Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

6. katamāniśarīrīyamindriyam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதஃ கதமாநிஶரீரீயமிந்த்ரியஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧|| இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨||

View original

अथातः कतमानिशरीरीयमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3-6) · Śloka 6

கதமாநி ஶரீராணி வ்யாதிமந்தி மஹாமுநே!| யாநி வைத்யஃ பரிஹரேத்யேஷு கர்ம ந ஸித்த்யதி||௩|| இத்யாத்ரேயோऽக்நிவேஶேந ப்ரஶ்நஂ பஷ்டஃ ஸுதுர்வசம்| ஆசசக்ஷே யதா தஸ்மை பகவாஂஸ்தந்நிபோதத||௪|| யஸ்ய வை பாஷமாணஸ்ய ருஜத்யூர்த்வமுரோ பஶம்| அந்நஂ ச ச்யவதே புக்தஂ ஸ்திதஂ சாபி ந ஜீர்யதி||௫|| பலஂ ச ஹீயதே ஶீக்ரஂ தஷ்ணா சாதிப்ரவர்ததே| ஜாயதே ஹதி ஶூலஂ ச தஂ பிஷக் பரிவர்ஜயேத்||௬||

View original

कतमानि शरीराणि व्याधिमन्ति महामुने!| यानि वैद्यः परिहरेद्येषु कर्म न सिद्ध्यति||३|| इत्यात्रेयोऽग्निवेशेन प्रश्नं पृष्टः सुदुर्वचम्| आचचक्षे यथा तस्मै भगवांस्तन्निबोधत||४|| यस्य वै भाषमाणस्य रुजत्यूर्ध्वमुरो भृशम्| अन्नं च च्यवते भुक्तं स्थितं चापि न जीर्यति||५|| बलं च हीयते शीघ्रं तृष्णा चातिप्रवर्धते| जायते हृदि शूलं च तं भिषक् परिवर्जयेत्||६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (7-10) · Śloka 10

ஹிக்கா கம்பீரஜா யஸ்ய ஶோணிதஂ சாதிஸார்யதே| ந தஸ்மை பேஷஜஂ தத்யாத் ஸ்மரந்நாத்ரேயஶாஸநம்||௭|| ஆநாஹஶ்சாதிஸாரஶ்ச யமேதௌ துர்பலஂ நரம்| வ்யாதிதஂ விஶதோ ரோகௌ துர்லபஂ தஸ்ய ஜீவிதம்||௮|| ஆநாஹஶ்சாதிதஷ்ணா ச யமேதௌ துர்பலஂ நரம்| விஶதோ விஜஹத்யேநஂ ப்ராணா நாதிசிராந்நரம்||௯|| ஜ்வரஃ பௌர்வாஹ்ணிகோ யஸ்ய ஶுஷ்ககாஸஶ்ச தாருணஃ| பலமாஂஸவிஹீநஸ்ய யதா ப்ரேதஸ்ததைவ ஸஃ||௧௦||

View original

हिक्का गम्भीरजा यस्य शोणितं चातिसार्यते| न तस्मै भेषजं दद्यात् स्मरन्नात्रेयशासनम्||७|| आनाहश्चातिसारश्च यमेतौ दुर्बलं नरम्| व्याधितं विशतो रोगौ दुर्लभं तस्य जीवितम्||८|| आनाहश्चातितृष्णा च यमेतौ दुर्बलं नरम्| विशतो विजहत्येनं प्राणा नातिचिरान्नरम्||९|| ज्वरः पौर्वाह्णिको यस्य शुष्ककासश्च दारुणः| बलमांसविहीनस्य यथा प्रेतस्तथैव सः||१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (11-14) · Śloka 14

யஸ்ய மூத்ரஂ புரீஷஂ ச க்ரதிதஂ ஸம்ப்ரவர்ததே| நிரூஷ்மணோ ஜடரிணஃ ஶ்வஸநோ ந ஸ ஜீவதி||௧௧|| ஶ்வயதுர்யஸ்ய குக்ஷிஸ்தோ ஹஸ்தபாதஂ விஸர்பதி| ஜ்ஞாதிஸங்கஂ ஸ ஸங்க்லேஶ்ய தேந ரோகேண ஹந்யதே||௧௨|| ஶ்வயதுர்யஸ்ய பாதஸ்தஸ்ததா ஸ்ரஸ்தே ச பிண்டிகே| ஸீததஶ்சாப்யுபே ஜங்கே தஂ பிஷக் பரிவர்ஜயேத்||௧௩|| ஶூநஹஸ்தஂ ஶூநபாதஂ ஶூநகுஹ்யோதரஂ நரம்| ஹீநவர்ணபலாஹாரமௌஷதைர்நோபபாதயேத்||௧௪||

View original

यस्य मूत्रं पुरीषं च ग्रथितं सम्प्रवर्तते| निरूष्मणो जठरिणः श्वसनो न स जीवति||११|| श्वयथुर्यस्य कुक्षिस्थो हस्तपादं विसर्पति| ज्ञातिसङ्घं स सङ्क्लेश्य तेन रोगेण हन्यते||१२|| श्वयथुर्यस्य पादस्थस्तथा स्रस्ते च पिण्डिके| सीदतश्चाप्युभे जङ्घे तं भिषक् परिवर्जयेत्||१३|| शूनहस्तं शूनपादं शूनगुह्योदरं नरम्| हीनवर्णबलाहारमौषधैर्नोपपादयेत्||१४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (15-19) · Śloka 19

உரோயுக்தோ பஹுஶ்லேஷ்மா நீலஃ பீதஃ ஸலோஹிதஃ| ஸததஂ ச்யவதே யஸ்ய தூராத்தஂ பரிவர்ஜயேத்||௧௫|| ஹஷ்டரோமா ஸாந்த்ரமூத்ரஃ ஶூநஃ காஸஜ்வரார்திதஃ | க்ஷீணமாஂஸோ நரோ தூராத்வர்ஜ்யோ வைத்யேந ஜாநதா||௧௬|| த்ரயஃ ப்ரகுபிதா யஸ்ய தோஷாஃ கஷ்டாபிலக்ஷிதாஃ | கஶஸ்ய பலஹீநஸ்ய நாஸ்தி தஸ்ய சிகித்ஸிதம்||௧௭|| ஜ்வராதிஸாரௌ ஶோபாந்தே ஶ்வயதுர்வா தயோஃ க்ஷயே| துர்பலஸ்ய விஶேஷேண நரஸ்யாந்தாய ஜாயதே||௧௮|| பாண்டுரஶ்ச கஶோऽத்யர்தஂ தஷ்ணயாऽபிபரிப்லுதஃ| டம்பரீ குபிதோச்ச்வாஸஃ ப்ரத்யாக்யேயோ விஜாநதா||௧௯||

View original

उरोयुक्तो बहुश्लेष्मा नीलः पीतः सलोहितः| सततं च्यवते यस्य दूरात्तं परिवर्जयेत्||१५|| हृष्टरोमा सान्द्रमूत्रः शूनः कासज्वरार्दितः | क्षीणमांसो नरो दूराद्वर्ज्यो वैद्येन जानता||१६|| त्रयः प्रकुपिता यस्य दोषाः कष्टाभिलक्षिताः | कृशस्य बलहीनस्य नास्ति तस्य चिकित्सितम्||१७|| ज्वरातिसारौ शोफान्ते श्वयथुर्वा तयोः क्षये| दुर्बलस्य विशेषेण नरस्यान्ताय जायते||१८|| पाण्डुरश्च कृशोऽत्यर्थं तृष्णयाऽभिपरिप्लुतः| डम्बरी कुपितोच्छ्वासः प्रत्याख्येयो विजानता||१९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (20) · Śloka 20

ஹநுமந்யாக்ரஹஸ்தஷ்ணா பலஹ்ராஸோऽதிமாத்ரயா| ப்ராணாஶ்சோரஸி வர்தந்தே யஸ்ய தஂ பரிவர்ஜயேத்||௨௦||

View original

हनुमन्याग्रहस्तृष्णा बलह्रासोऽतिमात्रया| प्राणाश्चोरसि वर्तन्ते यस्य तं परिवर्जयेत्||२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (21-25) · Śloka 25

தாம்யத்யாயச்சதே ஶர்ம ந கிஞ்சிதபி விந்ததி| க்ஷீணமாஂஸபலாஹாரோ முமூர்ஷுரசிராந்நரஃ||௨௧|| விருத்தயோநயோ யஸ்ய விருத்தோபக்ரமா பஶம்| வர்தந்தே தாருணா ரோகாஃ ஶீக்ரஂ ஶீக்ரஂ ஸ ஹந்யதே||௨௨|| பலஂ விஜ்ஞாநமாரோக்யஂ க்ரஹணீ மாஂஸஶோணிதம் | ஏதாநி யஸ்ய க்ஷீயந்தே க்ஷிப்ரஂ க்ஷிப்ரஂ ஸ ஹந்யதே||௨௩|| ஆரோக்யஂ ஹீயதே யஸ்ய ப்ரகதிஃ பரிஹீயதே| ஸஹஸா ஸஹஸா தஸ்ய மத்யுர்ஹரதி ஜீவிதம்||௨௪|| தத்ர ஶ்லோகஃ- இத்யேதாநி ஶரீராணி வ்யாதிமந்தி விவர்ஜயேத்| ந ஹ்யேஷு தீராஃ பஶ்யந்தி ஸித்திஂ காஞ்சிதுபக்ரமாத்||௨௫||

View original

ताम्यत्यायच्छते शर्म न किञ्चिदपि विन्दति| क्षीणमांसबलाहारो मुमूर्षुरचिरान्नरः||२१|| विरुद्धयोनयो यस्य विरुद्धोपक्रमा भृशम्| वर्धन्ते दारुणा रोगाः शीघ्रं शीघ्रं स हन्यते||२२|| बलं विज्ञानमारोग्यं ग्रहणी मांसशोणितम् | एतानि यस्य क्षीयन्ते क्षिप्रं क्षिप्रं स हन्यते||२३|| आरोग्यं हीयते यस्य प्रकृतिः परिहीयते| सहसा सहसा तस्य मृत्युर्हरति जीवितम्||२४|| तत्र श्लोकः- इत्येतानि शरीराणि व्याधिमन्ति विवर्जयेत्| न ह्येषु धीराः पश्यन्ति सिद्धिं काञ्चिदुपक्रमात्||२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 6

இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸஂஸ்கதே இந்த்ரியஸ்தாநே கதமாநிஶரீரீயமிந்த்ரியஂ நாம ஷஷ்டோऽத்யாயஃ||௬||

View original

इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते इन्द्रियस्थाने कतमानिशरीरीयमिन्द्रियं नाम षष्ठोऽध्यायः||६||

🔊 Audio coming soon

6. katamāniśarīrīyamindriyam — Charaka Samhita | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi