Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਸ੍ਤ੍ਰਿਮਰ੍ਮੀਯਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
View original
अथातस्त्रिमर्मीयां सिद्धिं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
9. trimarmīyā siddhiḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਸਪ੍ਤੋਤ੍ਤਰਂ ਮਰ੍ਮਸ਼ਤਮਸ੍ਮਿਞ੍ਛਰੀਰੇ ਸ੍ਕਨ੍ਧਸ਼ਾਖਾਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮਗ੍ਨਿਵੇਸ਼!| ਤੇਸਾਮਨ੍ਯਤਮਪੀਡਾਯਾਂ ਸਮਧਿਕਾ ਪੀਡਾ ਭਵਤਿ, ਚੇਤਨਾਨਿਬਨ੍ਧਵੈਸ਼ੇਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਰਿਤੇਭ੍ਯੋ ਮਰ੍ਮਭ੍ਯਃ ਸ੍ਕਨ੍ਧਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨਿ ਗਰੀਯਾਂਸਿ, ਸ਼ਾਖਾਨਾਂ ਤਦਾਸ਼੍ਰਿਤਤ੍ਵਾਤ੍; ਸ੍ਕਨ੍ਧਾਸ਼੍ਰਿਤੇਭ੍ਯੋਪਿ ਹਦ੍ਵਸ੍ਤਿਸ਼ਿਰਾਂਸਿ, ਤਨ੍ਮੂਲਤ੍ਵਾਚ੍ਛਰੀਰਸ੍ਯ||੩||
View original
सप्तोत्तरं मर्मशतमस्मिञ्छरीरे स्कन्धशाखासमाश्रितमग्निवेश!| तेषामन्यतमपीडायां समधिका पीडा भवति, चेतनानिबन्धवैशेष्यात्| तत्र शाखाश्रितेभ्यो मर्मभ्यः स्कन्धाश्रितानि गरीयांसि, शाखानां तदाश्रितत्वात्; स्कन्धाश्रितेभ्योऽपि हृद्वस्तिशिरांसि, तन्मूलत्वाच्छरीरस्य||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
ਤਤ੍ਰ ਹਦਯੇ ਦਸ਼ ਧਮਨ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੌ ਮਨੋ ਬੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚੇਤਨਾ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਚ ਨਾਭ੍ਯਾਮਰਾ ਇਵ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਾਨਿ, ਸ਼ਿਰਸਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪ੍ਰਾਣਵਹਾਨਿ ਚ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸੂਰ੍ਯਮਿਵ ਗਭਸ੍ਤਯਃ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਨਿ, ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਤੁ ਸ੍ਥੂਲਗੁਦਮੁਸ੍ਕਸੇਵਨੀਸ਼ੁਕ੍ਰਮੂਤ੍ਰਵਾਹਿਨੀਨਾਂ ਨਾਡੀ(ਲੀ)ਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਮੂਤ੍ਰਧਾਰੋਮ੍ਬੁਵਹਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਰੋਤਸਾਮੁਦਧਿਰਿਵਾਪਗਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਾ , ਬਹੁਭਿਸ਼੍ਚ ਤਨ੍ਮੂਲੈਰ੍ਮਰ੍ਮਸਞ੍ਜ੍ਞਕੈਃ ਸ੍ਰੋਤੋਭਿਰ੍ਗਗਨਮਿਵ ਦਿਨਕਰਕਰੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮਿਦਂ ਸ਼ਰੀਰਮ੍||੪|| ਤੇਸਾਂ ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯਾਪਿ ਭੇਦਾਦਾਸ਼੍ਵੇਵ ਸ਼ਰੀਰਭੇਦਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਆਸ਼੍ਰਯਨਾਸ਼ਾਦਾਸ਼੍ਰਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਵਿਨਾਸ਼ਃ; ਤਦੁਪਘਾਤਾਤ੍ਤੁ ਘੋਰਤਰਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਃ; ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਾਨਿ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਰਕ੍ਸ੍ਯਾਣਿ ਬਾਹ੍ਯਾਭਿਘਾਦ੍ਵਾਤਾਦਿਭ੍ਯਸ਼੍ਚ||੫||
View original
तत्र हृदये दश धमन्यः प्राणापानौ मनो बुद्धिश्चेतना महाभूतानि च नाभ्यामरा इव प्रतिष्ठितानि, शिरसि इन्द्रियाणि इन्द्रियप्राणवहानि च स्रोतांसि सूर्यमिव गभस्तयः संश्रितानि, बस्तिस्तु स्थूलगुदमुष्कसेवनीशुक्रमूत्रवाहिनीनां नाडी(ली)नां मध्ये मूत्रधारोऽम्बुवहानां सर्वस्रोतसामुदधिरिवापगानां प्रतिष्ठा , बहुभिश्च तन्मूलैर्मर्मसञ्ज्ञकैः स्रोतोभिर्गगनमिव दिनकरकरैर्व्याप्तमिदं शरीरम्||४|| तेषां त्रयाणामन्यतमस्यापि भेदादाश्वेव शरीरभेदः स्यात्, आश्रयनाशादाश्रितस्यापि विनाशः; तदुपघातात्तु घोरतरव्याधिप्रादुर्भावः; तस्मादेतानि विशेषेण रक्ष्याणि बाह्याभिघाद्वातादिभ्यश्च||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ਤਤ੍ਰ ਹਦ੍ਯਭਿਹਤੇ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਬਲਕ੍ਸਯਕਣ੍ਠਸ਼ੋਸਕ੍ਲੋਮਾਕਰ੍ਸਣਜਿਹ੍ਵਾਨਿਰ੍ਗਮਮੁਖਤਾਲੁਸ਼ੋਸਾਪਸ੍ਮਾਰੋਨ੍ਮਾਦਪ੍ਰਲਾਪਚਿਤ੍ਤਨਾਸ਼ਾਦਯਃ ਸ੍ਯੁਃ; ਸ਼ਿਰਸ੍ਯਭਿਹਤੇ ਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭਾਰ੍ਦਿਤਚਕ੍ਸੁਰ੍ਵਿਭ੍ਰਮਮੋਹੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਚੇਸ੍ਟਾਨਾਸ਼ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਹਨੁਗ੍ਰਹਮੂਕਗਦ੍ਗਦਤ੍ਵਾਕ੍ਸਿਨਿਮੀਲਨ- ਗਣ੍ਡਸ੍ਪਨ੍ਦਨਜਮ੍ਭਣਲਾਲਾਸ੍ਰਾਵਸ੍ਵਰਹਾਨਿਵਦਨਜਿਹ੍ਮਤ੍ਵਾਦੀਨਿ, ਬਸ੍ਤੌ ਤੁ ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਵਰ੍ਚੋਨਿਗ੍ਰਹਵਙ੍ਕ੍ਸਣਮੇਹਨਬਸ੍ਤਿਸ਼ੂਲਕੁਣ੍ਡਲੋਦਾਵਰ੍ਤਗੁਲ੍ਮਾਨਿਲਾਸ੍ਠੀਲੋਪਸ੍ਤਮ੍ਭਨਾਭਿਕੁਕ੍ਸਿਗੁਦਸ਼੍ਰੋਣਿਗ੍ਰਹਾਦਯਃ ; ਵਾਤਾਦ੍ਯੁਪਸਸ੍ਟਾਨਾਂ ਤ੍ਵੇਸਾਂ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਸਕ੍ਰਿਯਾਵਿਧੀਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ||੬||
View original
तत्र हृद्यभिहते कासश्वासबलक्षयकण्ठशोषक्लोमाकर्षणजिह्वानिर्गममुखतालुशोषापस्मारोन्मादप्रलापचित्तनाशादयः स्युः; शिरस्यभिहते मन्यास्तम्भार्दितचक्षुर्विभ्रममोहोद्वेष्टनचेष्टानाशकासश्वासहनुग्रहमूकगद्गदत्वाक्षिनिमीलन- गण्डस्पन्दनजृम्भणलालास्रावस्वरहानिवदनजिह्मत्वादीनि, बस्तौ तु वातमूत्रवर्चोनिग्रहवङ्क्षणमेहनबस्तिशूलकुण्डलोदावर्तगुल्मानिलाष्ठीलोपस्तम्भनाभिकुक्षिगुदश्रोणिग्रहादयः ; वाताद्युपसृष्टानां त्वेषां लिङ्गानि चिकित्सिते सक्रियाविधीन्युक्तानि||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ਕਿਨ੍ਤ੍ਵੇਤਾਨਿ ਵਿਸ਼ੇਸਤੋਨਿਲਾਦ੍ਰਕ੍ਸ੍ਯਾਣਿ, ਅਨਿਲੋ ਹਿ ਪਿਤ੍ਤਕਫਸਮੁਦੀਰਣੇ ਹੇਤੁਃ ਪ੍ਰਾਣਮੂਲਂ ਚ, ਸ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮਸਾਧ੍ਯਤਮਃ, ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਬਸ੍ਤਿਸਮਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਮਰ੍ਮਪਰਿਪਾਲਨਮਸ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਸਡਾਸ੍ਥਾਪਨਸ੍ਕਨ੍ਧਾਨ੍ ਵਿਮਾਨੇ ਦ੍ਵੌ ਚਾਨੁਵਾਸਨਸ੍ਕਨ੍ਧਾਵਿਹ ਚ ਵਿਹਿਤਾਨ੍ ਬਸ੍ਤੀਨ੍ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਮਹਾਮਰ੍ਮਪਰਿਪਾਲਨਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਦ੍ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਚ||੭||
View original
किन्त्वेतानि विशेषतोऽनिलाद्रक्ष्याणि, अनिलो हि पित्तकफसमुदीरणे हेतुः प्राणमूलं च, स बस्तिकर्मसाध्यतमः, तस्मान्न बस्तिसमं किञ्चित् कर्म मर्मपरिपालनमस्ति| तत्र षडास्थापनस्कन्धान् विमाने द्वौ चानुवासनस्कन्धाविह च विहितान् बस्तीन् बुद्ध्या विचार्य महामर्मपरिपालनार्थं प्रयोजयेद्वातव्याधिचिकित्सां च||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ਭੂਯਸ਼੍ਚ ਹਦ੍ਯੁਪਸਸ੍ਟੇ ਹਿਙ੍ਗੁਚੂਰ੍ਣਂ ਲਵਣਾਨਾਮਨ੍ਯਤਮਚੂਰ੍ਣਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਰਸੇਨਾਨ੍ਯੇਨ ਵਾਮ੍ਲੇਨ ਹਦ੍ਯੇਨ ਵਾ ਪਾਯਯੇਤ੍, ਸ੍ਥਿਰਾਦਿਪਞ੍ਚਮੂਲੀਰਸਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਃ ਪਾਨਾਰ੍ਥਂ, ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਪਞ੍ਚਮੂਲਰਸਸਿਦ੍ਧਾ ਚ ਯਵਾਗੂਃ, ਹਦ੍ਰੋਗਵਿਹਿਤਂ ਚ ਕਰ੍ਮ; ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਤੁ ਵਾਤੋਪਸਸ੍ਟੇਭ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਵੇਦਨੋਪਨਾਹਸ੍ਨੇਹਪਾਨਨਸ੍ਤਃਕਰ੍ਮਾਵਪੀਡਨਧੂਮਾਦੀਨਿ; ਬਸ੍ਤੌ ਤੁ ਕੁਮ੍ਭੀਸ੍ਵੇਦਃ, ਵਰ੍ਤਯਃ, ਸ਼੍ਯਾਮਾਦਿਭਿਰ੍ਗੋਮੂਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧੋ ਨਿਰੂਹਃ, ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਸੁਰਾਸਿਦ੍ਧਃ, ਸ਼ਰਕਾਸ਼ੇਕ੍ਸੁਦਰ੍ਭਗੋਕ੍ਸੁਰਕਮੂਲਸ਼ਤਕ੍ਸੀਰੈਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਪੁਸੈਰ੍ਵਾਰੁਖਰਾਸ਼੍ਵਾਬੀਜਯਵਰ੍ਸਭਕਵਦ੍ਧਿਕਲ੍ਕਿਤੋ ਨਿਰੂਹਃ, ਪੀਤਦਾਰੁਸਿਦ੍ਧਤੈਲੇਨਾਨੁਵਾਸਨਂ, ਤੈਲ੍ਵਕਂ ਚ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਿਰੇਕਾਰ੍ਥਂ, ਸ਼ਤਾਵਰੀਗੋਕ੍ਸੁਰਕਬਹਤੀਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾਗੁਡੂਚੀਪੁਨਰ੍ਨਵੋਸ਼ੀਰਮਧੁਕਦ੍ਵਿਸਾਰਿਵਾਲੋਧ੍ਰਸ਼੍ਰੇਯਸੀਕੁਸ਼ਕਾਸ਼ਮੂਲਕਸਾਯਕ੍ਸੀਰਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਬਲਾਵਸਰ੍ਸਭਕਖਰਾਸ਼੍ਵੋਪਕੁਞ੍ਚਿਕਾਵਤ੍ਸਕਤ੍ਰਪੁਸੈਰ੍ਵਾਰੁਬੀਜਸ਼ਿਤਿਵਾਰਕਮਧੁਕਵਚਾਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਸ਼੍ਮਭੇਦਕਵਰ੍ਸਾਭੂਮਦਨਫਲਕਲ੍ਕਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਮੁਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਰ੍ਨਿਰੂਹੋ ਵਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੂਲਮੂਤ੍ਰਵਿਕਾਰਹਰ ਇਤਿ||੮||
View original
भूयश्च हृद्युपसृष्टे हिङ्गुचूर्णं लवणानामन्यतमचूर्णसंयुक्तं मातुलुङ्गस्य रसेनान्येन वाऽम्लेन हृद्येन वा पाययेत्, स्थिरादिपञ्चमूलीरसः सशर्करः पानार्थं, बिल्वादिपञ्चमूलरससिद्धा च यवागूः, हृद्रोगविहितं च कर्म; मूर्ध्नि तु वातोपसृष्टेऽभ्यङ्गस्वेदनोपनाहस्नेहपाननस्तःकर्मावपीडनधूमादीनि; बस्तौ तु कुम्भीस्वेदः, वर्तयः, श्यामादिभिर्गोमूत्रसिद्धो निरूहः, बिल्वादिभिश्च सुरासिद्धः, शरकाशेक्षुदर्भगोक्षुरकमूलशृतक्षीरैश्च त्रपुसैर्वारुखराश्वाबीजयवर्षभकवृद्धिकल्कितो निरूहः, पीतदारुसिद्धतैलेनानुवासनं, तैल्वकं च सर्पिर्विरेकार्थं, शतावरीगोक्षुरकबृहतीकण्टकारिकागुडूचीपुनर्नवोशीरमधुकद्विसारिवालोध्रश्रेयसीकुशकाशमूलकषायक्षीरचतुर्गुणं बलावृषर्षभकखराश्वोपकुञ्चिकावत्सकत्रपुसैर्वारुबीजशितिवारकमधुकवचाशतपुष्पाश्मभेदकवर्षाभूमदनफलकल्कसिद्धं तैलमुत्तरबस्तिर्निरूहो वा शुद्धस्निग्धस्विन्नस्य बस्तिशूलमूत्रविकारहर इति||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9-10) · Śloka 10
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ- ਹਦਯੇ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਬਸ੍ਤੌ ਚ ਨਣਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਾਃ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇਸਾਂ ਸਦਾ ਯਤ੍ਨਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਪਰਿਪਾਲਨੇ||੯|| ਆਬਾਧਵਰ੍ਜਨਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤਾਨੁਵਰ੍ਤਨਮ੍| ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾਰ੍ਤਿਵਿਘਾਤਸ਼੍ਚ ਮਰ੍ਮਣਾਂ ਪਰਿਪਾਲਨਮ੍||੧੦||
View original
भवन्ति चात्र श्लोकाः- हृदये मूर्ध्नि बस्तौ च नृणां प्राणाः प्रतिष्ठिताः| तस्मात्तेषां सदा यत्नं कुर्वीत परिपालने||९|| आबाधवर्जनं नित्यं स्वस्थवृत्तानुवर्तनम्| उत्पन्नार्तिविघातश्च मर्मणां परिपालनम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
ਅਤ ਉਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਿਕਾਰਾ ਯੇ ਤ੍ਰਿਮਰ੍ਮੀਯੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ| ਨ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਮਰ੍ਮਜਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਕਾਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਸੌਸਧਾਨ੍||੧੧||
View original
अत उर्ध्वं विकारा ये त्रिमर्मीये चिकित्सिते| न प्रोक्ता मर्मजास्तेषां कांश्चिद्वक्ष्यामि सौषधान्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (12-15) · Śloka 15
ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਸ੍ਵੈਃ ਕੋਪਨੈਰ੍ਵਾਯੁਃ ਸ੍ਥਾਨਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ| ਪੀਡਯਨ੍ ਹਦਯਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਰਃ ਸ਼ਙ੍ਖੌ ਚ ਪੀਡਯਨ੍||੧੨|| ਧਨੁਰ੍ਵਨ੍ਨਮਯੇਦ੍ਗਾਤ੍ਰਾਣ੍ਯਾਕ੍ਸਿਪੇਨ੍ਮੋਹਯੇਤ੍ਤਥਾ| (ਨਮਯੇਚ੍ਚਾਕ੍ਸਿਪੇਚ੍ਚਾਙ੍ਗਾਨ੍ਯੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸਂ ਨਿਰੁਣਦ੍ਧਿ ਚ)| ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਚਾਪ੍ਯੁਚ੍ਛ੍ਵਸਿਤਿ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾਕ੍ਸੋਥ ਨਿਮੀਲਕਃ ||੧੩|| ਕਪੋਤ ਇਵ ਕੂਜੇਚ੍ਚ ਨਿਃਸਞ੍ਜ੍ਞਃ ਸੋਪਤਨ੍ਤ੍ਰਕਃ| ਦਸ੍ਟਿਂ ਸਂਸ੍ਤਮ੍ਭ੍ਯ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਂ ਚ ਹਤ੍ਵਾ ਕਣ੍ਠੇਨ ਕੂਜਤਿ||੧੪|| ਹਦਿ ਮੁਕ੍ਤੇ ਨਰਃ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਯਾਤਿ ਮੋਹਂ ਵਤੇ ਪੁਨਃ| ਵਾਯੁਨਾ ਦਾਰੁਣਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰੇਕੇ ਤਮਪਤਾਨਕਮ੍||੧੫||
View original
क्रुद्धः स्वैः कोपनैर्वायुः स्थानादूर्ध्वं प्रपद्यते| पीडयन् हृदयं गत्वा शिरः शङ्खौ च पीडयन्||१२|| धनुर्वन्नमयेद्गात्राण्याक्षिपेन्मोहयेत्तथा| (नमयेच्चाक्षिपेच्चाङ्गान्युच्छ्वासं निरुणद्धि च)| कृच्छ्रेण चाप्युच्छ्वसिति स्तब्धाक्षोऽथ निमीलकः ||१३|| कपोत इव कूजेच्च निःसञ्ज्ञः सोऽपतन्त्रकः| दृष्टिं संस्तम्भ्य सञ्ज्ञां च हत्वा कण्ठेन कूजति||१४|| हृदि मुक्ते नरः स्वास्थ्यं याति मोहं वृते पुनः| वायुना दारुणं प्राहुरेके तमपतानकम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (16-20) · Śloka 20
ਸ਼੍ਵਸਨਂ ਕਫਵਾਤਾਭ੍ਯਾਂ ਰੁਦ੍ਧਂ ਤਸ੍ਯ ਵਿਮੋਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਧਮਨੈਃ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਂ ਤਾਸੁ ਮੁਕ੍ਤਾਸੁ ਵਿਨ੍ਦਤਿ||੧੬|| ਮਰਿਚਂ ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਬੀਜਾਨਿ ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਚ ਫਣਿਜ੍ਝਕਮ੍| ਏਤਾਨਿ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਛੀਰ੍ਸਵਿਰੇਚਨਮ੍||੧੭|| ਤੁਮ੍ਬੁਰੂਣ੍ਯਭਯਾ ਹਿਙ੍ਗੁ ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਲਵਣਤ੍ਰਯਮ੍| ਯਵਕ੍ਵਾਥਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪੇਯਂ ਹਦ੍ਗ੍ਰਹੇ ਚਾਪਤਨ੍ਤ੍ਰਕੇ ||੧੮|| ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਮ੍ਲਵੇਤਸਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਂ ਸਸੌਵਰ੍ਚਲਦਾਡਿਮਮ੍| ਪਿਬੇਦ੍ਵਾਤਕਫਘ੍ਨਂ ਚ ਕਰ੍ਮ ਹਦ੍ਰੋਗਨੁਦ੍ਧਿਤਮ੍||੧੯|| ਸ਼ੋਧਨਾ ਬਸ੍ਤਯਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾ ਨ ਹਿਤਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ| ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਭਯਾਵ੍ਯੋਸੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤਸ੍ਮੈ ਘਤਂ ਹਿਤਮ੍||੨੦||
View original
श्वसनं कफवाताभ्यां रुद्धं तस्य विमोक्षयेत्| तीक्ष्णैः प्रधमनैः सञ्ज्ञां तासु मुक्तासु विन्दति||१६|| मरिचं शिग्रुबीजानि विडङ्गं च फणिज्झकम्| एतानि सूक्ष्मचूर्णानि दद्याच्छीर्षविरेचनम्||१७|| तुम्बुरूण्यभया हिङ्गु पौष्करं लवणत्रयम्| यवक्वाथाम्बुना पेयं हृद्ग्रहे चापतन्त्रके ||१८|| हिङ्ग्वम्लवेतसं शुण्ठीं ससौवर्चलदाडिमम्| पिबेद्वातकफघ्नं च कर्म हृद्रोगनुद्धितम्||१९|| शोधना बस्तयस्तीक्ष्णा न हितास्तस्य कृत्स्नशः| सौवर्चलाभयाव्योषैः सिद्धं तस्मै घृतं हितम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (21-24) · Śloka 24
ਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਗੁਰ੍ਵਨ੍ਨਸੇਵਨਾਚ੍ਚਿਨ੍ਤਨਾਚ੍ਛ੍ਰਮਾਤ੍ | ਸ਼ੋਕਾਦ੍ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਨੁਸਙ੍ਗਾਚ੍ਚ ਵਾਯੁਨੋਦੀਰਿਤਃ ਕਫਃ||੨੧|| ਯਦਾਸੌ ਸਮਵਸ੍ਕਨ੍ਦ੍ਯ ਹਦਯਂ ਹਦਯਾਸ਼੍ਰਯਾਨ੍| ਸਮਾਵਣੋਤਿ ਜ੍ਞਾਨਾਦੀਂਸ੍ਤਦਾ ਤਨ੍ਦ੍ਰੋਪਜਾਯਤੇ||੨੨|| ਹਦਯੇ ਵ੍ਯਾਕੁਲੀਭਾਵੋ ਵਾਕ੍ਚੇਸ੍ਟੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗੌਰਵਮ੍| ਮਨੋਬੁਦ੍ਧ੍ਯਪ੍ਰਸਾਦਸ਼੍ਚ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਯਾ ਲਕ੍ਸਣਂ ਮਤਮ੍||੨੩|| ਕਫਘ੍ਨਂ ਤਤ੍ਰ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਸ਼ਮਨਾਨਿ ਚ| ਵ੍ਯਾਯਾਮੋ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਸ਼੍ਚ ਭੋਜ੍ਯਂ ਚ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਮ੍||੨੪||
View original
मधुरस्निग्धगुर्वन्नसेवनाच्चिन्तनाच्छ्रमात् | शोकाद्व्याध्यनुषङ्गाच्च वायुनोदीरितः कफः||२१|| यदाऽसौ समवस्कन्द्य हृदयं हृदयाश्रयान्| समावृणोति ज्ञानादींस्तदा तन्द्रोपजायते||२२|| हृदये व्याकुलीभावो वाक्चेष्टेन्द्रियगौरवम्| मनोबुद्ध्यप्रसादश्च तन्द्राया लक्षणं मतम्||२३|| कफघ्नं तत्र कर्तव्यं शोधनं शमनानि च| व्यायामो रक्तमोक्षश्च भोज्यं च कटुतिक्तकम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (25-26) · Śloka 26
ਮੂਤ੍ਰੌਕਸਾਦੋ ਜਠਰਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਮੁਤ੍ਸਙ੍ਗਸਙ੍ਕ੍ਸਯੌ| ਮੂਤ੍ਰਾਤੀਤੋਨਿਲਾਸ੍ਠੀਲਾ ਵਾਤਬਸ੍ਤ੍ਯੁਸ੍ਣਮਾਰੁਤੌ||੨੫|| ਵਾਤਕੁਣ੍ਡਲਿਕਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰ੍ਵਿਡ੍ਘਾਤੋ ਬਸ੍ਤਿਕੁਣ੍ਡਲਮ੍| ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੈਤੇ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਦੋਸਾਸ੍ਤਾਁਲ੍ਲਿਙ੍ਗਤਃ ਸ਼ਣੁ||੨੬||
View original
मूत्रौकसादो जठरं कृच्छ्रमुत्सङ्गसङ्क्षयौ| मूत्रातीतोऽनिलाष्ठीला वातबस्त्युष्णमारुतौ||२५|| वातकुण्डलिका ग्रन्थिर्विड्घातो बस्तिकुण्डलम्| त्रयोदशैते मूत्रस्य दोषास्ताँल्लिङ्गतः शृणु||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (27-28) · Śloka 28
ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਫੋ ਦ੍ਵਾਵਪਿ ਵਾ ਬਸ੍ਤੌ ਸਂਹਨ੍ਯਤੇ ਯਦਾ| ਮਾਰੁਤੇਨ ਤਦਾ ਮੂਤ੍ਰਂ ਰਕ੍ਤਂ ਪੀਤਂ ਘਨਂ ਸਜੇਤ੍||੨੭|| ਸਦਾਹਂ ਸ਼੍ਵੇਤਸਾਨ੍ਦ੍ਰਂ ਵਾ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਵਾ ਲਕ੍ਸਣੈਰ੍ਯੁਤਮ੍| ਮੂਤ੍ਰੌਕਸਾਦਂ ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰੈਰ੍ਜਯੇਤ੍||੨੮||
View original
पित्तं कफो द्वावपि वा बस्तौ संहन्यते यदा| मारुतेन तदा मूत्रं रक्तं पीतं घनं सृजेत्||२७|| सदाहं श्वेतसान्द्रं वा सर्वैर्वा लक्षणैर्युतम्| मूत्रौकसादं तं विद्यात् पित्तश्लेष्महरैर्जयेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (29-31) · Śloka 31
ਵਿਧਾਰਣਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਹਤਂ ਵਾਤੋਦਾਵਰ੍ਤਿਤਂ ਯਦਾ| ਪੂਰਯਤ੍ਯੁਦਰਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਤਦਾ ਤਦਨਿਮਿਤ੍ਤਰੁਕ੍||੨੯|| ਅਪਕ੍ਤਿਮੂਤ੍ਰਵਿਟ੍ਸਙ੍ਗੈਸ੍ਤਨ੍ਮੂਤ੍ਰਜਠਰਂ ਵਦੇਤ੍| ਮੂਤ੍ਰਵੈਰੇਚਨੀਂ ਤਤ੍ਰ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੩੦|| ਹਿਙ੍ਗੁਦ੍ਵਿਰੁਤ੍ਤਰਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਤ੍ਰਿਮਰ੍ਮੀਯੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍| ਹਨ੍ਯਾਨ੍ਮੂਤ੍ਰੋਦਰਾਨਾਹਮਾਧ੍ਮਾਨਂ ਗੁਦਮੇਢ੍ਰਯੋਃ||੩੧||
View original
विधारणात् प्रतिहतं वातोदावर्तितं यदा| पूरयत्युदरं मूत्रं तदा तदनिमित्तरुक्||२९|| अपक्तिमूत्रविट्सङ्गैस्तन्मूत्रजठरं वदेत्| मूत्रवैरेचनीं तत्र चिकित्सां सम्प्रयोजयेत्||३०|| हिङ्गुद्विरुत्तरं चूर्णं त्रिमर्मीये प्रकीर्तितम्| हन्यान्मूत्रोदरानाहमाध्मानं गुदमेढ्रयोः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (32-48) · Śloka 49
ਮੂਤ੍ਰਿਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯਵਾਯਾਤ੍ਤੁ ਰੇਤੋ ਵਾਤੋਦ੍ਧਤਂ ਚ੍ਯੁਤਮ੍| ਪੂਰ੍ਵਂ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਾ ਸ੍ਰਵੇਤ੍ ਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ||੩੨|| ਖਵੈਗੁਣ੍ਯਾਨਿਲਾਕ੍ਸੇਪੈਃ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਚ ਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਮਣਿਸਨ੍ਧੌ ਸ੍ਰਵੇਤ੍ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤਦਰੁਗ੍ਵਾਥ ਚਾਤਿਰੁਕ੍||੩੩|| ਮੂਤ੍ਰੋਤ੍ਸਙ੍ਗਃ ਸ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੁਚ੍ਛੇਸਗੁਰੁਸ਼ੇਫਸਃ | ਵਾਤਾਕਤਿਰ੍ਭਵੇਦ੍ਵਾਤਾਨ੍ਮੂਤ੍ਰੇ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ ਸਙ੍ਕ੍ਸਯਃ||੩੪|| ਚਿਰਂ ਧਾਰਯਤੋ ਮੂਤ੍ਰਂ ਤ੍ਵਰਯਾ ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| ਮੇਹਮਾਨਸ੍ਯ ਮਨ੍ਦਂ ਵਾ ਮੂਤ੍ਰਾਤੀਤਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ||੩੫|| ਆਧ੍ਮਾਪਯਨ੍ ਬਸ੍ਤਿਗੁਦਂ ਰੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚਲੋਨ੍ਨਤਾਮ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤੀਵ੍ਰਾਰ੍ਤਿਮਸ੍ਠੀਲਾਂ ਮੂਤ੍ਰਵਿਣ੍ਮਾਰ੍ਗਰੋਧਿਨੀਮ੍||੩੬|| ਮੂਤ੍ਰਂ ਧਾਰਯਤੋ ਬਸ੍ਤੌ ਵਾਯੁਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਵਿਧਾਰਣਾਤ੍| ਮੂਤ੍ਰਰੋਧਾਰ੍ਤਿਕਣ੍ਡੂਭਿਰ੍ਵਾਤਬਸ੍ਤਿਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ||੩੭|| ਉਸ੍ਮਣਾ ਸੋਸ੍ਮਕਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਸ਼ੋਸਯਨ੍ ਰਕ੍ਤਪੀਤਕਮ੍| ਉਸ੍ਣਵਾਤਃ ਸਜੇਤ੍ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਬਸ੍ਤ੍ਯੁਪਸ੍ਥਾਰ੍ਤਿਦਾਹਵਾਨ੍||੩੮|| ਗਤਿਸਙ੍ਗਾਦੁਦਾਵਤ੍ਤਃ ਸ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਮਾਰ੍ਗਯੋਃ| ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿਗੁਣੋ ਵਾਯੁਰ੍ਭਗ੍ਨਵ੍ਯਾਵਿਦ੍ਧਕੁਣ੍ਡਲੀ||੩੯|| ਮੂਤ੍ਰਂ ਵਿਹਨ੍ਤਿ ਸਂਸ੍ਤਮ੍ਭਭਙ੍ਗਗੌਰਵਵੇਸ੍ਟਨੈਃ| ਤੀਵ੍ਰਰੁਙ੍ਮੂਤ੍ਰਵਿਟ੍ਸਙ੍ਗੈਰ੍ਵਾਤਕੁਣ੍ਡਲਿਕੇਤਿ ਸਾ||੪੦|| ਰਕ੍ਤਂ ਵਾਤਕਫਾਦ੍ਦੁਸ੍ਟਂ ਬਸ੍ਤਿਦ੍ਵਾਰੇ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍| ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਸਜੇਨ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਤਦਾਵਤਮ੍||੪੧|| ਅਸ਼੍ਮਰੀਸਮਸ਼ੂਲਂ ਤਂ ਰਕ੍ਤਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ| ਰੂਕ੍ਸਦੁਰ੍ਬਲਯੋਰ੍ਵਾਤੇਨੋਦਾਵਤ੍ਤਂ ਸ਼ਕਦ੍ਯਦਾ||੪੨|| ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਰੋਤਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇਤ ਵਿਟ੍ਸਂਸਸ੍ਟਂ ਤਦਾ ਨਰਃ| ਵਿਡ੍ਗਨ੍ਧਂ ਮੂਤ੍ਰਯੇਤ੍ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਵਿਡ੍ਵਿਘਾਤਂ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍||੪੩|| ਦ੍ਰੁਤਾਧ੍ਵਲਙ੍ਘਨਾਯਾਸਾਦਭਿਘਾਤਾਤ੍ ਪ੍ਰਪੀਡਨਾਤ੍| ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਦ੍ਵਸ੍ਤਿਰੁਦ੍ਵਤ੍ਤਃ ਸ੍ਥੂਲਸ੍ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਗਰ੍ਭਵਤ੍||੪੪|| ਸ਼ੂਲਸ੍ਪਨ੍ਦਨਦਾਹਾਰ੍ਤੋ ਬਿਨ੍ਦੁਂ ਬਿਨ੍ਦੁਂ ਸ੍ਰਵਤ੍ਯਪਿ| ਪੀਡਿਤਸ੍ਤੁ ਸਜੇਦ੍ਧਾਰਾਂ ਸਂਸ੍ਤਮ੍ਭੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਾਰ੍ਤਿਮਾਨ੍||੪੫|| ਬਸ੍ਤਿਕੁਣ੍ਡਲਮਾਹੁਸ੍ਤਂ ਘੋਰਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸੋਪਮਮ੍| ਪਵਨਪ੍ਰਬਲਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਦੁਰ੍ਨਿਵਾਰਮਬੁਦ੍ਧਿਭਿਃ||੪੬|| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਵਿਤੇ ਦਾਹਃ ਸ਼ੂਲਂ ਮੂਤ੍ਰਵਿਵਰ੍ਣਤਾ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਗੌਰਵਂ ਸ਼ੋਫਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਘਨਂ ਸਿਤਮ੍||੪੭|| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰੁਦ੍ਧਬਿਲੋ ਬਸ੍ਤਿਃ ਪਿਤ੍ਤੋਦੀਰ੍ਣੋ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤਿ| ਅਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਬਿਲਃ ਸਾਧ੍ਯੋ ਨ ਤੁ ਯਃ ਕੁਣ੍ਡਲੀਕਤਃ||੪੮|| ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਸ੍ਤੌ ਕੁਣ੍ਡਲੀਭੂਤੇ ਹਨ੍ਮੋਹਃ ਸ਼੍ਵਾਸ ਏਵ ਚ|੪੯|
View original
मूत्रितस्य व्यवायात्तु रेतो वातोद्धतं च्युतम्| पूर्वं मूत्रस्य पश्चाद्वा स्रवेत् कृच्छ्रं तदुच्यते||३२|| खवैगुण्यानिलाक्षेपैः किञ्चिन्मूत्रं च तिष्ठति| मणिसन्धौ स्रवेत् पश्चात्तदरुग्वाऽथ चातिरुक्||३३|| मूत्रोत्सङ्गः स विच्छिन्नमुच्छेषगुरुशेफसः | वाताकृतिर्भवेद्वातान्मूत्रे शुष्यति सङ्क्षयः||३४|| चिरं धारयतो मूत्रं त्वरया न प्रवर्तते| मेहमानस्य मन्दं वा मूत्रातीतः स उच्यते||३५|| आध्मापयन् बस्तिगुदं रुद्ध्वा वायुश्चलोन्नताम्| कुर्यात्तीव्रार्तिमष्ठीलां मूत्रविण्मार्गरोधिनीम्||३६|| मूत्रं धारयतो बस्तौ वायुः क्रुद्धो विधारणात्| मूत्ररोधार्तिकण्डूभिर्वातबस्तिः स उच्यते||३७|| उष्मणा सोष्मकं मूत्रं शोषयन् रक्तपीतकम्| उष्णवातः सृजेत् कृच्छ्राद्बस्त्युपस्थार्तिदाहवान्||३८|| गतिसङ्गादुदावृत्तः स मूत्रस्थानमार्गयोः| मूत्रस्य विगुणो वायुर्भग्नव्याविद्धकुण्डली||३९|| मूत्रं विहन्ति संस्तम्भभङ्गगौरववेष्टनैः| तीव्ररुङ्मूत्रविट्सङ्गैर्वातकुण्डलिकेति सा||४०|| रक्तं वातकफाद्दुष्टं बस्तिद्वारे सुदारुणम्| ग्रन्थिं कुर्यात् स कृच्छ्रेण सृजेन्मूत्रं तदावृतम्||४१|| अश्मरीसमशूलं तं रक्तग्रन्थिं प्रचक्षते| रूक्षदुर्बलयोर्वातेनोदावृत्तं शकृद्यदा||४२|| मूत्रस्रोतः प्रपद्येत विट्संसृष्टं तदा नरः| विड्गन्धं मूत्रयेत् कृच्छ्राद्विड्विघातं विनिर्दिशेत्||४३|| द्रुताध्वलङ्घनायासादभिघातात् प्रपीडनात्| स्वस्थानाद्वस्तिरुद्वृत्तः स्थूलस्तिष्ठति गर्भवत्||४४|| शूलस्पन्दनदाहार्तो बिन्दुं बिन्दुं स्रवत्यपि| पीडितस्तु सृजेद्धारां संस्तम्भोद्वेष्टनार्तिमान्||४५|| बस्तिकुण्डलमाहुस्तं घोरं शस्त्रविषोपमम्| पवनप्रबलं प्रायो दुर्निवारमबुद्धिभिः||४६|| तस्मिन् पित्तान्विते दाहः शूलं मूत्रविवर्णता| श्लेष्मणा गौरवं शोफः स्निग्धं मूत्रं घनं सितम्||४७|| श्लेष्मरुद्धबिलो बस्तिः पित्तोदीर्णो न सिध्यति| अविभ्रान्तबिलः साध्यो न तु यः कुण्डलीकृतः||४८|| स्याद्वस्तौ कुण्डलीभूते हृन्मोहः श्वास एव च|४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (49) · Śloka 50
ਦੋਸਾਧਿਕ੍ਯਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯੈਤਾਨ੍ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਹਰੈਰ੍ਜਯੇਤ੍||੪੯|| ਬਸ੍ਤਿਮੁਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਂ ਚ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵ ਦਾਪਯੇਤ੍|੫੦|
View original
दोषाधिक्यमवेक्ष्यैतान् मूत्रकृच्छ्रहरैर्जयेत्||४९|| बस्तिमुत्तरबस्तिं च सर्वेषामेव दापयेत्|५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (50-57) · Śloka 57
ਪੁਸ੍ਪਨੇਤ੍ਰਂ ਤੁ ਹੈਮਂ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਮੌਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਕਮ੍||੫੦|| ਜਾਤ੍ਯਸ਼੍ਵਹਨਵਨ੍ਤੇਨ ਸਮਂ ਗੋਪੁਚ੍ਛਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਰੌਪ੍ਯਂ ਵਾ ਸਰ੍ਸਪਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਦ੍ਵਿਕਰ੍ਣਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਮ੍||੫੧|| ਤੇਨਾਜਬਸ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤੇਨ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯਾਰ੍ਧਪਲਂ ਨਯੇਤ੍| ਯਥਾਵਯੋਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ੍ਨੇਹਮਾਤ੍ਰਾਂ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯ ਵਾ||੫੨|| ਸ੍ਨਾਤਸ੍ਯ ਭੁਕ੍ਤਭਕ੍ਤਸ੍ਯ ਰਸੇਨ ਪਯਸਾਪਿ ਵਾ| ਸਸ੍ਟਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਵੇਗਸ੍ਯ ਪੀਠੇ ਜਾਨੁਸਮੇ ਮਦੌ||੫੩|| ਜੋਃ ਸੁਖੋਪਵਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਹਸ੍ਟੇ ਮੇਢ੍ਰੇ ਘਤਾਕ੍ਤਯਾ| ਸ਼ਲਾਕਯਾਨ੍ਵਿਸ੍ਯ ਗਤਿਂ ਯਦ੍ਯਪ੍ਰਤਿਹਤਾ ਵ੍ਰਜੇਤ੍||੫੪|| ਤਤਃ ਸ਼ੇਫਃਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਪੁਸ੍ਪਨੇਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| ਗੁਦਵਨ੍ਮੂਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗੇਣ ਪ੍ਰਣਯੇਦਨੁ ਸੇਵਨੀਮ੍||੫੫|| ਹਿਂਸ੍ਯਾਦਤਿਗਤਂ ਬਸ੍ਤਿਮੂਨੇ ਸ੍ਨੇਹੋ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ| ਸੁਖਂ ਪ੍ਰਪੀਡ੍ਯ ਨਿਸ੍ਕਮ੍ਪਂ ਨਿਸ੍ਕਰ੍ਸੇਨ੍ਨੇਤ੍ਰਮੇਵ ਚ||੫੬|| ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਤੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਚ ਤਤੀਯਂ ਚ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍| ਅਨਾਗਚ੍ਛਨ੍ਨੁਪੇਕ੍ਸ੍ਯਸ੍ਤੁ ਰਜਨੀਵ੍ਯੁਸਿਤਸ੍ਯ ਚ||੫੭||
View original
पुष्पनेत्रं तु हैमं स्याच्छ्लक्ष्णमौत्तरबस्तिकम्||५०|| जात्यश्वहनवृन्तेन समं गोपुच्छसंस्थितम्| रौप्यं वा सर्षपच्छिद्रं द्विकर्णं द्वादशाङ्गुलम्||५१|| तेनाजबस्तियुक्तेन स्नेहस्यार्धपलं नयेत्| यथावयोविशेषेण स्नेहमात्रां विकल्प्य वा||५२|| स्नातस्य भुक्तभक्तस्य रसेन पयसाऽपि वा| सृष्टविण्मूत्रवेगस्य पीठे जानुसमे मृदौ||५३|| ऋजोः सुखोपविष्टस्य हृष्टे मेढ्रे घृताक्तया| शलाकयाऽन्विष्य गतिं यद्यप्रतिहता व्रजेत्||५४|| ततः शेफःप्रमाणेन पुष्पनेत्रं प्रवेशयेत्| गुदवन्मूत्रमार्गेण प्रणयेदनु सेवनीम्||५५|| हिंस्यादतिगतं बस्तिमूने स्नेहो न गच्छति| सुखं प्रपीड्य निष्कम्पं निष्कर्षेन्नेत्रमेव च||५६|| प्रत्यागते द्वितीयं च तृतीयं च प्रदापयेत्| अनागच्छन्नुपेक्ष्यस्तु रजनीव्युषितस्य च||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (58-61) · Śloka 61
ਪਿਪ੍ਪਲੀਲਵਣਾਗਾਰਧੂਮਾਪਾਮਾਰ੍ਗਸਰ੍ਸਪੈਃ| ਵਾਰ੍ਤਾਕੁਰਸਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀਸ਼ਮ੍ਪਾਕੈਃ ਸਸਹਾਚਰੈਃ||੫੮|| ਮੂਤ੍ਰਾਮ੍ਲਪਿਸ੍ਟੈਃ ਸਗੁਡੈਰ੍ਵਰ੍ਤਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| ਅਗ੍ਰੇ ਤੁ ਸਰ੍ਸਪਾਕਾਰਾਂ ਪਸ਼੍ਚਾਰ੍ਧੇ ਮਾਸਸਮ੍ਮਿਤਾਮ੍||੫੯|| ਨੇਤ੍ਰਦੀਰ੍ਘਾਂ ਘਤਾਭ੍ਯਕ੍ਤਾਂ ਸੁਕੁਮਾਰਾਮਭਙ੍ਗੁਰਾਮ੍| ਨੇਤ੍ਰਵਨ੍ਮੂਤ੍ਰਨਾਡ੍ਯਾਂ ਤੁ ਪਾਯੌ ਚਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠਸਮ੍ਮਿਤਾਮ੍||੬੦|| ਸ੍ਨੇਹੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਤੇ ਤਾਭ੍ਯਾਮਾਨੁਵਾਸਨਿਕੋ ਵਿਧਿਃ| ਪਰਿਹਾਰਸ਼੍ਚ ਸਵ੍ਯਾਪਤ੍ ਸਸਮ੍ਯਗ੍ਦਤ੍ਤਲਕ੍ਸਣਃ||੬੧||
View original
पिप्पलीलवणागारधूमापामार्गसर्षपैः| वार्ताकुरसनिर्गुण्डीशम्पाकैः ससहाचरैः||५८|| मूत्राम्लपिष्टैः सगुडैर्वर्तिं कृत्वा प्रवेशयेत्| अग्रे तु सर्षपाकारां पश्चार्धे माषसम्मिताम्||५९|| नेत्रदीर्घां घृताभ्यक्तां सुकुमारामभङ्गुराम्| नेत्रवन्मूत्रनाड्यां तु पायौ चाङ्गुष्ठसम्मिताम्||६०|| स्नेहे प्रत्यागते ताभ्यामानुवासनिको विधिः| परिहारश्च सव्यापत् ससम्यग्दत्तलक्षणः||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (62-64) · Śloka 65
ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮਾਰ੍ਤਵਕਾਲੇ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਮ ਤਦਾਚਰੇਤ੍| ਗਰ੍ਭਾਸਨਾ ਸੁਖਂ ਸ੍ਨੇਹਂ ਤਦਾਦਤ੍ਤੇ ਹ੍ਯਪਾਵਤਾ||੬੨|| ਗਰ੍ਭਂ ਯੋਨਿਸ੍ਤਦਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਜਿਤੇ ਗਹ੍ਣਾਤਿ ਮਾਰੁਤੇ| ਬਸ੍ਤਿਜੇਸੁ ਵਿਕਾਰੇਸੁ ਯੋਨਿਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਜੇਸੁ ਚ||੬੩|| ਯੋਨਿਸ਼ੂਲੇਸੁ ਤੀਵ੍ਰੇਸੁ ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸ੍ਵਸਗ੍ਦਰੇ| ਅਪ੍ਰਸ੍ਰਵਤਿ ਮੂਤ੍ਰੇ ਚ ਬਿਨ੍ਦੁਂ ਬਿਨ੍ਦੁਂ ਸ੍ਰਵਤ੍ਯਪਿ||੬੪|| ਵਿਦਧ੍ਯਾਦੁਤ੍ਤਰਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਯਥਾਸ੍ਵੌਸਧਸਂਸ੍ਕਤਮ੍ |੬੫|
View original
स्त्रीणामार्तवकाले तु प्रतिकर्म तदाचरेत्| गर्भासना सुखं स्नेहं तदाऽऽदत्ते ह्यपावृता||६२|| गर्भं योनिस्तदा शीघ्रं जिते गृह्णाति मारुते| बस्तिजेषु विकारेषु योनिविभ्रंशजेषु च||६३|| योनिशूलेषु तीव्रेषु योनिव्यापत्स्वसृग्दरे| अप्रस्रवति मूत्रे च बिन्दुं बिन्दुं स्रवत्यपि||६४|| विदध्यादुत्तरं बस्तिं यथास्वौषधसंस्कृतम् |६५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (65-69) · Śloka 70
ਪੁਸ੍ਪਨੇਤ੍ਰਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੁ ਪ੍ਰਮਦਾਨਾਂ ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਮ੍||੬੫|| ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਰੋਤਃਪਰੀਣਾਹਂ ਮੁਦ੍ਗਸ੍ਰੋਤੋਨੁਵਾਹਿ ਚ| ਅਪਤ੍ਯਮਾਰ੍ਗੇ ਨਾਰੀਣਾਂ ਵਿਧੇਯਂ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਮ੍||੬੬|| ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਮੂਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗੇ ਤੁ ਬਾਲਾਯਾਸ੍ਤ੍ਵੇਕਮਙ੍ਗੁਲਮ੍| ਉਤ੍ਤਾਨਾਯਾਃ ਸ਼ਯਾਨਾਯਾਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸਙ੍ਕੋਚ੍ਯ ਸਕ੍ਥਿਨੀ||੬੭|| ਅਥਾਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਣਯੇਨ੍ਨੇਤ੍ਰਮਨੁਵਂਸ਼ਗਤਂ ਸੁਖਮ੍| ਦ੍ਵਿਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼੍ਚਤੁਰਿਤਿ ਸ੍ਨੇਹਾਨਹੋਰਾਤ੍ਰੇਣ ਯੋਜਯੇਤ੍||੬੮|| ਬਸ੍ਤੌ , ਬਸ੍ਤੌ ਪ੍ਰਣੀਤੇ ਚ ਵਰ੍ਤਿਃ ਪੀਨਤਰਾ ਭਵੇਤ੍| ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਂ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸ੍ਨੇਹਮਾਤ੍ਰਾਂ ਵਿਵਰ੍ਧਯੇਤ੍||੬੯|| ਅਨੇਨੈਵ ਵਿਧਾਨੇਨ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਤ੍|੭੦|
View original
पुष्पनेत्रप्रमाणं तु प्रमदानां दशाङ्गुलम्||६५|| मूत्रस्रोतःपरीणाहं मुद्गस्रोतोऽनुवाहि च| अपत्यमार्गे नारीणां विधेयं चतुरङ्गुलम्||६६|| द्व्यङ्गुलं मूत्रमार्गे तु बालायास्त्वेकमङ्गुलम्| उत्तानायाः शयानायाः सम्यक् सङ्कोच्य सक्थिनी||६७|| अथास्याः प्रणयेन्नेत्रमनुवंशगतं सुखम्| द्विस्त्रिश्चतुरिति स्नेहानहोरात्रेण योजयेत्||६८|| बस्तौ , बस्तौ प्रणीते च वर्तिः पीनतरा भवेत्| त्रिरात्रं कर्म कुर्वीत स्नेहमात्रां विवर्धयेत्||६९|| अनेनैव विधानेन कर्म कुर्यात् पुनस्त्र्यहात्|७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (70-73) · Śloka 73
ਅਤਃ ਸ਼ਿਰੋਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਭੇਦਃ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੭੦|| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾ ਦੁਸ੍ਟਾਃ ਸ਼ਙ੍ਖਦੇਸ਼ੇ ਵਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾਃ| ਤੀਵ੍ਰਰੁਗ੍ਦਾਹਰਾਗਂ ਹਿ ਸ਼ੋਫਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਦਾਰੁਣਮ੍||੭੧|| ਸ ਸ਼ਿਰੋ ਵਿਸਵਦ੍ਵੇਗੀ ਨਿਰੁਧ੍ਯਾਸ਼ੁ ਗਲਂ ਤਥਾ| ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਾਜ੍ਜੀਵਿਤਂ ਹਨ੍ਤਿ ਸ਼ਙ੍ਖਕੋ ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ||੭੨|| ਪਰਂ ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਜ੍ਜੀਵਤਿ ਚੇਤ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਚਰੇਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍| ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਕਸੇਕਾਦਿ ਸਰ੍ਵਂ ਵੀਸਰ੍ਪਨੁਚ੍ਚ ਯਤ੍||੭੩||
View original
अतः शिरोविकाराणां कश्चिद्भेदः प्रवक्ष्यते||७०|| रक्तपित्तानिला दुष्टाः शङ्खदेशे विमूर्च्छिताः| तीव्ररुग्दाहरागं हि शोफं कुर्वन्ति दारुणम्||७१|| स शिरो विषवद्वेगी निरुध्याशु गलं तथा| त्रिरात्राज्जीवितं हन्ति शङ्खको नाम नामतः||७२|| परं त्र्यहाज्जीवति चेत् प्रत्याख्यायाचरेत् क्रियाम्| शिरोविरेकसेकादि सर्वं वीसर्पनुच्च यत्||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (74-78) · Śloka 78
ਰੂਕ੍ਸਾਤ੍ਯਧ੍ਯਸ਼ਨਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਵਾਤਾਵਸ਼੍ਯਾਯਮੈਥੁਨੈਃ| ਵੇਗਸਨ੍ਧਾਰਣਾਯਾਸਵ੍ਯਾਯਾਮੈਃ ਕੁਪਿਤੋਨਿਲਃ||੭੪|| ਕੇਵਲਃ ਸਕਫੋ ਵਾਰ੍ਧਂ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਰਸਸ੍ਤਤਃ| ਮਨ੍ਯਾਭ੍ਰੂਸ਼ਙ੍ਖਕਰ੍ਣਾਕ੍ਸਿਲਲਾਟਾਰ੍ਧੇਤਿਵੇਦਨਾਮ੍||੭੫|| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਰਣਿਨਿਭਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤੀਵ੍ਰਾਂ ਸੋਰ੍ਧਾਵਭੇਦਕਃ| ਨਯਨਂ ਵਾਥਵਾ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮਤਿਵਦ੍ਧੋ ਵਿਨਾਸ਼ਯੇਤ੍||੭੬|| ਚਤੁਃਸ੍ਨੇਹੋਤ੍ਤਮਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਸ਼ਿਰਃਕਾਯਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਨਾਡੀਸ੍ਵੇਦੋ ਘਤਂ ਜੀਰ੍ਣਂ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮਾਨੁਵਾਸਨਮ੍||੭੭|| ਉਪਨਾਹਃ ਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤਿਰ੍ਦਹਨਂ ਚਾਤ੍ਰ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯੇ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗੇ ਯਚ੍ਚੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍||੭੮||
View original
रूक्षात्यध्यशनात् पूर्ववातावश्यायमैथुनैः| वेगसन्धारणायासव्यायामैः कुपितोऽनिलः||७४|| केवलः सकफो वाऽर्धं गृहीत्वा शिरसस्ततः| मन्याभ्रूशङ्खकर्णाक्षिललाटार्धेऽतिवेदनाम्||७५|| शस्त्रारणिनिभां कुर्यात्तीव्रां सोऽर्धावभेदकः| नयनं वाऽथवा श्रोत्रमतिवृद्धो विनाशयेत्||७६|| चतुःस्नेहोत्तमा मात्रा शिरःकायविरेचनम्| नाडीस्वेदो घृतं जीर्णं बस्तिकर्मानुवासनम्||७७|| उपनाहः शिरोबस्तिर्दहनं चात्र शस्यते| प्रतिश्याये शिरोरोगे यच्चोद्दिष्टं चिकित्सितम्||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (79-83) · Śloka 83
ਸਨ੍ਧਾਰਣਾਦਜੀਰ੍ਣਾਦ੍ਯੈਰ੍ਮਸ੍ਤਿਸ੍ਕਂ ਰਕ੍ਤਮਾਰੁਤੌ| ਦੁਸ੍ਟੌ ਦੂਸਯਤਸ੍ਤਚ੍ਚ ਦੁਸ੍ਟਂ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਮ੍||੭੯|| ਸੂਰ੍ਯੋਦਯੇਂਸ਼ੁਸਨ੍ਤਾਪਾਦ੍ਦ੍ਰਵਂ ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਤੇ ਸ਼ਨੈਃ| ਤਤੋ ਦਿਨੇ ਸ਼ਿਰਃਸ਼ੂਲਂ ਦਿਨਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ||੮੦|| ਦਿਨਕ੍ਸਯੇ ਤਤਃ ਸ੍ਤ੍ਯਾਨੇ ਮਸ੍ਤਿਸ੍ਕੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| ਸੂਰ੍ਯਾਵਰ੍ਤਃ ਸ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਰੌਤ੍ਤਰਭਕ੍ਤਿਕਮ੍||੮੧|| ਸ਼ਿਰਃਕਾਯਵਿਰੇਕੌ ਚ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਾ ਤ੍ਰਿਸ੍ਨੇਹਧਾਰਣਮ੍ | ਜਾਙ੍ਗਲੈਰੁਪਨਾਹਸ਼੍ਚ ਘਤਕ੍ਸੀਰੈਸ਼੍ਚ ਸੇਚਨਮ੍ ||੮੨|| ਬਰ੍ਹਿਤਿਤ੍ਤਿਰਿਲਾਵਾਦਿਸ਼ਤਕ੍ਸੀਰੋਤ੍ਥਿਤਂ ਘਤਮ੍| ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਾਵਨਂ ਜੀਵਨੀਯਕ੍ਸੀਰਾਸ੍ਟਗੁਣਸਾਧਿਤਮ੍||੮੩||
View original
सन्धारणादजीर्णाद्यैर्मस्तिष्कं रक्तमारुतौ| दुष्टौ दूषयतस्तच्च दुष्टं ताभ्यां विमूर्च्छितम्||७९|| सूर्योदयेंऽशुसन्तापाद्द्रवं विष्यन्दते शनैः| ततो दिने शिरःशूलं दिनवृद्ध्या विवर्धते||८०|| दिनक्षये ततः स्त्याने मस्तिष्के सम्प्रशाम्यति| सूर्यावर्तः स तत्र स्यात् सर्पिरौत्तरभक्तिकम्||८१|| शिरःकायविरेकौ च मूर्ध्ना त्रिस्नेहधारणम् | जाङ्गलैरुपनाहश्च घृतक्षीरैश्च सेचनम् ||८२|| बर्हितित्तिरिलावादिशृतक्षीरोत्थितं घृतम्| स्यान्नावनं जीवनीयक्षीराष्टगुणसाधितम्||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (84-87) · Śloka 87
(ਉਪਵਾਸਾਤਿਸ਼ੋਕਾਤਿਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀਤਾਲ੍ਪਭੋਜਨੈਃ )| ਦੁਸ੍ਟਾ ਦੋਸਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਮਨ੍ਯਾਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਘਾਟਾਸੁ ਵੇਦਨਾਮ੍||੮੪|| ਤੀਵ੍ਰਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸਾ ਚਾਕ੍ਸਿਭ੍ਰੂਸ਼ਙ੍ਖੇਸ੍ਵਵਤਿਸ੍ਠਤੇ| ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਗਣ੍ਡਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰਰੋਗਂ ਹਨੁਗ੍ਰਹਮ੍||੮੫|| ਸੋਨਨ੍ਤਵਾਤਸ੍ਤਂ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਸਿਰਾਰ੍ਕਾਵਰ੍ਤਨਾਸ਼ਨੈਃ| ਵਾਤੋ ਰੂਕ੍ਸਾਦਿਭਿਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਸ਼ਿਰਃਕਮ੍ਪਮੁਦੀਰਯੇਤ੍||੮੬|| ਤਤ੍ਰਾਮਤਾਬਲਾਰਾਸ੍ਨਾਮਹਾਸ਼੍ਵੇਤਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਕੈਃ| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਦਿ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਨਸ੍ਯਂ ਚ ਤਰ੍ਪਣਮ੍||੮੭||
View original
(उपवासातिशोकातिरूक्षशीताल्पभोजनैः )| दुष्टा दोषास्त्रयो मन्यापश्चाद्घाटासु वेदनाम्||८४|| तीव्रां कुर्वन्ति सा चाक्षिभ्रूशङ्खेष्ववतिष्ठते| स्पन्दनं गण्डपार्श्वस्य नेत्ररोगं हनुग्रहम्||८५|| सोऽनन्तवातस्तं हन्यात् सिरार्कावर्तनाशनैः| वातो रूक्षादिभिः क्रुद्धः शिरःकम्पमुदीरयेत्||८६|| तत्रामृताबलारास्नामहाश्वेताश्वगन्धकैः| स्नेहस्वेदादि वातघ्नं शस्तं नस्यं च तर्पणम्||८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (88) · Śloka 88
ਨਸ੍ਤਃਕਰ੍ਮ ਚ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗੇਸੁ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦ੍| ਦ੍ਵਾਰਂ ਹਿ ਸ਼ਿਰਸੋ ਨਾਸਾ ਤੇਨ ਤਦ੍ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਹਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍||੮੮||
View original
नस्तःकर्म च कुर्वीत शिरोरोगेषु शास्त्रविद्| द्वारं हि शिरसो नासा तेन तद् व्याप्य हन्ति तान्||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (89-92) · Śloka 92
ਨਾਵਨਂ ਚਾਵਪੀਡਸ਼੍ਚ ਧ੍ਮਾਪਨਂ ਧੂਮ ਏਵ ਚ| ਪ੍ਰਤਿਮਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਨਸ੍ਤਃਕਰ੍ਮ ਤੁ ਪਞ੍ਚਧਾ||੮੯|| ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਚੈਵ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਨਾਵਨਂ ਸ੍ਮਤਮ੍| ਸ਼ੋਧਨਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਦਵਪੀਡੋ ਦ੍ਵਿਧਾ ਮਤਃ ||੯੦|| ਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯਾਧ੍ਮਾਪਨਂ ਤਦ੍ਧਿ ਦੇਹਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍ | ਵਿਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਧੂਮਃ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ਮਨਾਦਿਕਃ||੯੧|| ਪ੍ਰਤਿਮਰ੍ਸ਼ੋ ਭਵੇਤ੍ ਸ੍ਨੇਹੋ ਨਿਰ੍ਦੋਸ ਉਭਯਾਰ੍ਥਕਤ੍| ਏਵਂ ਤਦ੍ਰੇਚਨਂ ਕਰ੍ਮ ਤਰ੍ਪਣਂ ਸ਼ਮਨਂ ਤ੍ਰਿਧਾ||੯੨||
View original
नावनं चावपीडश्च ध्मापनं धूम एव च| प्रतिमर्शश्च विज्ञेयं नस्तःकर्म तु पञ्चधा||८९|| स्नेहनं शोधनं चैव द्विविधं नावनं स्मृतम्| शोधनः स्तम्भनश्च स्यादवपीडो द्विधा मतः ||९०|| चूर्णस्याध्मापनं तद्धि देहस्रोतोविशोधनम् | विज्ञेयस्त्रिविधो धूमः प्रागुक्तः शमनादिकः||९१|| प्रतिमर्शो भवेत् स्नेहो निर्दोष उभयार्थकृत्| एवं तद्रेचनं कर्म तर्पणं शमनं त्रिधा||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (93-95) · Śloka 96
ਸ੍ਤਮ੍ਭਸੁਪ੍ਤਿਗੁਰੁਤ੍ਵਾਦ੍ਯਾਃ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਾ ਯੇ ਸ਼ਿਰੋਗਦਾਃ| ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਂ ਤੇਸੁ ਨਸ੍ਤਃਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੯੩|| ਯੇ ਚ ਵਾਤਾਤ੍ਮਕਾ ਰੋਗਾਃ ਸ਼ਿਰਃਕਮ੍ਪਾਰ੍ਦਿਤਾਦਯਃ| ਸ਼ਿਰਸਸ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਤੇਸੁ ਨਸ੍ਤਃਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੯੪|| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਦਿਰੋਗੇਸੁ ਸ਼ਮਨਂ ਨਸ੍ਯਮਿਸ੍ਯਤੇ| ਧ੍ਮਾਪਨਂ ਧੂਮਪਾਨਂ ਚ ਤਥਾ ਯੋਗ੍ਯੇਸੁ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੯੫|| (ਦੋਸਾਦਿਕਂ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯੈਵ ਭਿਸਕ੍ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍)|੯੬|
View original
स्तम्भसुप्तिगुरुत्वाद्याः श्लैष्मिका ये शिरोगदाः| शिरोविरेचनं तेषु नस्तःकर्म प्रशस्यते||९३|| ये च वातात्मका रोगाः शिरःकम्पार्दितादयः| शिरसस्तर्पणं तेषु नस्तःकर्म प्रशस्यते ||९४|| रक्तपित्तादिरोगेषु शमनं नस्यमिष्यते| ध्मापनं धूमपानं च तथा योग्येषु शस्यते ||९५|| (दोषादिकं समीक्ष्यैव भिषक् सम्यक् च कारयेत्)|९६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (96-97) · Śloka 98
ਫਲਾਦਿਭੇਸਜਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸ਼ਿਰਸੋ ਯਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੯੬|| ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ਤੇਨ ਪਚੇਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਮਧੁਰਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਭੇਸਜਂ ਤੇਨ ਤਰ੍ਪਣਮ੍||੯੭|| ਸਾਧਯਿਤ੍ਵਾ ਭਿਸਕ੍ ਸ੍ਨੇਹਂ ਨਸ੍ਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਧਾਨਵਿਤ੍|੯੮|
View original
फलादिभेषजं प्रोक्तं शिरसो यद्विरेचनम्||९६|| तच्चूर्णं कल्पयेत्तेन पचेत् स्नेहं विरेचनम्| यदुक्तं मधुरस्कन्धे भेषजं तेन तर्पणम्||९७|| साधयित्वा भिषक् स्नेहं नस्तः कुर्याद्विधानवित्|९८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (98-110) · Śloka 110
ਪ੍ਰਾਕ੍ਸੂਰ੍ਯੇ ਮਧ੍ਯਸੂਰ੍ਯੇ ਵਾ ਪ੍ਰਾਕ੍ਕਤਾਵਸ਼੍ਯਕਸ੍ਯ ਚ||੯੮|| ਉਤ੍ਤਾਨਸ੍ਯ ਸ਼ਯਾਨਸ੍ਯ ਸ਼ਯਨੇ ਸ੍ਵਾਸ੍ਤਤੇ ਸੁਖਮ੍| ਪ੍ਰਲਮ੍ਬਸ਼ਿਰਸਃ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪਾਦੋਨ੍ਨਤਸ੍ਯ ਚ||੯੯|| ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਨਾਸਾਪੁਟੇ ਸ੍ਨੇਹਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ਭਿਸਕ੍| ਅਨਵਾਕ੍ਸ਼ਿਰਸੋ ਨਸ੍ਯਂ ਨ ਸ਼ਿਰਃ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ||੧੦੦|| ਅਤ੍ਯਵਾਕ੍ਸ਼ਿਰਸੋ ਨਸ੍ਯਂ ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗੇਵਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਅਤ ਏਵਂਸ਼ਯਾਨਸ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ੍ਵੇਦਯੇਚ੍ਛਿਰਃ||੧੦੧|| ਸਂਸ੍ਵੇਦ੍ਯ ਨਾਸਾਮੁਨ੍ਨਮ੍ਯ ਵਾਮੇਨਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠਪਰ੍ਵਣਾ| ਹਸ੍ਤੇਨ ਦਕ੍ਸਿਣੇਨਾਥ ਕੁਰ੍ਯਾਦੁਭਯਤਃ ਸਮਮ੍||੧੦੨|| ਪ੍ਰਣਾਡ੍ਯਾ ਪਿਚੁਨਾ ਵਾਪਿ ਨਸ੍ਤਃਸ੍ਨੇਹਂ ਯਥਾਵਿਧਿ| ਕਤੇ ਚ ਸ੍ਵੇਦਯੇਦ੍ਭੂਯ ਆਕਰ੍ਸੇਚ੍ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ||੧੦੩|| ਤਂ ਸ੍ਨੇਹਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਸਾਕਂ ਤਥਾ ਸ੍ਨੇਹੋ ਨ ਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਸ੍ਵੇਦੇਨੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਿਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਨਸ੍ਤਃਕਰ੍ਮਣ੍ਯੁਪਸ੍ਥਿਤਃ ||੧੦੪|| ਭੂਯਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਸ਼ੈਤ੍ਯੇਨ ਸ਼ਿਰਸਿ ਸ੍ਤ੍ਯਾਯਤੇ ਤਤਃ| ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮਨ੍ਯਾਗਲਾਦ੍ਯੇਸੁ ਵਿਕਾਰਾਯ ਸ ਕਲ੍ਪਤੇ||੧੦੫|| ਤਤੋ ਨਸ੍ਤਃਕਤੇ ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਕਫਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ | ਹਿਤਾਨ੍ਨਭੁਙ੍ਨਿਵਾਤੋਸ੍ਣਸੇਵੀ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਯਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ||੧੦੬|| ਵਿਧਿਰੇਸੋਵਪੀਡਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰਧ੍ਮਾਪਨਸ੍ਯ ਤੁ| ਤਤ੍ ਸਡਙ੍ਗੁਲਯਾ ਨਾਡ੍ਯਾ ਧਮੇਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਮੁਖੇਨ ਤੁ||੧੦੭|| ਵਿਰਿਕ੍ਤਸ਼ਿਰਸਂ ਤੂਸ੍ਣਂ ਪਾਯਯਿਤ੍ਵਾਮ੍ਬੁ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਲਘੁ ਤ੍ਰਿਸ੍ਵਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਚ ਨਿਵਾਤਸ੍ਥਮਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ||੧੦੮|| ਵਿਰੇਕਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਦੋਸਸ੍ਯ ਕੋਪਨਂ ਯਸ੍ਯ ਸੇਵਤੇ| ਸ ਦੋਸੋ ਵਿਚਰਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਰੋਤਿ ਸ੍ਵਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍||੧੦੯|| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਵਿਹਿਤਾਂ ਤੇਸੁ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ| ਅਕਾਲਕਤਜਾਤਾਨਾਂ ਰੋਗਾਣਾਮਨੁਰੂਪਤਃ||੧੧੦||
View original
प्राक्सूर्ये मध्यसूर्ये वा प्राक्कृतावश्यकस्य च||९८|| उत्तानस्य शयानस्य शयने स्वास्तृते सुखम्| प्रलम्बशिरसः किञ्चित् किञ्चित् पादोन्नतस्य च||९९|| दद्यान्नासापुटे स्नेहं तर्पणं बुद्धिमान् भिषक्| अनवाक्शिरसो नस्यं न शिरः प्रतिपद्यते||१००|| अत्यवाक्शिरसो नस्यं मस्तुलुङ्गेऽवतिष्ठति| अत एवंशयानस्य शुद्ध्यर्थं स्वेदयेच्छिरः||१०१|| संस्वेद्य नासामुन्नम्य वामेनाङ्गुष्ठपर्वणा| हस्तेन दक्षिणेनाथ कुर्यादुभयतः समम्||१०२|| प्रणाड्या पिचुना वाऽपि नस्तःस्नेहं यथाविधि| कृते च स्वेदयेद्भूय आकर्षेच्च पुनः पुनः||१०३|| तं स्नेहं श्लेष्मणा साकं तथा स्नेहो न तिष्ठति| स्वेदेनोत्क्लेशितः श्लेष्मा नस्तःकर्मण्युपस्थितः ||१०४|| भूयः स्नेहस्य शैत्येन शिरसि स्त्यायते ततः| श्रोत्रमन्यागलाद्येषु विकाराय स कल्पते||१०५|| ततो नस्तःकृते धूमं पिबेत् कफविनाशनम् | हितान्नभुङ्निवातोष्णसेवी स्यान्नियतेन्द्रियः||१०६|| विधिरेषोऽवपीडस्य कार्यः प्रध्मापनस्य तु| तत् षडङ्गुलया नाड्या धमेच्चूर्णं मुखेन तु||१०७|| विरिक्तशिरसं तूष्णं पाययित्वाऽम्बु भोजयेत्| लघु त्रिष्वविरुद्धं च निवातस्थमतन्द्रितः||१०८|| विरेकशुद्धो दोषस्य कोपनं यस्य सेवते| स दोषो विचरंस्तत्र करोति स्वान् गदान् बहून्||१०९|| यथास्वं विहितां तेषु क्रियां कुर्याद्विचक्षणः| अकालकृतजातानां रोगाणामनुरूपतः||११०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (111-115) · Śloka 115
ਅਜੀਰ੍ਣੇ ਭੋਜਨੇ ਭੁਕ੍ਤੇ ਤੋਯੇ ਪੀਤੇਥ ਦੁਰ੍ਦਿਨੇ| ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯੇ ਨਵੇ ਸ੍ਨਾਤੇ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨੇਨੁਵਾਸਨੇ||੧੧੧|| ਨਾਵਨਂ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਰੋਗਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍| ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਃ ਸਰ੍ਵਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਾਦਿਰ੍ਵਿਧਿਰ੍ਹਿਤਃ||੧੧੨|| ਕ੍ਸਾਮੇ ਵਿਰੇਚਿਤੇ ਗਰ੍ਭੇ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਭਿਹਤੇ ਤਸਿ| ਵਾਤੋ ਰੂਕ੍ਸੇਣ ਨਸ੍ਯੇਨ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਸ੍ਵਾਞ੍ਜਨਯੇਦ੍ਗਦਾਨ੍||੧੧੩|| ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਹਰਃ ਸਰ੍ਵੋ ਵਿਧਿਃ ਸ੍ਨੇਹਨਬਂਹਣਃ| ਸ੍ਵੇਦਾਦਿਃ, ਸ੍ਯਾਦ੍ਘਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ||੧੧੪|| ਜ੍ਵਰਸ਼ੋਕਾਤਿਤਪ੍ਤਾਨਾਂ ਤਿਮਿਰਂ ਮਦ੍ਯਪਸ੍ਯ ਤੁ| ਰੂਕ੍ਸੈਃ ਸ਼ੀਤਾਞ੍ਜਨੈਰ੍ਲੇਪੈਃ ਪੁਟਪਾਕੈਸ਼੍ਚ ਸਾਧਯੇਤ੍ ||੧੧੫||
View original
अजीर्णे भोजने भुक्ते तोये पीतेऽथ दुर्दिने| प्रतिश्याये नवे स्नाते स्नेहपानेऽनुवासने||१११|| नावनं स्नेहनं रोगान् करोति श्लैष्मिकान् बहून्| तत्र श्लेष्महरः सर्वस्तीक्ष्णोष्णादिर्विधिर्हितः||११२|| क्षामे विरेचिते गर्भे व्यायामाभिहते तृषि| वातो रूक्षेण नस्येन क्रुद्धः स्वाञ्जनयेद्गदान्||११३|| तत्र वातहरः सर्वो विधिः स्नेहनबृंहणः| स्वेदादिः, स्याद्घृतं क्षीरं गर्भिण्यास्तु विशेषतः||११४|| ज्वरशोकातितप्तानां तिमिरं मद्यपस्य तु| रूक्षैः शीताञ्जनैर्लेपैः पुटपाकैश्च साधयेत् ||११५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (116-117) · Śloka 117
ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਚੈਵ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਨਾਵਨਂ ਮਤਮ੍| ਪ੍ਰਤਿਮਰ੍ਸ਼ਸ੍ਤੁ ਨਸ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਕਰੋਤਿ ਨ ਚ ਦੋਸਾਵਾਨ੍||੧੧੬|| ਨਸ੍ਤਃ ਸ੍ਨੇਹਾਙ੍ਗੁਲਿਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਨਿਸ਼ਿ ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ| ਨ ਚੋਚ੍ਛਿਙ੍ਘੇਦਰੋਗਾਣਾਂ ਪ੍ਰਤਿਮਰ੍ਸ਼ਃ ਸ ਦਾਰ੍ਢ੍ਯਕਤ੍||੧੧੭||
View original
स्नेहनं शोधनं चैव द्विविधं नावनं मतम्| प्रतिमर्शस्तु नस्यार्थं करोति न च दोषावान्||११६|| नस्तः स्नेहाङ्गुलिं दद्यात् प्रातर्निशि च सर्वदा| न चोच्छिङ्घेदरोगाणां प्रतिमर्शः स दार्ढ्यकृत्||११७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (118-119) · Śloka 119
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕੌ- ਤ੍ਰੀਣਿ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਧਾਨਾਨਿ ਮਰ੍ਮਾਣ੍ਯਭਿਹਤੇਸੁ ਚ| ਤੇਸੁ ਲਿਙ੍ਗਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਚ ਰੋਗਭੇਦਾਸ਼੍ਚ ਸੌਸਧਾਃ||੧੧੮|| ਵਿਧਿਰੁਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤੇਸ਼੍ਚ ਨਸ੍ਤਃਕਰ੍ਮਵਿਧਿਸ੍ਤਥਾ| ਸਵ੍ਯਾਪਦ੍ਭੇਸਜਂ ਸਿਦ੍ਧੌ ਮਰ੍ਮਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍||੧੧੯||
View original
तत्र श्लोकौ- त्रीणि यस्मात् प्रधानानि मर्माण्यभिहतेषु च| तेषु लिङ्गं चिकित्सां च रोगभेदाश्च सौषधाः||११८|| विधिरुत्तरबस्तेश्च नस्तःकर्मविधिस्तथा| सव्यापद्भेषजं सिद्धौ मर्माख्यायां प्रकीर्तितम्||११९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 9
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦਢਬਲਸਮ੍ਪੂਰਿਤੇ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨੇ ਤ੍ਰਿਮਰ੍ਮੀਯਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਨਾਮ ਨਵਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੯||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते सिद्धिस्थाने त्रिमर्मीयसिद्धिर्नाम नवमोऽध्यायः||९||
🔊 Audio coming soon