Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಕತಮಾನಿಶರೀರೀಯಮಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
View original
अथातः कतमानिशरीरीयमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
6. katamāniśarīrīyamindriyam
Adhikarana 2 (3-6) · Śloka 6
ಕತಮಾನಿ ಶರೀರಾಣಿ ವ್ಯಾಧಿಮನ್ತಿ ಮಹಾಮುನೇ!| ಯಾನಿ ವೈದ್ಯಃ ಪರಿಹರೇದ್ಯೇಷು ಕರ್ಮ ನ ಸಿದ್ಧ್ಯತಿ||೩|| ಇತ್ಯಾತ್ರೇಯೋಽಗ್ನಿವೇಶೇನ ಪ್ರಶ್ನಂ ಪೃಷ್ಟಃ ಸುದುರ್ವಚಮ್| ಆಚಚಕ್ಷೇ ಯಥಾ ತಸ್ಮೈ ಭಗವಾಂಸ್ತನ್ನಿಬೋಧತ||೪|| ಯಸ್ಯ ವೈ ಭಾಷಮಾಣಸ್ಯ ರುಜತ್ಯೂರ್ಧ್ವಮುರೋ ಭೃಶಮ್| ಅನ್ನಂ ಚ ಚ್ಯವತೇ ಭುಕ್ತಂ ಸ್ಥಿತಂ ಚಾಪಿ ನ ಜೀರ್ಯತಿ||೫|| ಬಲಂ ಚ ಹೀಯತೇ ಶೀಘ್ರಂ ತೃಷ್ಣಾ ಚಾತಿಪ್ರವರ್ಧತೇ| ಜಾಯತೇ ಹೃದಿ ಶೂಲಂ ಚ ತಂ ಭಿಷಕ್ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್||೬||
View original
कतमानि शरीराणि व्याधिमन्ति महामुने!| यानि वैद्यः परिहरेद्येषु कर्म न सिद्ध्यति||३|| इत्यात्रेयोऽग्निवेशेन प्रश्नं पृष्टः सुदुर्वचम्| आचचक्षे यथा तस्मै भगवांस्तन्निबोधत||४|| यस्य वै भाषमाणस्य रुजत्यूर्ध्वमुरो भृशम्| अन्नं च च्यवते भुक्तं स्थितं चापि न जीर्यति||५|| बलं च हीयते शीघ्रं तृष्णा चातिप्रवर्धते| जायते हृदि शूलं च तं भिषक् परिवर्जयेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (7-10) · Śloka 10
ಹಿಕ್ಕಾ ಗಮ್ಭೀರಜಾ ಯಸ್ಯ ಶೋಣಿತಂ ಚಾತಿಸಾರ್ಯತೇ| ನ ತಸ್ಮೈ ಭೇಷಜಂ ದದ್ಯಾತ್ ಸ್ಮರನ್ನಾತ್ರೇಯಶಾಸನಮ್||೭|| ಆನಾಹಶ್ಚಾತಿಸಾರಶ್ಚ ಯಮೇತೌ ದುರ್ಬಲಂ ನರಮ್| ವ್ಯಾಧಿತಂ ವಿಶತೋ ರೋಗೌ ದುರ್ಲಭಂ ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಮ್||೮|| ಆನಾಹಶ್ಚಾತಿತೃಷ್ಣಾ ಚ ಯಮೇತೌ ದುರ್ಬಲಂ ನರಮ್| ವಿಶತೋ ವಿಜಹತ್ಯೇನಂ ಪ್ರಾಣಾ ನಾತಿಚಿರಾನ್ನರಮ್||೯|| ಜ್ವರಃ ಪೌರ್ವಾಹ್ಣಿಕೋ ಯಸ್ಯ ಶುಷ್ಕಕಾಸಶ್ಚ ದಾರುಣಃ| ಬಲಮಾಂಸವಿಹೀನಸ್ಯ ಯಥಾ ಪ್ರೇತಸ್ತಥೈವ ಸಃ||೧೦||
View original
हिक्का गम्भीरजा यस्य शोणितं चातिसार्यते| न तस्मै भेषजं दद्यात् स्मरन्नात्रेयशासनम्||७|| आनाहश्चातिसारश्च यमेतौ दुर्बलं नरम्| व्याधितं विशतो रोगौ दुर्लभं तस्य जीवितम्||८|| आनाहश्चातितृष्णा च यमेतौ दुर्बलं नरम्| विशतो विजहत्येनं प्राणा नातिचिरान्नरम्||९|| ज्वरः पौर्वाह्णिको यस्य शुष्ककासश्च दारुणः| बलमांसविहीनस्य यथा प्रेतस्तथैव सः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (11-14) · Śloka 14
ಯಸ್ಯ ಮೂತ್ರಂ ಪುರೀಷಂ ಚ ಗ್ರಥಿತಂ ಸಮ್ಪ್ರವರ್ತತೇ| ನಿರೂಷ್ಮಣೋ ಜಠರಿಣಃ ಶ್ವಸನೋ ನ ಸ ಜೀವತಿ||೧೧|| ಶ್ವಯಥುರ್ಯಸ್ಯ ಕುಕ್ಷಿಸ್ಥೋ ಹಸ್ತಪಾದಂ ವಿಸರ್ಪತಿ| ಜ್ಞಾತಿಸಙ್ಘಂ ಸ ಸಙ್ಕ್ಲೇಶ್ಯ ತೇನ ರೋಗೇಣ ಹನ್ಯತೇ||೧೨|| ಶ್ವಯಥುರ್ಯಸ್ಯ ಪಾದಸ್ಥಸ್ತಥಾ ಸ್ರಸ್ತೇ ಚ ಪಿಣ್ಡಿಕೇ| ಸೀದತಶ್ಚಾಪ್ಯುಭೇ ಜಙ್ಘೇ ತಂ ಭಿಷಕ್ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್||೧೩|| ಶೂನಹಸ್ತಂ ಶೂನಪಾದಂ ಶೂನಗುಹ್ಯೋದರಂ ನರಮ್| ಹೀನವರ್ಣಬಲಾಹಾರಮೌಷಧೈರ್ನೋಪಪಾದಯೇತ್||೧೪||
View original
यस्य मूत्रं पुरीषं च ग्रथितं सम्प्रवर्तते| निरूष्मणो जठरिणः श्वसनो न स जीवति||११|| श्वयथुर्यस्य कुक्षिस्थो हस्तपादं विसर्पति| ज्ञातिसङ्घं स सङ्क्लेश्य तेन रोगेण हन्यते||१२|| श्वयथुर्यस्य पादस्थस्तथा स्रस्ते च पिण्डिके| सीदतश्चाप्युभे जङ्घे तं भिषक् परिवर्जयेत्||१३|| शूनहस्तं शूनपादं शूनगुह्योदरं नरम्| हीनवर्णबलाहारमौषधैर्नोपपादयेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (15-19) · Śloka 19
ಉರೋಯುಕ್ತೋ ಬಹುಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ನೀಲಃ ಪೀತಃ ಸಲೋಹಿತಃ| ಸತತಂ ಚ್ಯವತೇ ಯಸ್ಯ ದೂರಾತ್ತಂ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್||೧೫|| ಹೃಷ್ಟರೋಮಾ ಸಾನ್ದ್ರಮೂತ್ರಃ ಶೂನಃ ಕಾಸಜ್ವರಾರ್ದಿತಃ | ಕ್ಷೀಣಮಾಂಸೋ ನರೋ ದೂರಾದ್ವರ್ಜ್ಯೋ ವೈದ್ಯೇನ ಜಾನತಾ||೧೬|| ತ್ರಯಃ ಪ್ರಕುಪಿತಾ ಯಸ್ಯ ದೋಷಾಃ ಕಷ್ಟಾಭಿಲಕ್ಷಿತಾಃ | ಕೃಶಸ್ಯ ಬಲಹೀನಸ್ಯ ನಾಸ್ತಿ ತಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್||೧೭|| ಜ್ವರಾತಿಸಾರೌ ಶೋಫಾನ್ತೇ ಶ್ವಯಥುರ್ವಾ ತಯೋಃ ಕ್ಷಯೇ| ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ವಿಶೇಷೇಣ ನರಸ್ಯಾನ್ತಾಯ ಜಾಯತೇ||೧೮|| ಪಾಣ್ಡುರಶ್ಚ ಕೃಶೋಽತ್ಯರ್ಥಂ ತೃಷ್ಣಯಾಽಭಿಪರಿಪ್ಲುತಃ| ಡಮ್ಬರೀ ಕುಪಿತೋಚ್ಛ್ವಾಸಃ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯೇಯೋ ವಿಜಾನತಾ||೧೯||
View original
उरोयुक्तो बहुश्लेष्मा नीलः पीतः सलोहितः| सततं च्यवते यस्य दूरात्तं परिवर्जयेत्||१५|| हृष्टरोमा सान्द्रमूत्रः शूनः कासज्वरार्दितः | क्षीणमांसो नरो दूराद्वर्ज्यो वैद्येन जानता||१६|| त्रयः प्रकुपिता यस्य दोषाः कष्टाभिलक्षिताः | कृशस्य बलहीनस्य नास्ति तस्य चिकित्सितम्||१७|| ज्वरातिसारौ शोफान्ते श्वयथुर्वा तयोः क्षये| दुर्बलस्य विशेषेण नरस्यान्ताय जायते||१८|| पाण्डुरश्च कृशोऽत्यर्थं तृष्णयाऽभिपरिप्लुतः| डम्बरी कुपितोच्छ्वासः प्रत्याख्येयो विजानता||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (20) · Śloka 20
ಹನುಮನ್ಯಾಗ್ರಹಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಬಲಹ್ರಾಸೋಽತಿಮಾತ್ರಯಾ| ಪ್ರಾಣಾಶ್ಚೋರಸಿ ವರ್ತನ್ತೇ ಯಸ್ಯ ತಂ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್||೨೦||
View original
हनुमन्याग्रहस्तृष्णा बलह्रासोऽतिमात्रया| प्राणाश्चोरसि वर्तन्ते यस्य तं परिवर्जयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (21-25) · Śloka 25
ತಾಮ್ಯತ್ಯಾಯಚ್ಛತೇ ಶರ್ಮ ನ ಕಿಞ್ಚಿದಪಿ ವಿನ್ದತಿ| ಕ್ಷೀಣಮಾಂಸಬಲಾಹಾರೋ ಮುಮೂರ್ಷುರಚಿರಾನ್ನರಃ||೨೧|| ವಿರುದ್ಧಯೋನಯೋ ಯಸ್ಯ ವಿರುದ್ಧೋಪಕ್ರಮಾ ಭೃಶಮ್| ವರ್ಧನ್ತೇ ದಾರುಣಾ ರೋಗಾಃ ಶೀಘ್ರಂ ಶೀಘ್ರಂ ಸ ಹನ್ಯತೇ||೨೨|| ಬಲಂ ವಿಜ್ಞಾನಮಾರೋಗ್ಯಂ ಗ್ರಹಣೀ ಮಾಂಸಶೋಣಿತಮ್ | ಏತಾನಿ ಯಸ್ಯ ಕ್ಷೀಯನ್ತೇ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಸ ಹನ್ಯತೇ||೨೩|| ಆರೋಗ್ಯಂ ಹೀಯತೇ ಯಸ್ಯ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಪರಿಹೀಯತೇ| ಸಹಸಾ ಸಹಸಾ ತಸ್ಯ ಮೃತ್ಯುರ್ಹರತಿ ಜೀವಿತಮ್||೨೪|| ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಃ- ಇತ್ಯೇತಾನಿ ಶರೀರಾಣಿ ವ್ಯಾಧಿಮನ್ತಿ ವಿವರ್ಜಯೇತ್| ನ ಹ್ಯೇಷು ಧೀರಾಃ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಿಂ ಕಾಞ್ಚಿದುಪಕ್ರಮಾತ್||೨೫||
View original
ताम्यत्यायच्छते शर्म न किञ्चिदपि विन्दति| क्षीणमांसबलाहारो मुमूर्षुरचिरान्नरः||२१|| विरुद्धयोनयो यस्य विरुद्धोपक्रमा भृशम्| वर्धन्ते दारुणा रोगाः शीघ्रं शीघ्रं स हन्यते||२२|| बलं विज्ञानमारोग्यं ग्रहणी मांसशोणितम् | एतानि यस्य क्षीयन्ते क्षिप्रं क्षिप्रं स हन्यते||२३|| आरोग्यं हीयते यस्य प्रकृतिः परिहीयते| सहसा सहसा तस्य मृत्युर्हरति जीवितम्||२४|| तत्र श्लोकः- इत्येतानि शरीराणि व्याधिमन्ति विवर्जयेत्| न ह्येषु धीराः पश्यन्ति सिद्धिं काञ्चिदुपक्रमात्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಸ್ಥಾನೇ ಕತಮಾನಿಶರೀರೀಯಮಿನ್ದ್ರಿಯಂ ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೬||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते इन्द्रियस्थाने कतमानिशरीरीयमिन्द्रियं नाम षष्ठोऽध्यायः||६||
🔊 Audio coming soon