|| शैवलपङ्काम्बुरुहैः साम्लैः सघृतैश्च शक्तुभिर्लेपः| मस्त्वारनालार्द्रवसनकमलमणिहारसंस्पर्शाः||३७|| शिशिराम्बुचन्दनार्द्रस्तनतटपाणितलगात्रसंस्पर्शाः| क्षौमार्द्रनिवसनानां वराङ्गनानां प्रियाणां च||३८|| हिमवद्दरीवनसरित्सरोऽम्बुजपवनेन्दुपादशिशिराणाम्| रम्यशिशिरोदकानां स्मरणं कथाश्च तृष्णाघ्नाः||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (40) · Śloka 41
വാതഘ്നമന്നപാനം മൃദു ലഘു ശീതം ച വാതതൃഷ്ണായാമ്| ക്ഷയകാസനുച്ഛൃതം ക്ഷീരഘൃതമൂര്ധ്വവാതതൃഷ്ണാഘ്നമ് ||൪൦|| സ്യാജ്ജീവനീയസിദ്ധം ക്ഷീരഘൃതം വാതപിത്തജേ തര്ഷ|൪൧|
View original
वातघ्नमन्नपानं मृदु लघु शीतं च वाततृष्णायाम्| क्षयकासनुच्छृतं क्षीरघृतमूर्ध्ववाततृष्णाघ्नम् ||४०|| स्याज्जीवनीयसिद्धं क्षीरघृतं वातपित्तजे तर्ष|४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (41-46) · Śloka 46
പൈത്തേ ദ്രാക്ഷാചന്ദനഖര്ജൂരോശീരമധുയുതം തോയമ്||൪൧|| ലോഹിതശാലിതണ്ഡുലഖര്ജൂരപരൂഷകോത്പലദ്രാക്ഷാഃ| മധു പക്വലോഷ്ടമേവ ച ജലേ സ്ഥിതം ശീതലം പേയമ്||൪൨|| ലോഹിതശാലിപ്രസ്ഥഃ സലോധ്രമധുകാഞ്ജനോത്പലഃ ക്ഷുണ്ണഃ| പക്വാമലോഷ്ടജലമധുസമായുതോ മൃന്മയേ പേയഃ||൪൩|| വടമാതുലുങ്ഗവേതസപല്ലവകുശകാശമൂലയഷ്ട്യാഹ്വൈഃ| സിദ്ധേऽമ്ഭസ്യഗ്നിനിഭാം കൃഷ്ണമൃദം കൃഷ്ണസികതാം വാ||൪൪|| തപ്താനി നവകപാലാന്യഥവാ നിര്വാപ്യ പായയേതാച്ഛമ്| ആപാകശര്കരം വാऽമൃതവല്ല്യുദകം തൃഷാം ഹന്തി||൪൫|| ക്ഷീരവതാം മധുരാണാം ശീതാനാം ശര്കരാമധുവിമിശ്രാഃ| ശീതകഷായാ മൃദ്ഭൃഷ്ടസംയുതാഃ പിത്തതൃഷ്ണാഘ്നാഃ||൪൬||
View original
पैत्ते द्राक्षाचन्दनखर्जूरोशीरमधुयुतं तोयम्||४१|| लोहितशालितण्डुलखर्जूरपरूषकोत्पलद्राक्षाः| मधु पक्वलोष्टमेव च जले स्थितं शीतलं पेयम्||४२|| लोहितशालिप्रस्थः सलोध्रमधुकाञ्जनोत्पलः क्षुण्णः| पक्वामलोष्टजलमधुसमायुतो मृन्मये पेयः||४३|| वटमातुलुङ्गवेतसपल्लवकुशकाशमूलयष्ट्याह्वैः| सिद्धेऽम्भस्यग्निनिभां कृष्णमृदं कृष्णसिकतां वा||४४|| तप्तानि नवकपालान्यथवा निर्वाप्य पाययेताच्छम्| आपाकशर्करं वाऽमृतवल्ल्युदकं तृषां हन्ति||४५|| क्षीरवतां मधुराणां शीतानां शर्करामधुविमिश्राः| शीतकषाया मृद्भृष्टसंयुताः पित्ततृष्णाघ्नाः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (47-56) · Śloka 56
വ്യോഷവചാഭല്ലാതകതിക്തകഷായാസ്തഥാऽऽമതൃഷ്ണാഘ്നാഃ| യച്ചോക്തം കഫജായാം വമ്യാം തച്ചൈവ കാര്യം സ്യാത്||൪൭|| സ്തമ്ഭാരുച്യവിപാകാലസ്യച്ഛര്ദിഷു കഫാനുഗാം തൃഷ്ണാമ്| ജ്ഞാത്വാ ദധിമധുതര്പണലവണോഷ്ണജലൈര്വമനമിഷ്ടമ്||൪൮|| ദാഡിമമമ്ലഫലം വാऽപ്യന്യത് സകഷായമഥ ലേഹമ്| പേയമഥവാ പ്രദദ്യാദ്രജനീശര്കരായുക്തമ് ||൪൯|| ക്ഷയകാസേന തു തുല്യാ ക്ഷയതൃഷ്ണാ സാ ഗരീയസീ നൃൗണാമ്| ക്ഷീണക്ഷതശോഷഹിതൈസ്തസ്മാത്താം ഭേഷജൈഃ ശമയേത്||൫൦|| പാനതൃഷാര്തഃ പാനം ത്വര്ധോദകമമ്ലലവണഗന്ധാഢ്യമ്| ശിശിരസ്നാതഃ പാനം മദ്യാമ്ബു ഗുഡാമ്ബു വാ തൃഷിതഃ||൫൧|| ഭക്തോപരോധതൃഷിതഃ സ്നേഹതൃഷാര്തോऽഥവാ തനുയവാഗൂമ്| പ്രപിബേദ്ഗുരുണാ തൃഷിതോ ഭുക്തേന തദുദ്ധരേദ്ഭുക്തമ്||൫൨|| മദ്യാമ്ബു വാऽമ്ബു കോഷ്ണം ബലവാംസ്തൃഷിതഃ സമുല്ലിഖേത് പീത്വാ| മാഗധികാവിശദമുഖഃ സശര്കരം വാ പിബേന്മന്ഥമ്||൫൩|| ബലവാംസ്തു താലുശോഷേ പിബേദ്ധൃതം തൃഷ്യമദ്യാച്ച| സര്പിര്ഭൃഷ്ടം ക്ഷീരം മാംസരസാംശ്ചാബലഃ സ്നിഗ്ധാന്||൫൪|| അതിരൂക്ഷദുര്ബലാനാം തര്ഷം ശമയേന്നൃണാമിഹാശു പയഃ| ഛാഗോ വാ ഘൃതഭൃഷ്ടഃ ശീതോ മധുരോ രസോ ഹൃദ്യഃ||൫൫|| സ്നിഗ്ധേऽന്നേ ഭുക്തേ യാ തൃഷ്ണാ സ്യാത്താം ഗുഡാമ്ബുനാ ശമയേത്| തര്ഷം മൂര്ച്ഛാഭിഹതസ്യ രക്തപിത്താപഹൈര്ഹന്യാത്||൫൬||
View original
व्योषवचाभल्लातकतिक्तकषायास्तथाऽऽमतृष्णाघ्नाः| यच्चोक्तं कफजायां वम्यां तच्चैव कार्यं स्यात्||४७|| स्तम्भारुच्यविपाकालस्यच्छर्दिषु कफानुगां तृष्णाम्| ज्ञात्वा दधिमधुतर्पणलवणोष्णजलैर्वमनमिष्टम्||४८|| दाडिममम्लफलं वाऽप्यन्यत् सकषायमथ लेहम्| पेयमथवा प्रदद्याद्रजनीशर्करायुक्तम् ||४९|| क्षयकासेन तु तुल्या क्षयतृष्णा सा गरीयसी नॄणाम्| क्षीणक्षतशोषहितैस्तस्मात्तां भेषजैः शमयेत्||५०|| पानतृषार्तः पानं त्वर्धोदकमम्ललवणगन्धाढ्यम्| शिशिरस्नातः पानं मद्याम्बु गुडाम्बु वा तृषितः||५१|| भक्तोपरोधतृषितः स्नेहतृषार्तोऽथवा तनुयवागूम्| प्रपिबेद्गुरुणा तृषितो भुक्तेन तदुद्धरेद्भुक्तम्||५२|| मद्याम्बु वाऽम्बु कोष्णं बलवांस्तृषितः समुल्लिखेत् पीत्वा| मागधिकाविशदमुखः सशर्करं वा पिबेन्मन्थम्||५३|| बलवांस्तु तालुशोषे पिबेद्धृतं तृष्यमद्याच्च| सर्पिर्भृष्टं क्षीरं मांसरसांश्चाबलः स्निग्धान्||५४|| अतिरूक्षदुर्बलानां तर्षं शमयेन्नृणामिहाशु पयः| छागो वा घृतभृष्टः शीतो मधुरो रसो हृद्यः||५५|| स्निग्धेऽन्ने भुक्ते या तृष्णा स्यात्तां गुडाम्बुना शमयेत्| तर्षं मूर्च्छाभिहतस्य रक्तपित्तापहैर्हन्यात्||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (57-62) · Śloka 62
തൃട്ദാഹമൂര്ച്ഛാഭ്രമക്ലമമദാത്യയാസ്രവിഷപിത്തേ | ശസ്തം സ്വഭാവശീതം, ശൃതശീതം സന്നിപാതേऽമ്ഭഃ||൫൭|| ഹിക്കാശ്വാസനവജ്വരപീനസഘൃതപീതപാര്ശ്വഗലരോഗേ| കഫവാതകൃതേ സ്ത്യാനേ സദ്യഃശുദ്ധേ ച ഹിതമുഷ്ണമ്||൫൮|| പാണ്ഡൂദരപീനസമേഹഗുല്മമന്ദാനലാതിസാരേഷു| പ്ലീഹ്നി ച തോയം ന ഹിതം കാമമസഹ്യേ പിബേദല്പമ്||൫൯|| പൂര്വാമയാതുരഃ സന് ദീനസ്തൃഷ്ണാര്ദിതോ ജലം കാങ്ക്ഷന്| ന ലഭേത സ ചേന്മരണമാശ്വേവാപ്നുയാദ്ദീര്ഘരോഗം വാ||൬൦|| തസ്മാദ്ധാന്യാമ്ബു പിബേത്തൃഷ്യന് രോഗീ സശര്കരാക്ഷൌദ്രമ്| യദ്വാ തസ്യാന്യത്സ്യാത് സാത്മ്യം രോഗസ്യ തച്ചേഷ്ടമ്||൬൧|| തസ്യാം വിനിവൃത്തായാം തജ്ജന്യ ഉപദ്രവഃ സുഖം ജേതുമ്| തസ്മാത്തൃഷ്ണാം പൂര്വം ജയേദ്ബഹുഭ്യോऽപി രോഗേഭ്യഃ||൬൨||
View original
तृट्दाहमूर्च्छाभ्रमक्लममदात्ययास्रविषपित्ते | शस्तं स्वभावशीतं, शृतशीतं सन्निपातेऽम्भः||५७|| हिक्काश्वासनवज्वरपीनसघृतपीतपार्श्वगलरोगे| कफवातकृते स्त्याने सद्यःशुद्धे च हितमुष्णम्||५८|| पाण्डूदरपीनसमेहगुल्ममन्दानलातिसारेषु| प्लीह्नि च तोयं न हितं काममसह्ये पिबेदल्पम्||५९|| पूर्वामयातुरः सन् दीनस्तृष्णार्दितो जलं काङ्क्षन्| न लभेत स चेन्मरणमाश्वेवाप्नुयाद्दीर्घरोगं वा||६०|| तस्माद्धान्याम्बु पिबेत्तृष्यन् रोगी सशर्कराक्षौद्रम्| यद्वा तस्यान्यत्स्यात् सात्म्यं रोगस्य तच्चेष्टम्||६१|| तस्यां विनिवृत्तायां तज्जन्य उपद्रवः सुखं जेतुम्| तस्मात्तृष्णां पूर्वं जयेद्बहुभ्योऽपि रोगेभ्यः||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (63) · Śloka 63
തത്ര ശ്ലോകഃ- ഹേതൂ യഥാऽഗ്നിപവനൌ കുരുതഃ സോപദ്രവാം ച പഞ്ചാനാമ്| തൃഷ്ണാനാം പൃഥഗാകൃതിരസാധ്യതാ സാധനം ചോക്തമ്||൬൩||
View original
तत्र श्लोकः- हेतू यथाऽग्निपवनौ कुरुतः सोपद्रवां च पञ्चानाम्| तृष्णानां पृथगाकृतिरसाध्यता साधनं चोक्तम्||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 22
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേऽപ്രാപ്തേ ദൃഢബലസമ്പൂരിതേ ചികിത്സാസ്ഥാനേ തൃഷ്ണാരോഗചികിത്സിതം നാമ ദ്വാവിംശോऽധ്യായഃ||൨൨||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थाने तृष्णारोगचिकित्सितं नाम द्वाविंशोऽध्यायः||२२||
🔊 Audio coming soon