Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

4. dhāmārgavakalpaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ਅਥਾਤੋ ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਕਲ੍ਪਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||

View original

अथातो धामार्गवकल्पं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ਕਰ੍ਕੋਟਕੀ ਕੋਠਫਲਾ ਮਹਾਜਾਲਿਨਿਰੇਵ ਚ| ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਸ੍ਯ ਪਰ੍ਯਾਯਾ ਰਾਜਕੋਸ਼ਾਤਕੀ ਤਥਾ||੩||

View original

कर्कोटकी कोठफला महाजालिनिरेव च| धामार्गवस्य पर्याया राजकोशातकी तथा||३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (4) · Śloka 5

ਗਰੇ ਗੁਲ੍ਮੋਦਰੇ ਕਾਸੇ ਵਾਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥਿਤੇ| ਕਫੇ ਚ ਕਣ੍ਠਵਕ੍ਰਸ੍ਥੇ ਕਫਸਞ੍ਚਯਜੇਸੁ ਚ||੪|| ਰੋਗੇਸ੍ਵੇਸੁ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਥਿਰਾਸ਼੍ਚ ਗੁਰਵਸ਼੍ਚ ਯੇ|੫|

View original

गरे गुल्मोदरे कासे वाते श्लेष्माशयस्थिते| कफे च कण्ठवक्रस्थे कफसञ्चयजेषु च||४|| रोगेष्वेषु प्रयोज्यं स्यात् स्थिराश्च गुरवश्च ये|५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

ਫਲਂ ਪੁਸ੍ਪਂ ਪ੍ਰਵਾਲਂ ਚ ਵਿਧਿਨਾ ਤਸ੍ਯ ਸਂਹਰੇਤ੍||੫||

View original

फलं पुष्पं प्रवालं च विधिना तस्य संहरेत्||५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

ਪ੍ਰਵਾਲਸ੍ਵਰਸਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਚ ਗੁਲਿਕਾਃ ਪਥਕ੍| ਕੋਵਿਦਾਰਾਦਿਭਿਃ ਪੇਯਾਃ ਕਸਾਯੈਰ੍ਮਧੁਕਸ੍ਯ ਚ||੬||

View original

प्रवालस्वरसं शुष्कं कृत्वा च गुलिकाः पृथक्| कोविदारादिभिः पेयाः कषायैर्मधुकस्य च||६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

ਪੁਸ੍ਪਾਦਿਸੁ ਪਯੋਯੋਗਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪਞ੍ਚਮੀ ਸੁਰਾ| ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍...|੭|

View original

पुष्पादिषु पयोयोगाश्चत्वारः पञ्चमी सुरा| पूर्ववत्...|७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (7-8) · Śloka 9

... ਜੀਰ੍ਣਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਾਮਤਃ ਕਲ੍ਪਃ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੭|| ਮਧੁਕਸ੍ਯ ਕਸਾਯੇਣ ਬੀਜਕਣ੍ਠੋਦ੍ਧਤਂ ਫਲਮ੍| ਸਗੁਡਂ ਵ੍ਯੁਸਿਤਂ ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਕੋਵਿਦਾਰਾਦਿਭਿਸ੍ਤਥਾ||੮|| ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਗੁਲ੍ਮੋਦਰਾਰ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਯੇ ਚਾਪ੍ਯਨ੍ਯੇ ਕਫਾਮਯਾਃ|੯|

View original

... जीर्णशुष्काणामतः कल्पः प्रवक्ष्यते||७|| मधुकस्य कषायेण बीजकण्ठोद्धृतं फलम्| सगुडं व्युषितं रात्रिं कोविदारादिभिस्तथा||८|| दद्याद्गुल्मोदरार्तेभ्यो ये चाप्यन्ये कफामयाः|९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (9) · Śloka 9

ਦਦ੍ਯਾਦਨ੍ਨੇਨ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਛਰ੍ਦਿਹਦ੍ਰੋਗਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ||੯||

View original

दद्यादन्नेन संयुक्तं छर्दिहृद्रोगशान्तये||९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (10) · Śloka 10

ਚੂਰ੍ਣੈਰ੍ਵਾਪ੍ਯੁਤ੍ਪਲਾਦੀਨਿ ਭਾਵਿਤਾਨਿ ਪ੍ਰਭੂਤਸ਼ਃ| ਰਸਕ੍ਸੀਰਯਵਾਗ੍ਵਾਦਿਤਪ੍ਤੋ ਘ੍ਰਾਤ੍ਵਾ ਵਮੇਤ੍ ਸੁਖਮ੍||੧੦||

View original

चूर्णैर्वाऽप्युत्पलादीनि भावितानि प्रभूतशः| रसक्षीरयवाग्वादितृप्तो घ्रात्वा वमेत् सुखम्||१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (11-12) · Śloka 12

ਚੂਰ੍ਣੀਕਤਸ੍ਯ ਵਰ੍ਤਿਂ ਵਾ ਕਤ੍ਵਾ ਬਦਰਸਮ੍ਮਿਤਾਮ੍| ਵਿਨੀਯਾਞ੍ਜਲਿਮਾਤ੍ਰੇ ਤੁ ਪਿਬੇਦ੍ਗੋਸ਼੍ਵਸ਼ਕਦ੍ਰਸੇ ||੧੧|| ਪਸਤਰ੍ਸ੍ਯਕੁਰਙ੍ਗਾਹ੍ਵਗਜੋਸ੍ਟ੍ਰਾਸ਼੍ਵਤਰਾਵਿਕੇ| ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਖਰਖਙ੍ਗਾਨਾਂ ਚੈਵਂ ਪੇਯਾ ਸ਼ਕਦ੍ਰਸੇ ||੧੨||

View original

चूर्णीकृतस्य वर्तिं वा कृत्वा बदरसम्मिताम्| विनीयाञ्जलिमात्रे तु पिबेद्गोऽश्वशकृद्रसे ||११|| पृषतर्ष्यकुरङ्गाह्वगजोष्ट्राश्वतराविके| श्वदंष्ट्रखरखङ्गानां चैवं पेया शकृद्रसे ||१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (13-14) · Śloka 15

ਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕੌ ਵੀਰਾਮਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾਂ ਸ਼ਤਾਵਰੀਮ੍| ਕਾਕੋਲੀਂ ਸ਼੍ਰਾਵਣੀਂ ਮੇਦਾਂ ਮਹਾਮੇਦਾਂ ਮਧੂਲਿਕਾਮ੍||੧੩|| ਏਕੈਕਸ਼ੋਭਿਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਸਹ ਧਾਮਾਰ੍ਗਵੇਣ ਤੇ| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਲੇਹਾ ਹਦ੍ਦਾਹਕਾਸਿਨਾਮ੍||੧੪|| ਸੁਖੋਦਕਾਨੁਪਾਨਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪਿਤ੍ਤੋਸ੍ਮਸਹਿਤੇ ਕਫੇ|੧੫|

View original

जीवकर्षभकौ वीरामात्मगुप्तां शतावरीम्| काकोलीं श्रावणीं मेदां महामेदां मधूलिकाम्||१३|| एकैकशोऽभिसञ्चूर्ण्य सह धामार्गवेण ते| शर्करामधुसंयुक्ता लेहा हृद्दाहकासिनाम्||१४|| सुखोदकानुपानाः स्युः पित्तोष्मसहिते कफे|१५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (15) · Śloka 15

ਧਾਨ੍ਯਤੁਮ੍ਬੁਰੁਯੂਸੇਣ ਕਲ੍ਕਃ ਸਰ੍ਵਵਿਸਾਪਹਃ||੧੫||

View original

धान्यतुम्बुरुयूषेण कल्कः सर्वविषापहः||१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (16-17) · Śloka 18

ਜਾਤ੍ਯਾਃ ਸੌਮਨਸਾਯਿਨ੍ਯਾ ਰਜਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚੋਰਕਸ੍ਯ ਚ| ਵਸ਼੍ਚੀਰਸ੍ਯ ਮਹਾਕ੍ਸੁਦ੍ਰਸਹਾਹੈਮਵਤਸ੍ਯ ਚ||੧੬|| ਬਿਮ੍ਬ੍ਯਾਃ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਯਾ ਵਾ ਕਾਸਮਰ੍ਦਸ੍ਯ ਵਾ ਪਥਕ੍ | ਏਕਂ ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਂ ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਕਸਾਯੇ ਪਰਿਮਦ੍ਯ ਤੁ||੧੭|| ਪੂਤਂ ਮਨੋਵਿਕਾਰੇਸੁ ਪਿਬੇਦ੍ਵਮਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍|੧੮|

View original

जात्याः सौमनसायिन्या रजन्याश्चोरकस्य च| वृश्चीरस्य महाक्षुद्रसहाहैमवतस्य च||१६|| बिम्ब्याः पुनर्नवाया वा कासमर्दस्य वा पृथक् | एकं धामार्गवं द्वे वा कषाये परिमृद्य तु||१७|| पूतं मनोविकारेषु पिबेद्वमनमुत्तमम्|१८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 14 (18) · Śloka 18

ਤਚ੍ਛਤਕ੍ਸੀਰਜਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਾਧਿਤਂ ਵਾ ਫਲਾਦਿਭਿਃ||੧੮||

View original

तच्छृतक्षीरजं सर्पिः साधितं वा फलादिभिः||१८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 15 (19-20) · Śloka 20

ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕੌ- ਪਲ੍ਲਵੇ ਨਵ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਕ੍ਸੀਰ ਏਕਃ ਸੁਰਾਸਵੇ| ਕਸਾਯੇ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਕਲ੍ਕੇ ਦਸ਼ ਦ੍ਵੌ ਚ ਸ਼ਕਦ੍ਰਸੇ||੧੯|| ਅਨ੍ਨ ਏਕਸ੍ਤਥਾ ਘ੍ਰੇਯੇ ਦਸ਼ ਲੇਹਾਸ੍ਤਥਾ ਘਤਮ੍| ਕਲ੍ਪੇ ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਸ੍ਯੋਕ੍ਤਾਃ ਸਸ੍ਟਿਰ੍ਯੋਗਾ ਮਹਰ੍ਸਿਣਾ||੨੦||

View original

तत्र श्लोकौ- पल्लवे नव चत्वारः क्षीर एकः सुरासवे| कषाये विंशतिः कल्के दश द्वौ च शकृद्रसे||१९|| अन्न एकस्तथा घ्रेये दश लेहास्तथा घृतम्| कल्पे धामार्गवस्योक्ताः षष्टिर्योगा महर्षिणा||२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 4

ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦਢਬਲਸਮ੍ਪੂਰਿਤੇ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਥੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪||

View original

इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते कल्पस्थाने धामार्गवकल्पो नाम चतुर्थोऽध्यायः||४||

🔊 Audio coming soon