Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

3. ikṣvākukalpaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 3

ਅਥਾਤ ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਕਲ੍ਪਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨|| ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯਥੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਕਲ੍ਪਂ ਯੇਸਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|੩|

View original

अथात इक्ष्वाकुकल्पं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२|| सिद्धं वक्ष्याम्यथेक्ष्वाकुकल्पं येषां प्रशस्यते|३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3) · Śloka 4

ਲਮ੍ਬਾਥ ਕਟੁਕਾਲਾਬੂਸ੍ਤੁਮ੍ਬੀ ਪਿਣ੍ਡਫਲਾ ਤਥਾ||੩|| ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਃ ਫਲਿਨੀ ਚੈਵ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਨਾ|੪|

View original

लम्बाऽथ कटुकालाबूस्तुम्बी पिण्डफला तथा||३|| इक्ष्वाकुः फलिनी चैव प्रोच्यते तस्य कल्पना|४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (4) · Śloka 5

ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਵਿਸਚ੍ਛਰ੍ਦਿਜ੍ਵਰਾਰ੍ਤੇ ਕਫਕਰ੍ਸਿਤੇ||੪|| ਪ੍ਰਤਾਮ੍ਯਤਿ ਨਰੇ ਚੈਵ ਵਮਨਾਰ੍ਥਂ ਤਦਿਸ੍ਯਤੇ|੫|

View original

कासश्वासविषच्छर्दिज्वरार्ते कफकर्षिते||४|| प्रताम्यति नरे चैव वमनार्थं तदिष्यते|५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (5-10) · Śloka 11

ਅਪੁਸ੍ਪਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਾਲਾਨਾਂ ਮੁਸ੍ਟਿਂ ਪ੍ਰਾਦੇਸ਼ਸਮ੍ਮਿਤਮ੍||੫|| ਕ੍ਸੀਰਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਸ਼ਤਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤੇ ਕਫਜ੍ਵਰੇ| ਪੁਸ੍ਪਾਦਿਸੁ ਚ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਕ੍ਸੀਰੇ ਜੀਮੂਤਕੇ ਯਥਾ||੬|| ਯੋਗਾ ਹਰਿਤਪਾਣ੍ਡੂਨਾਂ ਸੁਰਾਮਣ੍ਡੇਨ ਪਞ੍ਚਮਃ| ਫਲਸ੍ਵਰਸਭਾਗਂ ਚ ਤ੍ਰਿਗੁਣਕ੍ਸੀਰਸਾਧਿਤਮ੍||੭|| ਉਰਃਸ੍ਥਿਤੇ ਕਫੇ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਵਰਭੇਦੇ ਚ ਪੀਨਸੇ| ਜੀਰ੍ਣੇ ਮਧ੍ਯੋਦ੍ਧਤੇ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ਤਦ੍ਯਦਾ ਦਧਿ||੮|| ਜਾਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਕਫੇ ਕਾਸੇ ਸ਼੍ਵਾਸੇ ਵਮ੍ਯਾਂ ਚ ਤਤ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਜਾਕ੍ਸੀਰੇਣ ਬੀਜਾਨਿ ਭਾਵਯੇਤ੍ ਪਾਯਯੇਤ੍ ਚ||੯|| ਵਿਸਗੁਲ੍ਮੋਦਰਗ੍ਰਨ੍ਥਿਗਣ੍ਡੇਸੁ ਸ਼੍ਲੀਪਦੇਸੁ ਚ| ਮਸ੍ਤੁਨਾ ਵਾ ਫਲਾਨ੍ਮਧ੍ਯਂ ਪਾਣ੍ਡੁਕੁਸ੍ਠਵਿਸਾਰ੍ਦਿਤਃ||੧੦|| ਤੇਨ ਤਕ੍ਰਂ ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਵਾ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਲਵਣਂ ਪਿਬੇਤ੍|੧੧|

View original

अपुष्पस्य प्रवालानां मुष्टिं प्रादेशसम्मितम्||५|| क्षीरप्रस्थे शृतं दद्यात् पित्तोद्रिक्ते कफज्वरे| पुष्पादिषु च चत्वारः क्षीरे जीमूतके यथा||६|| योगा हरितपाण्डूनां सुरामण्डेन पञ्चमः| फलस्वरसभागं च त्रिगुणक्षीरसाधितम्||७|| उरःस्थिते कफे दद्यात् स्वरभेदे च पीनसे| जीर्णे मध्योद्धृते क्षीरं प्रक्षिपेत्तद्यदा दधि||८|| जातं स्यात् सकफे कासे श्वासे वम्यां च तत् पिबेत्| अजाक्षीरेण बीजानि भावयेत् पाययेत् च||९|| विषगुल्मोदरग्रन्थिगण्डेषु श्लीपदेषु च| मस्तुना वा फलान्मध्यं पाण्डुकुष्ठविषार्दितः||१०|| तेन तक्रं विपक्वं वा सक्षौद्रलवणं पिबेत्|११|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (11) · Śloka 12

ਤੁਮ੍ਬ੍ਯਾ ਫਲਰਸੈਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕੈਃ ਸਪੁਸ੍ਪੈਰਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍||੧੧|| ਛਰ੍ਦਯੇਨ੍ਮਾਲ੍ਯਮਾਘ੍ਰਾਯ ਗਨ੍ਧਸਮ੍ਪਤ੍ਸੁਖੋਚਿਤਃ|੧੨|

View original

तुम्ब्या फलरसैः शुष्कैः सपुष्पैरवचूर्णितम्||११|| छर्दयेन्माल्यमाघ्राय गन्धसम्पत्सुखोचितः|१२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (12) · Śloka 13

ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍ ਫਲਮਧ੍ਯਂ ਵਾ ਗੁਡੇਨ ਪਲਲੇਨ ਚ||੧੨|| ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਫਲਤੈਲਂ ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਘਤਮ੍|੧੩|

View original

भक्षयेत् फलमध्यं वा गुडेन पललेन च||१२|| इक्ष्वाकुफलतैलं वा सिद्धं वा पूर्ववद्घृतम्|१३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (13) · Śloka 14

ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦ੍ਦਸ਼ਵਦ੍ਧਾਨਿ ਫਲਾਦੀਨਾਂ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍||੧੩|| ਪਿਬੇਦ੍ਵਿਮਦ੍ਯ ਬੀਜਾਨਿ ਕਸਾਯੇਸ੍ਵਾਸ਼ਤਂ ਪਥਕ੍|੧੪|

View original

पञ्चाशद्दशवृद्धानि फलादीनां यथोत्तरम्||१३|| पिबेद्विमृद्य बीजानि कषायेष्वाशतं पृथक्|१४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (14) · Śloka 14

ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਕੋਵਿਦਾਰਾਦ੍ਯੈਰ੍ਮੁਸ੍ਟਿਮਨ੍ਤਰ੍ਨਖਂ ਪਿਬੇਤ੍||੧੪||

View original

यष्ट्याह्वकोविदाराद्यैर्मुष्टिमन्तर्नखं पिबेत्||१४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (15) · Śloka 15

ਕਸਾਯੈਃ ਕੋਵਿਦਾਰਾਦ੍ਯੈਰ੍ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਫਲਵਤ੍ ਸ੍ਮਤਾਃ|੧੫|

View original

कषायैः कोविदाराद्यैर्मात्राश्च फलवत् स्मृताः|१५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (15-18) · Śloka 19

ਬਿਲ੍ਵਮੂਲਕਸਾਯੇਣ ਤੁਮ੍ਬੀਬੀਜਾਞ੍ਜਲਿਂ ਪਚੇਤ੍||੧੫|| ਪੂਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਤ੍ਰਯੋ ਭਾਗਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਃ ਫਾਣਿਤਸ੍ਯ ਤੁ| ਸਘਤੋ ਬੀਜਭਾਗਸ਼੍ਚ ਪਿਸ੍ਟਾਨਰ੍ਧਾਂਸ਼ਿਕਾਂਸ੍ਤਥਾ ||੧੬|| ਮਹਾਜਾਲਿਨਿਜੀਮੂਤਕਤਵੇਧਨਵਤ੍ਸਕਾਨ੍| ਤਂ ਲੇਹਂ ਸਾਧਯੇਦ੍ਦਰ੍ਵ੍ਯਾ ਘਟ੍ਟਯਨ੍ਮਦੁਨਾਗ੍ਨਿਨਾ||੧੭|| ਯਾਵਤ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਨ੍ਤੁਮਤ੍ਤੋਯੇ ਪਤਿਤਂ ਤੁ ਨ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ| ਤਂ ਲਿਹਨ੍ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਲੇਹਂ ਪ੍ਰਮਥ੍ਯਾਂ ਚ ਪਿਬੇਦਨੁ||੧੮|| ਕਲ੍ਪ ਏਸੋਗ੍ਨਿਮਨ੍ਥਾਦੌ ਚਤੁਸ੍ਕੇ ਪਥਗੁਚ੍ਯਤੇ|੧੯|

View original

बिल्वमूलकषायेण तुम्बीबीजाञ्जलिं पचेत्||१५|| पूतस्यास्य त्रयो भागाश्चतुर्थः फाणितस्य तु| सघृतो बीजभागश्च पिष्टानर्धांशिकांस्तथा ||१६|| महाजालिनिजीमूतकृतवेधनवत्सकान्| तं लेहं साधयेद्दर्व्या घट्टयन्मृदुनाऽग्निना||१७|| यावत् स्यात्तन्तुमत्तोये पतितं तु न शीर्यते| तं लिहन्मात्रया लेहं प्रमथ्यां च पिबेदनु||१८|| कल्प एषोऽग्निमन्थादौ चतुष्के पृथगुच्यते|१९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (19) · Śloka 20

ਸ਼ਕ੍ਤੁਭਿਰ੍ਵਾ ਪਿਬੇਨ੍ਮਨ੍ਥਂ ਤੁਮ੍ਬੀਸ੍ਵਰਸਭਾਵਿਤੈਃ||੧੯|| ਕਫਜੇਥ ਜ੍ਵਰੇ ਕਾਸੇ ਕਣ੍ਠਰੋਗੇਸ੍ਵਰੋਚਕੇ|੨੦|

View original

शक्तुभिर्वा पिबेन्मन्थं तुम्बीस्वरसभावितैः||१९|| कफजेऽथ ज्वरे कासे कण्ठरोगेष्वरोचके|२०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (20) · Śloka 20

ਗੁਲ੍ਮੇ ਮੇਹੇ ਪ੍ਰਸੇਕੇ ਚ ਕਲ੍ਕਂ ਮਾਂਸਰਸੈਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਨਰਃ ਸਾਧੁ ਵਮਤ੍ਯੇਵਂ ਨ ਚ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਮਸ਼੍ਨੁਤੇ||੨੦||

View original

गुल्मे मेहे प्रसेके च कल्कं मांसरसैः पिबेत्| नरः साधु वमत्येवं न च दौर्बल्यमश्नुते||२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (21-23) · Śloka 23

ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ- ਪਯਸ੍ਯਸ੍ਟੌ ਸੁਰਾਮਣ੍ਡ-ਮਸ੍ਤੁ-ਤਕ੍ਰੇਸੁ ਚ ਤ੍ਰਯਃ| ਘ੍ਰੇਯਂ ਸਪਲਲਂ ਤੈਲਂ ਵਰ੍ਧਮਾਨਾਃ ਫਲੇਸੁ ਸਟ੍||੨੧|| ਘਤਮੇਕਂ ਕਸਾਯੇਸੁ ਨਵਾਨ੍ਯੇ ਮਧੁਕਾਦਿਸੁ| ਅਸ੍ਟੌ ਵਰ੍ਤਿਕ੍ਰਿਯਾ ਲੇਹਾਃ ਪਞ੍ਚ ਮਨ੍ਥੋ ਰਸਸ੍ਤਥਾ||੨੨|| ਯੋਗਾ ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਕਲ੍ਪੇ ਤੇ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਪਞ੍ਚ ਚ| ਉਕ੍ਤਾ ਮਹਰ੍ਸਿਣਾ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ||੨੩||

View original

तत्र श्लोकाः- पयस्यष्टौ सुरामण्ड-मस्तु-तक्रेषु च त्रयः| घ्रेयं सपललं तैलं वर्धमानाः फलेषु षट्||२१|| घृतमेकं कषायेषु नवान्ये मधुकादिषु| अष्टौ वर्तिक्रिया लेहाः पञ्च मन्थो रसस्तथा||२२|| योगा इक्ष्वाकुकल्पे ते चत्वारिंशच्च पञ्च च| उक्ता महर्षिणा सम्यक् प्रजानां हितकाम्यया||२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 3

ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦਢਬਲਸਮ੍ਪੂਰਿਤੇ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮ ਤਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩||

View original

इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते कल्पस्थाने इक्ष्वाकुकल्पो नाम तृतीयोऽध्यायः||३||

🔊 Audio coming soon

3. ikṣvākukalpaḥ — Charaka Samhita | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi